Dane i statystyki o hejcie - badania z Polski i ze świata z komentarzem Fundacji

Komentarz Fundacji

Jedna trzecia dorosłych w ciągu jednego roku i co drugi nastolatek. Te liczby nie opisują marginesu, tylko normę korzystania z platform, których właściciele co kwartał raportują rekordowe zyski. Skok o dziesięć punktów w rok nie wydarzył się sam: to efekt decyzji o cięciach w zespołach bezpieczeństwa, luzowaniu zasad i ustawianiu algorytmów na zaangażowanie, a zaangażowanie karmi się konfliktem.

Najbardziej wymowne są dane o platformach. Wśród nękanych nastolatków sześciu na dziesięciu wskazuje Facebooka, choć to platforma, którą Meta przedstawia jako serwis dla dorosłych z rozbudowanymi zabezpieczeniami dla młodszych. W ocenie Fundacji różnica między tym, co platformy mówią o ochronie użytkowników, a tym, co użytkownicy zgłaszają w badaniach niezależnych, jest dziś główną osią sporu o odpowiedzialność za hejt.

Dla polskich redakcji ta seria jest wzorcem, którego w kraju brakuje: to samo pytanie, ta sama próba, co roku. Dopóki ktoś nie zacznie mierzyć hejtu wobec dorosłych w Polsce w ten sposób, każda debata o „skali hejtu” w kraju będzie debatą o wrażeniach.

Komentarz Fundacji

To badanie jest ważne, bo pokazuje coś, o czym platformy wolą milczeć: liczba osób nękanych nie rośnie wykładniczo, ale rośnie ciężar. Coraz więcej z tych samych czterdziestu procent doświadcza gróźb, stalkingu i molestowania, a nie tylko wyzwisk. Sieć nie staje się bardziej wulgarna; staje się bardziej niebezpieczna dla konkretnych ludzi.

Fundacja używa tych danych w rozmowach z firmami, które uważają hejt za problem „nastolatków i celebrytów”. Co czwarty dorosły z ciężką formą nękania to pracownicy, klienci i kontrahenci każdej firmy w kraju.

Warto zwrócić uwagę, że Pew mierzy sześć form, a ADL osiem; różnica w wynikach między obiema seriami bierze się w dużej części stąd. To dobry przykład, dlaczego przy każdej liczbie o hejcie trzeba zapytać, co dokładnie policzono.

Komentarz Fundacji

Dwie z trzech najczęściej wskazywanych platform należą do jednej firmy, a trzecia, WhatsApp, również. Meta jest w tym badaniu miejscem nękania dla trzech czwartych dziewcząt, które nękania doświadczyły. Fundacja nie zna innej branży, w której jeden koncern odpowiadałby za tak dużą część szkód i jednocześnie deklarował, że bezpieczeństwo dzieci jest jego priorytetem.

Najważniejsza liczba nie jest jednak w tabeli platform. Co piąta dziewczyna po nękaniu ograniczyła obecność w sieci, a co ósma zmieniła sposób, w jaki się wypowiada. Hejt działa: ucisza. To, co platformy nazywają „wolnością wypowiedzi” swoich użytkowników, dla nękanych dziewcząt kończy się milczeniem.

Fundacja używa tego badania w rozmowach z firmami, które chcą reklamować się na Facebooku do młodych kobiet: to ta sama platforma, na której 39% z nich było nękanych. Reklamodawcy mają wpływ na platformy większy niż organizacje pozarządowe, i rzadko z niego korzystają. Badanie pokazuje też, że ataki na dziewczęta z mniejszości i dziewczęta LGBTIQ+ są celowane w tożsamość, nie w wypowiedź; to argument przeciwko tezie, że hejt jest „reakcją na kontrowersyjne treści”.

Komentarz Fundacji

Gry są dziś platformą społecznościową dla dzieci i młodych dorosłych bardziej niż jakikolwiek serwis, a ich producenci nie podlegają większości debat o moderacji, które toczą się wokół mediów społecznościowych. Co trzeci gracz z ujawnionymi danymi to co trzeci gracz, którego można znaleźć w domu. Fundacja prowadzi sprawy nastolatków nękanych na czatach głosowych w grach; w tych sprawach nie ma zrzutu ekranu, nie ma historii i nie ma do kogo pisać.

W Polsce nie ma badania hejtu w grach, choć gry są najczęstszym miejscem pierwszego kontaktu dziecka z obcym dorosłym. Fundacja widzi to w sprawach o uwodzenie i o szantaż: zaczyna się na czacie w grze, a kończy w komunikatorze.

Komentarz Fundacji

Sześć procent. Tyle kobiet, które doświadczyły przemocy od partnera, poszło z tym na policję. Stalking, który dziś w większości zaczyna się od telefonu i wiadomości, zgłasza jeszcze mniej. Kiedy platformy mówią, że problem jest „zgłaszany rzadko”, opisują nie skalę zjawiska, lecz skalę zaufania do tego, że zgłoszenie cokolwiek zmieni. W sprawach Fundacji kobiety nękane w sieci najczęściej mówią to samo: „i tak nic nie zrobią”. Mają dane po swojej stronie.

Polskie dane z tego badania są dostępne w tabelach krajowych FRA. Redakcjom wskażemy, gdzie je znaleźć, i pomożemy odróżnić miary, które badanie rozróżnia.

Komentarz Fundacji

Piętnaście procent nękanych zmieniło trasę do pracy, unikało miejsc albo poszło na kurs samoobrony. To odpowiedź na pytanie, czy hejt „zostaje w internecie”. Nie zostaje; zmienia to, którędy ludzie wracają do domu. I tylko sześć procent poszło na policję, bo wiedzieli, ile to da. Fundacja prowadzi sprawy, w których pierwsze zawiadomienie kończy się odmową, a dopiero drugie, z zabezpieczonymi dowodami, ruszą sprawę. Zwykły człowiek nie składa drugiego.

Ta pierwsza edycja jest ważna z jeszcze jednego powodu: pokazuje, że odsetek form ciężkich podwoił się w dwa lata, między 2017 a 2018 rokiem, zanim ktokolwiek zaczął mówić o „kryzysie hejtu”. Dane wyprzedzały debatę o lata.

Komentarz Fundacji

Pięćdziesiąt osiem procent świadków nie robi nic, dziewiętnaście staje w obronie. Badanie podało też powód: ludzie boją się, że sami staną się celem. To jest efekt widza w polskim wydaniu, i to jest liczba, na której Fundacja buduje programy dla szkół: jedna reakcja świadka przerywa atak częściej niż interwencja dorosłych, a świadków jest zawsze więcej niż sprawców.

Sześćdziesiąt procent najmłodszych dorosłych z doświadczeniem hejtu wobec piętnastu procent w ostatnim roku w drugim sondażu: obie liczby są prawdziwe, bo pytają o co innego. Fundacja podaje obie, żeby pokazać, jak bardzo wynik zależy od pytania, i żeby nikt nie cytował „37% Polaków” jako miary rocznej.

Fundacja używa liczby 19% broniących w rozmowach z twórcami internetowymi: jedno zdanie osoby z zasięgiem w obronie atakowanego zmienia zachowanie tysięcy świadków. Rzadko o to prosimy publicznie; ta strona jest prośbą.

