Słowniczek: co znaczą słowa, które słyszysz

Serwisy i grupy · spotkasz przy zgłoszeniach

Osoba albo firma, która prowadzi stronę, forum albo grupę i decyduje, co się na nich pojawia. W grupie klasowej administratorem jest ktoś z waszej klasy. W dużym serwisie – firma, która go stworzyła.

To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne. Przy dużych serwisach zgłaszasz treść przyciskiem i sprawę rozpatruje moderacja. Przy małych stronach i forach często nie ma żadnego przycisku – wtedy trzeba znaleźć administratora i napisać do niego wprost, a on ma obowiązek zareagować, gdy dowie się o treści łamiącej prawo.

Co z tym zrobić: jeśli na stronie nie ma przycisku zgłoszenia, poszukaj zakładki „kontakt" albo „regulamin" – tam zwykle jest adres. Napisz krótko: gdzie jest treść, czego dotyczy, że dotyczy ciebie i że masz mniej niż 18 lat. Jeśli nie wiesz, jak to sformułować, zadzwoń pod 222 900 142.

Technika · spotkasz przy ustalaniu, kto coś napisał

Numer, po którym da się rozpoznać łącze internetowe, z którego ktoś korzystał. Nie jest to numer człowieka – to numer połączenia. Z jednego adresu korzysta cała rodzina, cała szkoła albo wszyscy w kawiarni.

Dlatego zdanie „namierzą go po IP" jest tylko w połowie prawdziwe. Adres prowadzi do abonenta, czyli do osoby albo firmy, która płaci za internet, a dopiero stamtąd szuka się dalej. Przy sieciach publicznych i przy narzędziach maskujących ustalenia potrafią się na tym zatrzymać – i dlatego przy poważnych sprawach zbiera się znacznie więcej informacji niż sam adres.

Co z tym zrobić: nic samodzielnie i to jest ważne – adresu IP nie da się sprawdzić z własnego telefonu, a strony obiecujące coś takiego to oszustwo. Ustalaniem zajmuje się policja, prokuratura albo sąd w postępowaniu. Zadzwoń do nas, powiemy, czy w twojej sprawie ma to sens.

Jak działają aplikacje · spotkasz codziennie, nie wiedząc o tym

Zestaw reguł decydujących o tym, co zobaczysz w aplikacji i w jakiej kolejności. To nie jest przypadkowy wycinek internetu – to wybór zrobiony po to, żebyś został w aplikacji dłużej.

Najważniejsza rzecz, którą warto z tego wiedzieć: treści wywołujące silne emocje docierają dalej, bo ludzie częściej na nie reagują. Złośliwy komentarz ma więc przewagę nad spokojnym, zanim ktokolwiek go przeczyta. Z tego wynika wniosek przydatny, gdy sam obrywasz – duża liczba reakcji pod czymś nie znaczy, że dużo osób się z tym zgadza. Znaczy tylko, że algorytm uznał to za treść, którą warto pokazać.

Co z tym zrobić: nie traktuj liczby polubień jako miary tego, co myślą ludzie. Możesz też ograniczyć to, co widzisz: wyciszanie kont, ukrywanie tematów i niereagowanie na treści, których nie chcesz oglądać, faktycznie zmienia to, co aplikacja ci pokazuje.

Ważne pojęcie · spotkasz przy każdej sprawie

Sytuacja, w której nie wiadomo, kto stoi za kontem. Widzisz nick i zdjęcie, a nie wiesz, czy to ktoś z twojej klasy, czy człowiek z drugiego końca Polski.

Anonimowość w internecie jest częściowa i to jest rzecz, której bardzo wiele osób nie wie. Wobec innych użytkowników działa – nikt nie sprawdzi, kto napisał komentarz. Wobec sądu i prokuratury już nie: serwis ma dane konta, adresy logowań i daty, a w postępowaniu może zostać zobowiązany do ich wydania. Ustalenie autora trwa tygodniami i nie zawsze się udaje, ale się zdarza.

Co z tym zrobić: jeśli ktoś pisze o tobie z anonimowego konta, zabezpiecz treść i zgłoś ją – brak wiedzy o autorze niczego nie blokuje, bo zgłasza się treść, a nie osobę. A jeśli sam myślisz, że anonimowe konto daje pełną bezkarność – nie daje.

Konta i profile · spotkasz przy zakładaniu konta

Obrazek, który reprezentuje cię na koncie: zdjęcie, rysunek albo postać. Brzmi niewinnie i zwykle jest niewinne, ale warto wiedzieć o dwóch rzeczach.

Pierwsza: zdjęcie profilowe jest publiczne nawet wtedy, gdy konto jest prywatne – w większości serwisów widzi je każdy. Druga: jeśli używasz swojego prawdziwego zdjęcia, ktoś może je pobrać i użyć na fałszywym koncie podszywającym się pod ciebie. Nie znaczy to, że masz go nie używać, tylko że warto o tym wiedzieć.

Co z tym zrobić: jeśli ktoś założył konto z twoim zdjęciem, zgłoś cały profil jako podszywanie się, a nie pojedynczy wpis – to inna kategoria zgłoszenia i inna ścieżka. Uprzedź też znajomych, bo fałszywe konto zwykle najpierw pisze do nich.

Serwisy i gry · spotkasz, gdy ktoś złamie regulamin

Blokada nałożona przez serwis albo grę na konto, które złamało zasady. Może być czasowa – na kilka dni albo tygodni – albo stała, czyli konto przestaje działać na zawsze.

Warto wiedzieć, że ban nie kończy sprawy w świecie poza aplikacją. Jeżeli ktoś groził albo publikował twoje zdjęcia, zablokowanie jego konta nie oznacza, że nie odpowie za to przed sądem. Działa to też w drugą stronę: jeśli to ty dostałeś bana, zakładanie nowego konta po to, żeby go obejść, jest traktowane znacznie poważniej niż samo pierwotne przewinienie.

Co z tym zrobić: jeśli uważasz, że ban jest niesłuszny, w większości serwisów przysługuje odwołanie – poszukaj go w powiadomieniu o blokadzie. Jeśli dostałeś bana za coś, co faktycznie zrobiłeś, odczekaj i nie zakładaj konta obejściowego.

Jak działają aplikacje · spotkasz, nie zauważając tego

Sytuacja, w której widzisz głównie treści zgodne z tym, co już oglądałeś i lubiłeś, przez co świat wygląda tak, jakby wszyscy myśleli podobnie do ciebie.

Powstaje sama, bez niczyjej złej woli: aplikacja pokazuje ci więcej tego, przy czym się zatrzymujesz. Problem pojawia się wtedy, gdy przestajesz odróżniać „tak wygląda internet" od „tak wygląda mój internet". Przy konfliktach w klasie działa to szczególnie mocno – każda strona widzi wersję, w której ma rację, bo obie dostają treści od swoich znajomych.

Co z tym zrobić: przy sprawie, w której jesteś przekonany, że wszyscy są przeciwko tobie, warto sprawdzić to poza aplikacją – zapytać kogoś, kto nie siedzi w tym samym wątku. Bardzo często okazuje się, że sprawa jest mniejsza, niż wygląda z ekranu.

Twoje narzędzia · spotkasz przy nękaniu

Odcięcie kontaktu z konkretnym kontem: nie napisze do ciebie, nie skomentuje twoich treści i zwykle nie zobaczy twojego profilu.

Blokowanie ma jedną wadę, o której trzeba wiedzieć: po zablokowaniu możesz stracić dostęp do rozmowy, którą właśnie prowadziliście – a to bywa jedyny dowód nękania. Dlatego kolejność jest ważna. Najpierw zrzuty, potem blokada, potem zgłoszenie. Blokada nie zamyka też sprawy, bo ktoś może wrócić z nowego konta – ale każde takie powtórzenie jest dowodem na uporczywość, a to zmienia ocenę sprawy.

Co z tym zrobić: zrzuty, blokada, zgłoszenie – w tej kolejności. Jeśli ktoś wraca spod nowych kont, zbieraj to w jedną listę z datami; taka chronologia jest bardzo mocnym materiałem i w serwisie, i w szkole, i na policji.

Technika · spotkasz przy zorganizowanych atakach

Konto obsługiwane przez program, a nie przez człowieka. Boty potrafią komentować, polubiać i wysyłać wiadomości setki razy szybciej niż ktokolwiek.

W sprawach szkolnych spotyka się je rzadziej niż w polityce czy w sprzedaży, ale warto je rozpoznawać: konto założone niedawno, bez zdjęć, z przypadkową nazwą, publikujące bardzo dużo i bardzo podobnych treści. Jeśli pod czyimś wpisem pojawia się nagle kilkadziesiąt bardzo podobnych komentarzy, to zwykle nie jest przypadek – a wtedy zgłoszenie warto opisać właśnie jako działanie zorganizowane.

Co z tym zrobić: zbierz linki do wszystkich podobnych komentarzy i zgłoś je razem, pisząc, że wyglądają na skoordynowane. Takie zgłoszenie jest oceniane inaczej niż zgłoszenie pojedynczego wpisu.

Nazwy zjawisk · spotkasz w szkole i w materiałach

Angielskie określenia na dręczenie. Po polsku mówi się o przemocy rówieśniczej, a gdy dzieje się w internecie – o cyberprzemocy.

Cechą, która odróżnia dręczenie od zwykłej kłótni, jest powtarzalność i nierówność sił: to nie jest sytuacja, w której dwie osoby się pokłóciły, tylko taka, w której jedna osoba albo grupa regularnie uderza w kogoś, kto nie ma jak się odgryźć. W wersji internetowej dochodzi to, że nie ma od tego ucieczki po wyjściu ze szkoły i że publiczność jest znacznie większa.

Co z tym zrobić: nie musisz ustalać, jak się to fachowo nazywa, żeby zgłosić. Wystarczy, że to trwa i że ci szkodzi. Powiedz dorosłemu i pokaż zrzuty – materiał działa zupełnie inaczej niż opowiedzenie.

Zagrożenia · spotkasz w wiadomościach od nieznajomych

Udawanie kogoś, kim się nie jest, żeby nawiązać z kimś bliską relację. Osoba po drugiej stronie ma cudze zdjęcia, wymyślone imię, wymyśloną szkołę i historię, która brzmi wiarygodnie, bo była przygotowana.

