Wsparcie bliskich jako ochrona przed skutkami hejtu - co potwierdzają badania

Osoba, którą spotyka hejt, najczęściej słyszy rady techniczne: zgłoście, zablokujcie, zróbcie zrzut ekranu. To ważne kroki. Badania pokazują jednak, że o tym, jak mocno hejt odbije się na zdrowiu i codziennym życiu, w dużej mierze decyduje coś innego: czy obok jest ktoś, kto wysłucha i pomoże.

Zebraliśmy wyniki dużych badań z Polski, Europy i Stanów Zjednoczonych o trzech źródłach wsparcia: rodzinie, rówieśnikach i szkole. Pokazujemy, co wiadomo na pewno, gdzie dowody są słabsze i jak przełożyć te wyniki na zwykłe, codzienne zachowania.

W skrócie

• W Polsce 38,5% nastolatków, które doświadczyły przemocy w internecie, nic nie zrobiło i nikomu o tym nie powiedziało. Pomocy u rodziny szukało 21,2%, u przyjaciół 20,3%, a u nauczycieli 5,5% (NASK, Nastolatki 3.0, badanie z 2022 roku).
• W badaniu 18 834 uczniów z USA różnica w liczbie problemów zdrowotnych między młodzieżą często nękaną w sieci a nienękaną była około czterokrotna w rodzinach jedzących razem co najmniej 4 kolacje w tygodniu i ponad siedmiokrotna tam, gdzie wspólnych kolacji nie było (JAMA Pediatrics, dane z 2012 roku).
• W Europie, Azji Środkowej i Kanadzie 68% nastolatków mówi o wysokim wsparciu rodziny, 58% o wysokim wsparciu rówieśników, a 21% nie ma go z żadnej z tych stron (WHO i HBSC, badanie 2021/2022).
• Wśród amerykańskich licealistów, którzy czują się blisko z ludźmi w szkole, o złym stanie psychicznym mówi 22,0%. Wśród pozostałych 40,1% (CDC, badanie z 2021 roku).
• Szkolne programy przeciw przemocy rówieśniczej zmniejszają liczbę osób jej doświadczających o około 15-16% (przegląd 100 ocen programów, 2021).
• Najmocniejsze dowody dotyczą wsparcia rodziny i dorosłych w szkole. Wyniki dotyczące przyjaciół są mniej jednoznaczne, co nie znaczy, że przyjaciele są nieważni.

Co to znaczy, że wsparcie chroni?

W badaniach nad hejtem i cyberprzemocą, czyli przemocą z użyciem telefonu i internetu, słowo „ochrona” ma dwa znaczenia. Warto je rozdzielić, bo odpowiadają na dwa różne pytania.

Mniejsze ryzyko, że do hejtu dojdzie.
Część badań sprawdza, czy dzieci z bliską relacją z rodzicami i z dobrą atmosferą w szkole rzadziej stają się celem ataków. Naukowcy nazywają to czynnikiem ochronnym.

Słabsze skutki, gdy hejt już się zdarzył.
Inne badania pytają, czy osoba hejtowana, która ma wsparcie, rzadziej zmaga się z lękiem, obniżonym nastrojem i innymi trudnościami. Tu mówi się o efekcie buforowym: wsparcie działa jak amortyzator.

Ten tekst dotyczy przede wszystkim drugiego pytania. To ono jest najważniejsze dla bliskich, bo na cudze zachowanie w sieci nie mają wpływu, a na własną obecność mają. O tym, jak hejt odbija się na zdrowiu młodych ludzi, piszemy osobno w tekście Jak hejt wpływa na psychikę dziecka.

Ilu młodych ludzi zostaje z hejtem samych?

Zacznijmy od skali. W badaniu HBSC prowadzonym we współpracy z WHO w latach 2021/2022 w 44 krajach i regionach 15% nastolatków w wieku 11, 13 i 15 lat podało, że w ostatnich miesiącach co najmniej raz lub dwa razy doświadczyło cyberprzemocy. Raport wymienia chłopców z Polski wśród grup z najwyższymi wynikami.

Polskie dane o tym, co dzieje się potem, pochodzą z raportu NASK Nastolatki 3.0. Badanie przeprowadzono jesienią 2022 roku wśród 4984 uczniów klas 7 i 8 szkół podstawowych oraz klas 1 i 2 szkół ponadpodstawowych ze 160 szkół. Uczniowie mogli zaznaczyć więcej niż jedną odpowiedź.

