O szkoleniu
Po co jest to szkolenie
Uczeń, który przyjechał z innego kraju, przez pierwsze tygodnie dostaje w klasowej grupie wiadomości głosowe, w których ktoś przedrzeźnia jego akcent. Nikt go nie wyzywa, wszyscy się śmieją, a dorosły, który przeczyta zrzut ekranu, nie zobaczy w nim nic poza emotkami. Tak wygląda większość spraw hejtu wobec grup, które do nas trafiają: nie zaczynają się od nienawiści wypowiedzianej wprost, tylko od żartu z cechy, której ktoś nie wybrał albo której nie zamierza zmieniać.
Szkolenie obejmuje cztery obszary, w których dzieje się to najczęściej: pochodzenie, wygląd, niepełnosprawność i przekonania, w tym wyznanie albo jego brak. W każdym pokazujemy ten sam mechanizm. Jedna cecha zaczyna zastępować całą osobę, potem to, co zrobiła jedna osoba, przypisuje się wszystkim podobnym do niej, a śmiech grupy daje sygnał, że wolno pójść o krok dalej. Uczniowie układają wypowiedzi na drabinie od żartu do groźby i sami ustalają, w którym miejscu powinni zareagować.
Dużo czasu poświęcamy kodom, bo to one sprawiają, że takie sprawy długo pozostają niewidoczne: naklejkom zrobionym z czyjegoś zdjęcia, emotkom o umówionym znaczeniu, przezwiskom, naśladowaniu sposobu mówienia lub poruszania się na nagraniach. Z prowadzonych spraw wiemy, że zgłoszenie takiej treści bez wyjaśnienia kontekstu często zostaje odrzucone, bo moderator nie rozumie, na co patrzy. Dlatego ćwiczymy zgłoszenie, które ten kontekst opisuje w dwóch zdaniach.
Mówimy też uczciwie o prawie. Art. 257 Kodeksu karnego chroni przed publicznym znieważaniem z powodu przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, wyznaniowej albo bezwyznaniowości, ale nie obejmuje wyglądu ani niepełnosprawności. W takich sprawach w grę wchodzą inne drogi: znieważenie i zniesławienie, uporczywe nękanie, ochrona dóbr osobistych, a przede wszystkim regulaminy serwisów, które chronią zwykle szerszy katalog cech niż przepisy karne. Uczniowie wychodzą z wiedzą, którą drogę wybrać i jak wesprzeć osobę zaatakowaną, nie stawiając jej w centrum uwagi.
Dla kogo
Zajęcia są przeznaczone dla uczniów liceów, techników i szkół branżowych. Szczególnie polecamy je szkołom, do których dołączyli uczniowie z innych krajów, szkołom integracyjnym i klasom, w których uczą się osoby z niepełnosprawnością, a także klasom, w których spory o wiarę, poglądy czy styl życia przeniosły się do komunikatorów. Dobrze sprawdzają się na początku roku w klasach pierwszych, zanim grupa ustali, z kogo wolno się śmiać. Zamawiają je również szkoły po incydencie, ale wtedy prowadzimy zajęcia na przykładach spoza placówki, tak żeby nikt z obecnych nie stał się tematem.
Plan szkolenia
Plan szkolenia 6 h
- 9:00-9:2020 min
Umowa na dzień i numery pomocowe
Ustalamy zasady: nikt nie musi mówić o własnych cechach, nie wskazujemy osób z klasy, rozmawiamy o mechanizmach. Podajemy numery 116 111, 800 12 12 12, 112 i 222 900 142. Pierwszy przykład to zanonimizowana sprawa wiadomości głosowych przedrzeźniających akcent nowego ucznia.
- 9:20-10:0040 min
Cztery obszary, jeden mechanizm
Na krótkich, zanonimizowanych przykładach z pochodzenia, wyglądu, niepełnosprawności i przekonań pokazujemy wspólny schemat: cecha zastępuje osobę, jedna osoba zastępuje całą grupę, śmiech zastępuje zgodę. Uczniowie w grupach szukają tego schematu w każdym przykładzie i zapisują, jak brzmi pierwszy sygnał.
- 10:00-10:4545 min
Drabina: od żartu do przemocy
Grupy dostają karty z wypowiedziami i układają je na drabinie: żart, przezwisko, wykluczenie, obelga, groźba. Rozmawiamy o tym, że każdy szczebel ułatwia wejście na następny, a reagować najłatwiej na dwóch najniższych. Klasa ustala, od którego szczebla nie zostawia sprawy bez reakcji.
