Kontakt dla mediów – komentarze, dane i eksperci Fundacji Usuwanie Hejtu

Potoczne określenie wrogich, poniżających albo agresywnych wypowiedzi w internecie skierowanych przeciwko konkretnej osobie, grupie lub firmie. Nie jest pojęciem prawnym – jedna wypowiedź może być jednocześnie zniesławieniem, zniewagą, groźbą karalną albo naruszeniem dóbr osobistych, a inna, choć przykra, nie narusza żadnego przepisu. W materiałach warto rozróżniać krytykę, nawet ostrą, od ataku: krytyka odnosi się do działań i da się z nią dyskutować, atak uderza w osobę i ma ją uciszyć albo upokorzyć.

Wypowiedzi, które znieważają, poniżają lub nawołują do nienawiści wobec ludzi z powodu ich przynależności, na przykład narodowej, etnicznej, rasowej lub wyznaniowej. W polskim prawie karnym część takich zachowań jest przestępstwem ściganym z urzędu, w odróżnieniu od zniesławienia czy zniewagi, które ściga się z oskarżenia prywatnego. Regulaminy platform definiują mowę nienawiści szerzej niż kodeks, dlatego treść może zostać usunięta przez serwis, choć nie jest przestępstwem.

Przemoc rówieśnicza lub inna przemoc z użyciem internetu i telefonu: wyzwiska i groźby na czacie, wykluczanie z grup, publikowanie zdjęć bez zgody, zakładanie fałszywych kont, nagrywanie i rozsyłanie upokarzających materiałów. Od przemocy w klasie różni ją zasięg i czas – treść dociera do wszystkich naraz i nie znika po dzwonku. W tekstach o dzieciach warto pisać o roli świadków, bo to oni najczęściej mogą przerwać atak, i o tym, że dziecko rzadko mówi o sprawie pierwsze.

Zniesławienie to pomawianie o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania potrzebnego do zawodu czy działalności, na przykład nieprawdziwy wpis, że lekarz przychodzi do pracy pijany. Zniewaga to obraźliwe słowa lub gesty wymierzone w godność osoby, bez zarzutu dotyczącego faktów. Oba czyny są przestępstwami ściganymi z oskarżenia prywatnego, a popełnione w internecie podlegają surowszej odpowiedzialności. Rozróżnienie ma znaczenie dla materiału: przy zniesławieniu można sprawdzić prawdziwość zarzutu, przy zniewadze nie ma czego sprawdzać.

Wartości chronione prawem cywilnym: cześć, dobre imię, wizerunek, prywatność, nazwisko, a w przypadku firm renoma. Osoba, której dobra osobiste naruszono, może żądać usunięcia skutków naruszenia, na przykład przeprosin, oraz zadośćuczynienia. To najczęstsza droga w sprawach o hejt, ponieważ nie wymaga udowodnienia winy w rozumieniu prawa karnego, a pozwolić może na wydanie zakazu dalszego rozpowszechniania treści.

Ujawnianie w sieci prywatnych danych osoby bez jej zgody: adresu zamieszkania, numeru telefonu, miejsca pracy, szkoły dziecka, tablic rejestracyjnych. Sam wpis bywa krótki i pozornie niewinny, ale to on zamienia hejt słowny w realne zagrożenie, bo wskazuje, gdzie ofiarę znaleźć. Dane takie podlegają ochronie, a ich publikacja może być podstawą zarówno zgłoszenia do platformy, jak i zawiadomienia organów ścigania.

Szantaż z użyciem materiałów intymnych – prawdziwych, wyłudzonych albo spreparowanych. Sprawca grozi ich publikacją i żąda pieniędzy lub kolejnych materiałów. Ofiarami coraz częściej są nastoletni chłopcy, a sprawcami zorganizowane grupy działające z zagranicy. Zasada, którą powtarzamy w każdym materiale: nie płacić, nie usuwać rozmów, zabezpieczyć dowody i zgłosić sprawę. Zapłata nie kończy szantażu, tylko potwierdza, że działa.

