O szkoleniu
Po co jest to szkolenie
Większość fal hejtu, z którymi zgłaszają się do nas szkoły, nie zaczyna się od nienawiści, tylko od materiału, który wygląda na dowód. Zrzut rozmowy, którego nikt nie sprawdził, dziesięć sekund nagrania z lekcji bez początku i końca, zdanie przypisane komuś, kto nigdy go nie powiedział. Wieczorem ktoś to udostępnia z komentarzem, rano wie cała szkoła, a po południu osoba, której to dotyczy, nie chce wyjść z domu. Kiedy po kilku dniach okazuje się, że zrzut był zmyślony, sprostowanie czyta kilka osób.
Na zajęciach rozkładamy taką falę na części. Pokazujemy zanonimizowany przebieg prawdziwej sprawy godzina po godzinie: kto opublikował pierwszy, które konto nadało jej zasięg, w którym momencie dołączyli ludzie spoza szkoły i dlaczego serwis pokazywał ją coraz szerzej. Uczniowie widzą, że fala ma swoją mechanikę, a w tej mechanice są miejsca, w których jedna decyzja, na przykład niepodanie dalej, zmienia jej bieg.
Osobny blok poświęcamy pieniądzom, bo ta część najbardziej zaskakuje młodzież. Zasięg da się zamienić na przychód: z reklam, z programów dla twórców, ze sprzedaży kont z dużą liczbą obserwujących, z zamówionych komentarzy i polubień. Serwis zarabia na czasie, który w nim spędzamy, a nic nie zatrzymuje uwagi tak skutecznie jak oburzenie. Kto rozumie, że ktoś zarabia na jego złości, zaczyna patrzeć na nią inaczej.
Na koniec przechodzimy do mowy nienawiści i do prawa. Wyjaśniamy różnicę między ostrą opinią, obelgą wobec jednej osoby a atakiem na całą grupę ludzi z powodu ich pochodzenia lub wyznania. Omawiamy art. 256 i 257 Kodeksu karnego, które dotyczą nawoływania do nienawiści i publicznego znieważania z takich powodów, a także obowiązki serwisów wynikające z aktu o usługach cyfrowych. Uczniowie ćwiczą zgłoszenie we właściwej kategorii i wsparcie osoby zaatakowanej w sposób, który nie podbija zasięgu atakującym.
Dla kogo
Szkolenie jest przeznaczone dla uczniów liceów, techników i szkół branżowych, od pierwszej do ostatniej klasy. Najlepiej sprawdza się wtedy, gdy uczniowie korzystają już z kilku serwisów jednocześnie i śledzą konta komentujące bieżące wydarzenia, czyli w praktyce w każdej klasie szkoły średniej. Szczególnie polecamy je szkołom, w których krążyła niedawno plotka, fałszywy zrzut albo wyrwane z kontekstu nagranie, a także szkołom przed wydarzeniami, które budzą silne emocje w mediach. Zajęcia dobrze uzupełniają lekcje o społeczeństwie i lekcje wychowawcze, a nauczyciel może później wrócić do ćwiczeń na podstawie zostawionych materiałów.
Plan szkolenia
Plan szkolenia 6 h
- 9:00-9:1515 min
Numery na start i jedna plotka
Na pierwszym slajdzie są te same numery, które pokażemy na ostatnim: Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111, numer alarmowy 112 i infolinia Fundacji 222 900 142. Zaczynamy od zanonimizowanego przypadku fałszywego zrzutu rozmowy, który w jeden wieczór dotarł do trzech szkół.
- 9:15-10:0045 min
Anatomia fali
Rozkładamy falę na etapy: iskra, pierwsze udostępnienia, konto z dużym zasięgiem, komentarze ludzi spoza szkoły, przeniesienie do innych serwisów. Uczniowie w grupach układają karty z kolejnymi zdarzeniami we właściwej kolejności i zaznaczają, gdzie fala mogła wygasnąć.
- 10:00-10:4545 min
Kto na tym zarabia
Pokazujemy, jak zasięg zamienia się w przychód: reklamy na stronach z krzykliwymi nagłówkami, programy dla twórców, konta budowane po to, żeby je sprzedać, kupowane polubienia i komentarze. Omawiamy też, dlaczego serwisowi opłaca się pokazywać treści, które złoszczą. Grupy rysują drogę pieniędzy dla jednej, fikcyjnej fali.
