O szkoleniu
Po co jest to szkolenie
Przemoc rówieśnicza w internacie ma inną dynamikę niż w szkole. Uczeń, któremu w klasie dzieje się krzywda, po południu wraca do domu i choć na kilka godzin wychodzi z grupy. Mieszkaniec internatu wraca do pokoju, w którym śpi obok sprawcy, je z nim przy jednym stole i spędza z nim wieczór. Grupa jest zamknięta, a każdy, kto się sprzeciwi, wie, że będzie w niej mieszkał przez kolejne miesiące.
W wielu placówkach działa niepisana hierarchia: starsze roczniki i pierwszaki, dawni mieszkańcy i nowi. Część zachowań nosi nazwę tradycji: otrzęsiny, „przysługi” dla starszych, zakaz siadania w określonych miejscach świetlicy, oddawanie części paczki z domu. Do tego dochodzą nagrania: film z kogoś śpiącego, z kogoś zmuszonego do śpiewania na korytarzu, z kłótni w pokoju. Nagranie staje się narzędziem kontroli, bo w każdej chwili może trafić do grupy całego internatu albo do szkoły.
Kadra zwykle dowiaduje się ostatnia. Wychowankowie nie zgłaszają, bo boją się etykiety donosiciela, a sygnały wyglądają jak zwykła tęsknota za domem: prośba o zmianę pokoju, wyjazdy w każdy weekend, przesiadywanie w świetlicy do późna, omijanie stołówki. Uczymy czytać takie sygnały razem i w kontekście, a potem przeprowadzić interwencję tak, żeby nie pogorszyć położenia osoby, która odważyła się powiedzieć.
Pokazujemy zanonimizowane sprawy z internatów i burs: jak wyglądała grupa pokoju na komunikatorze, w którym momencie żart zamienił się w podporządkowanie i co zadziałało przy interwencji. Omawiamy też skutki prawne, bez straszenia, ale konkretnie: wobec nieletnich sprawy prowadzi sąd rodzinny, a mieszkańcy, którzy ukończyli 17 lat, odpowiadają karnie co do zasady jak dorośli. Wersja warsztatowa dla mieszkańców przenosi ten sam temat na język świadka: co może zrobić ktoś, kto widzi, a nie chce zostać kolejnym celem.
Dla kogo
Szkolenie 6 h jest dla kadry: wychowawców internatów i burs, kierowników, pedagogów i psychologów szkół, do których chodzą mieszkańcy, a także osób pełniących dyżury nocne. Warsztat 4 h jest dla samych mieszkańców, w grupie do 30 osób. Przy silnej hierarchii między rocznikami zalecamy osobne grupy dla nowych i starszych mieszkańców. Największy sens ma na początku roku szkolnego, zanim nowi mieszkańcy przejdą przez „tradycje”, albo wtedy, gdy kadra ma sygnały, że w placówce dzieje się coś niepokojącego, choć nikt niczego nie zgłosił.
Plan szkolenia
Plan szkolenia 6 h dla kadry
- 9:00-9:2020 min
Otwarcie i numery pomocowe
Zaczynamy od zasady, że rozmawiamy o mechanizmach, a nie o konkretnych mieszkańcach tej placówki. Podajemy numery 112, 116 111, 800 12 12 12, 800 100 100 i infolinię Fundacji 222 900 142 oraz mówimy, które z nich warto wywiesić na korytarzu dla wychowanków.
- 9:20-10:0040 min
Pokój na końcu korytarza
Zanonimizowana sprawa z bursy: przez kilka tygodni dwóch starszych mieszkańców zlecało pierwszakowi sprzątanie i zakupy, a gdy odmówił, nagrali go w upokarzającej sytuacji i wrzucili film do grupy piętra. Kadra dowiedziała się, gdy chłopak poprosił o zmianę pokoju. Uczestnicy szukają sygnałów, które były widoczne wcześniej.
- 10:00-10:4545 min
Hierarchia i tradycje
Rozkładamy mechanizmy: otrzęsiny, przysługi, podział miejsc i rzeczy, rola liderów pokoi i milczenie reszty. Pokazujemy, jak słowo „tradycja” chroni sprawców i jak zdania kadry w rodzaju „u nas zawsze tak było” nieświadomie utrwalają takie zachowania.
- 10:45-11:2540 min
Zamknięta grupa w telefonie
Na ekranach komunikatorów pokazujemy grupy pokoi i pięter, drugą grupę zakładaną bez jednej osoby, znikające wiadomości i anonimowe konta o internacie. Uczymy rozpoznawać po zachowaniu mieszkańców, że w sieci toczy się coś, czego kadra nie widzi.
