O szkoleniu
Po co jest to szkolenie
Jeszcze niedawno zdjęcie albo nagranie głosu przesądzało w szkolnych sprawach o wszystkim: skoro widać, to prawda. Obecnie wystarczy telefon i kilka minut, żeby podłożyć komuś twarz w filmie, zbudować wypowiedź głosem nauczyciela albo stworzyć zrzut rozmowy, która nigdy się nie odbyła. Do szkół trafiają już sprawy, w których przerobione zdjęcie uczennicy krąży po kilku klasach, wiadomość głosowa „od wychowawczyni” obraża ucznia w grupie klasowej, a rodzice dostają nagranie dyrektora, którego dyrektor nigdy nie powiedział.
Szkolenie uczy dwóch rzeczy. Pierwsza to sprawdzanie materiału, ale nie na oko, bo na oko myli się niemal każdy, także doświadczeni nauczyciele. Uczymy zadawać pięć pytań o źródło i kontekst: kto pokazał materiał pierwszy, skąd pochodzi plik, czy osoba mogła być w tym miejscu, czy istnieją inne ujęcia i co mówi sama osoba. Druga rzecz jest ważniejsza: reakcja, która nie zależy od tego, czy materiał jest prawdziwy. Krzywda osoby pokazanej w fałszywym nagraniu jest prawdziwa, a największą szkodę robią zwykle ci, którzy przesłali je dalej.
Pracujemy na przykładach przygotowanych na postaciach fikcyjnych oraz na zanonimizowanych sprawach, które prowadziliśmy. Nie pokazujemy materiałów intymnych ani drastycznych i nie uczymy obsługi narzędzi do generowania. Omawiamy natomiast sytuacje najtrudniejsze, czyli wygenerowane zdjęcia o charakterze seksualnym z twarzą ucznia. Tu obowiązuje zasada bez wyjątków: materiału nie kopiuje się i nie przesyła, także w celu zgłoszenia, a wina nigdy nie leży po stronie osoby, której twarz wykorzystano.
Część prawna jest konkretna. Omawiamy ochronę wizerunku, podszywanie się pod inną osobę z art. 190a § 2 Kodeksu karnego, zniesławienie i znieważenie, art. 202 § 4b dotyczący wytworzonego albo przetworzonego wizerunku małoletniego w treściach pornograficznych oraz odpowiedzialność nieletnich przed sądem rodzinnym. Pokazujemy też, że szkoła sama dostarcza materiału do przeróbek, publikując zdjęcia uczniów z imionami na stronie i w mediach społecznościowych, i jak to uporządkować w ramach standardów ochrony małoletnich.
Dla kogo
Szkolenie jest dla nauczycieli wszystkich przedmiotów, wychowawców, pedagogów, psychologów szkolnych i dyrekcji, a także dla osób, które prowadzą stronę internetową i profile szkoły. Dotyczy szkół podstawowych i ponadpodstawowych, bo narzędzia do przerabiania zdjęć i głosu są w rękach uczniów już w młodszych klasach. Największy sens ma przed pierwszą taką sprawą, kiedy szkoła może spokojnie ustalić zasady, oraz tuż po niej, gdy trzeba uporządkować to, co się wydarzyło. Polecamy je też placówkom, w których nauczyciel stał się celem fałszywego nagrania.
Plan szkolenia
Plan szkolenia 6 h
- 9:00-9:1515 min
Otwarcie i numery pomocowe
Podajemy numery: 116 111, 800 12 12 12, 800 100 100 dla nauczycieli i rodziców, 112 oraz infolinię Fundacji 222 900 142. Ustalamy zasady pracy: przykłady są przygotowane na postaciach fikcyjnych albo zanonimizowane, a materiałów intymnych nie pokazujemy.
- 9:15-9:5540 min
Co obecnie da się wygenerować
Przeglądamy rodzaje treści: przerobione i wygenerowane zdjęcia, podmienioną twarz w filmie, sklonowany głos, fałszywe zrzuty rozmów i masowo tworzone komentarze. Przy każdym rodzaju pokazujemy szkolną sprawę, w której się pojawił, i to, co było w niej najtrudniejsze dla placówki.