Komentarz Fundacji

Rozjazd między dziećmi a rodzicami jest większy niż sam problem. Dziecko wyzywane w sieci ma w sześciu przypadkach na dziesięć rodzica przekonanego, że nic się nie dzieje. Ośmiu na dziesięciu rodziców nie wie o nagich zdjęciach, które dostało ich dziecko. Platformy wiedzą o tym wszystkim, bo mają dane o każdej wiadomości, i nie informują nikogo.

Najgroźniejsza liczba to poczucie bezkarności: ponad połowa nastolatków uważa, że ten, kto obraża w sieci, nie ponosi konsekwencji. Mają rację, i to jest oskarżenie wobec platform, prokuratur i szkół jednocześnie. Fundacja prowadzi sprawy, w których ustalenie anonimowego sprawcy trwa miesiące, a policja odsyła do drogi prywatnoskargowej. Dzieci to widzą i wyciągają wnioski.

Badanie ma jeszcze jedną wartość: jest powtarzane tą samą metodą od 2014 roku, więc pozwala mówić o trendzie. Rosnący odsetek odpowiedzi „trudno powiedzieć” na pytanie o doświadczenie przemocy oznacza, że dzieci coraz gorzej rozpoznają, co jest przemocą, a to jest zadanie dla edukacji, nie dla moderacji.

Komentarz Fundacji

Co siódmy polski nastolatek dostał w sieci groźbę przemocy w świecie rzeczywistym. Nie „wyzwisko”, nie „przykry komentarz” - groźbę. To czyn ścigany na wniosek pokrzywdzonego, a w sprawach, które trafiają do Fundacji, prawie nigdy nie zgłoszony, bo ani dziecko, ani rodzic nie wiedzą, że można.

Włamania na konta na pierwszym miejscu to informacja dla platform, nie dla rodziców. Serwisy, które wymagają od trzynastolatka założenia konta i nie wymuszają logowania dwuetapowego, budują skrzynkę, którą potem włamywacz używa do rozsyłania treści w imieniu dziecka.

Warto zestawić dwie liczby z tego badania: 44% doświadczyło realnej straty, a największą obawą jest włamanie do telefonu. Dzieci boją się właściwych rzeczy. To dorośli, którzy mówią o „wirtualnym” świecie, nie nadążają.

Komentarz Fundacji

Dziesięć procent polskich nastolatków było uwodzonych w internecie. Badanie zostało opublikowane w tym samym czasie, w którym media ujawniały sprawy znanych twórców internetowych i nieletnich. To nie były pojedyncze przypadki; to była statystyka, o której platformy wiedziały z własnych zgłoszeń i której nie nagłośniły.

Wzrost przemocy fizycznej i znęcania się w ciągu pięciu lat obala wygodną tezę, że sieć „tylko przeniosła” przemoc ze szkolnego korytarza. Nie przeniosła. Dodała nową i podkręciła starą, bo upokorzenie nagrane telefonem żyje dłużej niż to, które kończy się z dzwonkiem.

Z tego badania pochodzi też liczba, którą warto zapamiętać przy każdej debacie o „patologii”: przemoc ze strony bliskiego dorosłego zgłosiło 32% dzieci. Hejt w sieci nie jest wyjątkiem w bezpiecznym świecie dziecka; dla co trzeciego dziecka jest kolejnym miejscem, w którym dorośli zawodzą.

Komentarz Fundacji

Siedem tysięcy zgłoszeń to tylko to, co trafiło do jednego polskiego zespołu. Platformy przyjmują w tym samym czasie miliony zgłoszeń, z których, jak pokazują raporty przejrzystości, znaczną część odrzucają automaty. Fundacja pyta w każdej rozmowie z platformą o jedno: ile zgłoszeń z Polski w języku polskim ocenił człowiek. Odpowiedzi nie dostaliśmy nigdy.

Dyżurnet jest jedynym miejscem w Polsce, gdzie można anonimowo zgłosić materiał przedstawiający wykorzystywanie dziecka; większość rodziców i nauczycieli o nim nie słyszała. Fundacja prosi redakcje o podawanie adresu dyzurnet.pl przy każdym materiale o tym temacie, tak jak podaje się numer 116 111.

Komentarz Fundacji

Fundacja nie twierdzi, że za tymi liczbami stoi wyłącznie hejt; nikt uczciwy tak nie powie. Twierdzimy coś innego, popartego metaanalizami opisanymi w kolejnej grupie badań: dziecko nękane w sieci ma ponad dwukrotnie wyższe ryzyko myśli samobójczych i prób samobójczych. Kiedy liczba prób rośnie sześciokrotnie w pokoleniu, które dostało smartfon przed ósmymi urodzinami i spędza w sieci pięć godzin dziennie, pytanie o rolę platform nie jest przesadą. Jest obowiązkiem.

W Londynie koroner uznał, że treści z Instagrama i Pinteresta przyczyniły się do śmierci czternastolatki. W Polsce nie było dotąd ani jednego postępowania, w którym zapytano platformę, co pokazywała dziecku w ostatnich miesiącach życia. Prosimy dziennikarzy, żeby zadawali to pytanie prokuratorom.

Prosimy redakcje o przestrzeganie zasad odpowiedzialnego relacjonowania: bez opisu metod, bez uproszczonych przyczyn, z informacją o pomocy. Fundacja udostępnia te dane wyłącznie w formie zbiorczej i nie komentuje pojedynczych tragedii.

Komentarz Fundacji

Patostreaming to hejt z wpłatami: widz płaci za to, żeby ktoś kogoś upokorzył na żywo, a platforma pośredniczy w płatności i dokłada reklamy. Trzynastolatkowie, którzy uważają, że to dobry sposób na zarobek, nauczyli się tego z ekranu, nie z domu. Fundacja podkreśla: bez pieniędzy od widzów nie byłoby transmisji, i to jest odpowiedź na pytanie, gdzie leży dźwignia.

Ten raport ma kilka lat i powstał, bo obywatel poskarżył się Rzecznikowi na sąsiada, który transmitował awantury za pieniądze. Od tamtej pory zjawisko zmieniało platformy, ale nie zniknęło, a państwo nadal nie ma pomiaru. Fundacja gromadzi nowsze dane z prowadzonych spraw i udostępni je redakcjom.

W sprawach Fundacji patostreamy wracają w nowej formie: transmisje z upokarzaniem konkretnych rówieśników na zamówienie klasy. Sprawca ma trzynaście lat, widzowie dwanaście, platforma pobiera prowizję od wpłat.

Komentarz Fundacji

Trzydzieści dziewięć procent dziewcząt w szkołach średnich z najgorszą samooceną i dwie trzecie z nich w ciągłym kontakcie z aplikacją, której właściciel wiedział z własnych badań, że pogarsza obraz ciała. Te dwie liczby pochodzą z różnych badań i nie wolno ich mechanicznie łączyć; wolno natomiast zapytać, dlaczego nikt w Polsce nie sprawdził, czy się łączą. Fundacja zbiera pieniądze na badanie, które to sprawdzi, bo państwo tego nie zrobiło.

Rzecznik Praw Dziecka bada uczniów co roku; to najlepsze cykliczne polskie źródło o dobrostanie dzieci. Nie mierzy hejtu bezpośrednio, ale zawiera moduł o mediach społecznościowych, który redakcjom chętnie wskażemy.

