O szkoleniu
Po co jest to szkolenie
Prawie każda sprawa, którą prowadzimy, ma po drugiej stronie kogoś, kto w pewnym momencie pomyślał: „chyba przesadziłem”. Najczęściej jest to uczeń, który dorzucił komentarz pod zdjęciem, przerobił czyjeś zdjęcie na mem albo przekazał do grupy klasowej zrzut z prywatnej rozmowy. Rzadko jest to osoba okrutna. Znacznie częściej ktoś, kto chciał rozbawić grupę, odegrać się za coś albo nie odstawać od reszty. Ten moment refleksji zwykle mija bez żadnego działania, bo nikt nie powiedział uczniowi, co właściwie można wtedy zrobić.
Te zajęcia wypełniają tę lukę. Nie są rozliczeniem klasy i nie służą wskazywaniu winnych. Pracujemy na zanonimizowanych przebiegach prawdziwych spraw, opowiedzianych od strony osoby, która zaczęła, i zatrzymujemy je w miejscach, w których dało się zawrócić. Uczniowie widzą, że wyjście z roli sprawcy jest możliwe na każdym etapie: przed wysłaniem, po pierwszym komentarzu, w trakcie fali, a nawet wtedy, gdy sprawą zajęła się już szkoła. Każdy z tych momentów wymaga innego kroku.
Najwięcej czasu poświęcamy naprawie, bo tego zwykle nikt nie uczy. Pokazujemy, jak usunąć własny wpis, komentarz i relację oraz jak poprosić inne osoby o usunięcie kopii. Uczniowie ćwiczą przeprosiny, które nie zawierają wymówek, nie przerzucają winy na osobę skrzywdzoną i niczego od niej nie wymagają. Rozmawiamy też o tym, że osoba pokrzywdzona ma prawo przeprosin nie przyjąć i że naprawa nie polega na jak najszybszym zamknięciu tematu.
Uczciwie mówimy o odpowiedzialności. Uczeń, który popełnił czyn karalny w wieku od 13 do 17 lat, odpowiada przed sądem rodzinnym, a postępowanie w sprawie demoralizacji może dotyczyć już dziesięciolatka. Za szkodę wyrządzoną przez dziecko poniżej 13 lat odpowiada osoba zobowiązana do nadzoru, najczęściej rodzic, a starszy uczeń może odpowiadać za nią sam. Nie używamy tych informacji do straszenia. Pokazujemy, że szybka, szczera naprawa i rozmowa z dorosłym zmieniają przebieg sprawy bardziej niż ukrywanie śladów. Zajęcia zaczynamy i kończymy numerami pomocowymi, bo osoba, która kogoś skrzywdziła, też bywa w kryzysie.
Dla kogo
Warsztat jest przeznaczony dla uczniów klas 7-8 szkoły podstawowej, w wieku 13-15 lat. Prowadzimy go dla całej klasy albo grupy do 30 osób, a nie dla wybranych uczniów, bo zajęcia tylko dla sprawców od razu stygmatyzują i zamykają rozmowę. Największy sens mają w klasie, w której niedawno była fala w grupie klasowej, przerobione zdjęcie albo wykluczenie kogoś z rozmów, a także wtedy, gdy szkoła chce, żeby uczniowie jeszcze przed pierwszą poważną sprawą wiedzieli, jak naprawić błąd. Dobrze uzupełniają zajęcia dla świadków i dla osób pokrzywdzonych.
Plan szkolenia
Plan szkolenia 6 h
- 9:00-9:2020 min
Na start: zasady dnia i numery pomocowe
Zaczynamy od zasad, które obowiązują do końca dnia: nikt nie opowiada o własnych sprawach na forum, nie wskazujemy kolegów i oceniamy zachowania, a nie ludzi. Podajemy numery 116 111, 800 12 12 12, 112 i 222 900 142 i mówimy wprost, że zadzwonić może także osoba, która kogoś skrzywdziła i źle się z tym czuje.