Powody bywają różne: czasem ktoś robi to z nudów albo ze wstydu przed własnym wyglądem, czasem żeby wyłudzić pieniądze, a czasem żeby zdobyć zdjęcia i potem szantażować. Najgroźniejsza wersja to dorosły udający rówieśnika – o tym piszemy osobno przy haśle grooming.

Sygnały, które warto znać: konto założone niedawno, mało zdjęć albo zdjęcia wyglądające na profesjonalne, unikanie rozmowy wideo pod różnymi pretekstami, bardzo szybkie przechodzenie do tematów prywatnych oraz nacisk, żeby przenieść rozmowę do aplikacji, w której wiadomości znikają. Żaden z tych sygnałów osobno niczego nie przesądza, ale kilka naraz to powód do ostrożności.

Co z tym zrobić: nie wysyłaj zdjęć osobie, której nigdy nie widziałeś na żywo ani na wideo. Jeśli podejrzewasz, że ktoś podaje się za kogoś innego, sprawdź jego zdjęcie wyszukiwarką obrazem – często znajdziesz je na cudzym profilu. Przy podejrzeniu, że to dorosły, powiedz o tym dorosłemu, któremu ufasz, i zadzwoń pod 116 111.

Pojęcie podstawowe · spotkasz w szkole i u pedagoga

Przemoc, która dzieje się przez internet i telefon: wyzywanie, ośmieszanie, rozsyłanie czyichś zdjęć, wykluczanie z grup, podszywanie się, grożenie. Nie chodzi o jednorazową złośliwość, tylko o coś, co się powtarza albo co uderza mocno od razu.

Różni się od przemocy w szkolnym korytarzu trzema rzeczami i każda z nich sprawia, że jest trudniejsza. Nie kończy się po dzwonku, bo telefon jedzie z tobą do domu. Publiczność jest znacznie większa, a ty nie wiesz, ile osób to widziało. I zostaje ślad – komentarz sprzed miesiąca da się przeczytać jeszcze raz, a wyzwisko rzucone na przerwie istnieje dwie sekundy.

Jest też rzecz, która działa na twoją korzyść i o której mało kto pamięta: ten sam ślad, który boli, jest dowodem. Wyzwiska rzuconego na korytarzu nie da się nikomu pokazać. Wiadomość zostaje – i można ją zgłosić, pokazać wychowawcy albo przedstawić w postępowaniu.

Co z tym zrobić: zrób zrzuty, nie odpisuj pod wpisem, zgłoś treść i powiedz komuś dorosłemu. Przy sprawach osób niepełnoletnich prowadzimy zgłoszenia i odwołania bez opłat – 222 900 142.

Technika · spotkasz na każdej stronie

Małe pliki, które strony zapisują na twoim urządzeniu. Część jest potrzebna, żeby strona w ogóle działała – dzięki nim nie wylogowujesz się przy każdym kliknięciu. Część służy do liczenia odwiedzin i do dopasowywania reklam.

Okienko z pytaniem o zgodę, które klikasz odruchowo, dotyczy właśnie tej drugiej grupy. Możesz zgodzić się na wszystko, odmówić albo wybrać – i odmowa nie blokuje korzystania ze strony, choć bywa ukryta pod mniej widocznym przyciskiem.

Z ciasteczkami wiąże się rzecz warta zapamiętania: to one sprawiają, że po obejrzeniu czegoś raz widzisz reklamy tego przez tydzień. Nie jest to podsłuchiwanie ani czytanie twoich wiadomości, choć tak to wygląda – to zapis tego, co odwiedzałeś.

Co z tym zrobić: nie klikaj odruchowo „akceptuję wszystkie" i poszukaj przycisku odmowy. Ciasteczka możesz w każdej chwili usunąć w ustawieniach przeglądarki – reklamy przestaną wtedy chodzić za tobą, dopóki nie uzbierają się nowe.

Twoje narzędzia · spotkasz przy dłuższych sprawach

Lista zdarzeń ułożona po kolei: data, co się stało, link, czy było zgłaszane i z jakim skutkiem. Brzmi jak niepotrzebna biurokracja, a jest najmocniejszą rzeczą, jaką możesz mieć przy sprawie trwającej dłużej niż tydzień.

Powód jest prosty. Pojedynczy komentarz wygląda jak pojedynczy komentarz i tak jest oceniany – przez moderatora, przez wychowawcę i przez policjanta. Ta sama sprawa opisana jako dwadzieścia zdarzeń w ciągu sześciu tygodni wygląda zupełnie inaczej i jest traktowana zupełnie inaczej. Zdanie „ciągle mnie nękają" jest wrażeniem, a lista z datami jest faktem.

Chronologia pomaga też tobie. Przy sprawie, która ciągnie się miesiącami, łatwo stracić rachubę i zacząć myśleć, że wszystko zlewa się w jedno. Zapisane zdarzenia porządkują to również w głowie.

Co z tym zrobić: załóż notatkę w telefonie i wpisuj do niej od dzisiaj: data, co się stało, link. Nie musisz opisywać emocji – wystarczą fakty. Jeśli nie masz siły tego prowadzić, poproś kogoś dorosłego albo zadzwoń do nas, robimy takie chronologie przy sprawach, które prowadzimy.

Prawo · spotkasz przy publikacji twoich informacji

Wszystko, co pozwala ustalić, kim jesteś: imię i nazwisko, adres, numer telefonu, nazwa szkoły i klasy, zdjęcie, a czasem nawet zestaw informacji, z których każda osobno nic nie znaczy.

Ta ostatnia rzecz jest ważniejsza, niż się wydaje. Samo imię nie identyfikuje nikogo. Imię plus nazwa szkoły plus klasa plus zdjęcie – już tak, i to bardzo dokładnie. Dlatego przy sprawach, w których ktoś publikuje o tobie informacje, liczy się nie pojedyncza wiadomość, tylko to, co da się z nich złożyć.

Twoje dane są chronione prawem niezależnie od wieku. Opublikowanie ich bez podstawy jest naruszeniem, a gdy towarzyszy mu zachęta, żeby ktoś coś z tym zrobił, robi się z tego sprawa znacznie poważniejsza.

Co z tym zrobić: zgłoś natychmiast i napisz wprost, że to twoje dane opublikowane bez zgody oraz że masz mniej niż 18 lat. Jeśli obok danych pojawia się groźba albo zachęta do działania, dzwoń pod 112 i powiedz dorosłemu, nie czekając na odpowiedź serwisu.

Nowe zagrożenia · spotkasz coraz częściej

Zdjęcie albo film, na którym czyjaś twarz lub głos zostały podmienione przy pomocy narzędzi komputerowych. Wygląda prawdziwie, bo ma wyglądać prawdziwie – i w tym cała rzecz.

Do niedawna zdjęcie było dowodem. Dziś przerobienie czyjejś twarzy zajmuje kilka minut i nie wymaga żadnych umiejętności. Dla ciebie oznacza to dwie rzeczy. Po pierwsze: materiał, na którym ktoś coś robi albo mówi, nie musi być prawdziwy, nawet jeśli widać na nim znajomą twarz. Po drugie: jeśli ktoś zrobi taki materiał z twoim wizerunkiem, jest to poważne naruszenie i nie zostajesz z tym sam.

Rozpoznanie bywa możliwe – czasem widać dziwne krawędzie przy twarzy, nienaturalne oświetlenie albo rozjeżdżający się ruch ust. Ale narzędzia są coraz lepsze i uczciwie trzeba powiedzieć, że coraz częściej nie da się tego zauważyć okiem. Dlatego ważniejsza od rozpoznawania jest zasada: nie podaję dalej materiału, którego nie jestem pewien.

Co z tym zrobić: jeśli materiał dotyczy ciebie – zrób zrzuty, zgłoś i napisz, że przedstawia cię w sposób nieprawdziwy i że jesteś osobą niepełnoletnią. Przy materiałach intymnych nie próbuj radzić sobie sam: 112 albo 116 111. Jeśli materiał dotyczy kogoś innego – nie udostępniaj go, nawet z komentarzem, że to oburzające.

Treści w sieci · spotkasz codziennie

Nieprawdziwa informacja rozpowszechniana celowo, żeby kogoś wprowadzić w błąd. Różni się od zwykłej pomyłki tym, że ktoś wie, że to nieprawda, i publikuje to mimo wszystko.

Dezinformacja i hejt spotykają się częściej, niż się wydaje. Fala przeciwko konkretnej osobie bardzo często rusza po informacji, która okazuje się nieprawdziwa – i toczy się dalej długo po jej sprostowaniu. Sprostowanie prawie nigdy nie dogania pierwszej wersji, bo jest mniej emocjonujące, więc algorytm pokazuje je mniejszej liczbie osób.

Najprostszym narzędziem rozpoznawania jest twoja własna reakcja. Treści tworzone po to, żeby je udostępniać, są budowane tak, żeby wywołać silną emocję: oburzenie, strach albo poczucie, że trzeba to natychmiast pokazać innym. Im mocniej coś w tobie uderza, tym większa szansa, że zostało napisane właśnie w tym celu.

Co z tym zrobić: zanim podasz dalej, sprawdź, kto to napisał i czy pisze o tym ktokolwiek inny. Trzydzieści sekund wystarczy. A jeśli nieprawdziwa informacja dotyczy ciebie – zgłoś ją i zabezpiecz, bo przy sprawach o dobre imię to właśnie ta pierwsza wersja bywa najważniejszym dowodem.

Prawo · spotkasz przy sprawach sądowych

Rzeczy, które ma każdy człowiek i które są chronione prawem: dobre imię, cześć, wizerunek, prywatność, wolność. Nie trzeba mieć osiemnastu lat, żeby je mieć – dziecko ma je dokładnie tak samo jak dorosły.

Naruszenie dobra osobistego to podstawa sprawy cywilnej. Można wtedy żądać, żeby ktoś przestał, usunął skutki tego, co zrobił, przeprosił, a czasem zapłacił zadośćuczynienie. Przy osobie niepełnoletniej sprawę prowadzi rodzic albo opiekun, ale to twoje dobra są chronione, nie ich.