Nagranie, zdjęcie lub głos wygenerowane albo przerobione przy użyciu sztucznej inteligencji tak, że wyglądają na autentyczne. W sprawach o hejt pojawia się jako spreparowane nagranie intymne, fałszywa wypowiedź przypisana osobie publicznej albo szefowi firmy, a także jako narzędzie oszustw. Wykrywanie manipulacji jest coraz trudniejsze, dlatego w materiałach warto opisywać, jak sprawdzić źródło nagrania, zamiast polegać wyłącznie na tym, jak wygląda.

Transmisja na żywo, w której treścią jest poniżanie, przemoc, upijanie się albo prowokowanie innych do agresji, często za pieniądze od widzów. Osoby występujące w takich transmisjach, zwłaszcza nieletnie, bywają jednocześnie ofiarami. Dla mediów istotne jest to, że nagrania z transmisji krążą dalej po jej zakończeniu i że platformy usuwają je szybciej, gdy zgłoszenie wskazuje konkretny przepis regulaminu, a nie tylko ogólne oburzenie.

Mechanizm, który platformy internetowe muszą udostępniać użytkownikom na podstawie unijnego aktu o usługach cyfrowych: każdy może zgłosić treść niezgodną z prawem, platforma musi zgłoszenie rozpatrzyć, uzasadnić decyzję i umożliwić odwołanie. W praktyce tempo i jakość reakcji różnią się między serwisami, a wynik zależy od tego, jak zgłoszenie jest napisane. To dlatego znaczna część naszej pracy polega na przygotowywaniu zgłoszeń, które trudno odrzucić.

Prawo do żądania, aby wyszukiwarka przestała wyświetlać określone wyniki po wpisaniu imienia i nazwiska osoby, wynikające z przepisów o ochronie danych osobowych. Nie usuwa treści ze strony źródłowej – usuwa odnośnik z wyników na dane nazwisko. Wyszukiwarka waży interes osoby wobec interesu publicznego, dlatego wnioski dotyczące osób publicznych i spraw o znaczeniu społecznym bywają odrzucane, a wnioski dotyczące prywatnych osób i nieaktualnych informacji zwykle skuteczne.

Działania, które powodują, że szkodliwe treści przestają być widoczne na pierwszej stronie wyników wyszukiwania, choć nadal istnieją: publikowanie rzetelnych materiałów o danej osobie lub firmie, porządkowanie własnych serwisów, praca nad profilami w mediach społecznościowych. Stosuje się je wtedy, gdy treści nie da się usunąć, bo nie narusza prawa, na przykład przy krytycznej, ale prawdziwej recenzji. W tekstach warto odróżniać to od usuwania treści i od prób ukrywania faktów, które mają znaczenie publiczne.

Skoordynowane działanie wielu kont przeciwko jednej osobie lub firmie: fala komentarzy, jednogwiazdkowych opinii, zgłoszeń fałszywych naruszeń, wiadomości prywatnych. Często zaczyna się od jednego wpisu w zamkniętej grupie, który wskazuje cel. Rozpoznaje się go po tempie i podobieństwie treści. Dla ofiary najważniejsze jest zabezpieczenie dowodów w pierwszych godzinach, bo platformy usuwają część kont, a wraz z nimi ślady.

Prawo osoby udzielającej wypowiedzi do zatwierdzenia jej dosłownie cytowanego brzmienia przed publikacją, uregulowane w prawie prasowym. Dotyczy wypowiedzi, nie całego materiału, i nie daje prawa do zmiany sensu ani wycofania tego, co zostało powiedziane. Fundacja nie prosi o autoryzację cytatów pisemnych przytoczonych dosłownie. Przy wypowiedziach ustnych w sprawach dotyczących konkretnych osób prosimy o przesłanie fragmentu, żeby nie ujawnić niczego, co mogłoby zaszkodzić osobie, której pomagamy.

Na wiadomości wysłane na adres media@usuwaniehejtu.pl odpowiadamy tego samego dnia roboczego. Przy tematach dnia najszybszą drogą jest telefon 533 525 168 – wtedy cytat pisemny przygotowujemy w ciągu godzin, a rozmowę można nagrać od razu.