- 9:20-10:0040 min
Jak się wchodzi w rolę sprawcy
Na zanonimizowanym przebiegu sprawy, która zaczęła się od jednego zrzutu z prywatnej rozmowy, pokazujemy, jak żart zamienia się w falę. Rozróżniamy osobę, która zaczyna, osoby, które dokładają, i widownię, która nagradza reakcjami. Uczniowie zauważają, że większość uczestników nie planowała nikogo skrzywdzić.
- 10:00-10:4040 min
Ćwiczenie: moment przed
W grupach uczniowie dostają karty z sytuacjami tuż przed wysłaniem: przerobione zdjęcie gotowe do publikacji, komentarz napisany w złości, zaproszenie do nowej grupy bez jednej osoby. Ustalają, po czym poznać, że to już przesada, i jakimi słowami wycofać się przy innych. Zapisujemy sygnały ostrzegawcze w ich języku.
- 10:40-11:2040 min
Ćwiczenie: mapa szkody
Na przykładzie mema o koledze, który w ciągu wieczoru trafił do trzech grup i dwóch relacji, grupy rysują drogę treści. Przy każdym miejscu zapisują, kto może ją usunąć, kogo trzeba o to poprosić i czego nie da się już cofnąć. Ćwiczenie pokazuje, dlaczego tak wiele zależy od pierwszej godziny.
- 11:20-12:0040 min
Konsekwencje: szkoła, rodzice, sąd rodzinny
Wyjaśniamy, co dzieje się po zgłoszeniu sprawy: rozmowa z wychowawcą i pedagogiem, wezwanie rodziców, zapisy statutu i ocena zachowania. Omawiamy postępowanie przed sądem rodzinnym wobec osób w wieku 13-17 lat, środki wychowawcze, nadzór kuratora i odpowiedzialność za szkodę. Pokazujemy, że postawa ucznia po zdarzeniu ma znaczenie na każdym z tych etapów.
- 12:00-12:3030 min
Przerwa
Przerwa obiadowa. Uczniowie, którzy chcą porozmawiać bez świadków, mogą w tym czasie podejść do prowadzącego.
- 12:30-13:1545 min
Ćwiczenie: przeprosiny bez „ale”
Uczniowie dostają zestaw przeprosin napisanych przez nastolatków, zanonimizowanych i lekko zmienionych, i wskazują, co w nich nie działa: „przepraszam, jeśli kogoś uraziłem”, „to był tylko żart, ale przepraszam”, „przepraszam, tylko nie rób z tego afery”. Potem piszą własne wersje: nazwać, co się zrobiło, nie tłumaczyć się, powiedzieć, co się naprawi, i niczego nie żądać.
- 13:15-13:5035 min
Naprawa w praktyce: usuwanie i prośba o kopie
Na aktualnych ekranach Messengera, Instagrama, TikToka i Snapchata pokazujemy, jak usunąć własny wpis, komentarz, relację i wiadomość wysłaną do grupy oraz czym usunięcie różni się od archiwizacji. Ćwiczymy krótką prośbę do osób, które zapisały lub podały dalej treść. Wyjaśniamy, dlaczego przy sprawie już zgłoszonej najpierw trzeba porozmawiać z dorosłym.
- 13:50-14:3040 min
Jak powiedzieć dorosłemu, że to ja
To najtrudniejsza rozmowa, dlatego ćwiczymy ją na konkretnych zdaniach. Uczniowie układają początek rozmowy z rodzicem, wychowawcą albo pedagogiem, na przykład „Zrobiłem coś w sieci, czego żałuję, i potrzebuję pomocy, żeby to naprawić”. Omawiamy, czego dorosły będzie potrzebował: co, gdzie, kiedy i kto jeszcze to widział.
- 14:30-15:0030 min
Na koniec: jedna zmiana i numery
Każdy uczeń zapisuje dla siebie jedną rzecz, którą zrobi inaczej, bez pokazywania jej innym. Wracamy do numerów pomocowych, odpowiadamy na pytania i przypominamy, że do Fundacji można zadzwonić także w sprawie, w której samemu się zawiniło.