Komentarz Fundacji

Trzydzieści pięć procent internautów krytykuje innych i prawie nikt z nich nie uważa się za hejtera. Ta rozbieżność jest sercem problemu: hejt to zawsze ktoś inny. Fundacja przypomina o tym w każdym szkoleniu: sprawcy w sprawach, które prowadzimy, są w większości zwykłymi ludźmi, którzy „tylko napisali, co myślą”. Nie ma osobnej populacji hejterów; jest jedna populacja i nastrój dnia.

To badanie ma dwie fale tą samą metodą i to jest jego największa wartość; Fundacja od dawna mówi, że w Polsce brakuje właśnie pomiaru w czasie. Zachęcamy uczelnię do trzeciej fali i chętnie ją wesprzemy.

Mniejszości seksualne od pięciu lat na szczycie listy grup uznawanych za najczęściej hejtowane, i to w ocenie samych internautów, nie organizacji. Fundacja przypomina to każdemu, kto twierdzi, że hejt wobec tej grupy jest wymysłem aktywistów; to Polacy sami tak odpowiadają.

Komentarz Fundacji

Oszuści docierają do ofiar reklamami w mediach społecznościowych; to zdanie z raportu państwowego zespołu, nie z komentarza Fundacji. Te same platformy, które nie radzą sobie z hejtem, sprzedają przestrzeń reklamową ludziom podszywającym się pod koncerny i banki, a według ujawnionych dokumentów Meta zakładała z tego miliardy dolarów przychodu. Trzykrotny wzrost incydentów w jeden rok mówi, że rynek oszustwa rośnie szybciej niż jakakolwiek odpowiedź państwa.

Dla osób, którym pomagamy, oszustwo i hejt to często jedna sprawa: przejęte konto rozsyła obelgi w imieniu ofiary, podszywający się profil wyłudza od jej znajomych, a upokorzenie po oszustwie „na dziecko” bywa gorsze niż strata pieniędzy. Fundacja prosi redakcje, żeby przy tekstach o oszustwach podawały listę ostrzeżeń CERT i numer 8080 do zgłaszania wiadomości; to jedna z niewielu rzeczy w tym obszarze, która realnie działa.

Warto zestawić dwie liczby CERT: 600 tysięcy zgłoszeń i 100 tysięcy incydentów w 2024 roku wobec 260 tysięcy incydentów rok później. Zespół sam zastrzega, że wzrost wynika w części ze skuteczniejszego monitorowania, nie tylko z większej liczby ataków; to zastrzeżenie warto powtarzać, bo liczby CERT bywają cytowane jako dowód „eksplozji przestępczości”. Fundacja współpracuje z osobami, które padły ofiarą oszustwa i jednocześnie hejtu po jego ujawnieniu; upokorzenie w komentarzach pod materiałem o oszustwie bywa dla nich dotkliwsze niż strata. Redakcjom przypominamy: ofiara oszustwa nie jest winna, i komentarze pod tekstem warto wyłączyć.

Komentarz Fundacji

Trzydziestu sześciu chłopców, którzy nie żyją, bo ktoś w aplikacji udawał rówieśniczkę, dostał zdjęcie i zażądał pieniędzy. Schemat jest znany od lat, powtarza się co do słowa, a platformy nadal dopuszczają pierwszą wiadomość od obcego do konta trzynastolatka bez żadnej bariery. Fundacja opisuje ten schemat w każdym szkoleniu dla rodziców, bo najskuteczniejsza ochrona to dziecko, które wie, że o takim szantażu może powiedzieć.

Spadek liczby zgłoszeń o 16 milionów w rok nie oznacza, że dzieci są bezpieczniejsze. Oznacza, że jedna firma zaczęła łączyć zgłoszenia, a szyfrowanie sprawiło, że platformy przestały widzieć, co przesyłają ich użytkownicy. Kiedy platforma mówi, że „nie widzi” wykorzystywania dzieci, warto zapytać, czy nie widzi dlatego, że tak zaprojektowała produkt.

Polskie zgłoszenia trafiają do Dyżurnetu, a z niego do policji; obie instytucje mają za mało ludzi. Fundacja nie zna liczby polskich dzieci pokrzywdzonych szantażem, bo nikt jej nie liczy. Prosimy media o pytanie Komendy Głównej Policji o tę liczbę co roku.

Komentarz Fundacji

Osiemdziesiąt pięć procent sygnałów o szantażu dzieci pochodzi od platform, nie od dzieci ani rodziców. To dobra i zła wiadomość naraz. Dobra: platformy widzą. Zła: wszystko, czego nie zobaczą, nie istnieje dla nikogo, a szyfrowanie, które wprowadzają, sprawia, że nie zobaczą coraz więcej. Fundacja uważa, że firma, która świadomie oślepia własne systemy wobec wykorzystywania dzieci, powinna to publicznie uzasadnić przed rodzicami, a nie przed akcjonariuszami.

Pięć tysięcy siedemset dzieci, które same napisały do amerykańskiego centrum. Dwa razy więcej niż rok wcześniej. To znaczy, że dzieci uczą się, gdzie pisać, gdy pisanie do platformy nie działa. W Polsce takim miejscem jest Dyżurnet i telefon 116 111; Fundacja prosi redakcje o podawanie ich przy każdym materiale o tym temacie.

Zgłoszenia z użyciem sztucznej inteligencji dotyczą też polskich dzieci: fałszywe nagie zdjęcia uczennic generowane przez kolegów z klasy to sprawy, które Fundacja prowadzi od 2024 roku. Szkoły nie mają na nie procedur, a policja dopiero uczy się je kwalifikować.

Komentarz Fundacji

Jedno dziecko w każdej klasie. Tak Thorn przeliczyło „jedną siedemnastą”. Narzędzia do produkcji takich zdjęć są w tych samych sklepach z aplikacjami i w tych samych mediach społecznościowych, w których dzieci spędzają pięć godzin dziennie, a sześćdziesiąt dwa procent mówi, że powiedziałoby rodzicom, podczas gdy powiedziała jedna trzecia. Fundacja prowadzi w Polsce sprawy uczennic, których twarze trafiły do takich zdjęć, i widzi, że szkoły nie mają procedury, policja dopiero uczy się kwalifikacji, a platformy usuwają je wolniej niż jakiekolwiek inne treści.

Szesnaście procent nastolatków uważa, że skoro zdjęcie jest fałszywe, to nie jest poważne. To pokolenie, które będzie moderować, sądzić i wychowywać. Edukacja o tym, że upokorzenie jest prawdziwe, nawet gdy zdjęcie nie jest, musi zacząć się w szkole podstawowej.

Polskie prawo od 2024 roku pozwala ścigać publikowanie nagich wizerunków bez zgody, a w sprawach nagrań generowanych sądy dopiero wypracowują praktykę. Fundacja zbiera te sprawy i udostępni ich anonimowy opis redakcjom, które chcą pisać o zjawisku bez wskazywania ofiar.

Komentarz Fundacji

Dziewięćdziesiąt dziewięć procent zgłoszeń od firm to nie dowód ich zaangażowania; to dowód, że prawo je do tego zmusza, i że bez przymusu zgłoszeń byłoby tyle, ile od ludzi: jeden procent. Kiedy w Unii dyskutuje się, czy platformy mają obowiązek wykrywać takie treści, warto pamiętać, co się dzieje, gdy obowiązku nie ma: nie ma zgłoszeń, a dzieci nie znikają, tylko znikają ze statystyk.