- 10:45-11:2035 min
Kody, których dorośli nie widzą
Pokazujemy formy ataku, które nie zawierają ani jednego obraźliwego słowa: naklejki z czyjąś twarzą, emotki o umówionym znaczeniu, filtry zmieniające wygląd, nagrania naśladujące sposób chodzenia czy mówienia. Uczymy opisywać je w zgłoszeniu tak, żeby moderator zrozumiał, o co chodzi.
- 11:20-11:4525 min
Wykluczenie bez jednego słowa
Omawiamy sytuacje, w których nikt nic nie pisze, a osoba i tak wypada z grupy: pomijanie w zaproszeniach, usuwanie z czatu, wyciszanie na kanale głosowym w grze. Uczniowie zapisują, po czym poznać, że to już nie przypadek, tylko wzór powtarzany wobec jednej osoby.
- 11:45-12:1530 min
Przerwa
Trzydzieści minut odpoczynku. Prowadzący jest dostępny dla osób, które chcą porozmawiać na osobności.
- 12:15-13:0045 min
Prawo i regulamin
Wyjaśniamy, czego dotyczy art. 257 Kodeksu karnego, a co pozostaje poza nim, i jakie drogi są wtedy dostępne: znieważenie z art. 216, zniesławienie z art. 212, uporczywe nękanie z art. 190a, ochrona dóbr osobistych z art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego. Pokazujemy, że regulaminy serwisów chronią zwykle także niepełnosprawność. Przypominamy, że od 17 lat odpowiada się co do zasady jak dorosły.
- 13:00-13:4545 min
Świadek w grupie
Ćwiczymy trzy ruchy dla osoby, która widzi atak: nie dokładać reakcji, napisać prywatnie do osoby zaatakowanej, zgłosić treść. Uczniowie piszą krótkie zdania, którymi można przerwać nagonkę w grupie bez obrażania nikogo, i sprawdzamy, które z nich brzmią naturalnie.
- 13:45-14:2540 min
Kiedy chodzi o mnie
Przechodzimy przez kroki dla osoby atakowanej: zabezpieczenie zrzutów i nagrań, zgłoszenie z opisem kontekstu, rozmowa z zaufanym dorosłym. Mówimy wyraźnie, że nikt nie musi zmieniać siebie, swojego wyglądu ani przekonań, żeby inni przestali go atakować, i że odpowiedzialność leży po stronie atakujących.
- 14:25-15:0035 min
Zasady klasy i numery na koniec
Klasa zapisuje własnym językiem trzy do pięciu zasad dotyczących żartów z cech i reagowania w grupach. Przypominamy numery pomocowe oraz adres biuro@usuwaniehejtu.pl i zostawiamy czas na pytania.
Plan warsztatu 4 h
- 8:00-8:1010 min
Umowa i numery
Krótka umowa: nie wskazujemy nikogo z klasy i nikt nie opowiada o sobie, jeśli tego nie chce. Na tablicy zapisujemy 116 111, 112 i infolinię Fundacji 222 900 142.
- 8:10-8:4030 min
Ta sama wiadomość, inna cecha
Grupy dostają kilka wersji jednej fikcyjnej wiadomości z czatu, które różnią się tylko cechą, z której ktoś żartuje: kolor włosów, wzrost, akcent, wyznanie, aparat słuchowy. Oceniają na skali, czy to jeszcze żart. Porównanie ocen pokazuje, że mechanizm jest ten sam, choć odbiór bywa zupełnie różny.
- 8:40-9:2040 min
Drabina w grupach
Zespoły układają karty z wypowiedziami na szczeblach od żartu do groźby i przy każdym szczeblu zapisują jedną możliwą reakcję. Każdy zespół broni swojej kolejności przed resztą klasy.
- 9:20-9:3515 min
Przerwa
Piętnaście minut przerwy.
- 9:35-10:1035 min
Zgłoszenie, które rozumie moderator
Każda grupa dostaje zakodowany atak, na przykład naklejkę z czyimś zdjęciem albo przezwisko nawiązujące do niepełnosprawności, i pisze zgłoszenie z dwuzdaniowym opisem kontekstu. Porównujemy wersje i wybieramy tę, która najlepiej tłumaczy, dlaczego treść krzywdzi.
