O szkoleniu
Po co jest to szkolenie
Uczennica publikuje zdjęcie z balkonu: zachód słońca, w rogu kadru szyld sklepu i numer przystanku. Tego samego wieczoru pisze do niej ktoś, kogo nie zna, że wie, na którym osiedlu mieszka. Nikt nie włamał się na jej konto i nie złamał żadnego hasła. Wystarczyło jedno zdjęcie i kilka minut uwagi. Tak zaczyna się wiele spraw, które do nas trafiają: nie od wycieku danych, tylko od rzeczy, które telefon i jego właściciel oddają bez namysłu.
To szkolenie nie jest wykładem o prywatności, bo takie wykłady uczniowie słyszeli wielokrotnie. Jest przeglądem ustawień robionym na własnych telefonach, w obu najpopularniejszych systemach, krok po kroku. Sprawdzamy, które aplikacje znają dokładną lokalizację i czy potrzebują jej także w tle, komu telefon pokazuje na bieżąco, gdzie jesteśmy, co zapisuje się w pliku zdjęcia poza samym obrazem, co widać na zablokowanym ekranie i kto jeszcze jest zalogowany na nasze konto w chmurze.
Pracujemy na zasadzie, której pilnujemy przez cały dzień: każdy zajmuje się swoim telefonem i nikt nie zagląda do cudzego. Prowadzący pokazuje drogę do ustawień na ekranie, a w parach jedna osoba czyta kolejne kroki z listy, a druga wykonuje je u siebie. Pod koniec zajęć klasa anonimowo liczy, ile ustawień udało się zmienić. Ta liczba zwykle mówi więcej niż jakakolwiek ankieta o tym, czy zajęcia coś zmieniły.
Omawiamy też to, czego ustawienia nie załatwią. Przy pożyczaniu telefonu, przy odbieraniu plików od obcych osób w autobusie, przy podejrzeniu, że ktoś śledzi naszą lokalizację, liczy się wiedza o tym, co zrobić. Mówimy o prawie do kopii własnych danych z art. 15 RODO i do ich usunięcia z art. 17, o tym, że wejście na cudze konto bez zgody jest przestępstwem z art. 267 Kodeksu karnego, i o tym, kiedy sprawa jest już dla dorosłych lub policji.
Dla kogo
Szkolenie jest przeznaczone dla uczniów liceów, techników i szkół branżowych, którzy mają własne smartfony. Najlepiej sprawdza się w klasach pierwszych, gdy uczniowie zmieniają otoczenie, dojeżdżają dalej niż dotąd i poznają wiele nowych osób, a także przed wyjazdami, praktykami i zamieszkaniem w internacie. Polecamy go szkołom, w których zdarzyło się udostępnienie czyjejś lokalizacji, zdjęcia z widocznym adresem albo przesłanie niechcianych plików w pobliżu szkoły. Nie wymaga od uczestników żadnej wiedzy technicznej, wystarczy telefon i hasło do własnego konta.
Plan szkolenia
Plan szkolenia 6 h
- 9:00-9:1515 min
Numery i zasada jednego telefonu
Zaczynamy od numerów, które uczniowie od razu zapisują w kontaktach: 116 111, 800 12 12 12, 112 i 222 900 142. Ustalamy, że każdy pracuje tylko na swoim telefonie i nikt nie zagląda do cudzego. Pierwszy przykład to zanonimizowana sprawa zdjęcia z balkonu, na którym widać było szyld sklepu i numer przystanku.
- 9:15-10:0045 min
Kto wie, gdzie jestem
Sprawdzamy ustawienia lokalizacji w systemie i w poszczególnych aplikacjach: zawsze, tylko podczas używania, pytaj, nigdy, oraz przełącznik dokładnej lokalizacji. Przeglądamy listy osób, którym telefon na bieżąco pokazuje nasze położenie, w mapach, w aplikacjach rodzinnych i w mapie znajomych w komunikatorach. Każdy zmienia co najmniej dwa ustawienia.
- 10:00-10:4545 min
Zdjęcie mówi więcej niż kadr
Pokazujemy, że plik zdjęcia może zawierać miejsce i czas jego wykonania, i jak to sprawdzić w galerii. Ćwiczymy wysyłanie zdjęcia bez danych o lokalizacji i wyłączanie zapisywania miejsca w aparacie. Grupy analizują pięć przygotowanych zdjęć i wypisują wszystko, co da się z nich wyczytać poza głównym motywem: szyldy, mundurki, odbicia w szybach, numery budynków.