Dla polskich instytucji ten wpis jest ostrzeżeniem: jeżeli obowiązek wykrywania i zgłaszania spadnie na dobrą wolę firm, liczba zgłoszeń spadnie do poziomu sprzed obowiązku. Debata o szyfrowaniu i prywatności jest ważna, ale powinna się toczyć z tą liczbą na stole.

Komentarz Fundacji

Najważniejszy wynik tego badania nie jest w procentach kontaktu, tylko w mechanizmie: im więcej mowy nienawiści człowiek widzi, tym bardziej ją akceptuje i tym mniej lubi ludzi, których ona dotyczy. To znaczy, że każda godzina, w której platforma zostawia takie treści, produkuje kolejnych ludzi gotowych je pisać. Moderacja nie jest cenzurą; jest przerwaniem tej pętli.

Badanie ma dziś prawie dziesięć lat i Fundacja nie zna nowszego pomiaru tą samą metodą na próbie ogólnopolskiej. To oskarżenie wobec państwa, nie wobec badaczy: kraj, który nie mierzy mowy nienawiści, nie może twierdzić, że z nią walczy. Zbiórka Fundacji na ogólnopolski raport o hejcie powstała między innymi z tego powodu.

Dorośli spotykają mowę nienawiści głównie w telewizji, młodzież w sieci. To znaczy, że dzieci uczą się jej od dorosłych, tylko innym kanałem. Redakcje, które pytają Fundację o „hejt młodzieży”, dostają od nas pytanie zwrotne: z jakiego programu go wzięli.

Komentarz Fundacji

Firma, która wie, ile obelg dostaje każda z 778 kobiet, i nie chce tego opublikować, wie, że liczby jej nie służą. Wolontariusze przeczytali 228 tysięcy wpisów bez wynagrodzenia, żeby zrobić to, co platforma z miliardowymi przychodami mogła zrobić w jeden dzień. Od tamtej pory ten sam serwis zmienił właściciela, zwolnił większość zespołów bezpieczeństwa i w 2025 roku dostał pierwszą karę w historii unijnego prawa o usługach cyfrowych.

Fundacja przypomina: hejt wobec kobiet publicznych nie jest „kosztem bycia w polityce”. Jest sposobem na wypchnięcie ich z polityki, i działa. Prosimy redakcje, żeby o kobietach, które rezygnują z kandydowania po falach nękania, pisały jako o skutku, nie jako o wyborze.

Zasada, że nękanie nie zależy od poglądów, jest ważna dla redakcji w Polsce, gdzie hejt wobec kobiet publicznych bywa opisywany jako spór polityczny. Nie jest. Jest tym samym mechanizmem po obu stronach, i dane Amnesty to pokazały na 778 kobietach.

Komentarz Fundacji

W pięć lat podwoił się odsetek dziennikarek, u których nękanie w sieci skończyło się atakiem na ulicy, pod domem albo w redakcji. To nie jest już „internet”. To groźba, która wie, gdzie mieszkasz. Redakcje, które nadal traktują hejt wobec dziennikarek jako koszt zawodu, powinny przeczytać zdanie o czternastu kobietach, które usłyszały od pracodawcy pytanie, czym sprowokowały napastników.

Polska była jednym z piętnastu krajów badanych osobno. Fundacja nie zna nowszego krajowego pomiaru nękania dziennikarek i dziennikarzy, a rozmowy z redakcjami pokazują, że większość nie ma nawet procedury. Oferujemy ją każdej redakcji, która o nią poprosi, i chętnie powiemy mediom, ile z nich dotąd poprosiło.

Z badania wynika też, że ataki na dziennikarki są często częścią kampanii dezinformacyjnych: najpierw fałszywy zarzut, potem fala nękania. To ten sam schemat, który Fundacja widzi w sprawach osób prywatnych, tylko z większym zasięgiem.

Komentarz Fundacji

Fundacja nie prowadzi sporów światopoglądowych i nie będzie ich prowadzić. Przytaczamy te liczby z jednego powodu: grupa, która w polskim badaniu ma najwyższy odsetek gróźb i najwyższy odsetek depresji, jest jednocześnie tą, wobec której mowa nienawiści w sieci jest najczęściej tolerowana przez moderację, a w 2025 roku jedna z największych platform wprost złagodziła zasady dotyczące takich treści. Kiedy 46% jakiejkolwiek grupy dostaje groźby, to nie jest spór o poglądy. To jest sprawa dla prokuratury.

Prosimy redakcje o jedno: pisząc o hejcie wobec tej grupy, nie cytować gróźb i obelg dosłownie. Każdy cytat jest kolejnym nośnikiem. Wystarczy liczba.

Redakcjom, które chcą pisać o tym rzetelnie, wskażemy w raporcie tabele z podziałem na grupy i region; badanie ma ponad 200 stron i wiele liczb, których nie da się streścić w jednym zdaniu.

Komentarz Fundacji

Dwa pokolenia, dwa różne ekrany, ta sama mowa nienawiści. CBOS pokazał to, co potem potwierdziło badanie Batorego: dorośli uczą się jej z telewizji, dzieci z sieci, a język jest ten sam. Kiedy media pytają Fundację o „hejt młodzieży”, odpowiadamy pytaniem o to, co młodzież słyszy w domu przy włączonym telewizorze. Większość Polaków chce granic wolności słowa tam, gdzie zaczyna się krzywda; to mandat społeczny, którego prawo i platformy nie wykorzystały.

CBOS mierzył mowę nienawiści w 2007 i 2019 roku; kolejny pomiar jest potrzebny, bo od tamtej pory zmieniły się platformy, prawo i pokolenie. Fundacja zwróci się do ośrodka z prośbą o powtórzenie badania i poinformuje media o odpowiedzi.

Komentarz Fundacji

Meta odpowiada, że 97% mowy nienawiści wykrywa sama, zanim ktokolwiek zgłosi. Ta liczba dotyczy treści, które Meta zdecydowała się usunąć; nie mówi nic o treściach, które zgłosił człowiek, a firma zostawiła. CCDH zmierzyło właśnie to drugie: dziewięć na dziesięć zgłoszeń o negowaniu Holokaustu na Facebooku zostało bez reakcji. Obie liczby są prawdziwe i tylko jedna z nich opisuje doświadczenie osoby, która klika „zgłoś”.

Fundacja zgłasza treści w imieniu osób pokrzywdzonych każdego dnia i widzi to samo: odpowiedź automatyczna w kilkanaście minut, treść zostaje, a jedyną skuteczną drogą jest pismo z podstawą prawną albo procedura z aktu o usługach cyfrowych. Zwykły użytkownik tej drogi nie zna. To nie jest przypadek.

Fundacja stosuje tę samą metodę w Polsce w mniejszej skali: zgłasza treści standardowymi narzędziami i liczy, co się z nimi dzieje. Wyniki udostępni, gdy liczba zgłoszeń pozwoli na wnioski; wstępny obraz nie odbiega od tego, co zmierzyło CCDH.

Komentarz Fundacji

Platforma zaprojektowała skrzynkę tak, że pierwsza wiadomość od obcego, także z jego genitaliami, dociera bez żadnej kontroli, a potem, gdy kobieta ją zgłosi, w dziewięciu przypadkach na dziesięć nie robi nic. To nie jest luka w systemie. To jest system. Fundacja prowadzi sprawy kobiet, które dostają takie wiadomości seriami, i wie, że jedyna rzecz, która działa, to zawiadomienie o przestępstwie, nie przycisk w aplikacji.