Nie. Wypowiedzi dla mediów są częścią działalności statutowej Fundacji. Nie wystawiamy za nie faktur i nie oczekujemy w zamian materiału o Fundacji. Zależy nam wyłącznie na tym, żeby o hejcie pisano rzetelnie.

Cytat pisemny przesyłamy w formie gotowej do publikacji. Jeżeli został przytoczony dosłownie, nie prosimy o jego ponowną autoryzację. Przy wypowiedziach ustnych dotyczących konkretnej osoby lub firmy prosimy o przesłanie fragmentu z naszą wypowiedzią przed publikacją – chodzi o bezpieczeństwo osób, o których mowa, a nie o zmianę sensu.

O tym, jak działają platformy i wyszukiwarki: moderacja treści, zgłoszenia, algorytmy, reputacja firm w wynikach wyszukiwania, marketing i media społecznościowe, działania Google i Meta wobec użytkowników i firm. To tematy, w których Fundacja pracuje na co dzień, więc możemy mówić o nich od strony praktyki.

Tylko wtedy, gdy taka osoba sama chce opowiedzieć swoją historię. Przekazujemy jej informację o materiale i pytamy o zgodę. Nie udostępniamy kontaktów bez zgody i nie namawiamy do udziału. Jeżeli osoba się zgodzi, warunki rozmowy – z nazwiskiem albo anonimowo – ustalają Państwo bezpośrednio z nią.

Tak, zawsze ze wskazaniem źródła. Dane publiczne przekazujemy z odnośnikami do badań lub raportów, z których pochodzą. Zbiorcze dane Fundacji o zgłaszanych sprawach udostępniamy po anonimizacji i tylko wtedy, gdy liczba spraw pozwala na wyciąganie wniosków.

Mówimy o mechanizmach: jak działa atak, jakie są drogi obrony, czego można się spodziewać po platformie albo sądzie. Nie oceniamy sprawy, której akt nie znamy, i nie stawiamy diagnoz na odległość. Jeżeli prowadzimy daną sprawę, komentujemy ją wyłącznie za zgodą osoby, której pomagamy.

Zwykle tak. Najlepiej zadzwonić pod numer 533 525 168 i podać godzinę oraz przewidywaną długość wejścia. Rozmawiamy w studiu, przez łącze zdalne albo telefonicznie, w zależności od możliwości redakcji.

Tak. Logo w wersji na jasne i ciemne tło, zdjęcia do publikacji oraz opisy Fundacji znajdują się w dziale materiałów do pobrania. Można z nich korzystać w materiałach dziennikarskich bez pytania o zgodę; przy innym wykorzystaniu prosimy o kontakt.

Tak, jeżeli temat dotyczy hejtu, cyberprzemocy, bezpieczeństwa w sieci albo ochrony reputacji, a materiał jest przygotowywany rzetelnie. Zasady i formularz zgłoszenia znajdują się na stronie współpracy patronackiej. Propozycje można też przesłać na adres media@usuwaniehejtu.pl.

Wypowiedzi prezesa zarządu podpisujemy: Łukasz Wudyka, prezes zarządu Fundacji Usuwanie Hejtu. Wypowiedzi ekspertów współpracujących z Fundacją – imieniem, nazwiskiem i rolą, którą pełnią w danej sprawie, po uzgodnieniu z nimi. Nazwy Fundacji nie skracamy do samego „Usuwanie Hejtu”.

Odpowiadamy na pytania o Fundację tak samo jak na pozostałe: rzeczowo i w terminie. Pytania o finanse, zbiórki i wydatki kierujemy na ten sam adres media@usuwaniehejtu.pl. Jeżeli w opublikowanym materiale pojawi się błąd, poprosimy o sprostowanie w trybie przewidzianym prawem prasowym, ale najpierw zawsze próbujemy wyjaśnić sprawę bezpośrednio z autorem.

Tak. Występujemy w debatach, panelach, na konferencjach i w szkołach, a także w programach edukacyjnych dla rodziców i nauczycieli. Zaproszenia prosimy przesyłać z wyprzedzeniem na adres media@usuwaniehejtu.pl, z informacją o terminie, miejscu, formule i odbiorcach.