- 9:55-10:4045 min
Prawdziwe czy wygenerowane
Uczestnicy oceniają dwanaście materiałów: zdjęcia, nagrania głosu i krótkie filmy, część prawdziwych, część przerobionych. Wynik jest zwykle niewiele lepszy od zgadywania i to jest wniosek tego bloku: na własnym oku nie da się polegać, trzeba polegać na procedurze.
- 10:40-11:2040 min
Pięć pytań o źródło i kontekst
Uczymy sprawdzania, które nie wymaga specjalnych narzędzi: kto pokazał materiał pierwszy, skąd pochodzi plik, czy osoba mogła być wtedy w tym miejscu, czy istnieją inne ujęcia, co mówi sama osoba. Omawiamy, dlaczego komunikatory usuwają z plików dane o ich pochodzeniu i co z tego wynika dla szkoły.
- 11:20-12:0040 min
Fałszywy głos nauczyciela i dyrektora
Na zanonimizowanej sprawie omawiamy wiadomość głosową podszywającą się pod wychowawczynię, wysłaną do grupy klasowej. Rozpisujemy pierwsze godziny: zabezpieczenie, zgłoszenie podszywania się, krótki komunikat do rodziców, wsparcie nauczycielki oraz zasadę potwierdzania nietypowych próśb innym, wcześniej znanym kanałem.
- 12:00-12:3030 min
Przerwa
Trzydzieści minut przerwy. Prowadzący odpowiadają w tym czasie na pytania indywidualne.
- 12:30-13:1545 min
Wygenerowane zdjęcia uczniów
Omawiamy najtrudniejszy rodzaj spraw: zdjęcie ucznia przerobione tak, żeby go ośmieszyć albo przedstawić nago. Ustalamy reakcję: rozmowa bez obwiniania, rodzice, policja, zgłoszenie do zespołu Dyżurnet.pl, narzędzie Take It Down dla osób niepełnoletnich, telefon 116 111, a przede wszystkim zakaz kopiowania i przesyłania materiału.
- 13:15-13:5035 min
Prawo i odpowiedzialność ucznia
Omawiamy art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, dobra osobiste z art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego oraz art. 190a § 2, 212, 216 i 202 § 4b Kodeksu karnego. Wyjaśniamy, że uczeń między 13. a 17. rokiem życia odpowiada za czyn karalny przed sądem rodzinnym, i kiedy szkoła ma obowiązek zawiadomić sąd rodzinny lub policję.
- 13:50-14:2535 min
Zgłaszanie treści zmanipulowanych
Na telefonach uczestników przechodzimy przez zgłoszenia w serwisach, w których takie materiały pojawiają się najczęściej: kategorie dotyczące podszywania się, treści wygenerowanych i nagości bez zgody. Ćwiczymy wyjaśnienie moderatorowi w kilku zdaniach, że materiał jest fałszywy i dotyczy dziecka.
- 14:25-14:5025 min
Szkoła jako źródło zdjęć
Przeglądamy, co placówki same publikują: zdjęcia z imionami i nazwiskami, galerie z wycieczek, filmy z akademii. Ustalamy proste zasady publikacji, które zmniejszają ilość materiału do przeróbek, i łączymy je z częścią standardów ochrony małoletnich dotyczącą wizerunku.
- 14:50-15:0010 min
Podsumowanie i numery
Uczestnicy zapisują pięć pytań o źródło na karcie, którą zabierają do pokoju nauczycielskiego. Powtarzamy numery pomocowe i kontakt do Fundacji: 222 900 142, biuro@usuwaniehejtu.pl.
Plan szkolenia skróconego 3 h dla rady pedagogicznej
- 14:00-14:1010 min
Otwarcie i numery
Wyjaśniamy, dlaczego temat dotyczy całej rady: celem fałszywego nagrania może zostać każdy nauczyciel, a pierwszą osobą, która zobaczy przerobione zdjęcie ucznia, bywa nauczyciel przedmiotu. Podajemy numery pomocowe, w tym 800 100 100 i 222 900 142.
- 14:10-14:4535 min
Trzy sprawy, które mogą się zdarzyć u Państwa
Omawiamy trzy zanonimizowane sytuacje: fałszywy głos nauczyciela w grupie klasowej, przerobione zdjęcie uczennicy krążące po kilku klasach i spreparowany zrzut rozmowy, który miał obciążyć ucznia. Przy każdej rada ustala, kto w szkole podejmuje pierwszą decyzję.
