Młodzież · Fundacja Usuwanie Hejtu
Stalking
Ktoś nie daje Ci spokoju - ciągle pisze, obserwuje Cię albo pojawia się w miejscach, w których jesteś. Każda z tych sytuacji osobno może wydawać się niegroźna, ale powtarzające się zachowania mogą oznaczać stalking. Tutaj dowiesz się, jak go rozpoznać, co można zrobić i gdzie szukać pomocy.
Nie musisz udowadniać, że jedno zdarzenie było groźne. Liczy się to, że powtarza się od tygodni.
Zapisz je sobie w telefonie. Wszystkie są bezpłatne
Gdzie zadzwonić i po co
Stalking rzadko jest sytuacją nagłą, ale bywa. Jeśli ktoś czeka pod Twoim domem albo szkołą, jeśli pada groźba albo jeśli po prostu się boisz - dzwoń pod 112, nie zastanawiając się, czy to wystarczająco poważne.
Nie musisz mieć pewności, że to już stalking. To jest dokładnie ten rodzaj sprawy, w którym ludzie czekają miesiącami, bo wydaje im się, że jeszcze nie czas. Rozmowa pod 116 111 nic nie kosztuje, nie zobowiązuje do niczego i nie wymaga podawania imienia.
Nie jesteś z tym sam
Zaczynamy od tego, bo przy stalkingu poczucie osamotnienia jest zwykle gorsze od samych zdarzeń.
Osoby nękane w ten sposób prawie zawsze mówią to samo: „nikt mi nie wierzy". I zwykle jest w tym sporo prawdy, ale nie z powodu złej woli. Powód jest prostszy: każde pojedyncze zdarzenie brzmi jak nic.
„Napisał do mnie". „Był w tym samym sklepie". „Skomentował moje zdjęcie". Opowiedziane osobno, jedno po drugim, wywołują odpowiedź „no i co z tego". Dopiero razem, na jednej liście, z datami - wyglądają dokładnie na to, czym są.
Dlatego najważniejsza rada tej strony brzmi: spisz to. Nie po to, żeby udowodnić coś sobie, tylko po to, żeby móc pokazać komuś nie jedno zdarzenie, ale trzydzieści. To zmienia rozmowę z dorosłym całkowicie i natychmiast.
I druga rzecz, równie ważna: to nie jest rzadkie i nie jesteś w tym wyjątkiem. Uporczywe nękanie jest w Polsce osobnym przestępstwem właśnie dlatego, że zdarza się na tyle często, że przepisy musiały to nazwać. Ludzie, którzy pracują z takimi sprawami, widzieli ich setki.
Nie musisz mieć pewności, że to już „prawdziwy" stalking. Zadzwoń pod 116 111 i po prostu opowiedz, co się dzieje - całą dobę, anonimowo, bez podawania imienia i bez konieczności podjęcia jakiejkolwiek decyzji.
Podstawy
Czym jest stalking
Stalking to uporczywe nękanie: powtarzające się działania, które wzbudzają u Ciebie poczucie zagrożenia albo istotnie naruszają Twoją prywatność. W polskim prawie jest to osobne przestępstwo.
Zwróć uwagę na dwie rzeczy w tej definicji, bo obie są dla Ciebie korzystne.
Nie musi paść ani jedna groźba. Nie musi być wyzwisk, nie musi być przemocy. Wystarczy powtarzalność i to, że wywołuje w Tobie poczucie zagrożenia albo odbiera spokój.
Liczy się skutek u Ciebie, a nie zamiar drugiej strony. Nie musisz udowadniać, że ktoś chciał Cię przestraszyć. Bardzo często stalker jest szczerze przekonany, że okazuje zainteresowanie albo troskę - i to niczego nie zmienia.
Stalking różni się od zwykłego hejtu jedną rzeczą: nie jest zdarzeniem, tylko stanem. Nie da się go opisać jednym wpisem ani jednym zrzutem ekranu. Jego istotą jest to, że trwa - i że nie wiadomo, kiedy się skończy.
Dlatego męczy tak bardzo. Nie chodzi o to, co się już wydarzyło, tylko o ciągłe czekanie na to, co wydarzy się dalej - przy każdym powiadomieniu, przy każdym wyjściu z domu.
- 01Nie musi paść groźba. Wystarczy powtarzalność.
- 02Liczy się skutek u Ciebie. Nie zamiar drugiej strony.
- 03To stan, nie zdarzenie. Dlatego tak wykańcza.