Warto znać różnicę między tą drogą a sprawą karną. W karnej chodzi o ukaranie sprawcy. W cywilnej chodzi o ciebie: o to, żeby treść zniknęła, żeby padły przeprosiny i żeby ktoś poniósł koszt tego, co zrobił. Te dwie drogi można prowadzić równolegle.

Co z tym zrobić: nic samodzielnie – to jest moment, w którym potrzebny jest dorosły i zwykle prawnik. Zadzwoń pod 222 900 142, powiemy, czy w twojej sprawie ta droga ma sens, i wyjaśnimy rodzicom, jak to wygląda.

Poważne zagrożenie · spotkasz przy zmasowanych atakach

Opublikowanie czyichś prywatnych danych po to, żeby mu zaszkodzić: adresu, nazwy szkoły, numeru telefonu, miejsca pracy rodziców, planu dnia.

To jest moment, w którym sprawa przestaje dotyczyć wyłącznie internetu. Dopóki ktoś pisze o tobie złośliwości, zagrożenie jest po stronie tego, co czytasz. Gdy w sieci pojawia się twój adres, zagrożenie przenosi się do świata poza ekranem – zwłaszcza jeśli towarzyszy mu zachęta, żeby ktoś coś z tym zrobił.

Dane do doxxingu prawie nigdy nie pochodzą z włamania. Zwykle składa się je z rzeczy, które ktoś kiedyś sam opublikował: zdjęcie z widokiem z okna, wpis o zmianie szkoły, komentarz z nazwą miejscowości, zdjęcie w mundurku. Każde osobno jest niegroźne, razem układają się w adres.

Co z tym zrobić: zgłoś natychmiast, zaznaczając, że to twoje dane i że masz mniej niż 18 lat. Jeśli jest przy tym groźba albo zachęta do działania – dzwoń pod 112, nie czekając na reakcję serwisu, i powiedz dorosłemu tego samego dnia. To nie jest sytuacja, w której czeka się do jutra.

Twoje narzędzia · spotkasz przy każdej sprawie

Wszystko, czym możesz pokazać, że coś się wydarzyło: zrzuty ekranu, nagrania ekranu, linki, zapisane wiadomości. Bez nich nawet najbardziej oczywista sprawa staje się słowem przeciwko słowu.

Najczęstszy błąd polega na tym, że ludzie robią dowody dopiero wtedy, gdy zaczynają myśleć o zgłoszeniu – czyli po kilku dniach, gdy część treści już zniknęła. Drugi błąd to zrzut, na którym nie widać adresu strony, przez co nie da się ustalić, skąd pochodzi. Trzeci to jeden zbiorczy zrzut zamiast osobnych, przez co nie da się zgłosić każdej treści oddzielnie.

Dobry zrzut zawiera cztery rzeczy: nazwę konta, datę i godzinę, całą treść oraz adres strony widoczny na górze przeglądarki. Do tego warto skopiować sam link – przy zgłoszeniu jest ważniejszy niż najładniejszy zrzut.

Co z tym zrobić: rób zrzuty od razu, zanim cokolwiek zgłosisz i zanim odpowiesz. Wyślij je sobie na maila albo do chmury, bo telefon się gubi. Jeśli patrzenie na te treści jeszcze raz jest ponad twoje siły, poproś kogoś, żeby zrobił to za ciebie – to jest normalna prośba.

Mechanizmy · spotkasz przy falach komentarzy

Zjawisko polegające na tym, że im więcej osób widzi, że ktoś potrzebuje pomocy, tym mniejsza szansa, że ktokolwiek zareaguje. Każdy zakłada, że zrobi to ktoś inny.

W internecie działa to wyjątkowo mocno, bo widownia jest ogromna i niewidoczna. Pod wpisem, który obejrzało tysiąc osób, każda z nich myśli, że przy tylu ludziach jej jedna reakcja niczego nie zmieni. W efekcie nie reaguje nikt, a osoba atakowana widzi tysiąc wyświetleń i zero głosów po swojej stronie.

Co z tym zrobić: jeśli widzisz, że ktoś obrywa – nie czekaj, aż zrobi to ktoś inny, bo wszyscy czekają na to samo. Wystarczy prywatna wiadomość w jednym zdaniu. A jeśli to ty jesteś w środku takiej sytuacji, pamiętaj, że cisza nie oznacza, że wszyscy się zgadzają.

Mechanizmy · spotkasz przy konfliktach

Narastanie konfliktu: każda odpowiedź jest odrobinę ostrzejsza od poprzedniej, aż sprawa, która zaczęła się od jednego złośliwego zdania, ma trzydzieści komentarzy i dwa obozy.

W internecie eskalacja przyspiesza z kilku powodów naraz. Nie widzisz twarzy drugiej osoby, więc nie widzisz momentu, w którym przesadziłeś. Piszesz przy publiczności, więc wycofanie się wygląda jak przegrana. A każda kolejna odpowiedź podbija wątek wyżej, przez co dochodzą nowe osoby, które nie znają początku.

Co z tym zrobić: jedyny pewny sposób zatrzymania eskalacji to przestać odpowiadać – i to jest trudniejsze, niż brzmi, bo czujesz, że ostatnie słowo należy do ciebie. Nie należy. Zrób zrzuty, zgłoś i zamknij aplikację. Wątek bez twoich odpowiedzi wygasa znacznie szybciej.

Zagrożenia · spotkasz przy podszywaniu się

Profil, który nie jest tym, za kogo się podaje. Może udawać konkretną osobę – ciebie, kolegę, nauczyciela – albo być po prostu kontem stworzonym po to, żeby kogoś nękać bez ujawniania, kto to robi.

Konto podszywające się pod ciebie jest jedną z najbardziej dotkliwych form nękania w szkole, bo szkodę wyrządza nie autor, tylko ty – w oczach wszystkich, którzy dostają z tego konta wiadomości. Ludzie reagują na to, co przeczytali, a dopiero potem dowiadują się, że to nie byłeś ty.

Rozpoznanie fałszywego konta bywa proste: data założenia sprzed kilku dni, mało znajomych, zdjęcia, które da się znaleźć gdzie indziej, inny sposób pisania. Bywa też niemożliwe, gdy ktoś przygotował to starannie.

Co z tym zrobić: zgłoś cały profil, a nie pojedynczy wpis – to inna kategoria zgłoszenia. Napisz, że konto podszywa się pod twoją osobę, i dołącz coś, co pokazuje, że to ty jesteś sobą. Uprzedź znajomych, żeby nie odpowiadali, i poproś ich o zrzuty wiadomości, które dostali.

Twoja głowa · spotkasz, nie nazywając tego

Skrót od angielskiego określenia oznaczającego lęk przed tym, że coś cię omija. Uczucie, które każe sprawdzać telefon co kilka minut, żeby nie przegapić czegoś, o czym wszyscy będą jutro mówić.

Przy sprawie, w której sam obrywasz, FOMO zamienia się w coś gorszego: w przymus sprawdzania. Wiesz, że będzie gorzej, wiesz, że po przeczytaniu poczujesz się źle, i sprawdzasz mimo to, bo niewiedza wydaje się jeszcze trudniejsza do zniesienia. To nie jest brak silnej woli – tak działa mózg, gdy próbuje kontrolować zagrożenie.

Co z tym zrobić: nie walcz z tym postanowieniem, tylko utrudnij sobie dostęp. Wyłącz powiadomienia z konkretnej aplikacji, usuń ją z ekranu głównego, oddaj telefon komuś na wieczór. Ustal dwie pory dnia, o których sprawdzasz, i nie wracaj do tego poza nimi. Nie musi się udać od pierwszego razu.

Poważne zagrożenie · spotkasz w wiadomościach od nieznajomych

Stopniowe zdobywanie zaufania dziecka przez dorosłego, który ma wobec niego złe zamiary. Nie zaczyna się od niczego groźnego – zaczyna się od zainteresowania, zrozumienia i poczucia, że ktoś wreszcie słucha.

Przebieg jest przewidywalny i dlatego warto go znać. Najpierw kontakt i rozmowa o czymś, co lubisz. Potem wspólny sekret i poczucie wyjątkowości. Potem stopniowe odcinanie od innych: sugestie, że rodzice nie zrozumieją, że koledzy się wyśmieją, że lepiej nikomu nie mówić. Dopiero na końcu prośby o zdjęcia albo o spotkanie.

Najtrudniejsze jest to, że osoba w takiej sytuacji zwykle broni tego kontaktu, bo czuje, że to jedyna osoba, która ją rozumie. Dlatego zdanie „przecież widać, że to podejrzane" jest nieprawdziwe – z zewnątrz widać, ze środka nie.

Co z tym zrobić: jeśli ktoś prosi cię o tajemnicę przed rodzicami, o zdjęcia albo o przeniesienie rozmowy do aplikacji, w której wiadomości znikają – to jest sygnał. Nie kasuj rozmowy i powiedz o tym dorosłemu, któremu ufasz. Jeśli nie masz komu – 116 111, całą dobę. Przy podejrzeniu takiej sytuacji dzwoni się też pod 112.

Prawo · spotkasz, gdy ktoś pisze, że coś ci zrobi

Zapowiedź popełnienia przestępstwa na czyjąś szkodę, która wzbudza uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona. Mówiąc prościej: ktoś pisze, że cię pobije, że przyjdzie pod dom albo że zrobi coś tobie lub twojej rodzinie.

To nie jest sprawa dla moderacji serwisu i nie należy jej tak traktować. Grożenie jest przestępstwem ściganym z urzędu, więc wystarczy zawiadomić policję – dalej sprawa toczy się już bez twojej inicjatywy. Nie musisz też oceniać, czy groźba jest „wystarczająco poważna"; od tego są inni.

Co z tym zrobić: dzwoń pod 112 albo idź na komisariat z rodzicem. Nie kasuj wiadomości – zablokuj kontakt, ale zachowaj treść, bo to jest dowód. Jeśli boisz się teraz, najpierw dzwoń, a zrzuty zrób później albo poproś kogoś o pomoc. Bezpieczeństwo idzie przed dowodami.