Reakcja nastolatka na przemoc w internecie	Odsetek odpowiedzi
Nic nie zrobiłem, nikomu nie powiedziałem	38,5%
Szukałem pomocy u rodziny lub opiekunów	21,2%
Szukałem pomocy u przyjaciół i znajomych	20,3%
Zgłosiłem problem w serwisie, w którym do tego doszło	7,5%
Zgłosiłem problem nauczycielom	5,5%
Zgłosiłem problem psychologowi lub pedagogowi szkolnemu	4,5%
Skorzystałem z telefonu zaufania	3,7%

Źródło: NASK, Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów, badanie z 2022 roku, pytanie wielokrotnego wyboru.

Najczęstsza reakcja to milczenie. Co więcej, według tego samego raportu bierność rośnie: w edycji z 2020 roku odpowiedź „nic nie zrobiłem, nikomu nie powiedziałem” wskazało 32,4% badanych, a w 2022 roku już 38,5%.

Do dorosłych w szkole trafia niewielka część spraw. To ważna wiadomość dla nauczycieli: brak zgłoszeń nie oznacza braku problemu. O sygnałach, po których można się domyślić, że coś się dzieje, piszemy w tekście Cyberprzemoc wśród nastolatków - jak rozpoznać, że dziecko jest ofiarą.

Czy relacja z rodzicami zmniejsza skutki cyberprzemocy?

Tak, i jest to najlepiej udokumentowany wynik w całym przeglądzie. Potwierdzają go zarówno pojedyncze duże badania, jak i zestawienia wielu badań naraz.

Badanie o wspólnych kolacjach

Zespół Franka Elgara z Uniwersytetu McGill przeanalizował odpowiedzi 18 834 uczniów w wieku 12-18 lat z 49 szkół w jednym ze stanów USA. Dane zebrano w 2012 roku, a wyniki opublikowano w 2014 roku w czasopiśmie JAMA Pediatrics. Cyberprzemocy w ciągu poprzedniego roku doświadczyło 18,6% badanych.

Badacze sprawdzili 11 problemów, między innymi lęk, depresję, samookaleczenia i nadużywanie alkoholu. Wszystkie występowały częściej u osób nękanych w sieci. Związek ten był jednak wyraźnie słabszy u nastolatków, którzy często jedli kolację z rodziną.

Przy co najmniej 4 wspólnych kolacjach w tygodniu różnica w łącznej liczbie problemów między osobami często nękanymi a nienękanymi była około czterokrotna. Przy braku wspólnych kolacji przekraczała siedmiokrotność.

Nie chodzi o sam posiłek.
Autorzy zaznaczają, że kolacja jest tu miarą szerszego zjawiska: regularnego kontaktu, rozmowy i okazji, żeby powiedzieć o kłopocie, kiedy się pojawia. Ten sam efekt może dać wspólna droga do szkoły, spacer z psem albo wieczorna herbata.

Badanie ze Szwecji

W 2018 roku szwedzcy badacze zapytali 1707 uczniów w wieku 10-13 lat o udział w cyberprzemocy, samopoczucie i wsparcie z trzech stron: rodziny, przyjaciół i nauczycieli. Wyniki ukazały się w 2020 roku w czasopiśmie International Journal of Environmental Research and Public Health.

U dzieci nękanych w sieci wsparcie rodziny wiązało się z mniejszym prawdopodobieństwem objawów depresji i lęku oraz z lepszym ogólnym samopoczuciem. Autorzy uczciwie dodają, że siła tych zależności była niewielka.

Co mówią zestawienia wielu badań?

Najszerszy obraz daje przegląd opublikowany w 2024 roku w Nature Human Behaviour. Autorzy zebrali 56 metaanaliz, czyli opracowań, które same łączą wyniki wielu badań. W 13 z 14 pomiarów dobra atmosfera w rodzinie wiązała się z rzadszym doświadczaniem cyberprzemocy.

Ten wynik dotyczy pierwszego znaczenia ochrony, czyli ryzyka, a nie skutków. Razem z badaniami z USA i Szwecji układa się jednak w spójną całość: bliska relacja z rodzicami pomaga i przed, i po.