- 04Osobne przestępstwo. Prawo nazwało to wprost.
- 05Pojedyncze zdarzenie brzmi jak nic. Dlatego trzeba je spisać.
Formy
Dwanaście rodzajów stalkingu
Zwykle występuje kilka naraz i to właśnie ich połączenie tworzy obraz całości.
Zasypywanie wiadomościami
Dziesiątki wiadomości dziennie, także po prośbie o zaprzestanie. Najczęstsza i najłatwiejsza do udokumentowania forma.
Powroty z nowych kont
Po zablokowaniu pojawia się kolejne konto, potem następne. To jeden z najmocniejszych dowodów uporczywości.
Ciągłe obserwowanie
Oglądanie wszystkich relacji, reagowanie na każdy wpis w kilka sekund, komentowanie rzeczy sprzed lat.
Pojawianie się w tych samych miejscach
Sklep, przystanek, siłownia, korytarz. Za każdym razem „przypadkiem" i za każdym razem tam, gdzie jesteś.
Nachodzenie
Czekanie pod domem, pod szkołą, przy wyjściu z zajęć. Najpoważniejsza forma i zawsze powód do telefonu pod 112.
Kontakt przez innych
Wiadomości przez znajomych, rodzeństwo, kolegów z klasy. Sposób na obejście blokady i wciągnięcie Twojego otoczenia.
Wypytywanie o Ciebie
Zbieranie informacji od Twoich znajomych: gdzie bywasz, z kim, o której wracasz.
Prezenty i gesty
Rzeczy zostawiane pod drzwiami, wiadomości „bo się martwię". Podane jako troska, działające jak przypomnienie, że ktoś wie, gdzie jesteś.
Przeplatanie gróźb z przeprosinami
Raz ostro, raz „przepraszam, kocham cię". Najbardziej wyczerpująca odmiana, bo odbiera pewność co do własnej oceny sytuacji.
Fałszywe konta
Profile zakładane po to, żeby obserwować Cię po zablokowaniu albo żeby napisać jako ktoś inny.
Śledzenie lokalizacji
Przez wspólne aplikacje, oznaczenia miejsc albo aplikację zainstalowaną na telefonie. Rzadsze, ale bardzo poważne.
Stalking po rozstaniu
Ze strony byłego partnera. Najczęstsza odmiana wśród starszej młodzieży i najtrudniejsza do nazwania, bo miesza się z uczuciami.
Sedno problemu
Dlaczego tak trudno to nazwać
Stalking ma jedną cechę, która odróżnia go od wszystkiego innego: składa się z rzeczy, z których każda osobno jest niewinna.
Napisanie wiadomości nie jest przestępstwem. Bycie w tym samym sklepie nie jest przestępstwem. Skomentowanie zdjęcia, zapytanie kolegi o Ciebie, zostawienie prezentu -żadna z tych rzeczy z osobna nie jest niczym.
Dopiero powtarzalność zmienia je w coś zupełnie innego. I dlatego opowiadanie o tym pojedynczo zawsze brzmi słabo, a osoba, która słucha, ma wrażenie, że przesadzasz.
Jest jeszcze druga rzecz, która utrudnia nazwanie sprawy: stalker bardzo często przedstawia to jako uczucie. „Zależy mi", „martwię się o ciebie", „nie potrafię przestać". To brzmi jak coś, za co powinno się czuć winnym, gdy się odmawia - i dokładnie tak ma brzmieć.
Warto więc mieć jedno zdanie zapisane w głowie: o tym, czy coś jest nękaniem, decyduje to, jak Ty się z tym czujesz - a nie to, co ta osoba do Ciebie czuje.
Najprostszy test, jaki możesz sobie zrobić: czy prosiłeś, żeby przestali, i czy przestali. Jeśli powiedziałeś, że nie chcesz kontaktu, a kontakt trwa - nie ma tu już czego rozstrzygać.
- Każde zdarzenie osobno brzmi jak nic - i to jest cała trudność.
- Powtarzalność zmienia wszystko - dlatego liczy się lista.
- „Zależy mi" jako narzędzie - ma wywołać poczucie winy.
- Decyduje to, jak Ty się czujesz - nie czyjeś uczucia.
- Test: prosiłeś i nie przestali - to wystarczy.
- Nie musisz nikogo przekonywać - od tego jest dziennik.
- Nie musisz mieć pewności - wystarczy, że jest Ci źle.
