Reagowanie na hejt

Narzędzia

Blokada, wyciszenie i zgłoszenie to trzy różne rzeczy

Prawie wszyscy używają ich zamiennie i prawie wszyscy używają ich w złej kolejności. Każde z nich robi co innego i każde ma inny moment.

Wyciszenie. Przestajesz widzieć treści danej osoby, ale ona o niczym nie wie i nadal wszystko widzi. To najlżejsze narzędzie i najlepsze na pierwszą dobę: daje ci spokój, a jednocześnie nie prowokuje autora do reakcji. Zachowujesz też dostęp do treści, gdyby potrzebne były zrzuty.

Blokada. Odcinasz kontakt w obie strony. Bardzo skuteczna przy jednej konkretnej osobie, ale ma dwa haczyki: autor zwykle się orientuje, że został zablokowany, i czasem odbiera to jako zachętę do dalszych działań z innego konta. Poza tym możesz stracić dostęp do jego treści, więc blokuj dopiero po zrobieniu zrzutów.

Zgłoszenie. Jedyne z tych trzech narzędzi, które może doprowadzić do usunięcia treści. Jest anonimowe – autor nie dowie się, kto je wysłał – i nie podbija zasięgu, bo nie jest interakcją publiczną. To jest narzędzie, po które warto sięgać najczęściej, a sięga się po nie najrzadziej.

Odwołanie. Krok, o którym prawie nikt nie wie. Po odmowie serwisu można złożyć odwołanie – trafia ono często do człowieka, a nie do programu, i to na tym etapie usuwa się najwięcej treści. Większość ludzi rezygnuje dokładnie krok przed najskuteczniejszą częścią procedury.

Wniosek do wyszukiwarki. Osobna ścieżka, niezależna od zgłoszenia w serwisie. Nie usuwa treści ze strony, na której się znajduje, ale sprawia, że przestaje pojawiać się przy twoim imieniu i nazwisku w wynikach wyszukiwania. Przy sprawach, które ciągną się od miesięcy, bywa ważniejsza niż wszystko inne.

Ograniczenie komentarzy. W większości serwisów możesz ustawić, kto może komentować twoje posty i pisać do ciebie prywatnie. To jest ustawienie, które warto zmienić zanim cokolwiek się wydarzy, a nie w trakcie.

Kolejność, która działa. Zrzuty, wyciszenie, zgłoszenie, odwołanie po odmowie, blokada na końcu. Przy poważnych sprawach – groźby, zdjęcia, szantaż – ta kolejność nie obowiązuje: wtedy dzwonisz pod 112 i mówisz dorosłemu, a resztę robi się potem.

Podstawa

Jak zrobić zrzut ekranu, który się do czegoś przyda

To jest umiejętność, której nikt nie uczy, a od której zależy prawie wszystko dalej. Zrzut zrobiony byle jak nie nadaje się do zgłoszenia ani do pokazania dorosłemu.

Na zrzucie muszą być cztery rzeczy. Nazwa konta autora, data i godzina, cała treść oraz adres strony. Jeżeli któregoś z tych elementów brakuje, zrzut pokazuje, że coś napisano, ale nie pokazuje kto, kiedy i gdzie – a to są dokładnie te informacje, których potrzebuje serwis i wychowawca.

Rób zrzuty każdej treści osobno. Jeden zbiorczy zrzut z dziesięcioma komentarzami wygląda dobrze, ale przy zgłaszaniu każdą treść zgłasza się oddzielnie – i wtedy potrzebujesz oddzielnego materiału do każdej z nich.

Nie przycinaj i nie zamazuj. Zrzut z odciętą nazwą konta albo z zamazanym fragmentem traci wartość. Jeżeli chcesz coś ukryć przed osobą, której to pokazujesz, lepiej zrobić dwa zrzuty niż jeden pocięty.

Zapisz kopię poza telefonem. Wyślij sobie mailem, wrzuć na dysk albo przekaż komuś zaufanemu. Telefon może się zgubić, zepsuć albo zostać zabrany – a to jedyny egzemplarz materiału, którego nikt inny już nie odtworzy.

Notuj daty. Prosta lista w notatkach: co, kiedy, kto. Przy sprawach ciągnących się tygodniami to jest najbardziej wartościowa rzecz, jaką możesz przygotować – bo pokazuje powtarzalność, a powtarzalność zmienia ciężar sprawy także w sensie prawnym.

Uważaj na znikające treści. Część aplikacji kasuje wiadomości po dobie, a część informuje autora, że zrobiłaś zrzut. Jeżeli coś takiego cię dotyczy, zrzut trzeba zrobić od razu i licz się z tym, że autor się dowie.

Nie kasuj oryginałów po zrobieniu zrzutów. Zrzut jest kopią, a nie zastępstwem. Jeżeli sprawa trafi kiedyś dalej, oryginał w aplikacji ma większą wartość niż obrazek.