Ilu nastolatków może liczyć na rodzinę?

Według raportu HBSC i WHO o otoczeniu społecznym nastolatków (badanie 2021/2022, 279 117 uczniów z 44 krajów i regionów) wysokie wsparcie rodziny deklaruje 68% badanych. Z matką łatwo rozmawia się 83% nastolatków, z ojcem 71%.

Z wiekiem te odsetki spadają. Wysokie wsparcie rodziny ma 76% jedenastolatków i 61% piętnastolatków. Raport wymienia Polskę wśród krajów z najniższym poziomem wsparcia rodziny w ocenie nastolatków.

Jeśli macie wrażenie, że rozmowa z dzieckiem o tym, co dzieje się w sieci, w ogóle się nie klei, zajrzyjcie do tekstu Dziecko nie chce mówić o tym, co dzieje się w sieci. Pytania, które otwierają rozmowę.

Czy przyjaciele chronią tak samo jak rodzice?

Tu wyniki są mniej jednoznaczne i warto to powiedzieć wprost.

W szwedzkim badaniu z 2018 roku wsparcie przyjaciół, inaczej niż wsparcie rodziny i nauczycieli, nie łagodziło skutków cyberprzemocy. Autorzy przypominają przy tym, że wcześniejsze badania dawały różne wyniki: w części z nich wsparcie rówieśników zmniejszało objawy lęku i depresji, w innych nie.

Podobny wniosek płynie z raportu HBSC i WHO. Najlepsze wskaźniki zdrowia psychicznego mają nastolatki, które czują wsparcie i rodziny, i rówieśników. Te, które mają wsparcie tylko rodziny, wypadają lepiej niż te, które mają wsparcie tylko rówieśników. Wyniki grupy ze wsparciem samych rówieśników były zbliżone do wyników grupy bez żadnego wsparcia.

Skąd nastolatek ma wysokie wsparcie	Odsetek badanych
Od rodziny i od rówieśników	47%
Tylko od rodziny	21%
Tylko od rówieśników	11%
Z żadnej z tych stron	21%

Źródło: WHO i HBSC, A focus on adolescent social contexts in Europe, central Asia and Canada, badanie 2021/2022, uczniowie w wieku 11, 13 i 15 lat.

Odsetek nastolatków bez wsparcia z żadnej strony rośnie z wiekiem: z 16% wśród jedenastolatków do 24% wśród piętnastolatków. W Polsce wsparcie rówieśników wypada słabo na tle innych krajów. Wysokie wsparcie rówieśników zadeklarowało tu 24% trzynastoletnich chłopców, co było najniższym wynikiem w całym badaniu.

Co z tego wynika dla rówieśników?
Nie to, że przyjaciel nie pomaga. Przyjaciel jest często pierwszą osobą, która w ogóle dowiaduje się o hejcie, a w polskich danych przyjaciele są wskazywani prawie tak często jak rodzina. Wynika z tego raczej, że sam rówieśnik zwykle nie udźwignie sprawy i że potrzebny jest też dorosły.

Dlatego dobrym wsparciem ze strony kolegi lub koleżanki jest nie tylko wysłuchanie, ale też pójście razem do rodzica, wychowawcy albo pedagoga. Piszemy o tym w tekstach Przyjaciółka prosi, żeby nikomu nie mówić o hejcie oraz Hejt w klasie. Jak pomóc osobie hejtowanej, gdy jesteście świadkami?. Dane o tym, jak często świadkowie reagują, zebraliśmy w tekście Efekt widza w sieci.

Jak klimat szkoły wpływa na skutki hejtu?

Klimat szkoły to ogólna atmosfera: czy uczniowie czują się bezpiecznie, czy mają dobry kontakt z nauczycielami i czy czują, że są częścią klasy. Badania pokazują jego znaczenie na trzy sposoby.

Wsparcie nauczycieli

W szwedzkim badaniu z 2018 roku wsparcie nauczycieli, podobnie jak wsparcie rodziny, wiązało się u dzieci nękanych w sieci z mniejszym prawdopodobieństwem objawów depresji i lęku. To mocny argument za tym, by nauczyciel nie uznawał hejtu po lekcjach za sprawę wyłącznie domową.