- Nikt nie oceni Cię za zgłoszenie - nawet jeśli się mylisz.
Najważniejsze narzędzie
Prowadź dziennik zdarzeń
To jest najskuteczniejsza rzecz, jaką możesz zrobić przy stalkingu, i jednocześnie najprostsza. Zwykła notatka w telefonie albo zeszyt.
Powód jest ten, o którym pisaliśmy wyżej: pojedyncze zdarzenie brzmi jak nic, a trzydzieści zdarzeń z datami wygląda dokładnie na to, czym są. Dziennik zamienia „wydaje mi się, że mnie nęka" w listę faktów - i to jest różnica między rozmową, w której nikt nie reaguje, a taką, po której coś się dzieje.
Zapisuj datę i godzinę. To najważniejsze pole. Pokazuje częstotliwość, a częstotliwość jest istotą całej sprawy.
Zapisz krótko, co się stało. Jedno zdanie wystarczy: „czekał pod szkołą po ósmej lekcji", „siedemnaście wiadomości między 22 a 24". Nie musisz opisywać uczuć ani tłumaczyć.
Zanotuj, kto to widział. Nawet jeśli to kolega z klasy, który nic nie powiedział. Świadkowie mają przy takich sprawach duże znaczenie.
Rób zrzuty i podpinaj je do wpisów. Wiadomości, komentarze, powiadomienia. Nie kasuj niczego, nawet jeśli chcesz, żeby zniknęło z telefonu.
Zapisuj też ciszę. „Od 3 do 9 marca nic" jest równie ważne, bo pokazuje, że przerwy się zdarzają - i że po nich wraca.
Trzymaj kopię poza telefonem: na mailu albo w chmurze. To jest dokument, który potem czyta prawnik albo policjant - i bardzo często decyduje o tym, jak sprawa zostanie potraktowana.
- Data i godzina - najważniejsze pole ze wszystkich.
- Jedno zdanie opisu - bez uczuć i tłumaczeń.
- Miejsce - dom, szkoła, przystanek, internet.
- Świadkowie - nawet jeśli nic nie powiedzieli.
- Zrzuty podpięte do wpisów - wiadomości i powiadomienia.
- Zapisuj też przerwy - pokazują, że wraca.
- Kopia poza telefonem - mail albo chmura.
- Nie kasuj niczego - nawet gdy bardzo chcesz.
Dlaczego jedna odpowiedź cofa tygodnie
To jest mechanizm, którego nie zna prawie nikt, a przy stalkingu decyduje o wszystkim.
Wyobraź sobie, że ktoś napisał do Ciebie pięćdziesiąt razy i nie odpisałeś ani razu. Za pięćdziesiątym pierwszym razem odpisujesz - choćby po to, żeby powiedzieć „zostaw mnie w spokoju". Z Twojej perspektywy to koniec rozmowy. Z jego perspektywy to informacja, że po pięćdziesięciu próbach jednak się udaje.
To działa tak samo jak automat do gier. Nagroda, która przychodzi rzadko i nieprzewidywalnie, jest silniejsza niż nagroda pewna. Odpowiedź po długiej ciszy nie kończy nękania - ustawia nowy próg wytrwałości.
Dlatego zasada przy stalkingu brzmi inaczej niż przy zwykłym hejcie i jest bezwzględna: zero kontaktu, także jednorazowego, także po to, żeby coś wyjaśnić.
Wyjątkiem jest jedna, pierwsza wiadomość: krótkie i jednoznaczne „nie życzę sobie kontaktu, przestań do mnie pisać". Bez tłumaczeń, bez pytań, bez uzasadnień - i to jest jedyna rzecz, którą warto tam wysłać. Zrób zrzut tej wiadomości. Od tego momentu każdy kolejny kontakt jest dowodem na uporczywość.
Potem już nic. Nie odpisuj, nie tłumacz się, nie negocjuj i nie odbieraj. To nie jest niegrzeczne. To jest jedyne, co działa.
Działanie
Co zrobić
Przy stalkingu nie ma jednej dramatycznej reakcji, która wszystko rozwiąże. Jest kilka spokojnych kroków, które razem zmieniają sytuację.
Wyślij jedną jednoznaczną wiadomość. „Nie życzę sobie kontaktu". Krótko, bez tłumaczeń. Zrób zrzut. To jedyna wiadomość, jaką warto wysłać.
Zacznij dziennik. Od dzisiaj, z datami. Wpisz też wstecz, ile pamiętasz - nawet orientacyjnie.