- 11:25-12:0035 min
Sygnały u mieszkańca
Przechodzimy przez sygnały, które łatwo wziąć za tęsknotę za domem: prośba o zmianę pokoju, wyjazdy w każdy weekend, znikające rzeczy i pieniądze, omijanie łazienki o określonych porach, telefon odkładany ekranem w dół. Ćwiczymy czytanie ich razem i odróżnianie od zwykłych trudności z adaptacją.
- 12:00-12:3030 min
Przerwa
Przerwa na posiłek.
- 12:30-13:1545 min
Nagrania z pokoi i korytarzy
Omawiamy rodzaje nagrań: ośmieszające, robione z ukrycia i intymne. Pokazujemy, jak zabezpieczyć materiał bez rozpowszechniania go, kiedy chodzi o naruszenie wizerunku (art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych), a kiedy o przestępstwo z art. 191a Kodeksu karnego, i dlaczego intymnych materiałów osób niepełnoletnich nie kopiuje się nawet jako dowodu, tylko od razu przekazuje sprawę policji.
- 13:15-14:0045 min
Interwencja krok po kroku
Układamy kolejność: bezpieczeństwo osoby pokrzywdzonej, rozmowa z nią na osobności, osobne rozmowy z każdym sprawcą, powiadomienie rodziców i szkół, a przy czynach karalnych policja lub sąd rodzinny. Omawiamy, czego nie robić: konfrontacji w pokoju, zebrania całego piętra z opowiadaniem sprawy i przenoszenia pokrzywdzonego wbrew jego woli.
- 14:00-14:4040 min
Pokój i piętro po interwencji
Pokazujemy, jak odbudować bezpieczeństwo w grupie: nowe zasady, częstsze obchody, rozmowy z liderami i świadkami, uważność na grupy w komunikatorach przez kolejne tygodnie. Wyjaśniamy skutki prawne: wobec osób, które popełniły czyn karalny po ukończeniu 13, a przed ukończeniem 17 lat, orzeka sąd rodzinny, a po ukończeniu 17 lat odpowiada się co do zasady jak dorosły (art. 10 Kodeksu karnego).
- 14:40-15:0020 min
Podsumowanie i numery
Każdy uczestnik zapisuje jeden sygnał, na który będzie od teraz zwracał uwagę, i jedną zmianę w sposobie interwencji. Na koniec wracamy do numerów pomocowych.
Plan warsztatu 4 h dla mieszkańców internatu
- 8:00-8:1515 min
Zasady i numery
Zapowiadamy, że nikt nie będzie pytany o swój pokój i nikt nie podaje nazwisk. Mieszkańcy zapisują numery 116 111, 800 12 12 12, 112 i 222 900 142 oraz dowiadują się, z kim w placówce mogą porozmawiać dyskretnie.
- 8:15-8:5540 min
Tradycja czy przemoc
Grupy dostają karty z „tradycjami” z różnych internatów i dzielą je na zabawę, nacisk i przemoc. Kryterium jest jedno: czy można odmówić bez żadnych konsekwencji. Spory między grupami omawiamy na forum.
- 8:55-9:3540 min
Grupa pokoju na wydruku
Każda grupa dostaje zanonimizowaną rozmowę z grupy pokoju i szuka momentu, w którym żarty zmieniają się w podporządkowanie jednej osoby. Potem pisze reakcję świadka, która nie naraża go na odwet.
- 9:35-9:4510 min
Przerwa
Krótka przerwa.
- 9:45-10:2540 min
Nagranie, które może trafić wszędzie
Ćwiczymy, co zrobić, gdy ktoś nas nagrywa albo gdy dostajemy film z kimś z internatu: nie przesyłać dalej, nie komentować, zapisać nazwę konta i godzinę, powiedzieć wychowawcy. Przy nagraniach intymnych przypominamy, że wina nigdy nie leży po stronie osoby nagranej, że szantażyście się nie płaci i że zawsze trzeba powiedzieć dorosłemu.
- 10:25-10:5530 min
Powiedzieć i nie zostać donosicielem
Rozmawiamy o różnicy między donosem a prośbą o pomoc dla kogoś, komu dzieje się krzywda. Ćwiczymy krótkie zdania na rozmowę z wychowawcą i sposoby zgłoszenia, które nie wymagają rozmowy przy innych.