Codzienność · miejsce, gdzie dzieje się najwięcej

Rozmowa na komunikatorze, do której należy cała klasa albo jej część. Służy do ustalania spraw szkolnych i do wygłupów – i jest jednocześnie miejscem, w którym zaczyna się większość spraw trafiających potem do pedagoga.

Dzieje się tak z kilku powodów. Grupa jest zamknięta, więc dorośli jej nie widzą. Nie da się z niej wyjść bez tego, że wszyscy to zauważą. A przejście od żartów do czegoś innego jest stopniowe – nikt nie ogłasza, że właśnie się zaczęło.

Najczęstsza forma przemocy w grupach nie polega na wyzwiskach, tylko na założeniu drugiej grupy bez jednej osoby. Nie zostawia śladu, nie da się tego zgłosić i prawie nikt nie nazywa tego przemocą – a działa bardzo mocno i długo.

Co z tym zrobić: jeśli w grupie zaczyna się coś przeciwko komuś, wystarczy jedno zdanie sprzeciwu albo prywatna wiadomość do tej osoby. Jeśli to ciebie dotyczy – rób zrzuty, zanim ktoś skasuje wiadomości, i pokaż je dorosłemu. Nie musisz od razu wychodzić z grupy.

Bezpieczeństwo · spotkasz przy każdym koncie

Klucz do twojego konta i jednocześnie najsłabszy punkt większości spraw, które prowadzimy. Zdecydowana większość przejęć kont nie ma nic wspólnego z włamaniem – ktoś po prostu znał hasło.

Trzy najczęstsze sytuacje wyglądają tak: to samo hasło w kilku miejscach, więc wyciek z jednej strony otwiera wszystkie; hasło znane koleżance z czasów, gdy byliście w dobrych relacjach; hasło łatwe do odgadnięcia przez kogoś, kto cię zna. Dzielenie się hasłem bywa w szkole traktowane jako dowód zaufania i właśnie dlatego kończy się później przykrymi sytuacjami.

Co z tym zrobić: inne hasło do każdego ważnego konta i włączone logowanie dwuetapowe. Jeśli ktoś zna twoje hasło – zmień je, nawet jeśli nadal się przyjaźnicie. To nie jest oskarżenie, tylko zwykła higiena.

Pojęcie podstawowe · spotkasz wszędzie

Agresywne, poniżające treści kierowane w człowieka. Słowo nie występuje w przepisach, ale opisuje zjawisko, którego bardzo wiele przejawów jest zabronionych – zniesławienie, znieważenie, grożenie, nękanie.

Najważniejsze rozróżnienie dotyczy różnicy między hejtem a krytyką. Krytyka dotyczy tego, co zrobiłeś: twojej pracy, wypowiedzi, zachowania. Hejt dotyczy ciebie jako osoby. Sprawdzian jest prosty: jeśli po przeczytaniu nie wiesz, co miałbyś poprawić, a wiesz tylko, że masz się czuć gorzej, to nie była krytyka.

Nie musisz przy tym rozstrzygać, czy to, co cię spotkało, „liczy się" jako hejt. Jeśli zastanawiasz się nad tym od kilku dni, to znaczy, że ci przeszkadza – i to wystarczy, żeby zgłosić. Zgłoszenie nic nie kosztuje i nie trzeba mieć racji, żeby je złożyć.

Co z tym zrobić: zrzuty, nie odpisuj, zgłoś, powiedz komuś. Przy sprawach osób niepełnoletnich prowadzimy to bez opłat – 222 900 142.

Pojęcie potoczne · spotkasz w rozmowach

Potoczne określenie osoby, która publikuje agresywne treści. Warto jednak wiedzieć, że jest to słowo mylące, bo sugeruje, że istnieje osobny gatunek ludzi zajmujących się dokuczaniem.

Z naszej praktyki wynika coś innego. Ogromną część takich treści piszą osoby, które nie uważają się za nikogo takiego: dorzuciły jedno zdanie, bo było śmieszne, zebrały kilka reakcji i zapomniały o sprawie po dziesięciu minutach. Dla osoby, o której to było, ten jeden komentarz jest jednym z trzydziestu, które czyta w kółko przez tydzień.

Co z tym zrobić: jeśli obrywasz – nie szukaj w sobie powodu, bo zwykle go tam nie ma; to rzadko jest o tobie. Jeśli zorientowałeś się, że sam coś napisałeś – usuń, nie dopisuj więcej i, jeśli znasz tę osobę, napisz krótkie przeprosiny bez tłumaczeń. Tyle wystarczy i nie musisz zadręczać się tygodniami.

Pomoc · numer, który warto mieć w telefonie

Numer, pod którym można porozmawiać o swojej sytuacji i dowiedzieć się, co da się zrobić. Dla dzieci i młodzieży najważniejszy jest 116 111 – działa całą dobę, jest bez opłat i anonimowy.

Najczęstsza obawa przed zadzwonieniem brzmi: „moja sprawa nie jest wystarczająco poważna". Nie ma takiego progu. Można zadzwonić, bo jest ci źle, bo nie wiesz, od czego zacząć, albo bo chcesz komuś powiedzieć na głos coś, czego nie powiedziałeś nikomu. Nie musisz podawać imienia ani mówić, skąd dzwonisz.

Co z tym zrobić: zapisz w telefonie trzy numery: 116 111, 112 i 222 900 142. Zajmuje to minutę, a w gorszym momencie oszczędza szukania. Możesz zacząć rozmowę od „nie wiem, jak to powiedzieć" – to zupełnie wystarczy.

Media społecznościowe · spotkasz codziennie

Osoba, której obserwuje na tyle dużo ludzi, że jej zdanie wpływa na to, co inni kupują i myślą. Jej treści są pracą, a nie tylko dzieleniem się życiem – i to jest rzecz warta pamiętania przy oglądaniu.

Z twojej perspektywy istotne są dwie sprawy. Pierwsza: materiał, za który ktoś dostał pieniądze, musi być oznaczony jako współpraca – brak takiego oznaczenia jest naruszeniem, a nie sprytem. Druga: to, co widzisz, jest wybraną i przygotowaną wersją czyjegoś dnia, a porównujesz z nią swoją wersję pełną. Zawsze wypada gorzej i nie jest to twoja wina.

Co z tym zrobić: jeśli obserwowanie kogoś regularnie pogarsza ci nastrój, wycisz to konto – nie musisz nikogo przestawać lubić, żeby przestać to oglądać. Jeśli ktoś znany opublikował coś o tobie, obowiązują te same zasady co przy każdej innej osobie: zrzuty, zgłoszenie, dorosły.

Mechanizmy przemocy · spotkasz w klasie

Odcinanie kogoś od grupy: nie zapraszanie do rozmów, pomijanie przy projektach, zakładanie grup bez jednej osoby, milczenie, gdy ta osoba coś napisze.

Jest to forma przemocy, która nie zostawia dowodów i której nie da się zgłosić do żadnego serwisu, bo nikt nikogo nie obraził. Właśnie dlatego trwa najdłużej i bywa najtrudniejsza do przerwania – trudno zgłosić coś, czego nie ma.

Izolowanie bywa też narzędziem używanym przez jedną osobę wobec drugiej w relacji: odcinanie od znajomych, sugerowanie, że inni cię nie lubią, kontrolowanie, z kim rozmawiasz. To już nie jest sprawa klasowa, tylko sygnał ostrzegawczy w relacji.

Co z tym zrobić: jeśli to ciebie dotyczy, powiedz wychowawcy albo pedagogowi wprost – nawet jeśli nie masz zrzutów. Jeśli widzisz to u kogoś innego, najprostsza rzecz to odezwać się do tej osoby normalnie. Drobne zachowania odwracają izolowanie skuteczniej niż wielkie gesty.

Zgłaszanie · najważniejszy wybór w całej procedurze

Lista powodów, z których wybierasz jeden, zgłaszając treść: nękanie, mowa nienawiści, spam, nagość, podszywanie się i tak dalej. Wygląda na formalność, a jest najczęstszym powodem odrzucenia zgłoszenia.

Dzieje się tak dlatego, że kategoria decyduje, według jakich zasad treść będzie oceniana, a czasem nawet kto ją oceni. Ta sama obraźliwa treść zgłoszona jako spam zostanie odrzucona, a zgłoszona jako nękanie ma realną szansę na usunięcie. Osoba po drugiej stronie ma na twoją sprawę kilkanaście sekund i nie będzie się domyślać, o co naprawdę chodzi.

Co z tym zrobić: wybieraj kategorię, która najdosłowniej opisuje to, co się stało. Jeśli treść zawiera twoje zdjęcie – to jest kategoria o wizerunku, a nie o obraźliwych treściach. Jeśli konto udaje ciebie – podszywanie się, a nie nękanie. Przy odmowie spróbuj jeszcze raz w innej kategorii; to często wystarcza.

Ustawienia · warto sprawdzić dzisiaj

Tryb, w którym twoje treści widzą tylko osoby, które zaakceptowałeś. Przełączenie konta na prywatne jest najszybszą rzeczą, jaką możesz zrobić dla własnego bezpieczeństwa, i zajmuje kilkanaście sekund.

Warto wiedzieć, czego konto prywatne nie chroni. Twoje zdjęcie profilowe i nazwa są zwykle widoczne dla wszystkich. Osoby, które już obserwują, widzą wszystko dalej. I nic nie powstrzyma kogoś, kto zrobi zrzut i wyśle go dalej – zakładaj, że każda treść, którą komuś pokazujesz, może zostać zapisana.

Co z tym zrobić: na czas trwania sprawy przełącz konto na prywatne – to natychmiast ogranicza materiał, z którego ktoś może korzystać. Przy okazji przejrzyj listę obserwujących i usuń konta, których nie rozpoznajesz. Sprawdź też, jak wygląda twój profil dla kogoś niezalogowanego: otwórz go w oknie prywatnym przeglądarki.

Poważne zagrożenie · spotkasz przy przejęciu konta

Posługiwanie się czyimiś danymi jak własnymi: zakładanie kont na kogoś, pisanie w jego imieniu, zaciąganie zobowiązań. W wersji szkolnej najczęściej oznacza konto założone na twoje imię i zdjęcie, z którego ktoś pisze do twoich znajomych.