Zablokuj wszędzie. Na każdej platformie osobno, także tam, gdzie jeszcze nie pisał. Blokada nie zatrzyma zdeterminowanej osoby, ale każde obejście blokady jest kolejnym dowodem uporczywości.
Powiedz dorosłemu. Rodzicowi, pedagogowi, trenerowi. Z dziennikiem w ręku ta rozmowa wygląda zupełnie inaczej niż bez niego.
Powiedz kilku osobom w otoczeniu. Znajomym, którzy mogą dostać wiadomość „z pytaniem o Ciebie". Jeśli będą wiedzieć, przestaną być kanałem kontaktu.
Zgłoś na policję, gdy masz już listę. Nie musisz czekać, aż stanie się coś poważnego. Dziennik z datami jest dokładnie tym, czego przy takiej sprawie się oczekuje.
Zgłaszaj konta w serwisach. Nękanie jest naruszeniem regulaminu wszędzie, a przy powtarzającym się zakładaniu kont warto to wskazać w zgłoszeniu.
„Nie życzę sobie kontaktu". I zrzut tej wiadomości.
Data, godzina, jedno zdanie, świadkowie.
Na każdej platformie osobno.
Z dziennikiem rozmowa wygląda inaczej.
Żeby przestali być kanałem kontaktu.
Nie czekaj, aż stanie się coś poważnego.
Granice
Sześć rzeczy, których nie rób
Przy stalkingu ta lista jest ważniejsza niż lista rzeczy do zrobienia.
Nie odpisuj
Także jednorazowo i także po to, żeby powiedzieć „przestań". Po pierwszej jednoznacznej wiadomości każda kolejna odpowiedź cofa całą ciszę i ustawia nowy próg wytrwałości.
Nie spotykaj się
Nigdy, także „żeby wyjaśnić" i także w miejscu publicznym z kolegami. Prośba o spotkanie jest jednym z poważniejszych sygnałów, a nie okazją do zamknięcia sprawy.
Nie negocjuj
Nie ustalaj zasad w rodzaju „możesz pisać raz w tygodniu". Każdy kompromis jest potwierdzeniem, że kontakt jest możliwy do wynegocjowania - a nie jest.
Nie odgrażaj się
Zrozumiały odruch, który zamienia Cię z osoby nękanej w drugą stronę konfliktu. Tak też będzie to wyglądało w każdym postępowaniu i w rozmowie w szkole.
Nie kasuj wiadomości
Chęć usunięcia tego z telefonu jest naturalna, a skutek jeden: znika dowód na to, ile razy i kiedy. Wycisz, schowaj wątek, ale zachowaj.
Nie czekaj, aż stanie się coś poważnego
To najczęstszy błąd przy stalkingu. Zgłoszenie nie wymaga dramatycznego zdarzenia - wymaga listy zdarzeń zwykłych, powtarzających się przez tygodnie.
Codzienność
Bezpieczeństwo na co dzień
Przy stalkingu chodzi nie tylko o dowody, ale też o to, żeby dało się normalnie żyć w czasie, gdy sprawa się toczy. Kilka drobiazgów robi tu dużą różnicę.
Zmień to, co przewidywalne. Trasa, godzina wyjścia, przystanek. Nie na stałe - na czas, w którym sprawa jest gorąca. Stalking żywi się rutyną, bo bez niej trudno kogoś spotkać „przypadkiem".
Nie wracaj sam wieczorem. Umów się z kimś, poproś o odbiór, wybierz oświetloną drogę. To brzmi banalnie i naprawdę działa.
Powiedz w szkole. Zwłaszcza jeśli ktoś pojawia się pod placówką. Szkoła może uprzedzić portiernię i nie wypuszczać Cię z nikim obcym.
Wyłącz udostępnianie lokalizacji. W aplikacjach, w oznaczeniach miejsc i w zdjęciach. Sprawdź też, czy nie masz włączonego udostępniania położenia komuś z dawnych ustawień.
Zmień hasła i włącz dwuetapowe logowanie. Zwłaszcza jeśli osoba nękająca była kiedyś blisko i mogła znać Twoje hasła albo mieć dostęp do Twojego telefonu.
Miej numer pod ręką. Ustaw szybkie połączenie do rodzica albo do kogoś, kto może przyjechać. Sama świadomość, że to jest jedno kliknięcie, zmniejsza napięcie.
- Zmień rutynę - trasa, godziny, przystanek.
- Nie wracaj sam wieczorem - proste i skuteczne.