- 10:45-11:2035 min
Uprawnienia aplikacji
Przechodzimy przez dostęp do aparatu, mikrofonu, kontaktów i zdjęć, w tym możliwość udostępnienia aplikacji tylko wybranych zdjęć zamiast całej galerii. Korzystamy z panelu prywatności w Androidzie i z kontroli bezpieczeństwa w iPhonie. Uczniowie odbierają uprawnienia aplikacjom, z których nie korzystają, albo je usuwają.
- 11:20-11:5030 min
Co widać na zablokowanym ekranie
Ustawiamy podgląd powiadomień tak, żeby treść wiadomości nie była widoczna dla osoby siedzącej obok. Rozmawiamy o kodzie blokady, który nie jest datą urodzenia, i o funkcjach pozwalających pożyczyć telefon tylko z jedną otwartą aplikacją: przypinaniu aplikacji w Androidzie i dostępie nadzorowanym w iPhonie.
- 11:50-12:2030 min
Przerwa
Przerwa trzydziestominutowa. Telefony można w tym czasie podłączyć do ładowania.
- 12:20-13:0545 min
Chmura i zalogowane urządzenia
Sprawdzamy listę urządzeń zalogowanych na konto Google lub Apple i w najczęściej używanych aplikacjach, a nieznane sesje wylogowujemy. Omawiamy wspólne albumy, automatyczne przesyłanie wszystkich zdjęć do chmury i konta rodzinne. Wyjaśniamy, że wejście na cudze konto bez zgody jest przestępstwem z art. 267 Kodeksu karnego, nawet jeśli ktoś zna hasło.
- 13:05-13:4540 min
Bluetooth, AirDrop i pliki od obcych
Ustawiamy odbieranie plików przez AirDrop i Quick Share tylko od kontaktów. Omawiamy, co zrobić, gdy w autobusie lub w szkole ktoś przesyła niechciane zdjęcia: nie przyjmować, odejść, powiedzieć dorosłemu. Pokazujemy też, jak wygląda powiadomienie o nieznanym lokalizatorze przemieszczającym się razem z nami i co wtedy zrobić.
- 13:45-14:2540 min
Dane, które zbierają aplikacje
Sprawdzamy synchronizację kontaktów, podpowiadanie naszego konta innym osobom, zgody na śledzenie między aplikacjami i identyfikator reklamowy. Pokazujemy, jak na podstawie art. 15 RODO pobrać kopię danych z jednej aplikacji i jak poprosić o ich usunięcie na podstawie art. 17.
- 14:25-15:0035 min
Lista kontrolna, wynik klasy i numery
Klasa anonimowo, na kartkach, liczy zmienione ustawienia. Każdy dostaje listę kontrolną, którą da się przejść w kwadrans, i zapisuje w kalendarzu telefonu termin powtórki. Przypominamy numery pomocowe i adres biuro@usuwaniehejtu.pl, a potem odpowiadamy na pytania.
Plan warsztatu 4 h
- 8:00-8:1010 min
Zasady i numery
Każdy pracuje na swoim telefonie, nikt nie pokazuje innym swoich zdjęć ani wiadomości. Uczniowie zapisują w kontaktach 116 111, 112 i infolinię Fundacji 222 900 142.
- 8:10-8:4030 min
Dzień z pięciu zdjęć
Grupy dostają pięć wpisów fikcyjnej osoby i próbują odtworzyć jej dzień: gdzie mieszka, do jakiej szkoły chodzi, o której wraca, gdzie trenuje. Po ujawnieniu odpowiedzi rozmawiamy, który szczegół zdradził najwięcej i dlaczego zwykle nie jest to sama lokalizacja dodana do wpisu.
- 8:40-9:2040 min
Lokalizacja w praktyce
Z instrukcją osobną dla iPhone'a i dla Androida uczniowie przeglądają, które aplikacje mają dostęp do lokalizacji i komu ją udostępniają na bieżąco. Każdy zmienia co najmniej dwa ustawienia, a prowadzący pomaga przy telefonach różnych producentów, u których menu wygląda inaczej.
- 9:20-9:3010 min
Przerwa
Dziesięciominutowa przerwa.
- 9:30-10:0535 min
Zdjęcie bez danych o miejscu
Uczniowie robią zdjęcie ławki, sprawdzają w galerii, jakie dane zapisał telefon, i wysyłają je do siebie bez lokalizacji. Wyłączają zapisywanie miejsca w aparacie, jeśli chcą, i omawiamy, kiedy to ustawienie warto mieć włączone.