Zrób też zrzut profilu autora. Nazwa konta, zdjęcie, data założenia, jeśli jest widoczna. Konta zakładane na jedną akcję bywają kasowane po kilku dniach, a wtedy nie da się już pokazać, kto to był – nawet w przybliżeniu.

I rzecz najważniejsza. Jeżeli treść dotyczy twoich zdjęć intymnych, nie rozsyłaj ich dalej nikomu, także dorosłemu, żeby „pokazać dowód". Powiedz, co się stało, i zadzwoń pod 112 – dalsze przesyłanie takich materiałów jest osobnym problemem, nawet gdy robisz to w dobrej wierze.

Ta trudniejsza część

Co robić z tym, co czujesz w pierwszej dobie

Cała reszta tej strony dotyczy tego, co zrobić z treściami. Ta część dotyczy ciebie – bo pierwsza doba jest zwykle najgorsza i warto wiedzieć, czego się po niej spodziewać.

To, co czujesz, jest normalne. Wstyd, złość, chęć zniknięcia, potrzeba sprawdzania telefonu co pięć minut. To nie są oznaki tego, że coś jest z tobą nie tak. To jest zwykła reakcja na sytuację, w której twoje miejsce w grupie zostało zaatakowane publicznie.

Wstyd jest tu zawsze po niewłaściwej stronie. Z badania NASK wynika, że około czterdziestu procent ofiar cyberprzemocy nie powiedziało o niej nikomu – i najczęstszym powodem nie jest strach przed sprawcą, tylko wstyd. Wstyd powinien być po stronie tych, którzy piszą, a nie po twojej.

Nie podejmuj ważnych decyzji tego dnia. Kasowanie konta, zmiana szkoły, zerwanie kontaktu ze wszystkimi. To są decyzje, które w pierwszej dobie wydają się jedynym wyjściem, a po tygodniu wyglądają zupełnie inaczej. Odłóż je do jutra.

Trzy rzeczy, które pomagają od razu. Oddanie telefonu komuś zaufanemu na jeden wieczór. Wyjście z domu na godzinę, nawet bez celu. Powiedzenie jednej osobie, co się dzieje – nie po to, żeby coś załatwiła, tylko żebyś nie została ani nie został z tym sama lub sam.

Nie sprawdzaj tego przed snem. To jest najgorsza możliwa pora: nic już z tym nie zrobisz, a przeczytane wieczorem zostaje na całą noc. Jeżeli musisz wiedzieć, czy coś nowego się pojawiło, poproś kogoś, żeby sprawdził to za ciebie rano.

Jeżeli jest ci naprawdę ciężko, zadzwoń pod 116 111. Nie musisz mieć powodu, który uznasz za wystarczająco poważny. Nie musisz niczego zgłaszać ani niczego uruchamiać. To jest po prostu rozmowa z kimś, kto zna takie sytuacje i wie, co pomaga. Za darmo, anonimowo i całą dobę.

Nie porównuj się z tym, jak zniósłby to ktoś inny. Ludzie reagują na to bardzo różnie i nie ma tu poprawnej reakcji. Ktoś w twojej klasie przeszedł przez podobną sytuację i wydawało się, że nic sobie z tego nie robi – najprawdopodobniej robił, tylko tego nie pokazywał. Tak samo jak ty teraz.

I jedno zdanie, które warto usłyszeć. To, że ktoś ci to zrobił, nie znaczy, że jesteś słabsza albo słabszy od innych. Znaczy tylko tyle, że akurat na ciebie padło – a to jest coś zupełnie innego.

Najważniejsza część

Gdy dzieje się to komuś innemu z twojej klasy

Jeżeli trafiłaś albo trafiłeś tutaj, bo obserwujesz coś takiego u kogoś w klasie, to jest sekcja dla ciebie. Osoba stojąca obok ma w tej sytuacji większy wpływ niż osoba atakowana.

Dlaczego akurat ty. Atakowany nie może nic zrobić z tym, jak widzi go grupa – cokolwiek powie, zostanie odczytane jako obrona. Ty nie jesteś stroną, więc twoje zdanie waży inaczej. Jedno „przesadzasz" napisane przez kogoś neutralnego potrafi zatrzymać falę, której nie zatrzyma dziesięć wiadomości od ofiary.

Napisz prywatnie. To jest najważniejsze. Jedno zdanie: „widzę, co się dzieje, to jest chore". Nie musisz proponować rozwiązania ani wiedzieć, co dalej. Osoba atakowana najbardziej cierpi z powodu przekonania, że wszyscy są przeciwko niej – a jedna wiadomość to przekonanie burzy.

