Stanowiska i oświadczenia

Reguła

Kiedy zabieramy głos, a kiedy celowo milczymy

Organizacja, która komentuje wszystko, przestaje znaczyć cokolwiek. Wydajemy stanowisko tylko wtedy, gdy mamy do powiedzenia coś, czego nie powie nikt inny - i tylko w obszarze, w którym pracujemy.

Zabieramy głos, gdy chodzi o mechanizm, który znamy z praktyki. Procedury zgłoszeniowe, odpowiedzialność serwisów, ochrona danych dzieci, konstrukcja systemów opinii. To są rzeczy, o których wiemy więcej niż komentator, który czyta o nich z zewnątrz.

Zabieramy głos, gdy powstaje albo zmienia się przepis dotyczący tego obszaru. Wtedy nasza wypowiedź dotyczy skutków praktycznych: co dana zmiana będzie znaczyła dla rodzica, dla przedsiębiorcy i dla dziecka. Nie oceniamy jej wartości politycznej.

Zabieramy głos, gdy w obiegu publicznym pojawia się liczba bez pokrycia. To zdarza się przy tym temacie regularnie i uważamy prostowanie takich danych za jeden z naszych podstawowych obowiązków wobec sprawy.

Milczymy, gdy sprawa jest w toku. Nie komentujemy postępowań - ani naszych, ani cudzych. Nie wypowiadamy się o stronach spraw, które prowadzimy albo prowadziliśmy.

Milczymy, gdy głos zabierałby ktoś kompetentniejszy. Przy pytaniach o skutki zdrowotne, o kwalifikację prawną albo o wyniki badań naukowych mówimy, do kogo warto się zwrócić. Zdarza się to często i nie traktujemy tego jako porażki.

Milczymy, gdy jedynym powodem wypowiedzi byłaby nasza widoczność. Nie wydajemy stanowisk pod rocznice, nie dzielimy jednego komunikatu na trzy i nie komentujemy głośnych spraw wyłącznie po to, żeby pojawić się w materiale. Jeżeli nie mamy nic do dodania, nie dodajemy nic.

Ostatnia uwaga o tonie tych stanowisk. Sformułowaliśmy je jako twierdzenia, a nie jako apele, bo apel nie zobowiązuje nikogo, w tym nas. Twierdzenie da się podważyć danymi i to jest jego zaleta - jeżeli ktoś wykaże, że któreś z nich jest błędne, wycofamy je i napiszemy o tym w tym samym miejscu.

Nie uważamy przy tym, że nasza lista jest kompletna. Obejmuje obszary, w których pracujemy i o których możemy powiedzieć coś z pierwszej ręki. Poza nią zostaje bardzo dużo: skutki zdrowotne, edukacja szkolna, odpowiedzialność karna czy ekonomia platform. W tych sprawach głos powinni zabierać inni i chętnie wskażemy, kto.

I milczymy w sprawach politycznych. To jest zasada bez wyjątków i piszemy o niej osobno niżej, bo jest w tym obszarze nietypowa i wymaga wyjaśnienia.

Stanowisko 01 · rozwinięcie

Próg weryfikacji: dlaczego to nie jest cenzura

To stanowisko wywołuje najwięcej sprzeciwu i warto je rozwinąć, bo najczęstszy zarzut opiera się na nieporozumieniu. Nie proponujemy, żeby ktokolwiek oceniał treść opinii przed publikacją.

Co proponujemy. Żeby przed opublikowaniem zarzutu pod nazwą konkretnej firmy albo osoby autor uprawdopodobnił, że miał z nią jakikolwiek kontakt. Nie żeby udowodnił, nie żeby ujawnił tożsamość publicznie i nie żeby ktokolwiek zweryfikował prawdziwość samego zarzutu.

Dlaczego to nie jest cenzura. Cenzura polega na ocenie treści przez podmiot decydujący, co wolno powiedzieć. Próg weryfikacji nie dotyczy treści w ogóle - dotyczy wyłącznie tego, czy autor jest w kręgu osób mogących mieć o danej sprawie wiedzę. Krytyka pozostaje w pełni dopuszczalna, także krytyka ostra i jednostronna.

Ten standard już obowiązuje w handlu. Recenzję produktu w większości sklepów internetowych wystawia osoba, która ten produkt kupiła. Nikt nie nazywa tego ograniczaniem wolności słowa, a konsumenci uznają takie recenzje za bardziej wiarygodne właśnie dlatego, że próg istnieje.