- 14:45-15:1530 min
Krótki sprawdzian dla rady
Rada ocenia sześć materiałów, głosując kartkami, czy są prawdziwe. Wyniki omawiamy wspólnie i przechodzimy do pięciu pytań o źródło, które zastępują ocenę na oko.
- 15:15-15:3015 min
Przerwa
Krótka przerwa na kawę.
- 15:30-16:0535 min
Zasady dla każdego nauczyciela
Ustalamy minimum obowiązujące każdego: nie przesyłać, nie pokazywać innym uczniom, nie rozstrzygać przy klasie, czy materiał jest prawdziwy, tylko zapisać, gdzie się pojawił, i przekazać osobie odpowiedzialnej. Omawiamy obowiązek zawiadomienia sądu rodzinnego lub policji i to, kto w szkole go wykonuje.
- 16:05-16:4035 min
Zdjęcia uczniów w publikacjach szkoły
Rada przegląda przykładowe publikacje szkół i wskazuje te, które ułatwiają przeróbki albo pozwalają rozpoznać dziecko. Kończymy listą decyzji do podjęcia przez dyrekcję w sprawie strony internetowej i profili placówki.
- 16:40-17:0020 min
Pytania, ustalenia i numery
Odpowiadamy na pytania rady i zapisujemy ustalenia do wdrożenia. Na koniec powtarzamy numery pomocowe i kontakt do Fundacji.
Godziny są przykładowe. Kolejność bloków i proporcje dopasowujemy do wieku uczestników, planu lekcji i sytuacji w placówce, zachowując pełny czas szkolenia.
Ćwiczenia
Co uczestnicy robią na zajęciach
Prawdziwe czy wygenerowane
Uczestnicy dostają dwanaście materiałów przygotowanych na postaciach fikcyjnych: zdjęcia, nagrania głosu i krótkie filmy. Każdy ocenia je samodzielnie i zapisuje, po czym rozpoznał przeróbkę, a potem porównujemy odpowiedzi z prawdą. Ćwiczenie pokazuje, że pewność siebie nie idzie w parze z trafnością, i przygotowuje grunt pod pracę na źródle zamiast na wyglądzie.
Pięć pytań do jednego zrzutu
Zespoły dostają zrzut rozmowy, w której uczeń rzekomo grozi koledze, oraz kilka informacji z otoczenia sprawy. Przechodzą przez pięć pytań o źródło i kontekst, zapisują, czego nie da się ustalić, i decydują, co szkoła robi dalej bez przesądzania o winie. Z ćwiczenia zostaje karta pytań, którą można wykorzystać przy każdym materiale.
Telefon od rodzica po fałszywym nagraniu
W parach jedna osoba gra rodzica, który usłyszał w grupie klasowej wiadomość głosową rzekomo nagraną przez nauczyciela i dzwoni wzburzony do szkoły. Druga prowadzi rozmowę: przyjmuje informację, niczego pochopnie nie potwierdza ani nie zaprzecza, mówi, co szkoła już zrobiła i kiedy się odezwie. Po zmianie ról omawiamy zdania, które uspokajały, i te, które zaostrzały rozmowę.
Przegląd publikacji szkoły
Uczestnicy oglądają stronę internetową i profil przykładowej szkoły, a jeśli dyrekcja się zgodzi, także własnej placówki. Zaznaczają zdjęcia, na których dziecko jest rozpoznawalne i podpisane imieniem i nazwiskiem, oraz materiały, które łatwo wykorzystać do przeróbek. Kończymy listą zmian, które szkoła może wprowadzić w ciągu jednego dnia.
Efekty
Co uczestnicy potrafią po szkoleniu
Rozumie, co obecnie da się podrobić
Zna rodzaje treści tworzonych narzędziami sztucznej inteligencji i wie, w jakich szkolnych sytuacjach się pojawiają.
Sprawdza źródło, a nie wygląd
Zadaje pięć pytań o pochodzenie i kontekst materiału, zamiast oceniać go na oko.
Reaguje niezależnie od prawdziwości
Chroni osobę pokazaną w materiale i ogranicza jego obieg, zanim ktokolwiek ustali, czy nagranie jest prawdziwe.
Postępuje bezpiecznie z materiałami intymnymi
Wie, że takich materiałów nie kopiuje się ani nie przesyła, i zna drogę zgłoszenia do policji, zespołu Dyżurnet.pl oraz numer 116 111.