Nie dawaj reakcji. Nie udostępniaj, nie komentuj, nie stawiaj śmieszka i nie wchodź w to nawet z ciekawości. Publiczność jest paliwem całego mechanizmu – bez niej większość takich sytuacji wygasa w ciągu doby.

Zgłoś treść. Możesz to zrobić, nawet jeśli nie dotyczy ciebie i nawet jeśli nie znasz dobrze tej osoby. Zgłoszenie jest anonimowe i nie ma sposobu, żeby ustalić, kto je wysłał.

Nie musisz występować publicznie. Stanięcie przeciwko grupie na oczach wszystkich jest trudne i nie każdy to udźwignie – to nie jest wymóg. Wiadomość prywatna, brak reakcji i zgłoszenie robią prawie tyle samo, a nie kosztują cię pozycji w klasie.

Powiedz dorosłemu, jeśli sprawa jest poważna. Przy groźbach, zdjęciach, szantażu albo gdy widzisz, że komuś dzieje się naprawdę źle. Warto znać różnicę, o której mało kto mówi: donoszenie ma komuś zaszkodzić, a mówienie ma komuś pomóc. To jedno rozróżnienie zdejmuje największy opór, jaki ma prawie każdy w twoim wieku.

Nie odgrywaj śledczego ani rozjemcy. Nie musisz ustalać, kto zaczął, ani konfrontować się ze sprawcą. Wystarczy nie dokładać, wesprzeć osobę atakowaną i zgłosić treść. Reszta nie jest twoją robotą i nikt tego od ciebie nie oczekuje.

Zapytaj wprost, czego ta osoba potrzebuje. Czasem chodzi o pomoc w zgłoszeniu, czasem o to, żeby ktoś posiedział obok na przerwie, a czasem tylko o to, żeby ktoś wiedział. Pytanie „co mogę zrobić" jest lepsze od zgadywania.

Sytuacja trudniejsza

Gdy hejtuje ktoś, kogo znasz i lubiłaś albo lubiłeś

To jest najtrudniejszy wariant ze wszystkich i najrzadziej opisywany. Zupełnie inaczej reaguje się na obcego niż na kogoś, z kim jeszcze miesiąc temu siedziało się w jednej ławce.

Dlaczego jest trudniejszy. Bo dochodzi do tego poczucie zdrady i pytanie „co ja mu zrobiłam". Bo trudno zgłosić kogoś, kogo się zna. Bo wokół są wspólni znajomi, którzy będą musieli wybrać stronę – i część wybierze nie twoją.

Zacznij od jednej prywatnej wiadomości. Krótkiej i bez emocji: „nie wiem, o co chodzi, ale przestań". Zrób zrzut tej wiadomości. Przy znajomej osobie ten krok ma sens, którego nie ma przy obcych – bo bywa, że sprawa naprawdę kończy się na nim.

Jeżeli nie przestanie, traktuj to jak każdą inną sprawę. Zrzuty, zgłoszenia, rozmowa z dorosłym. Fakt, że kogoś znasz, nie zmienia tego, co ta osoba robi, i nie odbiera ci prawa do reakcji.

Nie próbuj wyjaśniać tego przez wspólnych znajomych. To bardzo kuszące i prawie zawsze kończy się tym, że wszyscy dowiadują się wersji pośredniej, a ty tracisz kontrolę nad tym, co się o tobie mówi.

Nie zdradzaj rzeczy, które ci powiedział w zaufaniu. Nawet jeśli bardzo chcesz i nawet jeśli on zrobił to pierwszy. To jest moment, w którym sprawa przestaje mieć jasną stronę – a do tej pory ją miała.

Przygotuj się na to, że część znajomych wybierze jego. To boli i to jest normalne. Zwykle nie chodzi o to, że uwierzyli w to, co pisze – chodzi o to, że nie chcą stracić pozycji w grupie. To mówi o nich, a nie o tobie.

I rzecz, która brzmi banalnie, a jest prawdziwa. Osoby, które zostają przy tobie w takiej sytuacji, to zwykle nie są te, których byś się spodziewała lub spodziewał. Bardzo wiele osób mówi po fakcie, że wtedy dowiedziało się, kto jest kim – i że to była jedyna dobra rzecz w całej tej historii.

Kiedy i jak

Kiedy iść do dorosłego i jak dokładnie to zrobić

To jest krok, którego nie robi około czterdziestu procent osób w twojej sytuacji. Nie ze strachu przed sprawcą, tylko ze wstydu i z obawy przed reakcją dorosłego. Obie te rzeczy da się obejść.

Zawsze i natychmiast, jeśli chodzi o: groźby, szantaż, twoje zdjęcia, ujawnienie adresu albo szkoły, kontakt dorosłej osoby proszącej o tajemnicę przed rodzicami. To nie są sytuacje, w których czeka się i sprawdza, czy samo minie.