- 10:05-10:4035 min
Czytający i wykonujący
W parach jedna osoba czyta kroki z listy kontrolnej uprawnień aplikacji, druga wykonuje je na swoim telefonie, potem następuje zamiana. Osoba czytająca nie patrzy na ekran partnera, tylko zaznacza wykonane kroki na kartce.
- 10:40-10:5515 min
Przerwa
Piętnaście minut przerwy.
- 10:55-11:2530 min
Ekran blokady i obce pliki
Ustawiamy podgląd powiadomień i odbieranie plików przez AirDrop lub Quick Share tylko od kontaktów. Omawiamy, co zrobić z niechcianym plikiem od obcej osoby i jak wygląda alert o nieznanym lokalizatorze.
- 11:25-11:4015 min
Ile zmieniliśmy
Każdy zapisuje na kartce bez podpisu, ile ustawień zmienił, a klasa sumuje wynik. Uczniowie wpisują do kalendarza w telefonie termin powtórzenia przeglądu.
- 11:40-12:0020 min
Pytania bez kadry
Ostatnie dwadzieścia minut na pytania, za zgodą szkoły bez nauczyciela na sali, także anonimowo na kartkach. Na koniec przypominamy numery i kontakt do Fundacji.
Godziny są przykładowe. Kolejność bloków i proporcje dopasowujemy do wieku uczestników, planu lekcji i sytuacji w placówce, zachowując pełny czas szkolenia.
Ćwiczenia
Co uczestnicy robią na zajęciach
Dzień z pięciu zdjęć
Grupy dostają pięć wpisów fikcyjnej uczennicy, przygotowanych przez nas, i próbują odtworzyć jej zwykły dzień: okolicę, szkołę, godziny powrotu, miejsce treningów. Zwykle udaje się to szybciej, niż uczniowie się spodziewają, i rzadko dzięki oznaczonej lokalizacji, częściej dzięki szczegółom w tle. Omawiamy, który szczegół zdradził najwięcej. Zostaje krótka lista rzeczy, na które warto spojrzeć przed publikacją zdjęcia.
Lokalizacja pod lupą
Każdy uczestnik wypisuje aplikacje, które mają dostęp do jego lokalizacji, i przy każdej zaznacza, czy naprawdę jej potrzebuje i czy potrzebuje dokładnej. Następnie zmienia ustawienia tam, gdzie uzna to za potrzebne, i sprawdza listy osób, którym udostępnia położenie na bieżąco. Wiele osób odkrywa na tej liście kogoś, o kim dawno zapomniało. Ćwiczenie kończy się zmianami wprowadzonymi na miejscu, a nie postanowieniem na później.
Zdjęcie bez śladu
Uczniowie robią zdjęcie przedmiotu w sali, sprawdzają w galerii, jakie informacje zapisały się razem z obrazem, a potem wysyłają je sobie tak, żeby dane o miejscu zostały usunięte. Porównujemy, jak wygląda to w iPhonie, a jak w Androidzie. Rozmawiamy też o tym, że część serwisów usuwa te dane przy publikacji, ale plik przesłany w oryginale może je zachować. Zostaje instrukcja dla obu systemów.
Czytający i wykonujący
Pary pracują z listą kontrolną: jedna osoba czyta kolejny krok, druga wykonuje go na swoim telefonie, a potem się zamieniają. Osoba czytająca nie patrzy w ekran partnera, tylko odhacza kroki na kartce. Dzięki temu każdy przechodzi przez całą listę, a nikt nie musi pokazywać swoich aplikacji ani zdjęć. Na koniec klasa anonimowo sumuje zmienione ustawienia.
Efekty
Co uczestnicy potrafią po szkoleniu
Kontroluje dostęp aplikacji do lokalizacji
Ustawia dla każdej aplikacji właściwy poziom dostępu i wyłącza dokładną lokalizację tam, gdzie nie jest potrzebna.
Wie, komu pokazuje swoje położenie
Sprawdza i porządkuje listy osób, którym udostępnia lokalizację na bieżąco w mapach, komunikatorach i aplikacjach rodzinnych.
Publikuje zdjęcia rozważnie
Usuwa dane o miejscu przed wysłaniem pliku i przed publikacją ogląda cały kadr, a nie tylko główny motyw.
Porządkuje uprawnienia aplikacji
Odbiera dostęp do aparatu, mikrofonu, kontaktów i galerii aplikacjom, które go nie potrzebują, i korzysta z udostępniania tylko wybranych zdjęć.
Zabezpiecza ekran blokady i konto w chmurze
Ukrywa treść powiadomień na zablokowanym ekranie, sprawdza zalogowane urządzenia i wylogowuje te, których nie rozpoznaje.