- 10:55-11:1015 min
Przerwa
Kwadrans przerwy.
- 11:10-11:4030 min
Nasze zasady na piętrze
Grupy proponują po pięć zasad dla swojego piętra lub całego internatu, w tym zasady nagrywania i korzystania z grup na komunikatorach. Za zgodą uczestników przekazujemy je kierownikowi placówki bez podpisów.
- 11:40-12:0020 min
Pytania bez kadry na sali
Ostatnie dwadzieścia minut na pytania, bez wychowawców na sali, jeśli placówka się na to zgodzi. Przypominamy numery i mówimy, że po warsztacie wychowawca jest w budynku dla każdego, kto chce porozmawiać.
Godziny są przykładowe. Kolejność bloków i proporcje dopasowujemy do wieku uczestników, planu lekcji i sytuacji w placówce, zachowując pełny czas szkolenia.
Ćwiczenia
Co uczestnicy robią na zajęciach
Karty tradycji
Uczestnicy dostają piętnaście kart z zachowaniami spotykanymi w internatach: wspólny grafik sprzątania, noszenie bagaży starszym, śpiewanie na korytarzu na polecenie, dzielenie się paczką z domu, zakaz wchodzenia do świetlicy przed określoną godziną. Dzielą je na trzy kolumny: zabawa, nacisk, przemoc. Rozstrzyga pytanie, czy można odmówić bez konsekwencji. Zostaje wspólne kryterium, którym mogą się posługiwać i kadra, i mieszkańcy.
Sygnały w kontekście
Kadra dostaje opisy trzech fikcyjnych mieszkańców z notatkami z miesiąca obserwacji. Jeden tęskni za domem, drugi doświadcza przemocy, a trzeci sam krzywdzi młodszych, choć wcześniej był krzywdzony. Grupy decydują, gdzie potrzebna jest interwencja i jakich informacji brakuje. Zostaje nawyk czytania sygnałów razem, a nie pojedynczo.
Plan interwencji na 48 godzin
Na podstawie zanonimizowanej sprawy uczestnicy planują pierwsze dwie doby: kto z kim rozmawia, w jakiej kolejności, co zapisuje, kiedy powiadamia rodziców i szkołę, a kiedy policję lub sąd rodzinny. Plany porównujemy z tym, co zrobiono naprawdę, i z tym, co sprawdziłoby się lepiej. Zostaje schemat do włączenia w procedurę placówki.
Świadek w pokoju
Mieszkańcy pracują na scenkach, w których są świadkami: kolega jest wyśmiewany w pokoju, ktoś nagrywa śpiącego, w grupie piętra krąży film. Ćwiczą reakcje, które nie podsycają sytuacji: przerwanie, odciągnięcie kolegi, wiadomość ze słowami wsparcia, zgłoszenie po fakcie. Zostaje zestaw zdań, których można użyć bez bohaterstwa.
Efekty
Co uczestnicy potrafią po szkoleniu
Rozpoznaje hierarchię i jej mechanizmy
Odróżnia zwyczaje, które łączą grupę, od podporządkowania i rozumie, jak słowo „tradycja” osłania przemoc.
Czyta sygnały razem, nie pojedynczo
Zauważa zbieżność kilku obserwacji i odróżnia ją od tęsknoty za domem oraz zwykłych trudności z adaptacją.
Zabezpiecza nagrania bez ich rozpowszechniania
Wie, co zapisać, czego nie kopiować i kiedy od razu przekazać sprawę policji.
Prowadzi interwencję w dobrej kolejności
Najpierw zapewnia bezpieczeństwo pokrzywdzonemu, potem rozmawia osobno z każdą stroną, powiadamia rodziców i szkoły, a przy czynach karalnych właściwe instytucje.
Zna skutki prawne dla sprawców w różnym wieku
Wie, kiedy właściwy jest sąd rodzinny, a kiedy mieszkaniec odpowiada jak dorosły, i zna przepisy o groźbach, nękaniu i nagraniach nagości (art. 190, 190a i 191a Kodeksu karnego).
Mieszkańcy wiedzą, jak zareagować jako świadkowie
Po warsztacie mieszkańcy znają kryterium odmowy, wiedzą, czego nie przesyłać dalej, i mają gotowe zdania na rozmowę z wychowawcą.