Warto, jeśli sprawa trwa dłużej niż kilka dni albo jeśli zauważasz, że nie chce ci się iść do szkoły, gorzej śpisz i myślisz o tym cały czas. To są sygnały, że rzecz przekroczyła poziom, z którym warto zostawać samemu.

Zacznij od zdania, które zdejmuje największy odruch. „Chcę ci coś pokazać, ale nie zabieraj mi telefonu, bo tam są dowody." To rozwiązuje najczęstszy powód milczenia – strach przed utratą kontaktu ze wszystkimi naraz.

Pokaż zrzuty zamiast opowiadać. Dorosły, który zobaczy dwadzieścia wiadomości z jednego wieczoru, zrozumie skalę od razu. Przy samym opowiadaniu prawie zawsze myśli, że chodzi o jeden komentarz.

Powiedz, ile to trwa i czego potrzebujesz. „To się dzieje od trzech tygodni" znaczy coś innego niż „ktoś mi dziś napisał". A zdanie „chcę, żebyś pomógł mi to usunąć, a nie żebyś dzwonił do jego rodziców" oszczędza wam obojgu bardzo dużo.

Nie musi to być rodzic. Wychowawca, pedagog, bibliotekarka, trener, starsze rodzeństwo, rodzic kolegi. Ważne, żeby to była osoba, którą znasz z imienia i przy której nie musisz udawać. Instytucja nie pomaga – pomaga konkretny człowiek.

Jeśli nie masz nikogo takiego, zadzwoń pod 116 111. Nie musisz się przedstawiać, nikt nie zadzwoni do twojej szkoły ani do rodziców, i nie uruchamiasz tym żadnej procedury. Po drugiej stronie jest osoba, która robi to zawodowo i zna dokładnie takie sytuacje.

A jeśli dorosły zareaguje źle – powie „nie przejmuj się" albo „to tylko internet" – to nie znaczy, że nie warto próbować dalej. Znaczy, że ta konkretna osoba nie wie, co zrobić. Może zadzwonić pod 800 100 100, gdzie podpowiedzą jej, jak się do tego zabrać, albo do nas pod 222 900 142. Możesz jej po prostu podać ten numer.

Potem

Co robić wtedy, gdy fala już opadnie

Prawie każda fala wygasa w kilka dni, bo grupa znajduje nowy temat. Zostaje jednak treść w sieci i to, co ci w głowie po tym zostało – i z jednym, i z drugim da się coś zrobić.

Sprawdź, co zostało w wyszukiwarce. Wpisz swoje imię i nazwisko i zobacz, co się wyświetla. To jest miejsce, w którym hejt zostaje najdłużej i działa najdłużej – bo za rok albo za pięć lat ktoś wpisze to samo.

Dokończ zgłoszenia. Bardzo często ludzie zgłaszają dwie treści w pierwszej dobie, a resztę zostawiają, bo emocje opadły. Warto wrócić i dokończyć – zwłaszcza że po opadnięciu fali robi się to spokojniej i dokładniej.

Złóż wniosek do wyszukiwarki, jeśli coś zostało. To osobna ścieżka, niezależna od zgłoszenia w serwisie. Nie usuwa treści ze strony, ale sprawia, że przestaje pojawiać się przy twoim imieniu i nazwisku. Jeżeli nie wiesz jak, zadzwoń do nas – przy osobach niepełnoletnich robimy to bez opłat.

Poukładaj ustawienia prywatności. Nie w panice, tylko na spokojnie: kto może pisać, kto może komentować, kto widzi twoje treści i twoją listę znajomych. Wyłącz pokazywanie lokalizacji. To jest dobry moment, bo teraz wiesz już, po co to wszystko.

Nie wracaj do tych treści. Bardzo silna pokusa: sprawdzić, czy jeszcze coś jest, przeczytać jeszcze raz, zobaczyć, kto polubił. To nie daje żadnej nowej informacji, a odbiera resztę spokoju. Jeżeli musisz coś sprawdzić, poproś kogoś zaufanego, żeby zrobił to za ciebie.

Daj sobie czas i nie oceniaj siebie za to, że go potrzebujesz. Osoby, które przez to przeszły, mówią, że najdłużej zostaje odruch sprawdzania telefonu wieczorem. To mija, ale nie mija w tydzień – i nie ma w tym niczego dziwnego ani wstydliwego.

Jeżeli po kilku tygodniach nadal jest ciężko – nie chce ci się wstawać, unikasz szkoły, myślisz o tym cały czas – powiedz o tym dorosłemu albo zadzwoń pod 116 111. Można też pójść do poradni psychologiczno-pedagogicznej: jest w każdym powiecie, jest bezpłatna i nie potrzeba do niej skierowania. To nie jest oznaka słabości, tylko normalna kolej rzeczy po czymś takim.