Reaguje na pliki od obcych i nieznane lokalizatory
Odbiera pliki tylko od kontaktów i wie, co zrobić po alercie o nieznanym lokalizatorze lub po otrzymaniu niechcianego zdjęcia.
Korzysta z praw do własnych danych
Wie, jak pobrać kopię swoich danych z aplikacji na podstawie art. 15 RODO i jak poprosić o ich usunięcie na podstawie art. 17.
Co zostaje po szkoleniu
Każdy uczestnik dostaje listę kontrolną w dwóch wersjach, dla iPhone'a i dla Androida, z datą aktualności opisanych ekranów, tak żeby przegląd dało się powtórzyć samodzielnie w kwadrans. Do tego kartę z pytaniami do zadania przed publikacją zdjęcia i instrukcję pobierania kopii danych z najpopularniejszych aplikacji. Szkoła otrzymuje scenariusz krótkiej lekcji powtórkowej po kilku miesiącach, informację dla rodziców o ustawieniach lokalizacji i udostępniania położenia, numery pomocowe oraz zaświadczenie o przeprowadzeniu szkolenia. Zeszyt ćwiczeń do tematu można zamówić w wersji drukowanej.
Ceny
Ile kosztuje i kto może zamówić
Szkolenie mogą zamówić szkoły i przedszkola, instytucje, rodzice oraz firmy. Każdy zamawiający ma swój cennik, dlatego ceny pokazujemy osobno.
Szkoła lub przedszkole
Szkoły, organy prowadzące, rady rodziców.
| Warsztat 4 h dla jednej klasy lub grupy do 30 osób | 3 000 zł |
| Szkolenie 6 h z 30-minutową przerwą, do 30 osób | 8 000 zł |
| Druga grupa tego samego dnia w tej samej szkole, 6 h | 6 000 zł |
| Trzecia i każda kolejna grupa tego samego dnia, 6 h | 5 000 zł |
| Szkolenie online na żywo, 6 h, nagranie dla szkoły na 30 dni | 6 500 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla szkół i organizacji.
Instytucja
Biblioteki, domy kultury, kluby sportowe, świetlice, organizacje pozarządowe.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 000 zł |
| Dzień bez hejtu w instytucji: dwa warsztaty dla młodzieży i spotkanie dla dorosłych | 9 500 zł |
| Zniżka dla organizacji pozarządowych | -20% |
Ceny netto z rozdziału o instytucjach w cenniku dla szkół i organizacji.
Rodzice
Grupa rodziców, która zamawia zajęcia dla klasy, drużyny albo grupy dzieci.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 690 zł |
| Szkolenie 6 h dla grupy, do 30 osób | 9 840 zł |
Ceny brutto z cennika dla rodziców i osób prywatnych. Płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą.
Firma
Firmy, które fundują zajęcia szkole albo organizują je dla dzieci pracowników.
| Warsztat ufundowany szkole, przedszkolu albo instytucji | jak dla szkoły |
| Warsztat 4 h dla dzieci pracowników, do 30 dzieci | 6 000 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla firm.
Organizacja
Przygotowanie i warunki
Uczniowie potrzebują naładowanych telefonów, a w sali przyda się przedłużacz z kilkoma gniazdami. Prosimy o zgodę dyrekcji na korzystanie z telefonów przez cały czas zajęć i o dostęp do internetu. Warto wcześniej przypomnieć uczniom, żeby znali hasło do swojego konta Google lub Apple, bo część ustawień o nie prosi. Telefony objęte kontrolą rodzicielską mogą blokować niektóre zmiany, dlatego dobrze jest uprzedzić rodziców krótką informacją o warsztacie.
Kto płaci
Szkolenie zamawia i opłaca szkoła, organ prowadzący, instytucja, rada rodziców, rodzice albo firma. Wszystkie szkolenia i warsztaty są płatne według cennika. Nie zbieramy pieniędzy od uczniów.
Dopłaty i koszty dodatkowe
Grupa 31-60 osób: dopłata 2 500 zł netto do szkolenia stacjonarnego. Termin w sobotę, niedzielę lub święto: dopłata 25%. Dojazd od Krakowa: 2,50 zł za kilometr w obie strony i 150 zł za godzinę czasu dojazdu, nocleg według kosztów oraz dieta 150 zł za dobę. Na życzenie: zeszyt ćwiczeń 35 zł za osobę, imienne zaświadczenia 15 zł za osobę, nagranie szkolenia dla kadry na 12 miesięcy 1 500 zł, spotkanie kontrolne online po 3 miesiącach 900 zł.