Co zostaje po szkoleniu
Kadra dostaje listę sygnałów przemocy rówieśniczej w internacie z miejscem na notatki z obserwacji, schemat interwencji na pierwsze 48 godzin i wzór notatki z rozmowy z mieszkańcem. Placówka otrzymuje też zestaw kart „tradycji” do rozmów z nowymi mieszkańcami na początku roku oraz plakat na korytarz z numerami pomocowymi i informacją, do kogo w internacie można przyjść dyskretnie. Po warsztacie dla mieszkańców kierownik dostaje spisane przez grupy propozycje zasad dla pięter, bez nazwisk i bez podpisów.
Ceny
Ile kosztuje i kto może zamówić
Szkolenie mogą zamówić szkoły i przedszkola, instytucje, rodzice oraz firmy. Każdy zamawiający ma swój cennik, dlatego ceny pokazujemy osobno.
Szkoła lub przedszkole
Szkoły, organy prowadzące, rady rodziców.
| Warsztat 4 h dla jednej klasy lub grupy do 30 osób | 3 000 zł |
| Szkolenie 6 h z 30-minutową przerwą, do 30 osób | 8 000 zł |
| Druga grupa tego samego dnia w tej samej szkole, 6 h | 6 000 zł |
| Trzecia i każda kolejna grupa tego samego dnia, 6 h | 5 000 zł |
| Szkolenie online na żywo, 6 h, nagranie dla szkoły na 30 dni | 6 500 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla szkół i organizacji.
Instytucja
Biblioteki, domy kultury, kluby sportowe, świetlice, organizacje pozarządowe.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 000 zł |
| Dzień bez hejtu w instytucji: dwa warsztaty dla młodzieży i spotkanie dla dorosłych | 9 500 zł |
| Zniżka dla organizacji pozarządowych | -20% |
Ceny netto z rozdziału o instytucjach w cenniku dla szkół i organizacji.
Rodzice
Grupa rodziców, która zamawia zajęcia dla klasy, drużyny albo grupy dzieci.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 690 zł |
| Szkolenie 6 h dla grupy, do 30 osób | 9 840 zł |
Ceny brutto z cennika dla rodziców i osób prywatnych. Płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą.
Firma
Firmy, które fundują zajęcia szkole albo organizują je dla dzieci pracowników.
| Warsztat ufundowany szkole, przedszkolu albo instytucji | jak dla szkoły |
| Warsztat 4 h dla dzieci pracowników, do 30 dzieci | 6 000 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla firm.
Organizacja
Przygotowanie i warunki
Przed szkoleniem kadry prosimy o podstawowe informacje o placówce: liczbę mieszkańców, przedział wieku, to, czy pokoje są mieszane wiekowo, i liczbę wychowawców na zmianie. Jeśli w placówce znane są „tradycje”, warto powiedzieć nam o nich wcześniej. Przed warsztatem dla mieszkańców prosimy o salę, z której kadra może wyjść na ostatnią część, informację o składzie grupy i o obecność wychowawcy w budynku po zajęciach, gdyby ktoś chciał porozmawiać.
Kto płaci
Szkolenie zamawia i opłaca szkoła, organ prowadzący, instytucja, rada rodziców, rodzice albo firma. Wszystkie szkolenia i warsztaty są płatne według cennika. Nie zbieramy pieniędzy od uczniów.
Dopłaty i koszty dodatkowe
Grupa 31-60 osób: dopłata 2 500 zł netto do szkolenia stacjonarnego. Termin w sobotę, niedzielę lub święto: dopłata 25%. Dojazd od Krakowa: 2,50 zł za kilometr w obie strony i 150 zł za godzinę czasu dojazdu, nocleg według kosztów oraz dieta 150 zł za dobę. Na życzenie: zeszyt ćwiczeń 35 zł za osobę, imienne zaświadczenia 15 zł za osobę, nagranie szkolenia dla kadry na 12 miesięcy 1 500 zł, spotkanie kontrolne online po 3 miesiącach 900 zł.
Płatność
Szkoły i instytucje: przelew 14 dni po fakturze, przy pierwszym zamówieniu zaliczka 50%. Rodzice: płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą. Firmy: zaliczka 50% przy zleceniu, reszta po szkoleniu. Kwotę końcową podajemy na piśmie w ofercie.
Odwołanie i zmiana terminu
Odwołanie do 7 dni przed terminem jest bez kosztów, od 7 do 3 dni przed terminem kosztuje 50% ceny, później 100% ceny. Jedną zmianę terminu robimy bez kosztów.