Przegląd z Nature Human Behaviour z 2024 roku wskazuje 10 metaanaliz, w których niekorzystny klimat szkoły i słaby kontakt nauczycieli z uczniami wiązały się z nieco częstszą cyberprzemocą.

Tymczasem według HBSC i WHO (badanie 2021/2022) wysokie wsparcie nauczycieli deklaruje 52% nastolatków. Wśród jedenastolatków jest to 68%, wśród piętnastolatków 42%. Wśród jedenastoletnich dziewcząt wyniki wahały się od 39% w Polsce do 94% w Albanii. Wysokie wsparcie kolegów i koleżanek z klasy deklaruje 55% badanych.

Poczucie więzi ze szkołą

Amerykańska agencja zdrowia publicznego CDC zapytała w 2021 roku 17 232 licealistów, czy czują się blisko z ludźmi w swojej szkole. Twierdząco odpowiedziało 61,5%.

W tej grupie o złym stanie psychicznym w ostatnich 30 dniach mówiło 22,0% uczniów. Wśród uczniów bez takiej więzi było to 40,1%. Z powodu poczucia zagrożenia zajęcia opuściło odpowiednio 5,9% i 11,0% uczniów.

To badanie dotyczy wszystkich uczniów, a nie tylko osób hejtowanych. Pokazuje jednak, jak duża jest różnica między szkołą, w której uczeń ma do kogo podejść, a szkołą, w której jest sam. O tym drugim doświadczeniu piszemy w tekście Samotność w klasie w danych.

Programy szkolne

Czy szkoła może zmienić klimat celowo? Przegląd opublikowany w 2021 roku w Campbell Systematic Reviews objął 100 ocen szkolnych programów przeciw przemocy rówieśniczej. Programy zmniejszały stosowanie przemocy o około 19-20%, a jej doświadczanie o około 15-16%.

Autorzy sami nazywają te efekty umiarkowanymi i zwracają uwagę, że poszczególne programy bardzo się różniły skutecznością. Przegląd dotyczył przemocy rówieśniczej w szkole ogółem, a nie wyłącznie tej w internecie. Wniosek jest mimo to praktyczny: systematyczna praca szkoły daje mierzalny efekt, ale nie zastąpi reakcji na konkretną sprawę.

Szkoła, która chce sprawdzić, jak uczniowie oceniają wsparcie dorosłych, może ich o to zapytać. Gotowe pytania znajdziecie w tekście Ankieta o hejcie i cyberprzemocy w szkole - wzór pytań.

Zestawienie badań, na które się powołujemy

Badanie	Kraj i rok danych	Liczba badanych	Najważniejszy wynik
Elgar i in., JAMA Pediatrics	USA, 2012	18 834 uczniów	Częste wspólne kolacje: różnica około 4-krotna zamiast ponad 7-krotnej
Hellfeldt i in., IJERPH	Szwecja, 2018	1707 uczniów	Wsparcie rodziny i nauczycieli łagodzi skutki, wsparcie przyjaciół nie
HBSC i WHO	44 kraje i regiony, 2021/2022	279 117 uczniów	21% nastolatków bez wysokiego wsparcia rodziny i rówieśników
CDC, YRBS	USA, 2021	17 232 uczniów	Zły stan psychiczny: 22,0% przy więzi ze szkołą, 40,1% bez niej
NASK, Nastolatki 3.0	Polska, 2022	4984 uczniów	38,5% nikomu nie mówi o przemocy w sieci

Źródło: opracowanie własne na podstawie publikacji JAMA Pediatrics, IJERPH, WHO i HBSC, CDC oraz NASK.

Czego te dane nie mówią?

Uczciwy przegląd wymaga kilku zastrzeżeń. Warto je znać, zanim powołacie się na te liczby w pracy, na zebraniu albo w artykule.

To są badania przekrojowe.
Większość opisanych badań to jednorazowe ankiety. Pokazują, że wsparcie i lepszy stan zdrowia idą w parze, ale nie dowodzą, że jedno wynika z drugiego. Możliwy jest też odwrotny kierunek: nastolatkowi w gorszym stanie trudniej o bliskie relacje. Autorzy badania o kolacjach piszą o tym wprost.

Wszystko opiera się na deklaracjach.
Uczniowie sami oceniają swoje wsparcie i swoje samopoczucie. Te same osoby odpowiadają na oba pytania, co może sztucznie wzmacniać związek.