- 10:10-10:4535 min
Zdania, które przerywają
Uczniowie zbierają krótkie zdania do użycia w grupie, gdy zaczyna się nagonka, i odczytują je na głos. Odrzucamy te, które brzmią jak pouczenie albo same atakują, a zostawiamy takie, które da się naprawdę napisać na klasowym czacie.
- 10:45-10:5510 min
Przerwa
Dziesięć minut przerwy.
- 10:55-11:2530 min
Prawo czy regulamin
Grupy przypisują pięć opisanych sytuacji do właściwej drogi: przestępstwo z art. 257 Kodeksu karnego, sprawa z oskarżenia prywatnego, naruszenie dóbr osobistych lub zgłoszenie do serwisu na podstawie regulaminu. Omawiamy, dlaczego niektóre sytuacje pasują do kilku dróg naraz.
- 11:25-11:4015 min
Nasze zasady
Na podstawie wcześniejszych ćwiczeń klasa spisuje swoje zasady reagowania na żarty z cech, w jednym miejscu i własnymi słowami.
- 11:40-12:0020 min
Pytania bez nauczyciela
Dwadzieścia minut na pytania, w miarę możliwości bez kadry na sali, także zapisane anonimowo na kartkach. Kończymy numerami pomocowymi i kontaktem do Fundacji.
Godziny są przykładowe. Kolejność bloków i proporcje dopasowujemy do wieku uczestników, planu lekcji i sytuacji w placówce, zachowując pełny czas szkolenia.
Ćwiczenia
Co uczestnicy robią na zajęciach
Drabina słów
Grupy dostają karty z wypowiedziami z pięciu zanonimizowanych sytuacji i układają je na szczeblach: żart, przezwisko, wykluczenie, obelga, groźba. Przy każdym szczeblu dopisują, kto mógłby zareagować i jak. Spory o kolejność są tu zamierzone, bo pokazują, że granica nie jest oczywista i dlatego trzeba ją ustalić wspólnie. Zostaje plakat drabiny z zasadą klasy, od którego szczebla nikt nie milczy.
Ta sama wiadomość, inna cecha
Uczniowie oceniają kilka wersji jednej fikcyjnej wiadomości, w której zmienia się tylko cecha będąca powodem żartu. Wyniki zbieramy na tablicy i porównujemy, przy których cechach klasa uznała wiadomość za niewinną, a przy których za krzywdzącą. Rozmowa o tych różnicach pozwala zauważyć własne uprzedzenia bez wskazywania kogokolwiek palcem. Ćwiczenie nie wymaga od nikogo mówienia o sobie.
Zgłoszenie z kontekstem
Każdy zespół dostaje przykład ataku, który nie zawiera żadnego obraźliwego słowa, i pisze zgłoszenie do serwisu. Najważniejsze są dwa zdania wyjaśniające moderatorowi, co oznacza naklejka, emotka czy przezwisko i kogo dotyczy. Porównujemy wersje z zanonimizowanym zgłoszeniem z naszej sprawy, które zostało przyjęte. Uczniowie zostają ze wzorem, który można wykorzystać w każdym serwisie.
Zdania, które przerywają
Klasa zbiera kilkanaście krótkich zdań do napisania w grupie, gdy zaczyna się nagonka, na przykład „Dajmy spokój, to już nie jest śmieszne”. Każde zdanie czytamy na głos i sprawdzamy, czy nie brzmi jak kazanie i czy nie obraża nikogo w zamian. Zostaje lista kilku najlepszych zdań, które uczniowie zapisują w telefonie.
Efekty
Co uczestnicy potrafią po szkoleniu
Rozpoznaje mechanizm ataku na cechę
Zauważa moment, w którym jedna cecha zaczyna zastępować całą osobę, a zachowanie jednej osoby jest przypisywane całej grupie.
Wie, kiedy reagować
Umieszcza wypowiedź na drabinie od żartu do groźby i rozumie, że najłatwiej reagować na najniższych szczeblach.
Odczytuje zakodowane formy ataku
Rozpoznaje naklejki, emotki, przezwiska i nagrania naśladujące, które krzywdzą bez użycia obraźliwych słów.
Pisze zgłoszenie zrozumiałe dla moderatora
Opisuje kontekst w dwóch zdaniach i wybiera kategorię, która najlepiej pasuje do sytuacji.
Przerywa nagonkę bez atakowania
Ma przygotowane krótkie zdania do użycia w grupie i wie, jak wesprzeć osobę zaatakowaną prywatną wiadomością.