Zna odpowiedzialność ucznia
Wyjaśnia uczniom i rodzicom, że wygenerowanie materiału nie zdejmuje odpowiedzialności, i wie, kiedy sprawa trafia do sądu rodzinnego.
Porządkuje publikacje szkoły
Ocenia, które zdjęcia uczniów publikowane przez placówkę ułatwiają przeróbki, i proponuje proste zasady publikacji.
Co zostaje po szkoleniu
Po szkoleniu w placówce zostaje karta pięciu pytań o źródło materiału do powieszenia w pokoju nauczycielskim, plan pierwszych godzin dla trzech rodzajów spraw (fałszywy głos, przerobione zdjęcie, spreparowany zrzut) oraz wzór krótkiego komunikatu do rodziców po fałszywym nagraniu. Dołączamy zestawienie omawianych przepisów w prostym języku, listę kontrolną publikowania zdjęć uczniów i listę numerów pomocowych do gabloty. Wszystko w PDF, z datą przygotowania, bo w tym temacie aktualizujemy materiały najczęściej.
Ceny
Ile kosztuje i kto może zamówić
Szkolenie mogą zamówić szkoły i przedszkola, instytucje, rodzice oraz firmy. Każdy zamawiający ma swój cennik, dlatego ceny pokazujemy osobno.
Szkoła lub przedszkole
Szkoły, przedszkola, zespoły szkół, organy prowadzące.
| Szkolenie 6 h z 30-minutową przerwą, do 30 osób | 8 000 zł |
| Wersja skrócona 3 h po lekcjach, bez części warsztatowej | 4 800 zł |
| Szkolenie online na żywo, 6 h, nagranie dla szkoły na 30 dni | 6 500 zł |
| Druga grupa tego samego dnia w tej samej szkole, 6 h | 6 000 zł |
| Certyfikat imienny „Nauczyciel zwalczający Hejt” przy szkoleniu 6 h w szkole, za osobę | 150 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla szkół i organizacji.
Instytucja
Poradnie, placówki opiekuńcze i wychowawcze, domy kultury, kluby, urzędy.
| Szkolenie całodniowe 6 h, do 25 osób | 9 000 zł |
| Warsztat 4 h, do 25 osób | 6 000 zł |
| Zniżka dla organizacji pozarządowych | -20% |
Ceny netto z rozdziału o instytucjach w cenniku dla szkół i organizacji.
Firma
Firmy, które fundują szkolenie dla kadry wybranej szkoły lub przedszkola.
| Szkolenie ufundowane szkole lub przedszkolu | jak dla szkoły |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla firm.
Organizacja
Przygotowanie i warunki
Prosimy o informację, czy w szkole była już sprawa z przerobionym zdjęciem lub fałszywym nagraniem, oraz o adres strony internetowej i profili placówki, jeśli chcą Państwo omówić własne publikacje szkoły. Potrzebny jest rzutnik z dźwiękiem, bo pracujemy na nagraniach głosu, oraz dostęp do internetu. Uczestnicy powinni mieć telefony z aplikacjami, z których korzystają. Prosimy nie przynosić materiałów z prawdziwych spraw uczniów, a tym bardziej materiałów intymnych.
Dopłaty i koszty dodatkowe
Grupa 31-60 osób: dopłata 2 500 zł netto do szkolenia stacjonarnego. Termin w sobotę, niedzielę lub święto: dopłata 25%. Dojazd od Krakowa: 2,50 zł za kilometr w obie strony i 150 zł za godzinę czasu dojazdu, nocleg według kosztów oraz dieta 150 zł za dobę. Na życzenie: zeszyt ćwiczeń 35 zł za osobę, imienne zaświadczenia 15 zł za osobę, nagranie szkolenia dla kadry na 12 miesięcy 1 500 zł, spotkanie kontrolne online po 3 miesiącach 900 zł.
Płatność
Szkoły i instytucje: przelew 14 dni po fakturze, przy pierwszym zamówieniu zaliczka 50%. Rodzice: płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą. Firmy: zaliczka 50% przy zleceniu, reszta po szkoleniu. Kwotę końcową podajemy na piśmie w ofercie.
Odwołanie i zmiana terminu
Odwołanie do 7 dni przed terminem jest bez kosztów, od 7 do 3 dni przed terminem kosztuje 50% ceny, później 100% ceny. Jedną zmianę terminu robimy bez kosztów.