Asymetria, którą to naprawia. Dziś autor anonimowy nie ponosi żadnego ryzyka, a osoba opisana ponosi całe. Portale nie udostępniają adresów IP osobom prywatnym, więc poszkodowany chcący pozwać musi najpierw doprowadzić do ustalenia danych w postępowaniu. Przy pomówieniu ściganym z oskarżenia prywatnego bywa to droga bardzo długa, a często ślepa.

Czego to stanowisko nie obejmuje. Nie dotyczy wypowiedzi o osobach publicznych w zakresie ich działalności publicznej, nie dotyczy debaty politycznej i nie dotyczy komentowania zdarzeń. Dotyczy zarzutów formułowanych pod nazwą konkretnego podmiotu w serwisach, których funkcją jest gromadzenie opinii o tym podmiocie.

Uczciwe zastrzeżenie o naszym interesie. Prowadzimy odpłatną działalność polegającą na usuwaniu treści dla firm. Wprowadzenie progu weryfikacji zmniejszyłoby liczbę spraw, na których zarabiamy - i mówimy to wprost, żeby nikt nie musiał tego wyliczać za nas.

Stanowisko 10 · rozwinięcie

Dlaczego edukacja prawna przed kolejną kampanią

To stanowisko brzmi najmniej efektownie z całej dziesiątki i uważamy je za najważniejsze. Opiera się na jednej liczbie: trzy dziesiąte procenta.

Tyle osób zdefiniowało mowę nienawiści jako przestępstwo w badaniu Centrum Badania Opinii Społecznej. To jest w praktyce zero. Nie chodzi o to, że ludzie znają przepisy pobieżnie albo mylą kwalifikacje - chodzi o to, że sama kategoria „to może mieć konsekwencje prawne" nie pojawia się w spontanicznych odpowiedziach.

Ta liczba tłumaczy więcej niż jakakolwiek inna. Ludzie nie zgłaszają nie dlatego, że im się nie chce. Nie idą na komisariat, bo zakładają, że w internecie nic nie da się zrobić. Nie odwołują się od odmowy platformy, bo nie wiedzą, że odwołanie w ogóle istnieje. Nie składają wniosku do wyszukiwarki, bo nie wiedzą, że taka ścieżka jest.

Zestawmy to z danymi o młodzieży. Odsetek nastolatków przekonanych, że osoby obrażające w internecie pozostają bezkarne, wzrósł z trzydziestu sześciu procent w 2018 roku do 51,3 procent w 2022. Ponad połowa młodych zakłada dziś, że hejt nie ma konsekwencji - i powtarza w ten sposób coś, czego dorośli nie umieli podważyć, bo sami tego nie wiedzą.

Dlaczego kampanie świadomościowe tego nie zmieniają. Bo one mówią, że hejt jest zły. To ludzie już wiedzą - z badania CBOS wynika, że połowa dostrzega społeczne przyzwolenie na obrażanie, a osiemdziesiąt pięć procent uznaje nienawistne wypowiedzi za problem. Brakuje nie przekonania, że coś jest złe, tylko informacji, co konkretnie z tym zrobić.

Czego dokładnie się domagamy. Żeby w materiałach edukacyjnych dla szkół, w komunikatach instytucji i w kampaniach publicznych obok apelu znalazła się instrukcja: jaka kategoria zgłoszenia, gdzie odwołanie, kiedy zawiadomienie, kiedy skarga do organu ochrony danych i pod jaki numer zadzwonić. Cztery zdania zamiast plakatu.

Zastrzeżenie, które powtarzamy zawsze. Nie każdy hejt jest przestępstwem i nie twierdzimy inaczej. Zakres ochrony prawnej różni się w zależności od cechy, której dotyczy atak, a znaczna część wypowiedzi obraźliwych nie wypełnia znamion żadnego czynu zabronionego. Rzecz w tym, że przy świadomości na poziomie trzech dziesiątych procenta nikt tego rozróżnienia nawet nie zaczyna robić.

Stanowiska 05 i 09 · rozwinięcie

Dlaczego przy dzieciach żądamy więcej

Dwa z dziesięciu stanowisk dotyczą wyłącznie osób niepełnoletnich i traktujemy je jako priorytet bezwzględny. Powód jest prosty: przy dziecku wszystko dzieje się szybciej i kosztuje więcej.

Czas działa inaczej. Treść opublikowana w grupie klasowej w poniedziałek jest obejrzana przez wszystkich do wtorku. Usunięcie jej w piątek nie cofa niczego - dziecko wraca do klasy, w której każdy już to widział. Przy dorosłym opóźnienie oznacza dłuższą ekspozycję, przy dziecku oznacza inną sprawę.