Zniżki
Szkoły z sieci szkół partnerskich: 10% na szkolenia i warsztaty. Organizacje pozarządowe: 20%. Zniżki nie łączą się, stosujemy najkorzystniejszą dla zamawiającego. Umowy roczne i cykle szkoleń mają własne ceny w cenniku.
Uczciwie
Czego to szkolenie nie daje
Szkolenie nie rozstrzyga sporów w konkretnym pokoju i nie zastępuje postępowania wyjaśniającego, które placówka prowadzi po zgłoszeniu. Nie wskazujemy sprawców i nie prowadzimy rozmów dyscyplinarnych z mieszkańcami. Nie zastępujemy też pracy psychologa z osobą pokrzywdzoną ani pracy ze sprawcą. Uczciwie mówimy, że zajęcia podnoszą kwalifikacje i ułatwiają rozpoznanie, ale żaden zestaw sygnałów nie daje pewności: część mieszkańców tęskni za domem i nic złego ich nie spotyka, a część krzywdzonych niczego nie okazuje. Każda grupa jest inna, a hierarchia zmienia się z każdym nowym rocznikiem, dlatego do tematu trzeba wracać co roku.
Pytania
Pytania przed zamówieniem
Czy warsztat dla mieszkańców nie zaostrzy sytuacji w pokojach?
Układamy go tak, żeby nie dotyczył konkretnych pokoi ani osób. Pracujemy na fikcyjnych i zanonimizowanych przykładach, nikt nie podaje nazwisk, a ćwiczenia świadka uczą reakcji, które nie narażają na odwet. Program ustalamy wcześniej z kierownikiem placówki. Po zajęciach wychowawca jest dostępny w budynku, bo warsztat często otwiera rozmowy, które wcześniej się nie zaczęły.
Czy łączyć na warsztacie nowych mieszkańców ze starszymi?
To zależy od placówki. Tam, gdzie hierarchia jest wyraźna, nowi mieszkańcy przy starszych nie powiedzą nic ważnego, a starsi mogą potraktować zajęcia jak wyzwanie. Wtedy prowadzimy dwie osobne grupy. W placówkach z dobrymi relacjami grupa mieszana pozwala starszym przejąć rolę tych, którzy pilnują zasad.
Co odpowiedzieć rodzicom sprawcy, którzy twierdzą, że to były tylko otrzęsiny?
Rozmawiać o faktach, a nie o nazwach. Pokazujemy, jak przygotować się do takiej rozmowy: notatki z datami, opis tego, co się działo, i odpowiedź na pytanie, czy pokrzywdzony mógł odmówić. Wyjaśniamy też, że groźby, uporczywe nękanie czy rozsyłanie nagrania kogoś w upokarzającej sytuacji mogą mieć skutki prawne niezależnie od tego, jak nazywa je grupa.
Kiedy sprawę z internatu trzeba zgłosić policji lub do sądu rodzinnego?
Gdy zachowanie może być czynem karalnym, na przykład groźbą karalną (art. 190 Kodeksu karnego), uporczywym nękaniem (art. 190a), rozpowszechnianiem nagrania nagiej osoby bez zgody (art. 191a) albo zmuszaniem młodszego mieszkańca groźbą do usług dla starszych, na przykład groźbą pokazania nagrania (art. 191 § 1). Także wtedy, gdy zachowanie nieletniego świadczy o demoralizacji. Zawiadomienie można złożyć na policji albo bezpośrednio w sądzie rodzinnym, a wobec mieszkańców po ukończeniu 17 lat sprawa toczy się jak wobec dorosłych. Na szkoleniu ćwiczymy, jak przygotować opis zdarzeń.
Czy zmiana pokoju to dobre rozwiązanie?
Czasem tak, ale nie jako pierwszy odruch. Przeniesienie pokrzywdzonego wbrew jego woli bywa odbierane jako kara i sygnał dla grupy, że zgłoszenie się nie opłaca. Zawsze pytamy pokrzywdzonego, czego chce, i rozważamy przeniesienie sprawców. Trzeba też pamiętać, że zmiana pokoju nie kończy przemocy w grupie na komunikatorze, więc obserwacja musi trwać dalej.
Czy warsztat dla mieszkańców bursy może odbyć się po południu?
Tak. Gdy mieszkańcy chodzą do kilku różnych szkół, poranny termin bywa niemożliwy, więc warsztat przenosimy na popołudnie po lekcjach, z zachowaniem tego samego układu i przerw. Prosimy wtedy, żeby nie kolidował z posiłkiem ani z godzinami nauki własnej.