- 10:45-11:3045 min
Narzędzia manipulacji
Przechodzimy przez techniki, które spotykamy w sprawach najczęściej: prawdziwe zdjęcie z fałszywym podpisem, ucięte nagranie, zmyślony cytat, sfabrykowany zrzut rozmowy, wezwanie do pośpiechu, powoływanie się na anonimowego świadka. Przy każdej technice pokazujemy zanonimizowany przykład i pytanie, które ją rozbraja.
- 11:30-12:0030 min
Sztuczny tłum w komentarzach
Uczymy rozpoznawać konta, które działają razem: podobne nazwy, ta sama data założenia, identyczne zdania, wpisy dodawane w odstępie kilku minut, brak własnych treści. Uczniowie analizują zestaw dwudziestu fikcyjnych komentarzy i zaznaczają te, które wyglądają na zorganizowane.
- 12:00-12:3030 min
Przerwa
Półgodzinna przerwa w połowie dnia.
- 12:30-13:1545 min
Trzydzieści sekund na sprawdzenie
Ćwiczymy krótką procedurę: kto opublikował, skąd ma informację, kiedy to się wydarzyło, gdzie jest oryginał i kto jeszcze o tym pisze. Uczniowie na telefonach sprawdzają osiem materiałów, korzystając między innymi z wyszukiwania obrazem, i mierzą czas, żeby przekonać się, że weryfikacja nie musi trwać godzinę.
- 13:15-14:0045 min
Mowa nienawiści: gdzie przebiega granica
Odróżniamy ostrą opinię, obelgę wobec konkretnej osoby i atak na grupę ludzi z powodu ich pochodzenia lub wyznania. Omawiamy art. 256 i 257 Kodeksu karnego, ścigane z urzędu, oraz zniesławienie i znieważenie z art. 212 i 216, ścigane z oskarżenia prywatnego. Przypominamy, że od 17 lat odpowiada się co do zasady jak dorosły, a wcześniej sprawą zajmuje się sąd rodzinny.
- 14:00-14:4040 min
Co może zrobić jedna osoba
Nie udostępniać, nie komentować pod atakującym wpisem, bo każdy komentarz podbija jego zasięg, zgłosić treść we właściwej kategorii, napisać prywatnie do osoby zaatakowanej, powiedzieć dorosłemu. Wyjaśniamy, że zgodnie z aktem o usługach cyfrowych serwis musi przyjąć zgłoszenie nielegalnej treści, uzasadnić decyzję i umożliwić odwołanie. Każdy pisze jedno zgłoszenie.
- 14:40-15:0020 min
Własna zasada i numery
Każdy uczestnik zapisuje w telefonie jedną zasadę, którą będzie stosował przed udostępnieniem czegokolwiek, co go zdenerwowało. Wracamy do numerów pomocowych i adresu biuro@usuwaniehejtu.pl, a resztę czasu przeznaczamy na pytania.
Plan warsztatu 4 h
- 8:00-8:1010 min
Zasady i numery
Ustalamy, że nie oceniamy niczyich poglądów, tylko sposób, w jaki treść jest zbudowana. Zapisujemy na tablicy numery 116 111, 112 i 222 900 142, które zostają tam do końca warsztatu.
- 8:10-8:4535 min
Co tu jest prawdą
Grupy dostają sześć materiałów: nagłówki, zrzuty i opisy nagrań, część prawdziwych, część zmanipulowanych. Mają kilka minut na ocenę i uzasadnienie. Po ujawnieniu wyników rozmawiamy o tym, które materiały wywołały najsilniejszą reakcję i dlaczego właśnie te najczęściej okazują się nieprawdziwe.
- 8:45-9:2540 min
Fala w szkole na osi czasu
Każda grupa odtwarza przebieg fikcyjnej fali z kart opisanych godzinami: pierwsze zdjęcie, pierwsze udostępnienie, wejście konta z zasięgiem, pierwsze komentarze obcych osób. Na osi zaznacza moment, w którym jeden uczeń mógł ją zatrzymać, i zapisuje, co dokładnie musiałby zrobić.
- 9:25-9:3510 min
Przerwa
Krótka przerwa, dziesięć minut.
- 9:35-10:1540 min
Śladem pieniędzy
Grupy dostają opis fikcyjnego konta lub strony, która nagłośniła falę, i ustalają, z czego ma przychód: reklamy, program dla twórców, sprzedaż obserwujących, zbiórki, płatna promocja. Każda grupa w dwie minuty przedstawia wynik reszcie klasy.
- 10:15-10:5035 min
Polowanie na sztuczny tłum
Zespoły analizują zestawy komentarzy pod fikcyjnym wpisem i zaznaczają konta, które mogą działać w porozumieniu. Porównujemy wyniki między grupami i rozmawiamy o tym, dlaczego pewności nie ma, a ostrożność i tak się opłaca.
