Instytut badań nad hejtem i dezinformacją

Założenie podstawowe

Dlaczego hejt i dezinformacja w jednym instytucie

Bada się je osobno, przez różne zespoły i w różnych instytucjach. W praktyce coraz częściej są tym samym zjawiskiem: zorganizowaną kampanią, prowadzoną przez ludzi, którym ktoś za to płaci.

Narzędzia są identyczne. Sieć kont, skoordynowany czas publikacji, powielane treści, sztuczne wzmacnianie zasięgu. Kampania uderzająca w człowieka i kampania rozsiewająca fałszywą informację używają dokładnie tej samej maszynerii, tylko z innym ładunkiem.

Fałszywa opinia o firmie jest jednym i drugim naraz. To dezinformacja, bo opisuje zdarzenie, które nie miało miejsca. To hejt, bo uderza w konkretnego człowieka i jego dorobek. Rozdzielanie tego na dwie dziedziny badawcze sprawia, że zjawisko wypada między nimi i nie bada go nikt.

Hejt bywa narzędziem dezinformacji. Zmasowany atak na osobę, która publikuje niewygodne ustalenia, jest skutecznym sposobem, żeby ją uciszyć i podważyć jej wiarygodność. Badanie samych treści fałszywych pomija ten mechanizm w całości.

Dezinformacja bywa uzasadnieniem hejtu. Fala zwykle rusza po informacji, która okazuje się nieprawdziwa - i toczy się dalej długo po jej sprostowaniu. Bez badania obu stron nie da się opisać, dlaczego sprostowanie nie zatrzymuje fali.

Ekonomia obu zjawisk jest wspólna. Istnieją usługi, w których zamawia się jedno i drugie: serie opinii, kampanie pozycjonujące treści i konta wystawiane na wynajem. To jest rynek, o którym wiadomo, że istnieje, i którego nikt w Polsce systematycznie nie opisał.

Skutki prawne też się zazębiają. Te same przepisy o nieuczciwej konkurencji, ochronie dóbr osobistych i obowiązkach platform stosuje się do obu zjawisk. Analiza orzecznictwa prowadzona osobno dla każdego z nich traci połowę materiału.

Stąd jeden instytut, a nie dwa. Nie z oszczędności, tylko dlatego, że najciekawsze jest dokładnie to, co leży między nimi - a więc obszar, który przy podziale na dwie osobne instytucje pozostaje niczyj.

Problem, którego nie da się przemilczeć

Instytut przy fundacji, która pozywa platformy

Trzeba to powiedzieć wprost, zanim powie to ktoś inny. Fundacja prowadząca spory sądowe z platformami i świadcząca usługi komercyjne firmom nie jest neutralnym gospodarzem instytutu badawczego. Konfliktu nie da się usunąć - da się go ograniczyć konstrukcją.

Na czym dokładnie polega problem. Instytut mógłby produkować wyniki wygodne dla prowadzonych przez nas postępowań, dla zbiórek albo dla klientów komercyjnych. Nawet gdyby tego nie robił, sam zarzut wystarczy, żeby podważyć wartość każdego opublikowanego raportu.

Zabezpieczenie pierwsze: rada naukowa spoza Fundacji. To ona ustala program badawczy i ocenia metodologię, a nie zarząd. Skład rady publikujemy razem z afiliacjami, żeby każdy mógł ocenić, kto za tym stoi.

Zabezpieczenie drugie: instytut nie robi ekspertyz do naszych spraw. Nie przygotowuje opinii na potrzeby postępowań prowadzonych przez Fundację ani materiałów pod konkretną zbiórkę. Publikuje badania, z których każdy może korzystać - w tym my, na tych samych zasadach co wszyscy inni.

Zabezpieczenie trzecie: prawo do publikacji wyników niewygodnych. Zapisane w regulaminie instytutu, nie w deklaracji. Dotyczy to również wyników pokazujących, że nasze własne działania są mało skuteczne - a właśnie takie badania są w programie.

Zabezpieczenie czwarte: darczyńca nie wpływa na program. Ani prywatny, ani firmowy. Można wskazać obszar badawczy przy większej darowiźnie, ale nie pytanie badawcze i nigdy nie wynik. Kto oczekuje czegoś innego, nie znajdzie tu tego, czego szuka.

Zabezpieczenie piąte: pełna jawność danych. Publikowanie metodologii, kwestionariuszy i danych surowych sprawia, że każdy zarzut da się sprawdzić zamiast o niego spierać. Przy instytucie z oczywistym konfliktem interesów to jest zabezpieczenie najmocniejsze ze wszystkich.

Czego to nie załatwia. Wrażenia, że badania zamawia zainteresowany. Dlatego zachęcamy do czytania wyników krytycznie i publikujemy wszystko, co pozwala je podważyć. Instytut, którego wyniki trzeba przyjmować na wiarę, nie jest wart piętnastu milionów.

Horyzont

Co dzieje się po piątym roku

Piętnaście milionów kupuje pięć lat i ani dnia więcej. Instytut, który po pięciu latach przestaje istnieć, zmarnowałby najcenniejszą rzecz, jaką zdąży wytworzyć - ciągłość pomiaru. Dlatego o finansowaniu dalszym mówimy od razu.

Źródło pierwsze: granty badawcze. Zespół z pięcioletnim dorobkiem, opublikowanymi danymi i własną metodologią jest w zupełnie innej pozycji przy wnioskach o finansowanie niż organizacja bez historii badawczej. Pięć lat pracy jest tu warunkiem wejścia, a nie skutkiem ubocznym.

Źródło drugie: programy europejskie. Badania nad funkcjonowaniem platform i przeciwdziałaniem dezinformacji są przedmiotem programów unijnych. Udział w nich wymaga jednak dorobku i zaplecza, których dziś nie mamy.

Źródło trzecie: własny kapitał instytutu. Przy trzech procentach rocznie sto milionów w kapitale żelaznym dawałoby trzy miliony - dokładnie tyle, ile kosztuje rok pracy instytutu. Zaznaczamy przy tym, że kapitał, na który zbieramy osobno, jest już przypisany do kosztów stałych Fundacji, więc instytut potrzebowałby własnego.

Źródło czwarte: współpraca z uczelniami. Część obszarów da się prowadzić wspólnie, dzieląc koszty. To zresztą wzmacnia niezależność, więc jest korzystne z dwóch powodów naraz.

Czego nie zrobimy. Nie sfinansujemy instytutu, sprzedając wyniki badań ani przyjmując zlecenia od podmiotów zainteresowanych konkretnym rezultatem. Instytut, który zarabia na badaniach zamawianych przez zainteresowanych, przestaje być wart czegokolwiek - również dla nas.

Uczciwie o ryzyku. Możliwe, że po pięciu latach żadne z tych źródeł nie wystarczy i instytut trzeba będzie zamknąć. Zostanie wtedy pięcioletni szereg danych, opublikowany i dostępny dla każdego - co i tak jest więcej, niż ma dziś ktokolwiek w Polsce.