- Powiedz w szkole - zwłaszcza przy nachodzeniu.
- Wyłącz lokalizację - w aplikacjach i w zdjęciach.
- Sprawdź stare udostępnienia - bywają sprzed lat.
- Zmień hasła - gdy ta osoba była blisko.
- Dwuetapowe logowanie - wszędzie.
- Szybkie połączenie - do kogoś, kto może przyjechać.
Stan prawny
Co mówi prawo
Piszemy ogólnie i informacyjnie. To nie jest porada prawna - ocena konkretnej sprawy należy do policji i prokuratury, a przy pytaniach szczegółowych do adwokata albo radcy prawnego.
Uporczywe nękanie jest w Polsce przestępstwem. Polega na powtarzającym się nachodzeniu, kontaktowaniu się albo innych działaniach, które wzbudzają u pokrzywdzonego poczucie zagrożenia albo istotnie naruszają jego prywatność.
Zwróćcie uwagę na to, czego w tej definicji nie ma: nie ma wymogu, żeby padła groźba, ani żeby doszło do przemocy. Wystarczy powtarzalność i skutek u osoby nękanej.
Jest to ścigane na wniosek pokrzywdzonego. To ważny szczegół praktyczny: państwo nie zajmie się tym samo, potrzebny jest wniosek, a przy osobie niepełnoletniej składa go opiekun. Powiedzcie o tym na komisariacie od razu.
W toku sprawy możliwe są środki zapobiegawcze - między innymi zakaz kontaktowania się i zakaz zbliżania się do pokrzywdzonego. Warto o nie pytać, bo bywają stosowane wcześniej niż jakiekolwiek rozstrzygnięcie.
Podszywanie się pod Ciebie w celu wyrządzenia szkody jest osobnym przestępstwem, a przy stalkingu bardzo częstym elementem. Zgłasza się je razem z resztą.
Gdy sprawca ma mniej niż siedemnaście lat, jego sprawą zajmuje się sąd rodzinny. To nadal realne postępowanie, w które wkraczają kuratorzy, szkoła i rodzice sprawcy.
- Uporczywe nękanie to przestępstwo - osobne i nazwane wprost.
- Groźba nie jest wymagana - wystarczy powtarzalność.
- Liczy się skutek u pokrzywdzonego - nie zamiar sprawcy.
- Ścigane na wniosek - powiedz o tym od razu.
- Przy dziecku wniosek składa opiekun - formalność, ale konieczna.
- Zakaz zbliżania się - możliwy już w toku sprawy.
- Podszywanie się - osobne przestępstwo, zgłaszane razem.
- Sprawca poniżej 17 lat - sąd rodzinny, nie karny.
Mapa pomocy
Gdzie się udać
Dwanaście miejsc, z informacją, czym każde realnie może pomóc. Możesz iść w kilka naraz.
Numer alarmowy
112, całą dobę. Gdy ktoś czeka pod domem albo szkołą, gdy pada groźba albo gdy po prostu się boisz.
Komisariat
Gdy masz już listę zdarzeń. Idziecie z opiekunem, z dziennikiem i zrzutami, i od razu mówicie, że składacie wniosek o ściganie.
Dzielnicowy
Policjant przypisany do Waszego rejonu. Przy stalkingu szczególnie przydatny, bo zna teren i osoby.
Telefon zaufania
116 111, całą dobę i anonimowo. Gdy nie masz pewności, czy to już stalking, i chcesz z kimś o tym porozmawiać.
Niebieska Linia
800 120 002, całodobowo. Gdy nękanie pochodzi od osoby bliskiej albo byłego partnera.
Pedagog szkolny
Gdy nękanie pochodzi od kogoś ze szkoły. Ma narzędzia, których nikt inny nie ma, bo zna obie strony.
Dyrektor szkoły
Odpowiada za bezpieczeństwo na terenie placówki. Konieczny, gdy ktoś pojawia się pod szkołą.
Rzecznik Praw Dziecka
800 12 12 12, całą dobę. Gdy dorośli bagatelizują sprawę albo nie wiedzą, jak zareagować.
Centrum Wsparcia
800 70 2222, całodobowo. Gdy ciągłe napięcie Cię wykańcza. Dyżurują psycholodzy.
Poradnia psychologiczno-pedagogiczna
Bezpłatna, w każdym powiecie, bez skierowania. Przy stalkingu warto, bo sprawy ciągną się miesiącami.