Konto, które wysłało groźbę przemocy, zostaje po zgłoszeniu. Dla firmy to jeden użytkownik więcej w statystykach zaangażowania. Dla kobiety, która groźbę dostała, to informacja, że jest sama. Komisja Europejska w 2025 roku wstępnie uznała, że mechanizmy zgłaszania Meta nie są przyjazne użytkownikom; to najdelikatniejsze możliwe określenie tego, co pokazuje ten raport.

Redakcjom, które chcą to sprawdzić samodzielnie, wystarczy jedna dziennikarka z publicznym profilem i miesiąc: zgłosić każde napastliwe konto standardowym narzędziem i po trzydziestu dniach policzyć, ile z nich nadal istnieje. Fundacja chętnie pomoże zaprojektować taki test i policzyć wynik.

Komentarz Fundacji

To były jeszcze czasy dobrowolnego kodeksu, w którym platformy same obiecywały, że sprawdzą większość zgłoszeń w ciągu doby. Wynik: jedna z największych sprawdzała w tym czasie nieco ponad połowę, a inna usuwała mniej niż połowę treści, które organizacje uznały za nielegalne. Dobrowolność się skończyła; od 2024 roku obowiązuje akt o usługach cyfrowych, a od 2025 roku pierwsze kary. Fundacja nie ma wątpliwości, że kolejność była właściwa: najpierw dano platformom szansę, potem zmierzono, jak ją wykorzystały.

Dla porównania: w tym samym teście polskie organizacje zgłaszały treści w języku polskim, a wyniki dla Polski są dostępne w raporcie Komisji. Redakcjom wskażemy właściwą tabelę.

Komentarz Fundacji

„Mniej błędów” w wykonaniu Meta oznacza: mniej usuwamy, więc rzadziej usuwamy niesłusznie. Tą logiką szpital, który przestanie leczyć, przestanie popełniać błędy lekarskie. Firma sama podaje, że nękania na platformie przybyło w tym samym kwartale, w którym ogłosiła sukces, i sama przyznaje, że wykrywa go mniej, zanim ktoś zgłosi. Dla dziecka nękanego na Facebooku „więcej wypowiedzi” znaczy więcej wpisów o nim, które zobaczy szybciej, niż ktokolwiek zareaguje.

Jedno wyświetlenie na dziesięć tysięcy brzmi jak nic. Facebook ma miliardy wyświetleń dziennie; przy tej skali każda dziesiąta część promila to miliony obraźliwych treści dziennie pokazanych ludziom, którzy o nie nie prosili. Fundacja prosi dziennikarzy, żeby przy cytowaniu odsetków Meta zawsze pytali o liczby bezwzględne. Firma ich nie podaje, i to też jest odpowiedź.

Zmiana Meta nastąpiła kilka tygodni po zmianie władzy w USA i została ogłoszona w tonie politycznym. Fundacja nie komentuje polityki; komentuje skutek, który firma sama zmierzyła: więcej nękania na platformie w kwartale ogłoszenia sukcesu.

Komentarz Fundacji

Reklama to jedyny rodzaj treści, który platforma widzi, zanim opublikuje, i za który bierze pieniądze. Jeżeli nie zatrzymuje wezwania do mordowania grupy etnicznej wtedy, gdy ktoś jej za to płaci, to nie zatrzymuje go nigdy. Ten test jest najprostszy, jaki można sobie wyobrazić, i platformy oblały go w siedmiu krajach, w tym w Norwegii i Irlandii, więc nie chodzi o „trudne języki”.

Fundacja nie ma budżetu na kupowanie reklam z mową nienawiści, żeby je wycofać, ale prosi polskie redakcje o rozważenie tego samego testu z redakcyjnym nadzorem prawnym: kilka reklam po polsku, wycofanych przed emisją, i liczba zatwierdzonych. Nikt tego w Polsce nie zrobił, a wynik byłby pierwszym polskim pomiarem tego, co platformy sprzedają.

Meta odmówiła podania liczby moderatorów dla języków innych niż angielski w każdym z tych krajów. W Polsce również nie podała. To jedna z tych liczb, które firma zna i których nie ujawni, dopóki nie zażąda ich regulator; akt o usługach cyfrowych daje koordynatorowi taką możliwość.

Komentarz Fundacji

System, który poleca kolejne konta pedofilów po jednym kontakcie, robi dokładnie to, do czego został zbudowany: łączy ludzi o wspólnych zainteresowaniach. Nikt tego nie zaprojektował dla przestępców; nikt też nie zaprojektował zabezpieczenia, bo zabezpieczenie kosztuje zasięg. A zgłoszenia leżały nierozpatrzone przez błąd, o którym firma dowiedziała się od gazety. Fundacja przytacza tę sprawę rodzicom, którzy pytają, czy Instagram jest bezpieczny dla dwunastolatki. Odpowiedź jest w tym wpisie.

Meta odpowiedziała, że wykorzystywanie dzieci jest straszną zbrodnią i że walczy z nią agresywnie. Obie rzeczy mogą być prawdą jednocześnie z tym, co ustalili badacze, i właśnie to jest problem: dobre intencje zespołu bezpieczeństwa nie zmieniają tego, co robi algorytm, dopóki ktoś z góry nie każe mu robić czego innego.

Rok po tym śledztwie stany USA pozwały Meta, a w 2026 roku firma zawarła ugodę obejmującą silniejsze zabezpieczenia przed kontaktem dorosłych z dziećmi. Śledztwo dziennikarskie z udziałem badaczy jest w tej historii pierwszym ogniwem; Fundacja przypomina to redakcjom, które pytają, czy ich praca cokolwiek zmienia.

Komentarz Fundacji

Czterysta pięć milionów euro za to, że konta trzynastolatków były domyślnie publiczne, a numery telefonów dzieci widoczne dla każdego. To nie był błąd; to było ustawienie fabryczne, i firma broniła go przed regulatorem do końca. Każda z tych kar dotyczy czegoś, co Meta mogła zmienić jednym ustawieniem, i czego nie zmieniła, dopóki nie zapłaciła. Fundacja przytacza tę listę, gdy ktoś mówi, że platformy „uczą się na błędach”: uczą się na fakturach.

Dla polskiego użytkownika ważne jest jedno zdanie z tej historii: te decyzje zapadły w Dublinie, bo polski organ nie jest właściwy dla Meta. Skarga z Polski trafia do UODO, a stamtąd do Irlandii, i czeka. Fundacja składa takie skargi w sprawach osób pokrzywdzonych i wie, że droga przez Dublin trwa lata; mimo to działa, bo kary dowodzą, że na końcu tej drogi ktoś czyta akta.

Kara za dane dzieci na Instagramie zapadła po sprzeciwie kilku europejskich regulatorów, którzy uznali projekt decyzji irlandzkiej za zbyt łagodny; ostateczną wysokość ustaliła Europejska Rada Ochrony Danych. To mechanizm, w którym polski UODO ma głos, i o który warto pytać: ile razy Polska zgłosiła sprzeciw wobec projektów decyzji dotyczących platform.