Dobiera drogę prawną do cechy
Wie, że art. 257 Kodeksu karnego dotyczy pochodzenia i wyznania, a przy wyglądzie czy niepełnosprawności pomocne są inne przepisy i regulaminy serwisów.
Co zostaje po szkoleniu
Szkoła otrzymuje plakat drabiny od żartu do przemocy z miejscem na zasady wypracowane przez klasę, wzór zgłoszenia z opisem kontekstu do wykorzystania w różnych serwisach oraz zestawienie, które przepisy i które kategorie regulaminowe pasują do ataków na pochodzenie, wygląd, niepełnosprawność i przekonania. Uczniowie dostają listę zdań przerywających nagonkę i numery pomocowe w wersji do telefonu. Wychowawca otrzymuje krótki scenariusz lekcji, na której po miesiącu można sprawdzić, czy zasady klasy działają. Do kompletu dołączamy zaświadczenie o przeprowadzeniu szkolenia.
Ceny
Ile kosztuje i kto może zamówić
Szkolenie mogą zamówić szkoły i przedszkola, instytucje, rodzice oraz firmy. Każdy zamawiający ma swój cennik, dlatego ceny pokazujemy osobno.
Szkoła lub przedszkole
Szkoły, organy prowadzące, rady rodziców.
| Warsztat 4 h dla jednej klasy lub grupy do 30 osób | 3 000 zł |
| Szkolenie 6 h z 30-minutową przerwą, do 30 osób | 8 000 zł |
| Druga grupa tego samego dnia w tej samej szkole, 6 h | 6 000 zł |
| Trzecia i każda kolejna grupa tego samego dnia, 6 h | 5 000 zł |
| Szkolenie online na żywo, 6 h, nagranie dla szkoły na 30 dni | 6 500 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla szkół i organizacji.
Instytucja
Biblioteki, domy kultury, kluby sportowe, świetlice, organizacje pozarządowe.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 000 zł |
| Dzień bez hejtu w instytucji: dwa warsztaty dla młodzieży i spotkanie dla dorosłych | 9 500 zł |
| Zniżka dla organizacji pozarządowych | -20% |
Ceny netto z rozdziału o instytucjach w cenniku dla szkół i organizacji.
Rodzice
Grupa rodziców, która zamawia zajęcia dla klasy, drużyny albo grupy dzieci.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 690 zł |
| Szkolenie 6 h dla grupy, do 30 osób | 9 840 zł |
Ceny brutto z cennika dla rodziców i osób prywatnych. Płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą.
Firma
Firmy, które fundują zajęcia szkole albo organizują je dla dzieci pracowników.
| Warsztat ufundowany szkole, przedszkolu albo instytucji | jak dla szkoły |
| Warsztat 4 h dla dzieci pracowników, do 30 dzieci | 6 000 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla firm.
Organizacja
Przygotowanie i warunki
Prosimy o poufną informację o składzie klasy: czy są w niej uczniowie z innych krajów i na ile swobodnie mówią po polsku, czy uczą się w niej osoby z niepełnosprawnością i czy sala jest dla wszystkich dostępna. Jeśli temat dotyczy konkretnego ucznia, warto wcześniej porozmawiać z nim i jego rodzicami, czy chce uczestniczyć. Potrzebujemy sali, w której da się pracować w grupach, i rzutnika, a do ćwiczenia ze zgłoszeniem przydadzą się telefony uczniów.
Kto płaci
Szkolenie zamawia i opłaca szkoła, organ prowadzący, instytucja, rada rodziców, rodzice albo firma. Wszystkie szkolenia i warsztaty są płatne według cennika. Nie zbieramy pieniędzy od uczniów.
Dopłaty i koszty dodatkowe
Grupa 31-60 osób: dopłata 2 500 zł netto do szkolenia stacjonarnego. Termin w sobotę, niedzielę lub święto: dopłata 25%. Dojazd od Krakowa: 2,50 zł za kilometr w obie strony i 150 zł za godzinę czasu dojazdu, nocleg według kosztów oraz dieta 150 zł za dobę. Na życzenie: zeszyt ćwiczeń 35 zł za osobę, imienne zaświadczenia 15 zł za osobę, nagranie szkolenia dla kadry na 12 miesięcy 1 500 zł, spotkanie kontrolne online po 3 miesiącach 900 zł.
Płatność
Szkoły i instytucje: przelew 14 dni po fakturze, przy pierwszym zamówieniu zaliczka 50%. Rodzice: płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą. Firmy: zaliczka 50% przy zleceniu, reszta po szkoleniu. Kwotę końcową podajemy na piśmie w ofercie.