- 10:50-11:0515 min
Przerwa
Piętnaście minut przerwy.
- 11:05-11:4035 min
Zgłosić, wesprzeć czy sprostować
Grupy dostają cztery wpisy z pogranicza ostrej opinii i mowy nienawiści i dla każdego wybierają reakcję: zgłoszenie we właściwej kategorii, prywatna wiadomość do osoby zaatakowanej, rzeczowe sprostowanie albo pozostawienie bez reakcji. Jedno wybrane zgłoszenie piszą w całości.
- 11:40-12:0020 min
Pytania, najlepiej bez nauczyciela
Dwadzieścia minut na pytania, za zgodą szkoły bez nauczyciela na sali, także w formie anonimowych kartek. Na koniec przypominamy numery pomocowe i kontakt do Fundacji.
Godziny są przykładowe. Kolejność bloków i proporcje dopasowujemy do wieku uczestników, planu lekcji i sytuacji w placówce, zachowując pełny czas szkolenia.
Ćwiczenia
Co uczestnicy robią na zajęciach
Oś czasu fali
Grupy dostają karty opisujące kolejne zdarzenia zanonimizowanej fali, każda z godziną, i układają je w kolejności. Następnie zaznaczają trzy momenty, w których pojedyncza osoba mogła ją wygasić, i opisują, co musiałaby zrobić. Uczniowie zwykle sami zauważają, że najwięcej zależało od kilku pierwszych odbiorców, a nie od autora. Po ćwiczeniu zostaje schemat fali, który klasa może powiesić w sali.
Droga pieniądza
Każda grupa śledzi, jak fikcyjne konto plotkarskie zarabia na jednej fali: od wyświetleń, przez reklamy i program dla twórców, po sprzedaż obserwujących. Wynik rysuje na kartce jako strzałki od osoby, której fala dotyczy, do osób, które na niej zyskały. Ćwiczenie pokazuje, że oburzenie odbiorców jest dla kogoś towarem. Rysunki porównujemy i omawiamy, gdzie w tym schemacie jest sam uczeń.
Dwadzieścia komentarzy
Uczniowie dostają zestaw komentarzy pod fikcyjnym wpisem, razem z nazwami kont, datami ich założenia i godzinami publikacji. Zaznaczają konta, które wyglądają na zorganizowane, i zapisują, po czym to poznali. Porównanie wyników między grupami pokazuje, że te same sygnały da się zauważyć bez żadnych narzędzi. Zostaje lista sygnałów sztucznego tłumu do zapisania w telefonie.
Pół minuty ze stoperem
Na telefonach uczestnicy sprawdzają osiem materiałów według pięciu pytań: kto, skąd, kiedy, gdzie oryginał, kto jeszcze. Każde sprawdzenie mierzymy stoperem i zapisujemy, przy których materiałach pół minuty wystarczyło, a przy których trzeba było szukać dłużej. Uczniowie wychodzą z własną listą pięciu pytań i przekonaniem, że weryfikacja nie wymaga godziny.
Efekty
Co uczestnicy potrafią po szkoleniu
Rozpoznaje etapy fali hejtu
Potrafi wskazać, od czego fala się zaczęła, kto nadał jej zasięg i w którym momencie dało się ją zatrzymać.
Wyjaśnia, kto zarabia na zasięgu
Rozumie, w jaki sposób konta, strony i sam serwis zyskują na treściach wywołujących oburzenie.
Rozpoznaje typowe techniki manipulacji
Zauważa prawdziwe zdjęcie z fałszywym podpisem, ucięte nagranie, zmyślony cytat i sfabrykowany zrzut rozmowy.
Sprawdza materiał w pół minuty
Stosuje pięć pytań przed udostępnieniem i korzysta z wyszukiwania obrazem, żeby znaleźć oryginał.
Odróżnia ostrą opinię od mowy nienawiści
Zna różnicę między krytyką, obelgą wobec osoby i atakiem na grupę oraz wie, czego dotyczą art. 256 i 257 Kodeksu karnego.
Zgłasza treść skutecznie
Wybiera właściwą kategorię zgłoszenia i wie, że serwis musi uzasadnić decyzję i umożliwić odwołanie.
Wspiera zaatakowaną osobę bez podbijania zasięgu
Wie, że prywatna wiadomość i zgłoszenie pomagają bardziej niż publiczna kłótnia pod atakującym wpisem.