Zniżki
Szkoły z sieci szkół partnerskich: 10% na szkolenia i warsztaty. Organizacje pozarządowe: 20%. Zniżki nie łączą się, stosujemy najkorzystniejszą dla zamawiającego. Umowy roczne i cykle szkoleń mają własne ceny w cenniku.
Uczciwie
Czego to szkolenie nie daje
Szkolenie nie uczy wykrywania każdej przeróbki, bo takiej umiejętności nie ma nikt: narzędzia do tworzenia fałszywych materiałów rozwijają się szybciej niż metody ich rozpoznawania. Dlatego przenosimy nacisk z oceny na oko na procedurę i zachowanie. Nie dajemy też analizy technicznej konkretnych nagrań, bo w poważnych sprawach ocenę materiału zlecają organy prowadzące postępowanie. Szkolenie podnosi kwalifikacje i ułatwia rozpoznanie sytuacji, ale każda sprawa jest inna, a ta dziedzina zmienia się co kilka miesięcy, więc wiedzę trzeba stale uzupełniać. Przy tym temacie zalecamy powtórzenie zajęć co roku.
Pytania
Pytania przed zamówieniem
Czy pokażecie, jak działają narzędzia do generowania zdjęć i głosu?
Pokazujemy skutki, a nie instrukcje. Uczestnicy widzą, jak wyglądają gotowe materiały i jak szybko powstają, ale nie uczymy obsługi żadnego narzędzia, bo do reagowania nie jest to potrzebne. Wiedza o tym, co da się podrobić, wystarcza, żeby nie traktować nagrania jako rozstrzygającego dowodu i postępować według procedury.
Czy da się udowodnić, że nagranie jest fałszywe?
Czasem tak, ale zwykle nie w szkole i nie od razu. W poważnych sprawach analizę zleca policja albo sąd, a trwa ona dłużej, niż szkoła może czekać z reakcją. Dlatego uczymy działać bez rozstrzygania tej kwestii: chronić osobę pokazaną w materiale, ograniczać jego obieg, zapisać adres i okoliczności oraz zgłosić sprawę tam, gdzie trzeba.
Uczeń twierdzi, że kompromitujące nagranie z nim jest wygenerowane. Komu wierzyć?
Szkoła nie musi i zwykle nie może tego rozstrzygnąć sama. Postępujemy tak, jakby obie wersje były możliwe: nie rozpowszechniamy materiału, rozmawiamy z uczniem bez oskarżania i sprawdzamy źródło według pięciu pytań. Jeżeli sprawa ma wymiar prawny, ocenę zostawiamy organom, a szkoła dokumentuje, co ustaliła i skąd ma te informacje.
Czy powinniśmy zakazać uczniom korzystania ze sztucznej inteligencji?
Zakaz ogólny trudno wyegzekwować i nie rozwiązuje on problemu, o którym mówi to szkolenie. Skuteczniejsza jest jasna zasada: nie tworzymy i nie przerabiamy materiałów z wizerunkiem ani głosem innej osoby bez jej zgody. Taką zasadę warto wpisać do statutu lub regulaminu i omówić z uczniami na konkretnych przykładach, a na szkoleniu pokazujemy, jak ją sformułować.
Czy mamy usunąć zdjęcia uczniów ze strony szkoły?
Nie ma takiej potrzeby, ale warto je uporządkować. Najwięcej ryzyka niosą zdjęcia portretowe w dobrej jakości podpisane imieniem i nazwiskiem dziecka, najmniej zdjęcia grupowe z daleka, bez podpisów. Na szkoleniu pokazujemy prostą listę kontrolną publikacji i łączymy ją ze zgodami rodziców oraz z częścią standardów ochrony małoletnich dotyczącą wizerunku.
Jak szybko ta wiedza się dezaktualizuje?
Szybciej niż w jakimkolwiek innym temacie naszego katalogu. Jakość wygenerowanych materiałów rośnie z miesiąca na miesiąc, a serwisy zmieniają zasady oznaczania takich treści i kategorie zgłoszeń. Procedura oparta na źródle i kontekście starzeje się wolno, ale przykłady i ekrany trzeba wymieniać, dlatego zalecamy odświeżenie szkolenia co roku, najlepiej w wersji skróconej dla całej rady.