Odwołanie i zmiana terminu
Odwołanie do 7 dni przed terminem jest bez kosztów, od 7 do 3 dni przed terminem kosztuje 50% ceny, później 100% ceny. Jedną zmianę terminu robimy bez kosztów.
Zniżki
Szkoły z sieci szkół partnerskich: 10% na szkolenia i warsztaty. Organizacje pozarządowe: 20%. Zniżki nie łączą się, stosujemy najkorzystniejszą dla zamawiającego. Umowy roczne i cykle szkoleń mają własne ceny w cenniku.
Uczciwie
Czego to szkolenie nie daje
Szkolenie nie usuwa uprzedzeń w ciągu jednego dnia i nie zastępuje pracy wychowawcy oraz specjalisty z klasą, w której wykluczenie trwa od dawna. Nie jest też wsparciem terapeutycznym dla osoby, która przez długi czas była atakowana, i jeśli zauważymy taką potrzebę, przekażemy informację pedagogowi. Nie oceniamy wyznań ani poglądów i nie mówimy uczniom, w co mają wierzyć. Zajęcia podnoszą umiejętności i ułatwiają rozpoznanie ataku na cechę, ale każda klasa i każda sytuacja są inne, a kody używane przez młodzież zmieniają się szybko. Dlatego do tematu trzeba wracać i uczyć się go dalej, również po naszym wyjeździe.
Pytania
Pytania przed zamówieniem
W klasie jest uczeń, którego dotyczy ten temat. Czy zajęcia nie postawią go w centrum uwagi?
Nie wskazujemy nikogo, nie pytamy uczestników o ich cechy i korzystamy z przykładów spoza szkoły. Mimo to zalecamy, żeby wychowawca lub pedagog wcześniej porozmawiał z tym uczniem i jego rodzicami. Jeśli uczeń woli nie uczestniczyć, decyzja należy do szkoły i rodziny, a my dostosujemy przebieg zajęć.
Czy rozmawiają Państwo o religii i poglądach politycznych?
Rozmawiamy o atakowaniu ludzi za ich przekonania, a nie o tym, które przekonania są słuszne. Tak samo traktujemy ucznia wierzącego, niewierzącego i takiego, który wyznaje inną religię niż większość klasy. Warto wiedzieć, że art. 257 Kodeksu karnego chroni zarówno przynależność wyznaniową, jak i bezwyznaniowość.
Czy wyśmiewanie czyjegoś wyglądu też może być przestępstwem?
Wygląd nie jest objęty art. 257 Kodeksu karnego, ale obraźliwe wpisy mogą stanowić znieważenie z art. 216, a powtarzające się ataki uporczywe nękanie z art. 190a. Osoba pokrzywdzona może też dochodzić ochrony dóbr osobistych na podstawie Kodeksu cywilnego. Najszybszą drogą jest zwykle zgłoszenie do serwisu, bo regulaminy traktują takie treści jako nękanie.
Czy uczniowie, którzy dopiero uczą się polskiego, zrozumieją zajęcia?
Mówimy prostym językiem, a większość ćwiczeń opiera się na krótkich kartach i rozmowie w małych grupach. Jeśli wiemy wcześniej, że w klasie są osoby słabiej znające polski, upraszczamy materiały i dobieramy ćwiczenia, które nie wymagają długiego pisania. Prosimy o tę informację przy ustalaniu terminu.
Co się stanie, jeśli w trakcie zajęć ktoś powie coś obraźliwego o jakiejś grupie?
Zatrzymujemy się i bez podnoszenia głosu nazywamy to, co się wydarzyło, nie zawstydzając osoby, która to powiedziała. Taka sytuacja staje się wtedy przykładem mechanizmu, o którym rozmawiamy. Jeśli wypowiedź była skierowana do kogoś obecnego na sali, reagujemy od razu, a po zajęciach rozmawiamy o tym z pedagogiem.
Czy to szkolenie może zastąpić szkolny program przeciw dyskryminacji?
Nie, bo jeden dzień nie zastąpi pracy rozłożonej na cały rok. Może być dobrym początkiem albo uzupełnieniem takiego programu, a zostawione materiały pozwalają wychowawcom wrócić do zasad klasy na kolejnych lekcjach. Jeśli szkoła planuje dłuższą pracę z tym tematem, możemy zaproponować cykl kilku szkoleń w ciągu roku.
Zobacz też