Nieodpłatna pomoc prawna
Punkty w każdym powiecie, bezpłatnie. Pomoc przy wniosku i przy pytaniu o środki zapobiegawcze.
Fundacja Usuwanie Hejtu
222 900 142. Zabezpieczenie materiału w formie dowodowej i usuwanie treści. Zgłoszenie bez opłat.
Jeśli czytacie to jako rodzice
Przy stalkingu najczęstszym problemem nie jest brak reakcji rodzica. Jest nim to, że dziecko nie mówi, bo pojedyncze zdarzenia brzmią zbyt błaho, żeby o nich wspominać.
Uwierzcie od razu. To jest ta jedna rzecz, która decyduje o wszystkim. Historia opowiedziana po kawałku brzmi jak nic - „napisał do mnie", „był w tym samym sklepie". Nie odpowiadajcie „no i co z tego". To zdanie zamyka temat na miesiące.
Pomóżcie prowadzić dziennik. Data, godzina, jedno zdanie, świadkowie. To najskuteczniejsza rzecz, jaką możecie zrobić, a dziecko samo rzadko na to wpada.
Nie kontaktujcie się ze stalkerem ani z jego rodzicami na gorąco. Przy stalkingu jest to szczególnie ryzykowne: każdy kontakt jest sygnałem, że działanie przynosi skutek, a rozmowa „między dorosłymi" bardzo często kończy się nasileniem.
Zgłoście, gdy jest lista, a nie gdy stanie się coś poważnego. Uporczywe nękanie jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego - przy dziecku składacie go Wy. Bez tego sprawa potrafi utknąć na formalności.
Zapytajcie o środki zapobiegawcze. Zakaz kontaktowania się i zakaz zbliżania się bywają stosowane w toku sprawy, jeszcze przed jakimkolwiek rozstrzygnięciem. Mało kto o nie pyta.
Zawiadomcie szkołę, jeśli ktoś pojawia się pod placówką albo jeśli chodzi o ucznia tej samej szkoły. Placówka odpowiada za bezpieczeństwo na swoim terenie.
Gdy nęka Cię ktoś, kto był Ci bliski
To najczęstsza odmiana wśród starszej młodzieży i najtrudniejsza do nazwania, więc poświęcamy jej osobne miejsce.
Gdy nęka Cię były partner albo dawny przyjaciel, wszystko się miesza. Pojawia się poczucie winy, wspomnienia dobrych rzeczy i myśl, że przecież ta osoba nie jest zła. Do tego zwykle dochodzą przeprosiny, obietnice i zapewnienia, że to się nie powtórzy.
Warto wiedzieć, że przeplatanie nacisku z czułością nie jest przypadkiem - to najbardziej wyczerpująca odmiana nękania, bo odbiera pewność co do własnej oceny sytuacji. Po tygodniu takich zmian człowiek przestaje ufać własnemu osądowi i to jest dokładnie ten skutek, który utrzymuje całość.
To, że kogoś lubiłeś albo kochałeś, nie zobowiązuje Cię do kontaktu. Nie jesteś winien nikomu rozmowy, wyjaśnienia ani „ostatniego spotkania". Odmowa kontaktu nie wymaga uzasadnienia i nie jest okrucieństwem.
Jeśli w tej relacji zdarzały się też inne rzeczy - zabieranie telefonu, kontrolowanie, z kim się widujesz, wymuszanie zdjęć - to jest osobna sprawa i warto zadzwonić pod 800 120 002, Niebieską Linię, gdzie zajmują się dokładnie tym. Działa całodobowo.
I zdanie, które przy tej odmianie ma największe znaczenie: nie musisz nikogo ratować kosztem siebie. Jeśli ta osoba potrzebuje pomocy, są od tego dorośli i specjaliści - nie Ty.
O Tobie
Co to z Tobą robi
Stalking wykańcza inaczej niż reszta hejtu. Nie przez to, co się dzieje, tylko przez to, że nigdy nie wiadomo, kiedy się skończy.
Najczęstsze reakcje to ciągłe napięcie, oglądanie się za siebie, sprawdzanie telefonu ze strachem zamiast z ciekawością i unikanie miejsc, w których „może być". To jest zmęczenie czuwaniem i po kilku tygodniach potrafi być cięższe niż same zdarzenia.
Bardzo częste jest też coś, co brzmi dziwnie: ulga, gdy coś się wydarzy. Czekanie bywa gorsze od zdarzenia, bo w czekaniu nie ma nic, co dałoby się zrobić.