To nie jest żart bez konsekwencji i warto, żeby wiedziały o tym obie strony. Podszywanie się pod inną osobę jest opisane wprost w przepisach jako przestępstwo, a przy poważniejszych przypadkach – na przykład wyłudzeniu czegoś w czyimś imieniu – sprawa robi się bardzo poważna.

Co z tym zrobić: zabezpiecz zrzuty, zgłoś konto jako podszywanie się, uprzedź znajomych i poproś ich o zrzuty wiadomości, które dostali. Przy poważniejszych sytuacjach idź z rodzicem na policję – to jest sprawa dla nich, nie dla moderacji serwisu.

Mechanizmy · rzecz, którą robisz odruchowo

Polubienie wygląda na czynność bierną: obejrzałeś, kliknąłeś, poszedłeś dalej. W rzeczywistości jest to działanie, które realnie zwiększa zasięg treści i pokazuje ją kolejnym osobom.

Ma to konkretne znaczenie przy hejcie. Złośliwy komentarz z pięćdziesięcioma reakcjami widzi kilkakrotnie więcej osób niż ten sam komentarz bez nich. Zdanie „jeden lajk to nic" jest po prostu nieprawdziwe arytmetycznie – cała widoczność fali składa się właśnie z pojedynczych reakcji ludzi, z których każdy uważa, że jego jedna nic nie znaczy.

Co z tym zrobić: jeśli widzisz, że coś uderza w konkretną osobę – nie reaguj, nawet emotikoną zaskoczenia, i nie podawaj dalej. Jeśli chcesz pomóc, napisz do tej osoby prywatnie i zgłoś treść. Jedno i drugie działa, a reakcja działa przeciwnie.

Zjawiska · spotkasz przy głośnych sprawach

Zmasowany atak wielu osób na jedną, zwykle po jakimś nagraniu albo wpisie. Setki komentarzy, wiadomości prywatnych, czasem telefony i wizyty pod domem. Ludzie, którzy w tym uczestniczą, zwykle nie znają całej historii i dołączają na podstawie jednego fragmentu.

Charakterystyczne dla linczu jest to, że każdy uczestnik czuje się sprawiedliwy. Nie uważa się za osobę atakującą kogoś, tylko za kogoś, kto reaguje na coś złego. Dlatego apele o empatię nie działają – działa dopiero informacja, że po drugiej stronie jest człowiek, który dostaje w jeden wieczór trzysta wiadomości.

Bardzo często okazuje się później, że nagranie było wyrwane z kontekstu albo że zaatakowano niewłaściwą osobę. Sprostowanie nie dociera do większości uczestników, bo jest mniej emocjonujące od pierwszej wersji.

Co z tym zrobić: jeśli widzisz rozkręcający się lincz – nie dokładaj się, nawet komentarzem wyważonym, i nie podawaj dalej. Jeśli sam w nim jesteś – nie tłumacz się publicznie, bo to przedłuża sprawę o kolejne dni. Zabezpiecz materiał, zgłoś najgorsze treści, wyłącz powiadomienia i zadzwoń po pomoc.

Bezpieczeństwo · jedna z najlepszych rzeczy, jakie możesz zrobić

Zabezpieczenie, przy którym po wpisaniu hasła trzeba jeszcze potwierdzić logowanie – kodem z wiadomości, z aplikacji albo dotknięciem powiadomienia na telefonie.

Jest to pojedyncza zmiana o największym efekcie ochronnym, jaką możesz wprowadzić, i zajmuje kilka minut. Nawet jeśli ktoś pozna twoje hasło, bez drugiego składnika nie wejdzie na konto. Większość spraw o przejęte konta, które do nas trafiają, dotyczy kont, na których nie było tego włączone.

Co z tym zrobić: włącz je dzisiaj na koncie pocztowym i na najważniejszych serwisach – poczta jest najważniejsza, bo przez nią odzyskuje się wszystkie inne konta. Sprawdź przy okazji, jaki numer telefonu i jaki adres są przypisane do konta, bo tamtędy idzie odzyskiwanie dostępu.

Treści · spotkasz codziennie

Obrazek z podpisem, krążący w internecie i przerabiany przez kolejne osoby. Większość memów jest po prostu śmieszna i nie ma w nich nic złego – problem zaczyna się wtedy, gdy memem staje się konkretna osoba.

Granica, która ma tu znaczenie, jest prosta: czy śmiejemy się z sytuacji, czy z człowieka, który nie ma jak się z tego wycofać. Mem ze zdjęciem kolegi z klasy jest dla autora żartem na pięć minut, a dla tej osoby rzeczą, która krąży po szkole miesiącami i wraca co jakiś czas.

Do tego dochodzi kwestia wizerunku: użycie czyjegoś zdjęcia bez zgody jest naruszeniem niezależnie od tego, jak zabawny wyszedł efekt.

Co z tym zrobić: jeśli mem dotyczy ciebie, zgłoś go jako treść z twoim wizerunkiem opublikowaną bez zgody i zaznacz, że jesteś osobą niepełnoletnią. Jeśli to ty go zrobiłeś i widzisz, że przesadziłeś – usuń, nie dopisuj więcej i przeproś krótko, bez tłumaczeń.

Zgłaszanie · to, co dzieje się po kliknięciu „zgłoś"

Ludzie i programy po stronie serwisu, którzy decydują, czy treść zostaje, czy znika. Twoje zgłoszenie trafia do kolejki razem z tysiącami innych, a osoba, która je otworzy, ma na nie kilkanaście sekund i nie zna twojej sprawy.

Z tego wynika wszystko, co warto wiedzieć o zgłaszaniu. Moderator nie wie, że to trzynasty wpis o tobie w tym tygodniu, chyba że mu to napiszesz. Nie widzi kontekstu klasowego. Nie domyśli się, że masz piętnaście lat. Zgłoszenie, które to zawiera, jest oceniane zupełnie inaczej niż zgłoszenie bez opisu.

Odmowa nie jest więc wyrokiem o twojej sprawie – bardzo często oznacza tylko, że nikt nie miał czasu jej zrozumieć. Dlatego odwołanie ma sens: trafia do kogoś innego, kto patrzy jeszcze raz.

Co z tym zrobić: w opisie zgłoszenia napisz cztery rzeczy: co konkretnie narusza, że dotyczy ciebie bezpośrednio, że jesteś osobą niepełnoletnią i że to nie pierwszy raz. Krótko, bez emocji i bez opowiadania całej historii.

Pojęcie prawne · spotkasz w regulaminach i przepisach

Treści atakujące człowieka albo grupę ze względu na cechę taką jak pochodzenie, wyznanie, narodowość czy niepełnosprawność. Jest to węższe pojęcie niż hejt – nie każda obraźliwa treść jest mową nienawiści.

Rozróżnienie ma znaczenie praktyczne przy zgłaszaniu. Serwisy mają osobną kategorię dla mowy nienawiści i traktują ją poważniej niż zwykłe obraźliwe treści. Jeśli atak dotyczy właśnie takiej cechy, warto zgłosić go w tej kategorii, a nie w ogólnej – zmienia to sposób rozpatrzenia.

Co z tym zrobić: zgłaszając, wybierz kategorię dotyczącą mowy nienawiści i napisz wprost, czego atak dotyczy. Takie treści bywają też ścigane przez prokuraturę – jeśli sytuacja się powtarza, warto pójść z rodzicem na policję, a nie poprzestawać na zgłoszeniu w serwisie.

Prawo · spotkasz przy sprawach, które trwają

Uporczywe, powtarzające się zachowanie, które wzbudza poczucie zagrożenia albo istotnie narusza czyjąś prywatność. Kluczowe słowo to „uporczywe" – jednorazowa złośliwość zwykle tu nie wystarcza, ale seria wiadomości ciągnąca się tygodniami już tak.

Nękanie jest przestępstwem ściganym z urzędu, więc wystarczy zawiadomić policję i sprawa toczy się dalej bez twojej inicjatywy. To ważna różnica wobec zniesławienia, przy którym trzeba samemu wnieść sprawę do sądu.

Przy tej kategorii chronologia ma wartość nie do przecenienia. „Ciągle do mnie pisze" jest wrażeniem. Lista czterdziestu wiadomości z datami w ciągu trzech tygodni jest materiałem, który pokazuje uporczywość – a to właśnie ona decyduje o kwalifikacji sprawy.

Co z tym zrobić: zbieraj wszystko z datami, nie kasuj wiadomości, blokuj dopiero po zrobieniu zrzutów. Powiedz dorosłemu i rozważcie zawiadomienie policji. Jeśli nie wiesz, jak przygotować taką dokumentację, zadzwoń – robimy to bez opłat przy sprawach osób niepełnoletnich.

Konta · spotkasz przy każdym zgłoszeniu

Nazwa, pod którą występujesz w serwisie. Bywa traktowana jako coś, co daje pełną anonimowość, i jest to najczęstsze nieporozumienie w całym tym słowniczku.

Nick chroni cię przed innymi użytkownikami – nikt z zewnątrz nie sprawdzi, kto za nim stoi. Nie chroni natomiast przed sądem i prokuraturą, bo serwis ma dane konta i w postępowaniu może zostać zobowiązany do ich wydania. Wiele osób pisze rzeczy, których nigdy nie powiedziałoby w twarz, właśnie dlatego, że zakłada coś przeciwnego.

Co z tym zrobić: przy zgłaszaniu zawsze podawaj dokładną nazwę konta – bez niej zgłoszenie jest trudne do rozpatrzenia. Jeśli konto zmieni nazwę, twój wcześniejszy zrzut będzie jedyną rzeczą, która to zapamięta, więc rób je od razu.

Prawo · spotkasz w pismach i procedurach

Dwa słowa, które brzmią podobnie i znaczą co innego. Małoletni to każda osoba, która nie ukończyła osiemnastu lat. Nieletni to pojęcie z przepisów o postępowaniu w sprawach osób młodych, które popełniły czyn zabroniony.