Efekty są realne, ale nie ogromne.
W badaniu szwedzkim zależności były słabe, a programy szkolne dają efekty umiarkowane. Wsparcie zmniejsza skutki hejtu, lecz ich nie usuwa. Nie zastąpi też zgłoszenia treści ani pomocy specjalisty.

Dane pochodzą z różnych krajów i lat.
Badanie o kolacjach to rok 2012 i jeden stan USA, badanie szwedzkie to jedna gmina. Polska ma dobre dane o tym, do kogo nastolatki się zwracają, ale nie znaleźliśmy dużego polskiego badania, które mierzyłoby wprost, o ile wsparcie zmniejsza skutki hejtu.

Prawie wszystko dotyczy nastolatków.
Dla dorosłych osób hejtowanych nie znaleźliśmy porównywalnych, dużych badań z liczbami, dlatego ich tu nie podajemy. Mechanizm, czyli rozmowa, poczucie, że ktoś stoi po naszej stronie, i pomoc w konkretnych krokach, jest jednak ten sam.

Jak wspierać osobę hejtowaną w praktyce?

Badania mówią o „wysokim wsparciu”, ale w ankietach kryją się pod tym proste rzeczy: ktoś próbuje mi pomóc, mogę z kimś porozmawiać o problemach, ktoś pomaga mi podejmować decyzje. Poniżej przekładamy to na zachowania.

Rodzice i opiekunowie

1. Zadbajcie o stały, zwyczajny kontakt. Wspólny posiłek kilka razy w tygodniu bez telefonów przy stole to nie szczegół, tylko okazja do rozmowy, zanim pojawi się kłopot.
2. Gdy dziecko powie o hejcie, najpierw podziękujcie, że mówi. Pytania o szczegóły mogą poczekać kilka minut.
3. Nie zaczynajcie od odebrania telefonu ani zakazu korzystania z aplikacji. Dziecko odbierze to jako karę za szczerość i następnym razem nie powie nic.
4. Ustalcie wspólnie następny krok: zabezpieczenie materiału, zgłoszenie w serwisie, rozmowa z wychowawcą.
5. Wróćcie do tematu po kilku dniach. Jedna rozmowa to nie wsparcie, tylko jego początek.

Zdania, które pomagają.
„Dobrze, że mi o tym mówisz.” „To nie Twoja wina.” „Zajmiemy się tym razem.” „Co byłoby teraz dla Ciebie najbardziej pomocne?”

Zdania, które zamykają rozmowę.
„Po co tam wchodziłeś?” „Nie przejmuj się, to tylko internet.” „Mówiłam, żebyś tego nie wrzucała.” „Oddaj telefon.”

Nauczyciele i wychowawcy

Do nauczycieli trafia w Polsce około co dwudziesta sprawa. Każde zgłoszenie jest więc wyrazem dużego zaufania i sprawdzianem dla całej klasy, która patrzy, co się stanie.

1. Wysłuchajcie na osobności i powiedzcie, co zrobicie dalej oraz kto się o sprawie dowie.
2. Nie odsyłajcie ucznia słowami, że to wydarzyło się po lekcjach. Skutki widać w klasie następnego dnia.
3. Zadbajcie o jedną dorosłą osobę w szkole, do której uczeń może przyjść bez umawiania się.
4. Sprawdźcie po tygodniu, czy sytuacja się poprawiła. Uczeń, o którego nikt potem nie zapytał, drugi raz nie przyjdzie.

Przyjaciele, rodzeństwo, znajomi z pracy

Nie musicie mieć gotowych rozwiązań. Wystarczy krótka wiadomość: „Widziałem, co piszą. Jestem po Twojej stronie. Chcesz porozmawiać?”. Dla osoby hejtowanej, także dorosłej, ogromne znaczenie ma to, że ktoś zauważył i nie udaje, że nic się nie stało.

Zaproponujcie pomoc w jednej konkretnej rzeczy: zrobieniu zrzutów ekranu, wypełnieniu zgłoszenia, pójściu razem do dyrekcji lub przełożonego. Osobie w silnym stresie łatwiej przyjąć konkretną propozycję niż ogólne „daj znać, gdybyś czegoś potrzebował”.