Komentarz Fundacji

Dwadzieścia sześć miliardów dolarów w siedem lat, i firma, która co roku ogłasza, że bezpieczeństwo jest jej priorytetem. Jeżeli to jest priorytet, to jest wyceniony: około miesiąca przychodów za ugodę ze stanami, tydzień za Teksas. Fundacja nie oczekuje, że kary zmienią motywację firmy; oczekuje, że zmienią produkt, i w ugodzie ze stanami po raz pierwszy tak się stało, bo kwota szła w parze z listą zobowiązań i audytorem.

Amerykańskie kary są cytowane w Polsce z podziwem i to jest błąd. Każda z nich zapadła po latach procesu prowadzonego przez urząd z setkami prawników. Polski pokrzywdzony nie ma prokuratora generalnego; ma formularz zgłoszenia. Dlatego Fundacja mówi o unijnych narzędziach, nie o amerykańskich: pozasądowy organ, uzasadnienie decyzji, koordynator krajowy. To jest droga, która istnieje tu, nie tam.

Sprawa z Nowego Meksyku jest szczególna: prokurator generalny użył konstrukcji „uciążliwości publicznej”, tej samej, którą stosowano wobec producentów opioidów. Sąd nakazał firmie zapłacić na fundusz naprawczy, nie karę. To model, o którym polskie samorządy mogłyby pomyśleć, gdy liczą koszty psychologów szkolnych.

Komentarz Fundacji

Firma, która decyduje, co widać na nazwisko każdego z nas, została prawomocnie uznana za nadużywającą pozycji dominującej w tym, jak układa wyniki. To nie jest teza organizacji pozarządowej; to wyrok najwyższego sądu Unii. Dla osoby po hejcie ma to praktyczne znaczenie: to samo urządzenie, które faworyzowało własną porównywarkę, układa kolejność tego, co pracodawca zobaczy po wpisaniu nazwiska, i nikt poza firmą nie wie według jakich zasad.

Dziesięć miliardów euro kar w Unii nie zmieniło modelu biznesowego Google, bo model daje wielokrotnie więcej. Zmieniło jedno: Komisja przestała pytać, czy wolno karać, a zaczęła pytać, o ile. Fundacja obserwuje, jak ta sama Komisja podchodzi do ochrony dzieci na platformach, i widzi ten sam schemat: dekada rozmów, potem seria kar.

Dla polskich firm ważny jest szczegół: prawomocność kary za Androida otwiera pozwy odszkodowawcze konkurentów w krajach EOG bez konieczności dowodzenia naruszenia od nowa. Firmy, które przez lata nie mogły konkurować z domyślnymi ustawieniami, mają dziś podstawę; Fundacja nie prowadzi takich spraw, ale prosi media o obserwowanie, czy ktoś w Polsce po nią sięgnie.

Komentarz Fundacji

Sto siedemdziesiąt milionów dolarów za to, że YouTube zbierał dane dzieci oglądających bajki i sprzedawał na tej podstawie reklamy. Firma wiedziała, że oglądają dzieci, bo tak reklamowała się producentom zabawek. To jest ten sam serwis, który w badaniu z 2025 roku poleca kontu trzynastolatka więcej szkodliwych filmów niż kontu dorosłego, i który w polskiej debacie o ochronie dzieci prawie nie występuje. Fundacja prosi media o włączanie go do każdego pytania o platformy.

Dwa wyroki o monopolu w rok mówią coś, co Fundacja powtarza firmom: rynek, na którym jedna firma decyduje, kto jest widoczny, nie jest rynkiem. Pozycjonowanie, reklama i reputacja zależą od zasad, których nikt nie zna i których żaden sąd dotąd nie nakazał ujawnić.

Wyrok o monopolu w wyszukiwaniu opisuje wprost, że Google płaciło miliardy za bycie domyślną wyszukiwarką. Dla użytkownika oznacza to, że „wybór” przeglądarki i wyszukiwarki był przez lata ustawiony przez umowy, nie przez niego; dla osoby po hejcie, że to, co widać na nazwisko, zależy od jednej firmy bardziej, niż sugeruje słowo „rynek”.

Komentarz Fundacji

Milion czterysta tysięcy dzieci poniżej trzynastu lat w jednym kraju na platformie, która twierdziła, że ich nie ma. Regulator policzył je, ukarał firmę i nic więcej nie mógł zrobić. Ciemne wzorce, za które TikTok zapłacił w Irlandii, to te same przyciski, które polskie dziecko widzi przy zakładaniu konta: „udostępnij publicznie” duży i jasny, „tylko dla znajomych” mały i szary. Fundacja pokazuje te ekrany rodzicom na spotkaniach, bo nikt inny im ich nie pokaże.

Firma zaprzeczała, że dane są w Chinach, a potem przyznała, że jednak były. To zdanie warto pamiętać przy każdej odpowiedzi platformy na pytanie dziennikarza. Odpowiedź rzecznika jest stanowiskiem na dziś, nie faktem, i regulator, który ma dostęp do dokumentów, dochodzi do innych ustaleń zaskakująco często.

Regulator z Berlina wymusił surowszą decyzję, niż proponował Dublin. W europejskim mechanizmie każdy krajowy organ może zgłosić sprzeciw wobec zbyt łagodnego projektu; polski UODO ma tę możliwość w każdej sprawie dotyczącej platform. Fundacja zapyta Urząd, ile razy z niej skorzystał, i poinformuje media o odpowiedzi.

Komentarz Fundacji

Pięć lat, dziewięć tysięcy złotych na tłumaczenia i kancelaria pracująca bez wynagrodzenia, żeby polski sąd powiedział, że można pozwać Meta w Polsce. To jest koszt wejścia dla organizacji z prawnikami. Zwykły człowiek z zablokowanym kontem firmowym nie ma tych pięciu lat. Fundacja przytacza ten wyrok w każdym piśmie do Meta, bo od 2024 roku firma nie może twierdzić, że polski sąd jej nie dotyczy; i przytacza go z zastrzeżeniem, że treści nie wróciły, bo to też jest część prawdy o tym, ile znaczy wyrok wobec platformy.

Ten wyrok jest o blokadach, ale jego sens dla osób po hejcie jest szerszy: sąd uznał, że decyzja moderacyjna bez uzasadnienia i bez odwołania jest bezprawna. To samo dotyczy odmowy usunięcia treści krzywdzącej. Akt o usługach cyfrowych mówi dziś to samo w przepisach; polski sąd powiedział to pierwszy.

Fundacja Panoptykon publikuje na stronie sprawy każdy dokument, w tym apelację Meta i odpowiedź stowarzyszenia; to najlepsze dostępne w Polsce studium tego, jak platforma broni się w polskim sądzie. Redakcjom, które chcą pisać o pozywaniu platform, polecamy zacząć od tego, zanim zapytają Fundację.

Komentarz Fundacji

Jedno wezwanie, jedna odmowa, siedemset piętnaście tysięcy dolarów. Sąd napisał to, co Fundacja pisze w pismach do platform od pierwszego dnia: od chwili, gdy firma wie, odpowiada jak wydawca. Google wolało procesować się z człowiekiem, który rozważał odebranie sobie życia, niż usunąć dwa filmy, i przegrało z hukiem. W Polsce ta sama zasada istnieje w ustawie o świadczeniu usług drogą elektroniczną i w akcie o usługach cyfrowych; brakuje wyroków, bo brakuje ludzi, których stać na pięć lat procesu.