Co zostaje po szkoleniu
Każdy uczestnik dostaje kartę z pięcioma pytaniami do zadania przed udostępnieniem i listę sygnałów sztucznego tłumu, przygotowane w formie wygodnej do zapisania w telefonie. Szkoła otrzymuje schemat fali hejtu do powieszenia w klasie, zestawienie kategorii zgłoszeń w najpopularniejszych serwisach z datą aktualności oraz scenariusz lekcji, na której nauczyciel może powtórzyć ćwiczenie z osią czasu na nowym, zanonimizowanym przykładzie. Do tego numery pomocowe, kontakt do Fundacji i zaświadczenie o przeprowadzeniu szkolenia. Na życzenie szkoły przygotowujemy też drukowany zeszyt ćwiczeń.
Ceny
Ile kosztuje i kto może zamówić
Szkolenie mogą zamówić szkoły i przedszkola, instytucje, rodzice oraz firmy. Każdy zamawiający ma swój cennik, dlatego ceny pokazujemy osobno.
Szkoła lub przedszkole
Szkoły, organy prowadzące, rady rodziców.
| Warsztat 4 h dla jednej klasy lub grupy do 30 osób | 3 000 zł |
| Szkolenie 6 h z 30-minutową przerwą, do 30 osób | 8 000 zł |
| Druga grupa tego samego dnia w tej samej szkole, 6 h | 6 000 zł |
| Trzecia i każda kolejna grupa tego samego dnia, 6 h | 5 000 zł |
| Szkolenie online na żywo, 6 h, nagranie dla szkoły na 30 dni | 6 500 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla szkół i organizacji.
Instytucja
Biblioteki, domy kultury, kluby sportowe, świetlice, organizacje pozarządowe.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 000 zł |
| Dzień bez hejtu w instytucji: dwa warsztaty dla młodzieży i spotkanie dla dorosłych | 9 500 zł |
| Zniżka dla organizacji pozarządowych | -20% |
Ceny netto z rozdziału o instytucjach w cenniku dla szkół i organizacji.
Rodzice
Grupa rodziców, która zamawia zajęcia dla klasy, drużyny albo grupy dzieci.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 690 zł |
| Szkolenie 6 h dla grupy, do 30 osób | 9 840 zł |
Ceny brutto z cennika dla rodziców i osób prywatnych. Płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą.
Firma
Firmy, które fundują zajęcia szkole albo organizują je dla dzieci pracowników.
| Warsztat ufundowany szkole, przedszkolu albo instytucji | jak dla szkoły |
| Warsztat 4 h dla dzieci pracowników, do 30 dzieci | 6 000 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla firm.
Organizacja
Przygotowanie i warunki
Potrzebne są telefony uczniów z dostępem do internetu, bo część ćwiczeń polega na wyszukiwaniu obrazem, oraz sala z rzutnikiem. Prosimy o poufną informację, czy w szkole krążyła ostatnio plotka, fałszywy zrzut albo wycięte nagranie dotyczące ucznia lub nauczyciela. Nie wracamy do tej sprawy na forum, ale dobieramy przykłady tak, żeby nikogo nie postawić w centrum uwagi. Warto też dać znać, czy w klasie są osoby, których pochodzenia lub wyznania dotyczą głośne ostatnio dyskusje w mediach.
Kto płaci
Szkolenie zamawia i opłaca szkoła, organ prowadzący, instytucja, rada rodziców, rodzice albo firma. Wszystkie szkolenia i warsztaty są płatne według cennika. Nie zbieramy pieniędzy od uczniów.
Dopłaty i koszty dodatkowe
Grupa 31-60 osób: dopłata 2 500 zł netto do szkolenia stacjonarnego. Termin w sobotę, niedzielę lub święto: dopłata 25%. Dojazd od Krakowa: 2,50 zł za kilometr w obie strony i 150 zł za godzinę czasu dojazdu, nocleg według kosztów oraz dieta 150 zł za dobę. Na życzenie: zeszyt ćwiczeń 35 zł za osobę, imienne zaświadczenia 15 zł za osobę, nagranie szkolenia dla kadry na 12 miesięcy 1 500 zł, spotkanie kontrolne online po 3 miesiącach 900 zł.
Płatność
Szkoły i instytucje: przelew 14 dni po fakturze, przy pierwszym zamówieniu zaliczka 50%. Rodzice: płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą. Firmy: zaliczka 50% przy zleceniu, reszta po szkoleniu. Kwotę końcową podajemy na piśmie w ofercie.