Płatność
Szkoły i instytucje: przelew 14 dni po fakturze, przy pierwszym zamówieniu zaliczka 50%. Rodzice: płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą. Firmy: zaliczka 50% przy zleceniu, reszta po szkoleniu. Kwotę końcową podajemy na piśmie w ofercie.
Odwołanie i zmiana terminu
Odwołanie do 7 dni przed terminem jest bez kosztów, od 7 do 3 dni przed terminem kosztuje 50% ceny, później 100% ceny. Jedną zmianę terminu robimy bez kosztów.
Zniżki
Szkoły z sieci szkół partnerskich: 10% na szkolenia i warsztaty. Organizacje pozarządowe: 20%. Zniżki nie łączą się, stosujemy najkorzystniejszą dla zamawiającego. Umowy roczne i cykle szkoleń mają własne ceny w cenniku.
Uczciwie
Czego to szkolenie nie daje
Szkolenie nie zapewnia pełnego bezpieczeństwa. Najlepsze ustawienia nie chronią przed osobą, której ktoś sam wyśle zdjęcie, ani przed kimś, kto ma fizyczny dostęp do telefonu. Nie sprawdzamy telefonów uczniów, nie naprawiamy ich i nie szukamy na nich oprogramowania szpiegującego, bo przy takim podejrzeniu potrzebny jest specjalista i często policja. Zajęcia podnoszą umiejętności i pomagają zauważyć, co telefon zdradza o właścicielu, ale każdy model i każda wersja systemu wygląda trochę inaczej, a aktualizacje przestawiają menu co kilka miesięcy. Dlatego listę kontrolną trzeba powtarzać, a wiedzę uzupełniać, bo nauka w tym temacie się nie kończy.
Pytania
Pytania przed zamówieniem
Czy prowadzący będą zaglądać do telefonów uczniów?
Nie. Prowadzący pokazuje drogę do ustawień na swoim ekranie, a uczniowie wykonują kroki na własnych telefonach. Jeśli ktoś prosi o pomoc, prowadzący podpowiada, gdzie szukać, ale nie przegląda zdjęć, wiadomości ani aplikacji ucznia. W ćwiczeniach w parach osoba czytająca listę nie patrzy w ekran partnera.
Co, jeśli uczeń ma telefon z kontrolą rodzicielską i nie może zmienić części ustawień?
To częsta sytuacja, zwłaszcza w klasach pierwszych. Uczeń zaznacza na liście kontrolnej kroki, których nie mógł wykonać, i może przejść przez nie w domu razem z rodzicem. Informacja dla rodziców, którą zostawiamy w szkole, opisuje, które ustawienia warto wtedy wspólnie sprawdzić.
Czy szkolenie obejmuje zarówno iPhone'y, jak i telefony z Androidem?
Tak, materiały przygotowujemy dla obu systemów. Przy Androidzie menu różni się w zależności od producenta, dlatego uczymy też korzystania z wyszukiwarki w ustawieniach, która pozwala znaleźć opcję bez względu na jej położenie. Prowadzący pomaga indywidualnie przy modelach, w których ustawienia wyglądają nietypowo.
Czy uczniowie nauczą się wykrywać aplikacje szpiegujące?
Pokazujemy sygnały, które mogą na to wskazywać, i działanie powiadomień o nieznanym lokalizatorze, ale nie uczymy analizy telefonu. Przy podejrzeniu, że ktoś śledzi telefon ucznia, nie zalecamy usuwania niczego na własną rękę, bo można w ten sposób stracić dowody i zaalarmować osobę, która śledzi. W takiej sytuacji trzeba porozmawiać z dorosłym i zgłosić sprawę na policję.
Czym ten warsztat różni się od szkolenia o reputacji cyfrowej?
Reputacja cyfrowa dotyczy tego, co inni znajdą o uczniu w wyszukiwarce i w serwisach. Ten warsztat dotyczy tego, co sam telefon przekazuje dalej: lokalizacji, danych w zdjęciach, uprawnień aplikacji i dostępu do konta. Tematy się uzupełniają i często zamawiane są dla tej samej klasy w odstępie kilku tygodni.
Czy uczniowie zmieniają ustawienia na zajęciach, czy tylko o nich słuchają?
Zmieniają je na miejscu, bo na tym polega cały warsztat. W każdym bloku jest czas na wykonanie kroków na własnym telefonie, a na koniec klasa anonimowo liczy, ile zmian wprowadziła. Niczego nie narzucamy: uczeń sam decyduje, które ustawienia zmienić, ale wie, dlaczego warto to zrobić.