Warto zauważyć, o co chodziło: nie o krytykę polityka, którą sąd uznał za dopuszczalną, ale o rasistowskie wyzwiska z powodu pochodzenia. Granica między krytyką osoby publicznej a hejtem została w tym wyroku narysowana precyzyjnie, i Fundacja korzysta z tego rozróżnienia w sprawach polskich samorządowców, którzy słyszą, że „muszą znosić więcej”.

Sąd napisał, że politycy muszą znosić ostrą krytykę, ale nie rasistowskie osaczanie. W polskich sprawach samorządowców Fundacja spotyka odwrotną logikę: skoro osoba publiczna, to wszystko wolno. Wyrok australijski jest dobrym argumentem, że granica istnieje i że sądy potrafią ją wskazać.

Komentarz Fundacji

Polityk odpowiada za komentarze na swoim profilu; portal odpowiada za komentarze pod artykułem; platforma musi usunąć nie tylko wpis, ale każdą jego kopię i każdą wersję „równoważną”. Te trzy zdania z Strasburga i Luksemburga są prawem w Polsce i są prawie nieużywane. Fundacja powołuje się na Glawischnig-Piesczek w każdym wezwaniu, w którym treść wraca w kolejnych kopiach; platformy odpowiadają, że muszą dostać każdy adres osobno. Nie muszą. Trybunał powiedział to w 2019 roku.

Wyrok w sprawie usuwania wyników nieprawdziwych z 2022 roku ma dla osób po hejcie znaczenie praktyczne: nie trzeba najpierw wygrać procesu o zniesławienie, żeby żądać usunięcia z wyszukiwarki odnośnika do oczywiście nieprawdziwej treści; wystarczy to wykazać wyszukiwarce. Google w praktyce żąda dowodów na poziomie sądowym; Fundacja składa takie wnioski i widzi, że dobrze udokumentowany wniosek przechodzi.

Wyrok w sprawie Delfi bywa cytowany przeciwko wolności słowa; warto czytać go w całości. Trybunał uznał odpowiedzialność portalu za komentarze wyraźnie nienawistne, o których portal mógł wiedzieć, i wyraźnie odróżnił to od zwykłych, nawet ostrych, komentarzy. To rozróżnienie jest w polskiej praktyce redakcyjnej prawie nieznane.

Komentarz Fundacji

Firma, która „nie mogła” odpowiedzieć Amnesty, bo toczą się procesy, i która twierdziła przed kenijskim sądem, że nie jest pracodawcą ludzi, którzy przez osiem godzin dziennie oglądali dla niej egzekucje. Kenia powiedziała: możemy was sądzić. Polska powiedziała to samo w sprawie SIN. Każdy kraj, który to mówi, odbiera platformom argument, że odpowiadają tylko w Dublinie i w Kalifornii, i Fundacja uważa to za jedno z najważniejszych osiągnięć prawa ostatniej dekady.

Moderatorzy w Nairobi oceniali też treści z Europy. To, co usuwają dla Polski, ocenia ktoś w innym języku, za niskie wynagrodzenie, po treściach, po których sam potrzebuje pomocy. Kiedy platforma mówi o „zespołach bezpieczeństwa”, warto zapytać, gdzie siedzą, ile zarabiają i ile sekund mają na jedną decyzję.

Meta zatrudnia moderatorów przez podwykonawców w krajach o niskich płacach i rozwiązuje z nimi umowy, gdy pojawiają się roszczenia. Polskojęzyczne treści również trafiają do takich zespołów. Fundacja prosi redakcje o pytanie firmy, gdzie i przez kogo oceniane są zgłoszenia po polsku, bo odpowiedź na to pytanie wyjaśnia większość odmów.

Komentarz Fundacji

Trzy lata procesu i dwie instancje, żeby nie odpowiedzieć na pytanie, jak firma wykrywa materiały z wykorzystywaniem dzieci. Kara jest symboliczna przy przychodach X; ważne jest co innego: regulator ma prawo pytać, firma ma obowiązek odpowiedzieć, a odpowiedź trafia do publicznego raportu. Polski koordynator do spraw usług cyfrowych ma z aktu o usługach cyfrowych takie samo prawo wobec platform i, o ile Fundacji wiadomo, nie skorzystał z niego ani razu w sprawie polskich treści.

Sędzia napisał, że kara nie może być „kosztem prowadzenia działalności”. To zdanie powinno otwierać każdą polską dyskusję o egzekwowaniu prawa wobec platform. Kara, którą firma wlicza w budżet, nie jest karą; jest opłatą. Australia nałożyła niemal maksimum, co ma w ustawie, i sąd to podtrzymał. Polska nie nałożyła jeszcze niczego.

Ta sama komisarz nakazała X usunięcie nagrania ataku nożem w Sydney i przegrała w 2024 roku spór o zasięg światowy nakazu; regulator wycofał sprawę. Fundacja przytacza obie sprawy razem: regulator wygrywa, gdy żąda informacji i egzekwuje własne prawo, a przegrywa, gdy próbuje decydować o tym, co widzą użytkownicy w innych krajach. To ważne rozróżnienie dla polskich projektów przepisów.

Komentarz Fundacji

Firma wiedziała od 2015 roku i powiedziała użytkownikom w 2018, gdy napisały o tym gazety. Ten schemat, wiedza, milczenie, publikacja, kara, powtarza się w każdym wpisie tej grupy i zaczął się tutaj. Cambridge Analytica nauczyła regulatorów jednego: platforma nie poinformuje sama. Od tamtej pory każda decyzja, od 405 mln za dane dzieci po 17 mld za uzależnianie, zapadała po tym, jak ktoś z zewnątrz ustalił, co firma wiedziała.

Dla polskiej debaty o hejcie ta sprawa jest ważna z jednego powodu: pokazała, że dane, które platforma zbiera „dla lepszego dopasowania treści”, są dokładnie tymi danymi, które pozwalają dobrać treść do osoby najbardziej na nią podatnej, i że firma nie kontroluje, dokąd trafiają. Osoba po hejcie pyta Fundację, skąd nieznajomi wiedzą o niej tyle. Odpowiedź jest w tym wpisie.

Sygnalista tej sprawy był dwudziestoośmioletnim byłym pracownikiem firmy doradczej, nie platformy; to on, nie regulator, ustalił skalę. Fundacja przypomina to każdemu, kto pyta, czy jedna osoba może cokolwiek zmienić w sporze z firmą wartą bilion dolarów.

Komentarz Fundacji

Model jest prosty: portal tworzy profil firmy albo lekarza bez pytania o zgodę, pozwala każdemu anonimowo napisać, że ten lekarz „przychodzi pijany”, nie sprawdza niczego przed publikacją, a gdy pokrzywdzony prosi o usunięcie, odsyła go do autora, którego portal nie chce wskazać. Sądy potwierdzają, że tak wolno. Fundacja twierdzi, że tak nie powinno być wolno, i prowadzi sprawy o usuwanie całych profili z takich portali, bo wie z praktyki, ile kosztuje przedsiębiorcę anonimowy wpis, którego nikt nie sprawdził.

W ocenie Fundacji portale, które zarabiają na tym, że firmy muszą reagować na treści publikowane pod ich nazwą, czerpią przychód z problemu, który same wytwarzają. Nie zarzucamy nikomu łamania prawa; zarzucamy model, który prawo dziś toleruje, a który niszczy ludzi i firmy szybciej, niż jakikolwiek sąd jest w stanie im pomóc. Media mogą to sprawdzić same: wystarczy zapytać, ile spośród opinii na losowym profilu portal zweryfikował.