Dla ciebie istotne jest co innego: informacja o twoim wieku realnie zmienia sposób rozpatrywania sprawy. Serwisy traktują zgłoszenia dotyczące osób poniżej osiemnastu lat priorytetowo i mają wobec nich dalej idące obowiązki. Wyszukiwarki rozpatrują wnioski takich osób łagodniej. To jedno zdanie potrafi przesądzić o wyniku.

Co z tym zrobić: w każdym zgłoszeniu i każdym piśmie napisz wprost, że jesteś osobą niepełnoletnią. Nie musisz podawać dokładnego wieku ani niczego udowadniać – samo zdanie wystarczy.

Zgłaszanie · najważniejsze hasło w całym słowniczku

Prośba o ponowne rozpatrzenie sprawy po tym, jak zgłoszenie zostało odrzucone. Jeśli miałbyś zapamiętać z tego słowniczka jedną rzecz, niech to będzie ta.

Dwa fakty, które o tym decydują. Po pierwsze, na odwołaniu usuwa się najwięcej treści – pierwsze zgłoszenie bywa rozpatrywane pobieżnie i odrzucane, a dopiero odwołanie trafia do ponownej oceny. Po drugie, na tym samym etapie rezygnuje najwięcej ludzi, bo odmowa brzmi ostatecznie, a wielu w ogóle nie wie, że odwołanie istnieje. Przycisk bywa schowany głęboko albo dostępny tylko przez powiadomienie, które łatwo przeoczyć.

Odwołanie to nie powtórzenie tego samego zgłoszenia. To dołożenie tego, czego wcześniej nie było: że to seria, a nie jeden wpis, że trwa od tygodni, że jesteś osobą niepełnoletnią, że treść dotyczy ciebie bezpośrednio.

Co z tym zrobić: po odmowie napisz jeszcze raz, zaczynając od zdania, że to odwołanie od decyzji, z datą pierwszego zgłoszenia. Dołóż kontekst i wszystkie linki w jednej wiadomości, żeby pokazać skalę. Jeśli nie wiesz, jak to ułożyć, zadzwoń – odwołania piszemy codziennie.

Media społecznościowe · spotkasz przy zdjęciach

Przypisanie twojego konta do czyjegoś zdjęcia albo wpisu. Wygląda niewinnie, a bywa używane jako narzędzie: oznaczenie cię na ośmieszającym zdjęciu sprawia, że trafia ono do twoich znajomych.

W większości serwisów można to ustawić tak, żeby oznaczenie wymagało twojej zgody, zanim pojawi się na twoim profilu. Prawie nikt tego nie robi, choć zajmuje to kilkanaście sekund i rozwiązuje problem, zanim powstanie.

Co z tym zrobić: wejdź w ustawienia i włącz zatwierdzanie oznaczeń. Jeśli ktoś oznaczył cię na treści, której nie chcesz – usuń oznaczenie, a jeśli treść cię ośmiesza albo pokazuje twoje zdjęcie bez zgody, zgłoś ją osobno, bo usunięcie oznaczenia nie usuwa samego zdjęcia.

Prawo · rozróżnienie, które przesądza o wielu sprawach

Opinia to czyjaś ocena: „ten film jest słaby", „ta restauracja mi nie podeszła". Fakt to twierdzenie o zdarzeniu, które albo miało miejsce, albo nie: „on ukradł telefon", „ona oszukała klientów".

Różnica jest kluczowa, bo opinia – nawet bardzo ostra i niesprawiedliwa – zwykle nie jest bezprawna i nie podlega usunięciu. Nieprawdziwy fakt podany o konkretnej osobie może być zniesławieniem i jest zupełnie inną sprawą.

Przy zgłoszeniach warto to rozdzielać. Zgłoszenie treści „bo jest niemiła" ma niewielkie szanse. Zgłoszenie treści zawierającej nieprawdziwe twierdzenie o tym, co zrobiłeś, ma szanse znacznie większe – i tak też warto ją opisać.

Co z tym zrobić: zanim zgłosisz, zastanów się, czy w treści jest twierdzenie o zdarzeniu, które nie miało miejsca. Jeśli tak – napisz to wprost w zgłoszeniu: „treść zawiera nieprawdziwą informację, że…". To zdanie działa mocniej niż opisywanie, jak bardzo jest przykra.

Pomoc · osoba w twojej szkole

Pracownik szkoły, do którego można przyjść ze sprawą – także taką, która dzieje się poza szkołą. Nie jest to osoba od karania ani od wzywania rodziców przy każdej okazji, choć często tak się to postrzega.

Najczęstsza bariera nie polega na tym, że pedagog nie chce pomóc, tylko na tym, że wejście do gabinetu widzi pół korytarza i trzeba powiedzieć, po co się przyszło. Da się to obejść: można napisać wiadomość, poprosić o rozmowę po lekcjach albo przyjść z kimś.

Warto też wiedzieć, o co można poprosić. Można poprosić, żeby sprawa nie była omawiana na forum klasy. Można poprosić o rozmowę bez konfrontacji z osobą, która cię nęka. Można zapytać, co się stanie dalej, zanim cokolwiek się zacznie. To są normalne prośby i dobry pedagog je uszanuje.

Co z tym zrobić: najprostsze otwarcie rozmowy to „mam sprawę z internetu, mogę to pokazać?" i podanie telefonu. Pokazanie zrzutów jest łatwiejsze niż opowiadanie i od razu ustawia rozmowę na konkretach.

Oszustwa · spotkasz w wiadomościach i mailach

Próba wyłudzenia hasła albo danych przez podszycie się pod kogoś zaufanego: serwis, bank, szkołę, znajomego. Zwykle wygląda to jak wiadomość z linkiem do strony logowania, która jest podrobiona.

Sygnały są dość stałe: presja czasu („konto zostanie zablokowane w ciągu godziny"), obietnica czegoś atrakcyjnego, drobne błędy w adresie strony oraz prośba o zalogowanie się przez podany link. Najskuteczniejszą wersją w szkołach jest wiadomość od przejętego konta kolegi, bo przychodzi od kogoś znajomego.

Co z tym zrobić: nigdy nie loguj się przez link z wiadomości – wejdź na stronę samodzielnie, wpisując adres. Jeśli już się zalogowałeś, natychmiast zmień hasło i włącz logowanie dwuetapowe, a potem sprawdź, czy w ustawieniach nie pojawił się obcy adres poczty. Uprzedź też znajomych, bo z twojego konta pójdą kolejne takie wiadomości.

Prawo i praktyka · spotkasz przy fałszywych kontach

Występowanie w internecie jako inna osoba: z jej imieniem, zdjęciem albo danymi. W przepisach opisane wprost jako przestępstwo, gdy służy wyrządzeniu komuś szkody majątkowej lub osobistej.

W praktyce szkolnej jest to jedna z najbardziej dotkliwych form nękania, bo uderza w twoje relacje z ludźmi, a nie tylko w samopoczucie. Znajomi dostają z tego konta wiadomości i reagują na nie, zanim zorientują się, że to nie ty. Odkręcanie tego trwa dłużej niż samo usunięcie konta.

Co z tym zrobić: zgłoś cały profil w kategorii o podszywaniu się, uprzedź znajomych jednym wpisem albo wiadomością, poproś ich o zrzuty tego, co dostali, i zachowaj wszystko. Przy poważniejszych przypadkach – zwłaszcza gdy z konta wychodzą wiadomości do wielu osób – idź z rodzicem na policję.

Pojęcie podstawowe · spotkasz w szkole

Sytuacja, w której jedna osoba albo grupa regularnie krzywdzi kogoś, kto nie ma jak się bronić. Odróżnia ją od konfliktu nierówność sił i powtarzalność – kłótnia dwóch osób to nie przemoc, nawet jeśli była ostra.

Przemoc rówieśnicza przybiera cztery formy i tylko pierwsza jest oczywista: fizyczna, słowna, relacyjna (wykluczanie, obgadywanie, nastawianie innych) oraz internetowa. Trzecia i czwarta są najtrudniejsze do zgłoszenia, bo nie zostawiają widocznych śladów – i dlatego trwają najdłużej.

Co z tym zrobić: nie musisz czekać, aż stanie się coś „wystarczająco poważnego". Powiedz wychowawcy albo pedagogowi, pokaż zrzuty, jeśli je masz, i poproś, żeby sprawa została zapisana. Szkoła ma obowiązek zareagować także wtedy, gdy rzecz dzieje się poza jej terenem, o ile dotyczy jej uczniów.

Zgłaszanie · dokument, którego nikt nie czyta

Zasady obowiązujące w serwisie: co wolno publikować, czego nie, co grozi za złamanie reguł i jak zgłaszać naruszenia. Nikt tego nie czyta i zwykle nie trzeba – z jednym wyjątkiem.

Tym wyjątkiem jest moment, w którym zgłaszasz treść. W regulaminie znajdziesz, które zachowania serwis uznaje za niedozwolone, a to pozwala opisać zgłoszenie jego językiem. Zgłoszenie napisane słowami z regulaminu jest rozpatrywane łatwiej, bo moderator ocenia treść właśnie według tych zasad.

Co z tym zrobić: przy poważnej sprawie zajrzyj do regulaminu i znajdź punkt, który treść narusza, a potem powołaj się na niego w zgłoszeniu. W regulaminie znajdziesz też adres do kontaktu – przydaje się, gdy przycisk zgłoszenia nie zadziałał.

Prawo · dotyczy każdego, kto podaje dalej

Przekazywanie treści dalej: udostępnianie, wysyłanie znajomym, wrzucanie na grupę. Wiele osób zakłada, że odpowiada wyłącznie autor, a to nieprawda.

Podanie dalej cudzej treści naruszającej czyjeś prawa może rodzić odpowiedzialność po twojej stronie, zwłaszcza gdy wiesz, czego dotyczy. Przy materiałach intymnych jest to sprawa bardzo poważna niezależnie od tego, kto je zrobił. Zdanie „ja tylko podałem dalej" nie jest obroną.

Jest w tym też coś, co działa na korzyść osoby poszkodowanej. Autor jest jeden, a osób decydujących o zasięgu są dziesiątki – i to one, a nie autor, przesądzają o tym, czy materiał zobaczy pięć osób, czy cała szkoła. Każda z nich ma moment, w którym może to zatrzymać.