Kiedy wsparcie bliskich nie wystarczy?
Jeśli osoba hejtowana przestaje jeść lub spać, unika szkoły albo pracy, mówi o bezsilności albo o tym, że nie chce żyć, potrzebna jest pomoc specjalisty. W sytuacji zagrożenia życia dzwońcie pod numer 112. Sprawy dzieci zawsze prowadźcie razem z dorosłym, któremu dziecko ufa.

Podsumowanie: obecność bliskich to realna ochrona

Badania z kilku krajów prowadzą do tego samego wniosku. Młodzi ludzie, którzy mają bliski kontakt z rodzicami i życzliwych dorosłych w szkole, lepiej znoszą hejt i rzadziej płacą za niego zdrowiem. Najmocniejsze dowody dotyczą rodziny i nauczycieli. Rówieśnicy są ważni jako pierwsi powiernicy, ale sami zwykle nie wystarczą.

Jednocześnie prawie czterech na dziesięciu polskich nastolatków po przemocy w sieci nie mówi o niej nikomu, a co piąty nastolatek w badaniu HBSC nie ma wysokiego wsparcia ani rodziny, ani rówieśników. Największa zmiana nie wymaga więc specjalnych narzędzi. Wymaga tego, żeby dziecko, uczeń albo znajomy wiedzieli, że mogą przyjść i że nie zostaną za to ukarani ani zbyci.

Wsparcie nie zastępuje zgłoszenia treści, pomocy psychologa ani drogi prawnej. Sprawia natomiast, że osoba hejtowana ma siłę z nich skorzystać.

Gdzie szukać pomocy?

Fundacja Usuwanie Hejtu
tel. 222 900 142, biuro@usuwaniehejtu.pl. Pomagamy przygotować zgłoszenia i prowadzimy je do końca, pomagamy zabezpieczyć materiał, kierujemy do prawnika lub psychologa. Nie ustalamy tożsamości autorów poza drogą prawną i nie zastępujemy prawnika.

Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży
116 111

Telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawach bezpieczeństwa dzieci
800 100 100

Telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym
116 123

Zagrożenie życia lub zdrowia
112

W szkole pierwszym adresem jest wychowawca, pedagog albo psycholog szkolny. Działania Fundacji można wesprzeć darowizną na stronie usuwaniehejtu.pl.

Najczęściej zadawane pytania

1. Czy wsparcie bliskich naprawdę zmniejsza skutki hejtu?
Tak wynika z badań prowadzonych w kilku krajach. Nastolatki nękane w sieci, które mają bliski kontakt z rodziną i życzliwych nauczycieli, rzadziej zgłaszają objawy lęku i depresji. Efekt jest realny, choć nie usuwa skutków całkowicie.

2. Czyje wsparcie jest najważniejsze: rodziców, przyjaciół czy szkoły?
Najmocniejsze dowody dotyczą rodziny, a zaraz po niej nauczycieli. W badaniu HBSC najlepiej wypadają nastolatki, które mają wsparcie i rodziny, i rówieśników naraz. Wsparcie samych rówieśników chroni słabiej.

3. Dlaczego w badaniach mowa o wspólnych kolacjach?
Bo to prosty do policzenia wskaźnik regularnego kontaktu w rodzinie. Autorzy badania z JAMA Pediatrics podkreślają, że nie chodzi o posiłek, tylko o rozmowę i okazję do powiedzenia o kłopocie. Podobną rolę może pełnić każda stała, wspólna chwila w tygodniu.

4. Ilu polskich nastolatków nie mówi nikomu o przemocy w sieci?
W badaniu NASK z 2022 roku odpowiedź, że nic nie zrobili i nikomu nie powiedzieli, wybrało 38,5% uczniów. Dwa lata wcześniej było to 32,4%. Do nauczycieli zgłosiło się 5,5% badanych.

5. Moje dziecko mówi o hejcie tylko przyjaciołom. Czy to wystarczy?
To dobry początek, bo dziecko nie jest z tym samo. Badania wskazują jednak, że samo wsparcie rówieśników zwykle nie wystarcza i że potrzebny jest też zaufany dorosły. Warto spokojnie dać dziecku znać, że może przyjść także do Was.