Portale opinii nie są w tym zbiorze przypadkiem. Dla mikroprzedsiębiorcy, lekarza czy nauczyciela profil z dwoma anonimowymi wpisami, który wyświetla się na jego nazwisko, jest hejtem o takim samym skutku jak wpis na Facebooku, tylko trwalszym, bo nikt go nie moderuje.

Komentarz Fundacji

Jeden wniosek na dziesięć tysięcy mieszkańców. Prawo, które od ponad dekady pozwala usunąć z wyników na nazwisko krzywdzące, nieaktualne wpisy, jest w Polsce niemal nieużywane, bo prawie nikt nie wie, że istnieje, a ci, którzy wiedzą, słyszą od wyszukiwarki, że „interes publiczny” przeważa. Fundacja składa takie wnioski w imieniu osób pokrzywdzonych i wie, że dobrze uzasadniony wniosek działa, a wniosek z formularza bez uzasadnienia nie.

Warto pamiętać, że usunięcie z wyszukiwarki nie usuwa treści, tylko odnośnik do niej przy nazwisku. Dla osoby po hejcie to często wystarczy, bo pracodawca i sąsiad szukają po nazwisku. Dziennikarzom przypominamy: prawo nie obejmuje treści o osobach publicznych w związku z ich funkcją; to nie jest narzędzie do czyszczenia biografii polityków.

Fundacja składa wnioski o usunięcie wyników w imieniu osób pokrzywdzonych i widzi różnicę: wniosek z uzasadnieniem prawnym i dowodami ma zupełnie inną skuteczność niż wniosek z formularza. To nie powinno tak działać, ale tak działa, i warto o tym pisać.

Komentarz Fundacji

Dwieście czterdzieści milionów opinii naruszających zasady w jednym roku to nie sukces moderacji; to miara skali zjawiska, które platforma przez lata nie miała powodu ograniczać, bo każda opinia, prawdziwa czy nie, buduje wartość Map. Fundacja prowadzi sprawy firm, którym w jedną noc przybyło kilkadziesiąt jednogwiazdkowych ocen od kont bez historii, i wie, ile trwa ich usunięcie: tygodnie, a często nigdy.

Dwanaście milionów fałszywych profili firm rocznie oznacza, że w każdym momencie w Mapach są tysiące „hydraulików”, „kancelarii” i „klinik”, które nie istnieją i przechwytują klientów prawdziwym. Odpowiedzialność za skutki ponosi oszukany klient i okradziona firma; Google publikuje sprawozdanie.

Dla polskiej firmy z fałszywymi ocenami te liczby oznaczają jedno: platforma potrafi usuwać miliony opinii automatycznie, więc odmowa usunięcia serii ocen bez treści od kont bez historii nie jest niemożnością, tylko decyzją.

Komentarz Fundacji

Siedem procent wszystkich opinii na platformie, która sprzedaje firmom wiarygodność, to wykryte fałszywki. Ile jest niewykrytych, nie wie nikt, a platforma nie ma interesu, żeby to zmierzyć. Dwadzieścia trzy miliardy funtów decyzji zakupowych zależnych od treści, którą można kupić za kilka funtów za sztukę: regulatorzy w Wielkiej Brytanii i USA już to zrozumieli, w Polsce portale opinii nadal nie odpowiadają za nic, a firmy dotknięte zmasowanymi ocenami muszą same udowadniać, że ich klienci nie istnieją.

W Polsce nie ma odpowiednika brytyjskiego szacunku CMA. Nikt nie policzył, ile pieniędzy polskich konsumentów rocznie zależy od opinii w sieci; dla debaty o odpowiedzialności portali byłaby to najważniejsza liczba.

Komentarz Fundacji

Jeden procent. Tyle wynosi szansa, że osoba, której Google pokazało odpowiedź zbudowaną z cudzych stron, odwiedzi którąkolwiek z tych stron. Wyszukiwarka, która przez dwadzieścia lat obiecywała wydawcom i firmom ruch w zamian za treści, zaczęła te treści konsumować sama i oddawać użytkownikowi bez pośrednictwa autora.

Dla firm to koniec pozycjonowania rozumianego jako łapanie każdego pytania. Fundacja mówi to klientom wprost: liczy się to, czy jest się źródłem, a nie czy jest się na pierwszej pozycji. Dla mediów to informacja, że każda liczba o „spadku ruchu z Google” ma teraz mocne, behawioralne źródło.

Dla osób po hejcie ta zmiana ma nieoczywisty skutek: podsumowanie generowane na nazwisko może powtórzyć krzywdzący zarzut jako fakt, bez odnośnika, w którym dałoby się go sprostować. Fundacja prowadzi pierwsze takie sprawy i nie zna jeszcze procedury, która działa.

Komentarz Fundacji

Firmy, które przez lata płaciły za widoczność w wyszukiwarce, finansowały budowę bazy wiedzy, z której wyszukiwarka teraz generuje odpowiedzi, nie odsyłając do nikogo. Nie jest to zarzut prawny; to opis modelu, który regulatorzy w Europie dopiero zaczynają badać. Fundacja przekazuje mediom te dane, bo w Polsce dyskusja o tym, kto zapłaci za treści konsumowane przez systemy generujące odpowiedzi, jeszcze się nie zaczęła.

Dla pozycjonowania to nie koniec, lecz zmiana celu: mniej stron „pod frazy”, więcej treści, które odpowiadają klientowi gotowemu do decyzji, i praca nad tym, żeby firma była cytowana jako źródło. To temat, w którym prezes Fundacji komentuje dla mediów z własnej praktyki.

Warto pamiętać, że Google zakwestionowało metodę Pew, a Ahrefs opiera się na danych z narzędzi dla właścicieli stron; to nie są badania niezależne od branży. Kierunek potwierdzają jednak wszystkie źródła, także te najmniej sobie sprzyjające.

Komentarz Fundacji

Dziewięćdziesiąt sześć stron na sto nie istnieje dla wyszukiwarki, a z pozostałych czterech większość kliknięć zbiera jedna pozycja. To rynek, na którym firmy kupują widoczność, i który jednym ruchem właściciela wyszukiwarki zmienia zasady dla wszystkich, jak pokazały dane o podsumowaniach generowanych automatycznie. Prezes Fundacji komentuje ten rynek dla mediów z praktyki: mówi, kiedy pozycjonowanie ma sens, a kiedy jest sprzedawaniem obietnicy bez pokrycia.

Dla osób po hejcie te liczby mają drugie dno. Jeżeli krzywdzący wpis o człowieku jest na pierwszej pozycji na jego nazwisko, dostaje ponad jedną czwartą wszystkich kliknięć, a wszystko, co człowiek zrobi w obronie, ląduje w 96 procentach niewidocznych. Dlatego usuwanie i depozycjonowanie nie są kosmetyką; są jedynym sposobem, żeby prawda o kimś była w ogóle do znalezienia.

Dla redakcji te dane wyjaśniają, dlaczego usunięcie jednego wpisu z pierwszej pozycji zmienia życie osoby po hejcie bardziej niż dziesięć sprostowań na dziesiątej. Widoczność nie jest równa; jest wykładnicza.