Co z tym zrobić: gdy dostajesz materiał ośmieszający kogoś – nie podawaj dalej, nie zapisuj i nie komentuj. Jeśli dotyczy osoby, którą znasz, napisz do niej prywatnie, że to krąży. Przy materiałach intymnych zgłoś to dorosłemu, bo to już nie jest sprawa na poziomie klasy.

Prawo · spotkasz przy danych osobowych

Skrót od unijnych przepisów o ochronie danych osobowych. W szkole pojawia się głównie przy zgodach na publikację zdjęć, ale ma też zastosowanie w sprawach, które dotyczą ciebie bezpośrednio.

Najważniejsze dla ciebie uprawnienia to możliwość żądania usunięcia swoich danych oraz sprzeciwu wobec ich przetwarzania. Przy treściach w internecie przekłada się to na dwie rzeczy: możesz żądać usunięcia swojego zdjęcia opublikowanego bez podstawy i możesz wnioskować o usunięcie odnośnika z wyników wyszukiwania.

Co z tym zrobić: nie musisz znać przepisów, żeby z tego skorzystać. Wystarczy napisać, że żądasz usunięcia swoich danych i że jesteś osobą niepełnoletnią. Jeśli chcesz to zrobić porządnie, zadzwoń – przygotowujemy takie pisma bez opłat.

Twoje narzędzia · najważniejsza umiejętność w całej tej sprawie

Zdjęcie tego, co masz na ekranie. Brzmi banalnie i wszyscy to potrafią – a mimo to większość spraw przegrywa się właśnie na tym etapie, bo zrzuty są zrobione tak, że nie da się ich do niczego użyć.

Dobry zrzut zawiera cztery elementy: nazwę konta, które opublikowało treść, datę i godzinę, całą treść bez ucinania oraz adres strony widoczny na górze przeglądarki. Ten ostatni jest pomijany najczęściej, a bez niego nie da się odnaleźć treści, której zrzut dotyczy. Jeśli robisz zrzut w aplikacji, w której adresu nie widać, otwórz tę samą treść w przeglądarce i zrób drugi.

Druga zasada: osobny zrzut dla każdej treści. Jeśli obraźliwych komentarzy jest dwanaście, robisz dwanaście zrzutów, bo zgłoszenia składa się osobno dla każdego. Zbiorczy zrzut całej strony przydaje się dodatkowo, żeby pokazać skalę, ale nie zastępuje pojedynczych.

Co z tym zrobić: rób zrzuty zanim cokolwiek zgłosisz i zanim odpowiesz – po usunięciu treści będzie za późno. Skopiuj też same linki, bo przy zgłoszeniu są ważniejsze niż najładniejszy obrazek. Wyślij wszystko sobie na maila albo do chmury.

Temat trudny · dotyczy starszych klas

Wysyłanie komuś swoich intymnych zdjęć albo nagrań. Piszemy o tym bez straszenia i bez oceniania, bo straszenie przy tym temacie zamyka drogę do pomocy tym osobom, które już mają problem.

Najważniejsza rzecz brzmi tak: jeżeli coś takiego już się wydarzyło i materiał krąży dalej, nie jesteś winien i jest gdzie zadzwonić. Nie ma znaczenia, że wysłałeś to dobrowolnie osobie, której ufałeś – nikt nie miał prawa przekazać tego dalej.

Druga rzecz dotyczy tych, którzy taki materiał dostają. Przekazanie dalej cudzego intymnego zdjęcia jest poważnym przestępstwem, a przy materiałach dotyczących osób poniżej osiemnastu lat konsekwencje są bardzo daleko idące – również dla nastolatka, który „tylko podał dalej".

Co z tym zrobić: jeśli twój materiał krąży – zadzwoń pod 116 111 albo 112 i nie próbuj radzić sobie sam. Nie kasuj korespondencji z osobą, która to rozsyła, bo to dowód. Nie płać i nie wysyłaj kolejnych, jeśli ktoś czegoś żąda. Prowadzimy takie sprawy i przy osobach niepełnoletnich robimy to bez opłat.

Poważne zagrożenie · dzwoń, nie zgłaszaj

Żądanie czegoś pod groźbą ujawnienia materiału albo informacji. Schemat jest za każdym razem podobny: żądanie, presja czasu i zapowiedź, co się stanie, jeśli nie spełnisz go natychmiast.

Presja czasu jest narzędziem, a nie faktem. Ma sprawić, żebyś podjął decyzję, zanim zdążysz komukolwiek powiedzieć – bo szantażysta wie, że po rozmowie z dorosłym jego przewaga znika. Bardzo często okazuje się też, że materiał, którym ktoś grozi, w ogóle nie istnieje.

Spełnienie żądania nigdy nie kończy sprawy. To jest najważniejsza informacja praktyczna z całego tego hasła: po pierwszej wpłacie albo pierwszym wysłanym zdjęciu przychodzi kolejne żądanie.

Co z tym zrobić: cztery rzeczy naraz. Nie płać. Nie wysyłaj niczego więcej. Nie negocjuj. Nie kasuj korespondencji. I zadzwoń pod 112 albo 116 111 jeszcze dziś – to jest sprawa dla policji, nie dla moderacji serwisu i nie dla ciebie samego.

Prawo · dotyczy osób poniżej 17 lat

Sąd, który zajmuje się sprawami osób młodych, gdy dopuszczą się czynu zabronionego. To do niego trafia sprawa nastolatka, który groził, nękał albo rozpowszechniał cudze materiały.

Zdanie „nic mi nie zrobią, bo jestem nieletni" jest nieprawdziwe i warto to wiedzieć niezależnie od tego, po której stronie się jest. Sąd rodzinny może zastosować upomnienie, nadzór kuratora, zobowiązanie do naprawienia szkody i inne środki. Sprawa angażuje rodziców, zostaje w dokumentacji i potrafi ciągnąć się miesiącami.

Osobno istnieje odpowiedzialność finansowa rodziców: jeśli osoba poszkodowana wystąpi o zadośćuczynienie, może ono obciążyć rodzinę. Komentarz napisany w pięć sekund bywa więc realnym wydatkiem.

Co z tym zrobić: jeśli to ty jesteś poszkodowany – nie musisz znać tych procedur, wystarczy zawiadomienie i dokumentacja. Jeśli zorientowałeś się, że sam coś zrobiłeś – usuń treść, przeproś i przestań. To jest znacznie lepszy moment niż moment po wezwaniu.

Media społecznościowe · spotkasz codziennie

Materiały dostępne przez ograniczony czas, zwykle dobę, po czym znikają. Poczucie, że „to i tak zniknie", sprawia, że publikuje się tam rzeczy, których nie wrzuciłoby się na stałe.

To poczucie jest złudne z dwóch powodów. Każdy odbiorca może zrobić zrzut, a część aplikacji o tym nawet nie informuje. I każdy może po prostu nagrać ekran drugim telefonem, czego nie wykryje żadna aplikacja.

Dla osoby, która obrywa, znikanie treści jest natomiast poważnym problemem: obraźliwy materiał znika po dobie razem z dowodem. Dlatego przy takich treściach zrzut trzeba zrobić natychmiast, a nie „jak będę miał chwilę".

Co z tym zrobić: jeśli ktoś opublikował coś o tobie w znikającej formie, zrób zrzut od razu – masz na to godziny, nie dni. Przy publikowaniu własnych treści zakładaj, że wszystko, co wrzucasz, może zostać zapisane.

Pomoc · 116 111

Numer, pod którym można porozmawiać o czymkolwiek, co jest trudne. Dla dzieci i młodzieży to 116 111: działa całą dobę, jest bez opłat, można dzwonić anonimowo i nie trzeba mówić, skąd się dzwoni.

Najczęstszy powód, dla którego ludzie nie dzwonią, brzmi: „moja sprawa jest za mała". Nie ma progu, od którego sprawa jest wystarczająco poważna. Można zadzwonić, bo jest ci źle, bo nie wiesz, co dalej, bo chcesz powiedzieć na głos coś, czego nie powiedziałeś nikomu, albo bo nie masz z kim porozmawiać.

Drugi powód to strach, że po telefonie coś się zacznie dziać wbrew tobie. Rozmowa to rozmowa – nie uruchamia żadnej procedury. Poważniejsze kroki podejmuje się tylko wtedy, gdy komuś grozi realne niebezpieczeństwo, i rozmawia się o tym z tobą.

Co z tym zrobić: zapisz numer w telefonie już teraz, zanim będzie potrzebny. Możesz zacząć rozmowę od zdania „nie wiem, jak to powiedzieć" – po drugiej stronie są ludzie, którzy słyszą to codziennie.

Zjawiska · spotkasz w komentarzach

Pisanie prowokacyjnych treści po to, żeby wywołać reakcję. Osobie, która to robi, zwykle nie chodzi o temat ani o ciebie – chodzi o to, żeby ktoś odpowiedział i żeby zrobiła się awantura.

Z tego wynika jedyna skuteczna reakcja, która brzmi banalnie i jest trudna do wykonania: brak reakcji. Każda odpowiedź jest nagrodą i jednocześnie podbija wątek wyżej, przez co dochodzą kolejne osoby. Wątek bez twoich odpowiedzi wygasa w ciągu godzin.

Trolling bywa też przykrywką: „przecież tylko żartowałem" pada zwykle dopiero wtedy, gdy ktoś zwróci uwagę. Jeśli treści są obraźliwe, nazwa zjawiska nie ma znaczenia – zgłasza się je tak samo jak każde inne.

Co z tym zrobić: nie odpowiadaj, zablokuj po zrobieniu zrzutów i zgłoś, jeśli treść przekracza granicę. Nie tłumacz się i nie prostuj – to jest dokładnie ta reakcja, o którą chodziło.

Twoje decyzje · moment, w którym masz największy wpływ

Przekazanie treści dalej: na swój profil, do grupy albo w wiadomości. Wygląda na czynność bez znaczenia, a jest jedynym momentem, w którym pojedyncza osoba realnie decyduje o zasięgu.

