Fundusz opłat sądowych

Mechanizm

Dlaczego akurat sto tysięcy na sprawę

Bo tyle wynosi ustawowy limit opłaty od pozwu - i to jest najciekawsza liczba na tej stronie. Ta sama kwota otwiera sprawę o dwa miliony i sprawę o sto milionów.

Jak liczy się opłatę. Przy wartości przedmiotu sporu powyżej 20 000 zł opłata stosunkowa wynosi 5% tej wartości, nie więcej jednak niż 100 000 zł. Wynika to z art. 13 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w brzmieniu obowiązującym od 23 września 2025 r. Wcześniej limit ten wynosił 200 000 zł i został obniżony nowelizacją z 25 lipca 2025 r.

Gdzie limit zaczyna działać. Pięć procent osiąga sto tysięcy przy wartości sporu równej dwóm milionom złotych. Powyżej tej kwoty opłata już nie rośnie - przy sporze o pięć milionów, o dziesięć i o sto opłata jest identyczna.

Co to oznacza dla funduszu. Że milion złotych nie kupuje dziesięciu drobnych spraw, tylko dziesięć postępowań o wartości co najmniej dwóch milionów każde - a górnej granicy tej wartości praktycznie nie ma. Łączna wartość przedmiotu sporu w dziesięciu takich sprawach to co najmniej dwadzieścia milionów złotych, a realnie znacznie więcej.

Poniżej progu dźwignia liczy się inaczej. Przy sporach mniejszych niż dwa miliony każda złotówka opłaty odpowiada dwudziestu złotym wartości przedmiotu sporu. Tysiąc złotych wpłaty to więc dwadzieścia tysięcy, o które da się pozwać. Powyżej progu ta proporcja przestaje obowiązywać na korzyść funduszu.

Dlaczego to ma znaczenie wobec dużego przeciwnika. Sprawa o niską wartość przedmiotu sporu bywa dla wielkiego podmiotu kosztem obsługi, a nie tematem do rozważenia. Wartość liczona w milionach zmienia to, na jakim szczeblu decyzja o sprawie w ogóle zapada.

Zastrzeżenie, które musi paść. Opisujemy tu sposób obliczania opłaty, a nie oceniamy konkretnej sprawy. Wysokość opłaty w danym postępowaniu ustala sąd, a niektóre rodzaje spraw mają odrębne zasady. To jest kwestia do ustalenia z pełnomocnikiem.

Uczciwie

Czego ten fundusz nie pokrywa

Opłata sądowa jest biletem wstępu, a nie całym kosztem procesu. Ukrywanie tego byłoby wpuszczaniem ludzi w postępowanie, którego nie udźwigną.

Wynagrodzenia pełnomocników. Prowadzenie dużej sprawy przeciwko podmiotowi z działem prawnym to praca na lata, a nie jedno pismo. To jest zwykle największa pozycja w takim postępowaniu i fundusz jej nie obejmuje.

Opinii biegłych i zaliczek na nie. Przy sprawach dotyczących funkcjonowania serwisów, widoczności treści i wyliczenia szkody opinie bywają konieczne i kosztowne. Sąd żąda zaliczki od strony, która wnosi o dowód.

Tłumaczeń i doręczeń za granicę. Przy pozwanych z siedzibą poza Polską to są realne pozycje, pojawiające się już na początku postępowania.

Kosztów strony przeciwnej przy przegranej. To jest najpoważniejsze ryzyko i musi paść wprost: przegrywający zwraca wygrywającemu koszty procesu, w tym koszty zastępstwa procesowego. Przy dużej wartości przedmiotu sporu jest to kwota istotna.

Dlatego nie finansujemy sprawy, dopóki poszkodowany nie ma pełnomocnika. Opłacenie wejścia komuś, kto nie ma kto poprowadzi sprawy dalej, byłoby wyrządzeniem mu krzywdy, a nie pomocą. Ustalamy to przed przyznaniem środków.

Co można z tym zrobić. Część pełnomocników prowadzi takie sprawy na warunkach uwzględniających sytuację klienta, część spraw ma szanse na zwolnienie od kosztów w pozostałym zakresie, a przy sprawach o zasadę szukamy dodatkowego finansowania osobno. Fundusz usuwa jedną, najtwardszą przeszkodę - nie wszystkie.

Dlaczego mimo to ma sens. Bo opłata jest jedyną przeszkodą, której nie da się obejść ani rozłożyć w czasie. Pełnomocnika da się znaleźć, o zwolnienie w pozostałym zakresie da się wnioskować, ryzyko da się oszacować. Opłatę trzeba po prostu mieć w dniu składania pozwu.

Rzecz najważniejsza

Ten fundusz się odnawia

To jest cecha, której nie mają nasze pozostałe zbiórki. Wydane pieniądze nie znikają na stałe - przy wygranej wracają i finansują następną sprawę.

Przy wygranej sąd zasądza zwrot kosztów. Strona przegrywająca zwraca wygrywającej poniesione koszty procesu, w tym uiszczoną opłatę od pozwu. Te sto tysięcy złotych wraca więc do poszkodowanego, a na podstawie ustaleń z nim - do funduszu, z którego zostało wypłacone.

Co to oznacza w praktyce. Milion złotych nie jest budżetem na dziesięć spraw i koniec. Jest kapitałem obrotowym: każda wygrana sprawa odbudowuje pulę i pozwala wejść w kolejną. Przy skuteczności rzędu połowy spraw ten sam milion obsługuje ich znacznie więcej niż dziesięć.

Zasady zwrotu ustalamy przed wypłatą, nie po wyroku. Warunki przekazania środków są uzgadniane z poszkodowanym na piśmie zanim opłata zostanie uiszczona, żeby nikt nie był zaskoczony na końcu sprawy. Nie pobieramy żadnego udziału w zasądzonym świadczeniu - wraca wyłącznie opłata, którą fundusz wyłożył.

Przy przegranej pieniądze nie wracają i to jest wpisane w model. Nie żądamy zwrotu od osoby, która przegrała sprawę. Byłoby to dokładnie tym, przed czym ten fundusz ma chronić - dokładaniem ciężaru komuś, kto już przegrał z silniejszym.

Przy ugodzie zależy od jej treści. Jeżeli ugoda przewiduje zwrot kosztów, kwota wraca do funduszu. Jeżeli nie - traktujemy to jak sprawę zakończoną bez zwrotu. O każdej takiej sytuacji informujemy publicznie.

Dlaczego to zmienia sens wpłaty. Darowizna na fundusz opłat nie jest wydatkiem jednorazowym. Przy części spraw ta sama złotówka pracuje dwa albo trzy razy - i to jest rzecz, której nie da się powiedzieć o żadnej innej z naszych zbiórek.