Dziecko nie ma narzędzi. Nie zna procedur, nie wie o odwołaniu, nie napisze pisma do podmiotu hostującego i nie złoży wniosku do wyszukiwarki. Jest zdane na dorosłego, a z badania EU Kids Online wynika, że ponad sześćdziesiąt procent nastolatków nigdy lub prawie nigdy nie otrzymało pomocy od nauczyciela po napotkaniu niepokojącej treści.

Dziecko najczęściej nie mówi nikomu. Z badania NASK wynika, że około czterdziestu procent ofiar cyberprzemocy nie zgłosiło tego nikomu i nie szukało pomocy. Przy przemocy seksualnej w sieci ujawniło ten fakt jedynie 29,3 procent osób, których to dotyczyło. Każdy system oparty na zgłoszeniu obsługuje więc mniejszość przypadków.

Ochrona domyślna rozwiązuje część problemu bez udziału kogokolwiek. Konto prywatne od pierwszej sekundy, ograniczony krąg osób mogących pisać i komentować, wyłączona lokalizacja. To są ustawienia, które chronią dziecko także wtedy, gdy rodzic o nich nie wie - a ponad czterdzieści procent nastolatków nigdy nie usłyszało od rodziców podstawowej rozmowy o bezpieczeństwie w sieci.

Dlaczego to nie jest postulat nadmiarowy. Nie żądamy, żeby platformy budowały nowe systemy. Żądamy, żeby wartość domyślna przy koncie osoby niepełnoletniej była ustawiona na ochronę, a nie na widoczność. Zmiana wartości domyślnej jest najtańszą interwencją, jaka istnieje, i jednocześnie najskuteczniejszą, bo działa na wszystkich, którzy niczego nie zmienili.

Skala, o której mówimy. Czterdzieści procent nastolatków doświadczyło cyberprzemocy, a sześćdziesiąt sześć procent dzieci doświadczyło przemocy ze strony rówieśników. Odsetek długotrwałego znęcania się wzrósł z jedenastu procent w 2013 roku do osiemnastu w 2023. To nie jest zjawisko marginalne, przy którym wystarczą działania miękkie.

Archiwum

Jak prowadzimy archiwum stanowisk

Stanowisko, które da się po cichu zmienić, nie jest stanowiskiem. Dlatego prowadzimy to w sposób, który pozwala sprawdzić, co twierdziliśmy wcześniej.

Każda zmiana treści stanowiska jest odnotowywana. Nie podmieniamy tekstu bez śladu i nie usuwamy wersji wcześniejszych. Przy zmianie podajemy, co się zmieniło i dlaczego - najczęściej dlatego, że pojawiły się nowe dane albo zmienił się stan prawny.

Wycofane stanowisko zostaje opisane, nie skasowane. Jeżeli uznamy, że któreś z twierdzeń było błędne, zostawiamy informację o tym, że je wycofaliśmy, wraz z powodem. Organizacja, po której zostają wyłącznie aktualne poglądy, jest trudna do rozliczenia.

Dane, na których opieramy stanowiska, są aktualizowane przy każdej nowej edycji cytowanych badań. Przy okazji sprawdzamy, czy wniosek nadal się broni. Zdarza się, że nowy pomiar wzmacnia stanowisko, i zdarza się, że je osłabia - w obu przypadkach to odnotowujemy.

Redakcje, które nas kiedyś cytowały, mogą w każdej chwili zapytać o stan aktualny. Przy materiałach archiwalnych, do których wracają Państwo po roku, warto sprawdzić, czy cytowane stanowisko nadal brzmi tak samo. Odpowiadamy na takie pytania od ręki.

Nie prowadzimy archiwum cudzych wypowiedzi o nas. Nie zbieramy materiałów krytycznych, nie tworzymy list ani zestawień i nie odnosimy się publicznie do tego, kto co o nas napisał. Jeżeli w materiale znajdzie się nieścisłość dotycząca naszej wypowiedzi, prosimy o korektę w rozmowie z redakcją i na tym poprzestajemy.

Nie prowadzimy też żadnych statystyk cytowań. Nie liczymy, ile razy nas przywołano, i nie traktujemy tego jako miary skuteczności. Miarą jest liczba spraw, które udało się poprowadzić, i liczba osób, które trafiły do nas, bo zobaczyły gdzieś numer telefonu.