Do tego dochodzi osamotnienie, o którym pisaliśmy na początku - wrażenie, że nikt tego nie rozumie, bo każde zdarzenie opowiedziane osobno brzmi jak nic. To nie znaczy, że przesadzasz. To znaczy, że stalking jest po prostu trudny do opowiedzenia.
Jeśli napięcie nie mija albo czujesz, że to Cię przerasta - zadzwoń pod 116 111 albo 800 70 2222. Oba działają całą dobę i są bezpłatne. Nie musisz mieć pewności, że to już stalking, ani wiedzieć, jak zacząć.
I rzecz, którą warto zapamiętać: te sprawy się kończą. Zwykle wtedy, gdy przestaje działać to, na czym stoją - czyli Twoja odpowiedź i Twoje milczenie wobec dorosłych. Obie te rzeczy są w Twoim zasięgu.
- Zmęczenie czuwaniem - cięższe niż same zdarzenia.
- Strach przed powiadomieniami - bardzo częsty.
- Unikanie miejsc - „bo może tam być".
- Ulga, gdy coś się wydarzy - to nie jest dziwne.
- Poczucie, że nikt nie rozumie - bo trudno to opowiedzieć.
- Wątpienie we własną ocenę - zwłaszcza przy przeprosinach.
- To się kończy - gdy przestaje działać to, na czym stoi.
- 116 111 i 800 70 2222 - całą dobę, bez powodu i bez imienia.
Słownik
Pojęcia, które mogą się pojawić
Dwanaście słów, które usłyszysz na komisariacie, w szkole albo w rozmowie z prawnikiem.
Stalking
Potoczna nazwa uporczywego nękania. W pismach używa się terminu ustawowego, ale znaczy to samo.
Uporczywe nękanie
Powtarzające się działania wzbudzające poczucie zagrożenia albo istotnie naruszające prywatność. Osobne przestępstwo.
Uporczywość
Powtarzalność i trwanie mimo sprzeciwu. Kluczowe pojęcie przy tych sprawach i to, co pokazuje dziennik.
Poczucie zagrożenia
Skutek u osoby nękanej. Liczy się on, a nie to, co sprawca zamierzał osiągnąć.
Wniosek o ściganie
Formalne żądanie, żeby państwo zajęło się sprawą. Przy nękaniu konieczny, a przy dziecku składa go opiekun.
Środek zapobiegawczy
Rozwiązanie stosowane w toku sprawy, na przykład zakaz kontaktowania się albo zbliżania się.
Zakaz zbliżania się
Nakaz utrzymania określonej odległości od pokrzywdzonego. Warto o niego pytać.
Dziennik zdarzeń
Chronologiczna lista zdarzeń z datami i opisem. Najważniejszy dokument w takiej sprawie.
Cyberstalking
Nękanie prowadzone przez internet i telefon. Nie jest osobnym przestępstwem - to ta sama kategoria.
Podszywanie się
Używanie cudzych danych albo zdjęć. Przy stalkingu bardzo częsty element, zgłaszany razem z resztą.
Dzielnicowy
Policjant przypisany do rejonu. Przy sprawach ciągnących się w czasie warto, żeby wiedział.
Materiał dowodowy
Dziennik, zrzuty, nagrania, zapisy połączeń, zeznania świadków. Przy stalkingu liczy się całość, nie pojedynczy element.
FAQ
To, o co pytacie najczęściej
Krótko i bez owijania.
Skąd mam wiedzieć, czy to już stalking?
Najprostszy test: czy prosiłeś, żeby przestali, i czy przestali. Jeśli powiedziałeś, że nie chcesz kontaktu, a kontakt trwa, nie ma tu już czego rozstrzygać. Nie musi paść żadna groźba – wystarczy powtarzalność i to, że odbiera Ci to spokój. A jeśli nie masz pewności, zadzwoń pod 116 111 i po prostu opowiedz, co się dzieje.
Nikt mi nie wierzy, bo to „drobiazgi"
To najczęstszy problem przy stalkingu i ma jedno rozwiązanie: dziennik. Każde zdarzenie osobno brzmi jak nic, ale trzydzieści zdarzeń z datami na jednej liście wygląda dokładnie na to, czym są. Spisz to i pokaż całość zamiast opowiadać po kawałku – ta rozmowa wygląda wtedy zupełnie inaczej.
Czy mogę raz odpisać, żeby powiedzieć, że ma przestać?