Odwołanie i zmiana terminu
Odwołanie do 7 dni przed terminem jest bez kosztów, od 7 do 3 dni przed terminem kosztuje 50% ceny, później 100% ceny. Jedną zmianę terminu robimy bez kosztów.
Zniżki
Szkoły z sieci szkół partnerskich: 10% na szkolenia i warsztaty. Organizacje pozarządowe: 20%. Zniżki nie łączą się, stosujemy najkorzystniejszą dla zamawiającego. Umowy roczne i cykle szkoleń mają własne ceny w cenniku.
Uczciwie
Czego to szkolenie nie daje
Szkolenie nie daje odporności na manipulację, bo takiej odporności nie ma nikt. Treści zbudowane po to, żeby wywołać emocje, przygotowują ludzie, którzy robią to zawodowo, i nabierają się na nie również dorośli z dużym doświadczeniem. Nie rozstrzygamy sporów politycznych, nie oceniamy poglądów i nie wskazujemy jedynie słusznych źródeł. Nie uczymy też analizy materiałów na poziomie specjalistów. Zajęcia podnoszą umiejętności i ułatwiają rozpoznanie manipulacji, ale każda fala przebiega inaczej, a techniki zmieniają się razem z narzędziami. Dlatego tę umiejętność trzeba ćwiczyć dalej, na nowych przykładach, także po naszym wyjeździe.
Pytania
Pytania przed zamówieniem
Czy na zajęciach rozmawiają Państwo o polityce?
Rozmawiamy o mechanizmach, a nie o tym, kto ma rację. Przykłady dobieramy tak, żeby nie stawać po żadnej stronie, a jeśli uczeń przywoła bieżący spór, analizujemy sposób, w jaki treść została zbudowana, a nie poglądy jej autora. Ta sama technika manipulacji działa niezależnie od tego, kto jej używa, i właśnie to chcemy pokazać.
Czy pokazują Państwo prawdziwe przykłady mowy nienawiści?
Pokazujemy zanonimizowane przykłady z prowadzonych spraw, ale w ograniczonej formie: bez pełnego brzmienia obelg i bez treści, które same w sobie mogłyby kogoś zranić. Celem jest zrozumienie, jak taki wpis jest zbudowany i co z nim zrobić, a nie oswajanie uczniów z agresją. Przy wpisach z pogranicza pracujemy na przykładach przygotowanych przez nas.
W naszej szkole właśnie trwa fala dotycząca jednego z uczniów. Czy szkolenie pomoże?
Trwająca fala to sprawa, a nie temat na warsztat, i w pierwszej kolejności trzeba ją zabezpieczyć i zgłosić. Prosimy o kontakt z infolinią Fundacji pod numerem 222 900 142, żebyśmy mogli pomóc przy dowodach i zgłoszeniach. Szkolenie warto zaplanować po wygaszeniu sytuacji, a wtedy prowadzimy je ogólnie, bez odwołań do tej sprawy.
Czy uczniowie nauczą się rozpoznawać fałszywe konta i boty?
Nauczą się rozpoznawać sygnały, które często towarzyszą zorganizowanym kontom, takie jak podobne nazwy, ta sama data założenia i powtarzane zdania. Mówimy jednak wprost, że pewności nie ma: grupa prawdziwych osób działających wspólnie wygląda bardzo podobnie. Dlatego uczymy ostrożności wobec każdego tłumu w komentarzach, a nie wydawania wyroków.
Czy za udostępnienie nieprawdziwej informacji grozi odpowiedzialność?
To zależy od treści. Powtórzenie lub udostępnienie nieprawdziwego zarzutu wobec konkretnej osoby może zostać ocenione jako zniesławienie z art. 212 Kodeksu karnego, a publiczne nawoływanie do nienawiści albo znieważanie z powodu pochodzenia czy wyznania to przestępstwa z art. 256 i 257. Wobec osób w wieku od 13 do 17 lat sprawą zajmuje się sąd rodzinny, a później odpowiada się co do zasady jak dorosły. Mówimy też uczciwie, że nie każda pomyłka jest przestępstwem.
Czy w szkoleniu może uczestniczyć kilka klas naraz?
Pracujemy z jedną klasą lub grupą do 30 osób, bo ćwiczenia w zespołach wymagają, żeby prowadzący słyszał każdą z grup. Kilka klas tego samego dnia to kilka osobnych grup, prowadzonych jedna po drugiej. Większy skład ustalamy indywidualnie przy zamówieniu, mówiąc wprost, co z zajęć wtedy tracimy.