Wizerunek dziecka w internecie – twarz dziecka należy do dziecka

Fundament

Zgoda: kto ją daje, na co i czy można ją cofnąć

Za dziecko zgodę na rozpowszechnianie wizerunku wyrażają rodzice jako przedstawiciele ustawowi. Ale im dziecko starsze, tym bardziej liczy się jego własne zdanie – i coraz częściej to ono powinno mieć ostatnie słowo.

Konwencja o prawach dziecka i Kodeks rodzinny i opiekuńczy wymagają, żeby dziecko było wysłuchane w ważnych sprawach, które go dotyczą, stosownie do wieku i dojrzałości. Publikacja wizerunku nastolatka wbrew jego woli, nawet przy formalnej zgodzie rodzica, stoi w sprzeczności z tym obowiązkiem. Dlatego wiele szkół i klubów pyta o zgodę zarówno rodziców, jak i starsze dzieci.

Zgoda ma swój zakres. Zgoda na zdjęcie w szkolnej kronice nie jest zgodą na profil szkoły w mediach społecznościowych. Zgoda na publikację po zawodach nie jest zgodą na reklamę klubu. Wszystko, co wykracza poza uzgodniony cel, wymaga osobnej zgody. Co do zasady zgodę można też cofnąć na przyszłość – wtedy dalsze rozpowszechnianie przestaje mieć podstawę.

Ustawa zna dwa główne wyjątki: wizerunek osoby powszechnie znanej w związku z pełnieniem funkcji publicznych oraz wizerunek osoby, która jest jedynie szczegółem większej całości, na przykład zgromadzenia czy publicznej imprezy. Zbliżenie jednego dziecka na szkolnym festynie nie jest „szczegółem całości". To portret.

Zanim klikniecie „opublikuj"

Rodzice publikujący dzieci – miłość, która zostaje w sieci na zawsze

Większość zdjęć dziecka w internecie nie pochodzi od hejterów, tylko od jego najbliższych. Wrzucanych z dumą i czułością. Problem w tym, że internet nie przechowuje intencji, tylko pliki.

Zdjęcie z kąpieli, nagranie płaczu przy nauce jazdy na rowerze, relacja z pierwszej wizyty u dentysty. Dla rodzica to wspomnienie. Dla kolegi z klasy, który znajdzie je za kilka lat, to amunicja. Do tego dochodzą dane: data urodzin w życzeniach, nazwa szkoły w tle, lokalizacja zapisana w pliku, codzienny rytm widoczny w relacjach.

Rodzice mają prawo decydować o wizerunku dziecka, ale Kodeks rodzinny i opiekuńczy wymaga, żeby władzę rodzicielską wykonywać tak, jak tego wymaga dobro dziecka. Nie wygoda, nie zasięgi, nie wspomnienia rodziców. O istotnych sprawach dziecka rodzice decydują wspólnie, a gdy się nie zgadzają, rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Osobna sprawa to nagrywanie dziecka w upokarzających sytuacjach dla wyświetleń: „żarty", w których dziecko płacze, wstydzi się albo jest ośmieszane przed kamerą. Od niedawna Kodeks karny zawiera osobny przepis, który karze publiczne rozpowszechnianie w sieci, w celu korzyści majątkowej lub osobistej, treści przedstawiających poniżające traktowanie innej osoby – nawet za jej zgodą. Gdy na nagraniu jest dziecko, grozi za to od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.

Najpoważniejsza kategoria

Przeróbki, fałszywe akty i sztuczna inteligencja

Wystarczy jedno zwykłe zdjęcie z profilu, żeby aplikacja wygenerowała fałszywy akt albo scenę, której nigdy nie było. Dla dziecka skutki są takie same, jak gdyby zdjęcie było prawdziwe. Dla prawa też.

Kodeks karny karze produkowanie, rozpowszechnianie, prezentowanie, przechowywanie i posiadanie treści pornograficznych przedstawiających wytworzony albo przetworzony wizerunek małoletniego uczestniczącego w czynności seksualnej. To, że materiał jest fałszywy, nie jest żadną linią obrony. Przestępstwo jest ścigane z urzędu.

Prawdziwe zdjęcia intymne rozpowszechnione bez zgody to z kolei osobne przestępstwo z Kodeksu karnego, podobnie jak konto podszywające się pod dziecko, na którym ktoś używa jego wizerunku, żeby mu zaszkodzić. Ośmieszające przeróbki i memy to naruszenie dóbr osobistych, a często także zniewaga.

W tej kategorii działamy w trybie pilnym. Przy materiałach intymnych małoletnich uruchamiamy dodatkowo mechanizmy utrudniające ponowne wgrywanie tego samego pliku, bo sprawcy często próbują publikować go od nowa na kolejnych kontach.

Termin, o którym nikt nie mówi

Wyszukiwarka: ścieżka, która zamyka się w dniu osiemnastych urodzin

Google usuwa z wyników wyszukiwania zdjęcia osób, które nie ukończyły 18 lat, na prośbę samego dziecka albo jego przedstawiciela, na przykład rodzica. To jedna z najprostszych ścieżek, jakie istnieją – i jedna z najbardziej niedocenianych.

Warunki są konkretne. Zgłoszenie obejmuje adresy samych zdjęć, a nie całych stron z tekstem. Wyszukiwarka może odmówić, gdy zdjęcie ma wartość informacyjną albo wiąże się z interesem publicznym. Usunięcie dotyczy wyników wyszukiwania, a nie strony źródłowej – dlatego tę ścieżkę łączy się z żądaniem usunięcia u publikującego.

Najważniejsze jest jednak coś innego. Ta ścieżka dotyczy osób niepełnoletnich. Po osiemnastych urodzinach trzeba już sięgać po inne podstawy, na przykład ogólne prawo do bycia zapomnianym z RODO, które wymaga więcej argumentacji i bywa trudniejsze. Jeśli Wasze dziecko ma siedemnaście lat i zdjęcia, które pojawiają się po wpisaniu jego nazwiska, to jest dobry moment, żeby się tym zająć.