Autor jest jeden, a osób udostępniających bywają dziesiątki i to one przesądzają, czy materiał zobaczy pięć osób, czy cała szkoła. Każda z nich ma moment, w którym może to zatrzymać, i każda zakłada, że jej jedno udostępnienie nic nie zmienia.

Warto też pamiętać o odpowiedzialności: podanie dalej treści naruszającej czyjeś prawa może rodzić konsekwencje po twojej stronie. Przy materiałach intymnych jest to sprawa bardzo poważna.

Co z tym zrobić: przed udostępnieniem zadaj sobie jedno pytanie: czy po drugiej stronie jest konkretna osoba, której to zaszkodzi. Jeśli tak – nie podawaj dalej, nawet z komentarzem, że to oburzające. Jeśli chcesz zareagować, zgłoś treść i napisz do osoby, której dotyczy.

Bezpieczeństwo · kwadrans, który naprawdę się opłaca

Miejsce w aplikacji, w którym decydujesz, kto może pisać do ciebie wiadomości, kto widzi twoje treści, kto może cię oznaczać i co widać osobie, która nie ma konta.

Większość osób nigdy tam nie zagląda, a przejrzenie tych ustawień rozwiązuje część problemów, zanim powstaną. Cztery rzeczy warto sprawdzić dzisiaj: kto może pisać do ciebie prywatnie, czy oznaczenia wymagają twojej zgody, kto widzi listę twoich znajomych i jak twój profil wygląda dla kogoś niezalogowanego.

To ostatnie jest najbardziej otrzeźwiającym ćwiczeniem z całej listy: otwórz swój profil w oknie prywatnym przeglądarki i zobacz, co widzi obca osoba.

Co z tym zrobić: zrób to teraz, nie „kiedyś". Przy trwającej sprawie przełącz dodatkowo konto na prywatne i przejrzyj listę obserwujących, usuwając konta, których nie rozpoznajesz.

Prawo · spotkasz przy zdjęciach i nagraniach

Twój wygląd utrwalony na zdjęciu albo nagraniu. Jest chroniony prawem i, co ważne, masz tę ochronę niezależnie od wieku – nie zaczyna się ona w dniu osiemnastych urodzin.

Zasada jest taka, że rozpowszechnianie czyjegoś wizerunku wymaga zgody. Są wyjątki, na przykład gdy ktoś jest tylko szczegółem większej całości, jak osoba w tłumie na koncercie. Zdjęcie zrobione konkretnie tobie i opublikowane bez zgody to jednak co innego. Przy osobach niepełnoletnich zgody udziela rodzic albo opiekun, a raz udzieloną zgodę można wycofać.

Dotyczy to również ciebie w drugą stronę: publikując zdjęcia znajomych, obowiązują cię te same zasady, które chronią ciebie.

Co z tym zrobić: zgłaszając treść ze swoim zdjęciem, napisz trzy rzeczy: że na zdjęciu jesteś ty, że nie zgadzasz się na publikację i że jesteś osobą niepełnoletnią. Przy zdjęciach osób poniżej osiemnastu lat serwisy działają zwykle szybciej.

Mechanizmy przemocy · najtrudniejsze do zgłoszenia

Odcinanie kogoś od grupy bez jednego obraźliwego słowa: druga grupa bez jednej osoby, pomijanie przy projektach, milczenie, gdy ta osoba coś napisze, zaproszenia, które nie przychodzą.

Nie zostawia śladu, więc nie da się tego zgłosić do żadnego serwisu i trudno pokazać wychowawcy. Z tego powodu trwa najdłużej ze wszystkich form przemocy rówieśniczej i najrzadziej jest nazywane po imieniu – również przez osoby, które to robią.

Odwraca się to drobiazgami, a nie wielkimi gestami. Odezwanie się normalnie, dopisanie kogoś do grupy, zapytanie, czy idzie z wami – takie rzeczy zmieniają sytuację skuteczniej niż jakakolwiek pogadanka o integracji.

Co z tym zrobić: jeśli to ciebie dotyczy, powiedz wychowawcy albo pedagogowi, nawet jeśli nie masz żadnych zrzutów – to jest sytuacja, którą opisuje się słowami i która się liczy. Jeśli widzisz to u kogoś innego, wystarczy, że będziesz się odzywać normalnie.

Ślad w sieci · to, co widzi każdy, kto wpisze twoje imię

Miejsce, w którym ludzie sprawdzają innych – także ciebie, także za pięć lat przy rekrutacji do szkoły albo do pracy. Wynik przy twoim imieniu i nazwisku bywa gorszy niż sam wpis, bo widzi go każdy, kto wpisze te słowa, a nie tylko osoby, które trafią na dany wątek.

Najważniejsze, co warto wiedzieć: usunięcie treści ze strony i usunięcie odnośnika z wyszukiwarki to dwie różne sprawy w dwóch różnych miejscach. Można iść obiema drogami równolegle i często tak właśnie trzeba. Zdarza się, że serwis odmawia usunięcia, a wyszukiwarka i tak zdejmuje odnośnik – treść dalej istnieje, ale przestaje wyskakiwać przy twoim imieniu, a dla większości spraw właśnie o to chodzi.

Przy osobach niepełnoletnich takie wnioski rozpatruje się łagodniej, a upływ czasu działa na twoją korzyść – stare treści usuwa się z wyników łatwiej niż świeże.

Co z tym zrobić: sprawdź, co wyskakuje po wpisaniu twojego imienia i nazwiska, najlepiej w oknie prywatnym. Jeśli coś tam jest, złóż wniosek o usunięcie odnośnika i koniecznie zaznacz, że masz mniej niż 18 lat. Przy zdjęciach złóż osobny wniosek dla wyników graficznych – o tym drugim wszyscy zapominają.

Podstawowa czynność · od tego się zaczyna

Powiadomienie serwisu, że dana treść łamie zasady albo prawo. Najprostsza rzecz, jaką możesz zrobić, i jednocześnie ta, przy której najłatwiej o błąd przekreślający całą sprawę.

Dobre zgłoszenie zawiera cztery rzeczy: dokładny adres treści, informację, co konkretnie narusza, zaznaczenie, że dotyczy ciebie bezpośrednio, i zdanie, że jesteś osobą niepełnoletnią. Trzy, cztery zdania wystarczą – długa historia całego konfliktu nie pomaga, bo osoba czytająca zgłoszenie ocenia jedną konkretną treść, a nie rozstrzyga, kto zaczął.

Zgłaszaj każdą treść osobno i tylko te, które faktycznie przekraczają granicę. Zgłaszanie wszystkiego, co ci się nie podoba, osłabia zgłoszenia, na których naprawdę ci zależy.

Co z tym zrobić: najpierw zrzuty, potem zgłoszenie, a po odmowie odwołanie. Zapisz datę zgłoszenia i numer, jeśli go dostaniesz – przy odwołaniu i przy sprawie w szkole będzie to jedyny dowód, że próbowałeś.

Prawo · spotkasz przy nieprawdziwych treściach

Pomawianie kogoś o postępowanie albo cechy, które mogą go poniżyć w oczach innych lub narazić na utratę zaufania. Mówiąc prościej: rozpowiadanie o kimś rzeczy, które podważają jego dobre imię.

To nie to samo co wyzwisko. Wyzwisko to znieważenie, a zniesławienie dotyczy twierdzeń o tym, co ktoś zrobił. Rozróżnienie ma znaczenie, bo przy zniesławieniu liczy się także to, czy zarzut był prawdziwy – choć prawdziwość nie działa jak automatyczna tarcza, zwłaszcza przy sprawach z życia prywatnego.

Zniesławienie ściga się z oskarżenia prywatnego, czyli sprawę wnosi się samemu do sądu. Przy osobach niepełnoletnich robi to rodzic albo opiekun, a policja przyjmuje skargę i zabezpiecza dowody.

Co z tym zrobić: zabezpiecz materiał i zgłoś treść, pisząc wprost, że zawiera nieprawdziwą informację o tobie. Jeśli sprawa jest poważna, porozmawiaj z rodzicem o drodze prawnej – zadzwoń do nas, powiemy, czy ma ona w twojej sytuacji sens.

Prawo · spotkasz przy wyzwiskach

Obraźliwe określenia skierowane pod czyimś adresem. W odróżnieniu od zniesławienia nie chodzi tu o twierdzenia o faktach, tylko o same wyzwiska.

Znieważenie jest zabronione, także gdy pada w internecie i także gdy autor ukrywa się pod nickiem. Podobnie jak zniesławienie ściga się je z oskarżenia prywatnego, więc sprawę wnosi się samemu do sądu.

W praktyce przy sprawach szkolnych rzadko dochodzi do procesu i zwykle nie ma takiej potrzeby – sprawa kończy się na zgłoszeniu, rozmowie w szkole albo piśmie. Warto jednak wiedzieć, że ta droga istnieje, bo świadomość konsekwencji bywa jedyną rzeczą, która kogoś zatrzymuje.

Co z tym zrobić: zabezpiecz, zgłoś w kategorii o nękaniu albo obraźliwych treściach i powiedz dorosłemu. Przy powtarzających się wyzwiskach od tej samej osoby zbieraj chronologię – przy takich sprawach uporczywość zmienia wszystko.

Prawo · spotkasz przy zdjęciach i danych

Twoje przyzwolenie na to, żeby ktoś opublikował twoje zdjęcie albo wykorzystał twoje dane. Trzy rzeczy warto o niej wiedzieć i żadna nie jest oczywista.

Po pierwsze, zgoda musi być świadoma – „nie protestowałeś" to nie to samo co „zgodziłeś się". Po drugie, można ją wycofać i nie trzeba się z tego tłumaczyć ani podawać powodu. Po trzecie, przy osobach poniżej osiemnastu lat zgody udziela rodzic albo opiekun, co bywa zaskoczeniem przy zdjęciach publikowanych przez szkołę albo klub.

Co z tym zrobić: jeśli chcesz wycofać zgodę, napisz to – choćby wiadomością, żeby została data. Przy zdjęciach w galerii szkolnej wystarczy zgłosić to szkole; placówki zwykle usuwają takie zdjęcia od razu. Przy odmowie poproś o stanowisko na piśmie.