Raz i tylko raz, na samym początku: krótko, jednoznacznie, bez tłumaczeń – „nie życzę sobie kontaktu”. Zrób zrzut tej wiadomości. Potem już nic. Każda kolejna odpowiedź, nawet ta mówiąca „przestań”, jest informacją, że po wielu próbach jednak się udaje – i ustawia nowy próg wytrwałości.
Zablokowałem, a on zakłada nowe konta
To uciążliwe, ale paradoksalnie działa na Twoją korzyść: obchodzenie blokady jest jednym z najmocniejszych dowodów uporczywości. Zapisuj każde nowe konto w dzienniku z datą, rób zrzuty i zgłaszaj je w serwisie, wskazując, że to kolejne konto tej samej osoby po zablokowaniu.
Czy muszę czekać, aż stanie się coś poważnego?
Nie i to jest najczęstszy błąd. Zgłoszenie nie wymaga dramatycznego zdarzenia – wymaga listy zdarzeń zwykłych, powtarzających się przez tygodnie. Właśnie po to prowadzi się dziennik. Czekanie oznacza tylko tyle, że sprawa trwa dłużej.
Policja powiedziała, że nic z tym nie zrobi
Sprawdźcie, czy złożony został wniosek o ściganie – uporczywe nękanie jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego, a przy dziecku składa go opiekun. Bez tego sprawa potrafi utknąć na formalności. Zapytajcie też o środki zapobiegawcze, na przykład zakaz zbliżania się – mało kto o nie pyta, a bywają stosowane w toku sprawy.
To mój były partner. Czy to też stalking?
Tak i jest to najczęstsza odmiana wśród starszej młodzieży. To, że kogoś lubiłeś albo kochałeś, nie zobowiązuje Cię do kontaktu – odmowa nie wymaga uzasadnienia. Jeśli w tej relacji zdarzały się też kontrolowanie, zabieranie telefonu albo wymuszanie zdjęć, zadzwońcie pod 800 120 002, Niebieską Linię, czynną całodobowo.
Mówi, że robi to, bo mu na mnie zależy
O tym, czy coś jest nękaniem, decyduje to, jak Ty się z tym czujesz – a nie to, co ta osoba do Ciebie czuje. Przedstawianie nacisku jako troski jest bardzo częstym elementem i ma wywołać poczucie winy, gdy odmawiasz. Nie musisz rozstrzygać, czy ktoś ma dobre intencje. Wystarczy, że prosiłeś o zaprzestanie.
Nęka mnie ktoś dorosły, a ja mam 15 lat
To jest osobna i poważniejsza sytuacja. Powiedz o tym dorosłemu i zadzwońcie pod 112, nawet jeśli nie padło nic groźnego i nawet jeśli ta osoba jest miła. Nie próbuj tego wyjaśniać sam ani spotykać się „żeby porozmawiać”.
Boję się chodzić do szkoły
Powiedz o tym rodzicom i pedagogowi – szkoła może uprzedzić portiernię i nie wypuszczać Cię z nikim obcym, a przy uczniu tej samej placówki ma też własne procedury. Na jakiś czas warto zmienić trasę i godziny oraz nie wracać samemu wieczorem. To dwa tygodnie ostrożności, nie zmiana trybu życia.
Czy to się w ogóle skończy?
Zwykle tak i najczęściej wtedy, gdy przestaje działać to, na czym stoi: Twoja odpowiedź i milczenie wobec dorosłych. Sprawy zgłoszone i udokumentowane wygasają znacznie częściej niż eskalują, bo dla drugiej strony zmienia się wszystko w momencie, w którym przestaje być bezkarna i anonimowa.
Czy ta strona jest ofertą waszych usług?
Nie. Ta strona ma pomóc niezależnie od tego, czy kiedykolwiek się z nami skontaktujesz, a najważniejsza rada, jaką tu dajemy – prowadzenie dziennika – nie wymaga nikogo poza Tobą i notatnikiem. Nasz numer jest jednym z wielu, a zgłoszenie u nas jest bez opłat.
Zobacz też
Jeśli wiesz już, czego dotyczy sprawa
Napisane tak samo, bez straszenia i bez kazań.
Na koniec
Spisz to. Reszta zaczyna się od tej jednej rzeczy
Data, godzina, jedno zdanie. Nie musisz mieć pewności, że to już stalking, i nie musisz nikogo przekonywać - wystarczy, że pokażesz komuś całą listę zamiast jednego zdarzenia.