6. Co powiedzieć dziecku, które przyznaje, że jest hejtowane?
Zacząć od podziękowania za zaufanie i od zdania, że to nie jego wina. Dopiero potem pytać o szczegóły i ustalać, co robić dalej. Odebranie telefonu w tej chwili dziecko odbierze jako karę za szczerość.

7. Czy nauczyciel ma wpływ na to, jak uczeń zniesie hejt?
Tak. W szwedzkim badaniu z 2018 roku wsparcie nauczycieli wiązało się z mniejszym prawdopodobieństwem objawów depresji i lęku u dzieci nękanych w sieci. Liczy się wysłuchanie, jasna informacja o dalszych krokach i sprawdzenie po kilku dniach, czy jest lepiej.

8. Czy programy profilaktyczne w szkole działają?
Działają umiarkowanie. Przegląd 100 ocen takich programów z 2021 roku pokazał spadek doświadczania przemocy rówieśniczej o około 15-16%. Skuteczność poszczególnych programów bardzo się różni, więc nie zastąpią one reakcji na konkretną sprawę.

9. Czy te wyniki dotyczą także dorosłych?
Opisane badania obejmują niemal wyłącznie nastolatków. Dla dorosłych nie znaleźliśmy porównywalnych dużych badań z liczbami. Sam mechanizm, czyli rozmowa i pomoc w konkretnych krokach, pozostaje jednak taki sam.

10. Czy badania dowodzą, że wsparcie jest przyczyną lepszego samopoczucia?
Nie wprost. Większość z nich to jednorazowe ankiety, które pokazują współwystępowanie, a nie przyczynę. Wyniki z różnych krajów są jednak spójne, co wzmacnia zaufanie do wniosku.

11. Kiedy wsparcie rodziny i przyjaciół to za mało?
Gdy osoba hejtowana przestaje spać lub jeść, unika szkoły albo pracy, mówi o bezsilności lub o tym, że nie chce żyć. Wtedy potrzebny jest psycholog lub lekarz, a przy zagrożeniu życia telefon pod 112. Dzieci i młodzież mogą też zadzwonić pod 116 111.

12. Jak wspierać dorosłego znajomego, którego spotkał hejt?
Napisać krótko, że widzicie, co się dzieje, i że jesteście po jego stronie. Zaproponować pomoc w jednej konkretnej rzeczy, na przykład w zrobieniu zrzutów ekranu lub wypełnieniu zgłoszenia. Nie przesyłać dalej obraźliwych treści i nie komentować ich publicznie bez uzgodnienia.

Źródła

• NASK - Państwowy Instytut Badawczy, 2023: Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów
• WHO Regional Office for Europe, HBSC, 2024: A focus on adolescent social contexts in Europe, central Asia and Canada. HBSC international report from the 2021/2022 survey, volume 7
• WHO Regional Office for Europe, HBSC, 2024: A focus on adolescent peer violence and bullying in Europe, central Asia and Canada. HBSC international report from the 2021/2022 survey, volume 2
• JAMA Pediatrics (Elgar i in.), 2014: Cyberbullying Victimization and Mental Health in Adolescents and the Moderating Role of Family Dinners
• International Journal of Environmental Research and Public Health (Hellfeldt i in.), 2020: Cyberbullying and Psychological Well-being in Young Adolescence: The Potential Protective Mediation Effects of Social Support from Family, Friends, and Teachers
• Centers for Disease Control and Prevention, MMWR, 2023: School Connectedness and Risk Behaviors and Experiences Among High School Students - Youth Risk Behavior Survey, United States, 2021
• Campbell Systematic Reviews (Gaffney, Ttofi, Farrington), 2021: Effectiveness of school-based programs to reduce bullying perpetration and victimization: An updated systematic review and meta-analysis
• Nature Human Behaviour, 2024: Umbrella review of meta-analyses on the risk factors, protective factors, consequences and interventions of cyberbullying victimization

A kto pomógł Wam? Napiszcie w komentarzu

Jeśli hejt dotknął kiedyś Was albo kogoś z Waszych bliskich, napiszcie, czyje wsparcie okazało się najważniejsze: rodziny, przyjaciół czy kogoś w szkole lub pracy? I drugie pytanie: jakie jedno zdanie lub jeden gest pomogły Wam najbardziej, a jakich słów wolelibyście wtedy nie usłyszeć? Prosimy, nie podawajcie w komentarzach nazwisk ani danych innych osób.