Odpowiedzialność

Co robimy, gdy się pomylimy

Organizacja, która domaga się od platform uzasadniania decyzji i prostowania błędów, musi mieć własną procedurę na tę okoliczność. Oto nasza, ustalona z góry, a nie w razie potrzeby.

Poprawiamy w tym samym miejscu. Błędna liczba albo nieścisłe sformułowanie jest korygowane na tej samej stronie, na której się pojawiło, z widoczną informacją, że tekst został zmieniony. Nie usuwamy po cichu i nie podmieniamy treści bez śladu.

Informujemy redakcje, które od nas tę liczbę otrzymały. Nie czekamy, aż same zauważą. Jeżeli materiał już się ukazał, prosimy o korektę i podajemy właściwą wersję wraz ze wskazaniem źródła.

Nie zrzucamy odpowiedzialności na źródło, z którego wzięliśmy liczbę. Jeżeli powtórzyliśmy cudzą liczbę bez sprawdzenia, błąd jest nasz, nie tego, kto ją opublikował pierwszy. To my mieliśmy obowiązek sięgnąć do oryginalnego raportu.

Nie tłumaczymy się skrótem myślowym. Zdanie „chodziło nam o coś innego" nie jest korektą. Korektą jest podanie właściwej wersji i wskazanie, na czym polegała pomyłka.

Zmiana stanowiska też jest możliwa. Jeżeli pojawią się dane, które podważą któreś z dziesięciu twierdzeń powyżej, zmienimy je i napiszemy o tym wprost, razem z uzasadnieniem. Stanowisko, którego nie da się zmienić pod wpływem danych, nie jest stanowiskiem, tylko przekonaniem.

Nie prowadzimy sporów publicznych o własne pomyłki i nie zamierzamy tego zmieniać. Jeżeli ktoś wskaże nam błąd, sprawdzamy i odpowiadamy rzeczowo. Nie odpowiadamy natomiast na zarzuty formułowane w sposób, który nie pozwala ich zweryfikować - i mówimy o tym wprost zamiast milczeć.

Jak zgłosić nam błąd. Wiadomość na biuro@usuwaniehejtu.pl albo telefon pod 222 900 142. Prosimy o wskazanie konkretnego zdania i, jeśli to możliwe, źródła, które według Państwa mówi co innego. Odpowiadamy w ciągu doby.

Adresaci

Do kogo kierujemy te stanowiska

Stanowisko wydane w próżnię jest wpisem w internecie. Poniżej podmioty, do których faktycznie je kierujemy, i tryb, w jakim to robimy.

Do platform, w toku prowadzonych spraw. Nie w formie apeli, tylko w konkretnych zgłoszeniach, odwołaniach i pismach. Postulat o człowieku w procedurze odwoławczej ma sens przede wszystkim wtedy, gdy powtarza się go przy każdej sprawie, w której automat pomylił się w oczywisty sposób.

Do organów nadzoru. Akt o usługach cyfrowych przewiduje krajową ścieżkę skargową na sposób działania platform. To jest droga wolniejsza od publicystyki, ale jedyna, która zostawia ślad w aktach.

Do organu ochrony danych osobowych. W sprawach dotyczących publikacji danych dzieci. Skarga jest bezpłatna, składa się ją samodzielnie, a dane małoletnich podlegają wzmocnionej ochronie.

Do szkół i placówek. Przy postulacie domyślnej ochrony małoletnich najbardziej praktycznym adresatem bywa nie platforma, lecz konkretna szkoła - bo to ona ma obowiązek posiadać standardy ochrony małoletnich i publikować je na swojej stronie.

Do mediów. Nie po to, żeby nas cytowano, tylko dlatego, że przy postulacie edukacji prawnej materiał prasowy jest narzędziem skuteczniejszym od wszystkiego, czym dysponujemy. Przy świadomości prawnej na poziomie trzech dziesiątych procenta każdy tekst wyjaśniający, że część zachowań w sieci ma konsekwencje, robi więcej niż nasza kampania.

Do rodziców i przedsiębiorców, bezpośrednio. Przez materiały udostępniane bez opłat i bez zapisów. Postulat traci sens, jeżeli osoba, której miał służyć, nigdy się o nim nie dowie.

Czego nie robimy. Nie organizujemy akcji nacisku, nie zbieramy podpisów pod petycjami i nie wzywamy do bojkotów. Nie uważamy tych narzędzi za niewłaściwe - uważamy, że nie są nasze, i że organizacja zajmująca się usuwaniem hejtu powinna szczególnie uważać na to, żeby sama nie uruchamiać mechanizmów, które w innych rękach są atakiem.