Plan warsztatu 4 h
- 8:00-8:1515 min
Start: zasady i numery
Ustalamy, że na warsztacie nikt nie przyznaje się do niczego przy klasie i nikt nikogo nie wskazuje. Każdy zapisuje w telefonie numery 116 111 i 112 oraz infolinię Fundacji 222 900 142.
- 8:15-8:5540 min
Grupy: historia opowiedziana od strony sprawcy
Czytamy w odcinkach zanonimizowaną historię ucznia, który zaczął falę w grupie klasowej. Po każdym odcinku grupy decydują, co mógł zrobić w tym miejscu, i zapisują to na osi czasu. Na końcu porównujemy osie i sprawdzamy, który krok był najłatwiejszy, a który najwięcej by zmienił.
- 8:55-9:0510 min
Przerwa
Krótka przerwa przed pracą nad przeprosinami.
- 9:05-9:4540 min
Grupy: przeprosiny i plan naprawy
Każda grupa dostaje inną sytuację: komentarz pod zdjęciem, przekazany zrzut rozmowy, usunięcie kogoś z grupy. Grupy piszą przeprosiny i trzy kroki naprawy, a potem wymieniają się kartkami i oceniają cudze propozycje według krótkiej listy pytań.
- 9:45-10:2035 min
Przy telefonach: własne wpisy i cudze kopie
Uczniowie w swoich aplikacjach sprawdzają, gdzie jest opcja usunięcia komentarza, relacji i wiadomości w grupie oraz cofnięcia wysłania. Omawiamy, czego nie robić: nie zakładać nowego konta, nie pisać do osoby pokrzywdzonej wbrew jej woli i nie wymuszać na innych milczenia.
- 10:20-10:3515 min
Przerwa
Dłuższa przerwa. Na kartkach można zostawić anonimowe pytania do ostatniej części.
- 10:35-11:1035 min
Grupy: co dzieje się dalej
Uczniowie w grupach odpowiadają na pytania o konsekwencje: co może zrobić szkoła, kiedy sprawą zajmuje się sąd rodzinny, kto odpowiada za szkodę wyrządzoną przez dwunastolatka. Odpowiedzi omawiamy od razu i prostujemy mity w obie strony: że nic nie grozi i że za każdy komentarz idzie się do więzienia.
- 11:10-11:4030 min
Pary: jak przestać, gdy grupa naciska
W parach uczniowie ćwiczą rozmowę z kolegą, który chce ciągnąć żart dalej, choć drugi już się wycofał. Szukamy zdań, które pozwalają przestać bez oskarżania reszty i bez ściągania na siebie ataku.
- 11:40-12:0020 min
Pytania bez nauczyciela
Jeśli szkoła się zgadza, nauczyciel wychodzi z sali na ostatnie dwadzieścia minut. Odpowiadamy na pytania z kartek, wracamy do numerów pomocowych i mówimy, że zadzwonić można także wtedy, gdy samemu się coś zrobiło.
Godziny są przykładowe. Kolejność bloków i proporcje dopasowujemy do wieku uczestników, planu lekcji i sytuacji w placówce, zachowując pełny czas szkolenia.
Ćwiczenia
Co uczestnicy robią na zajęciach
Mapa szkody
Grupy dostają opis mema o koledze, który w ciągu jednego wieczoru trafił do kilku grup i relacji. Rysują drogę, jaką przeszła treść, i przy każdym miejscu zapisują, kto może ją usunąć, kogo trzeba o to poprosić i czego nie da się już cofnąć. Ćwiczenie pokazuje, że naprawa ma sens nawet wtedy, gdy nie wszystko da się odwrócić. Zostaje z niego lista kroków na pierwszą godzinę.
Przeprosiny bez „ale”
Uczniowie analizują kilka przeprosin napisanych przez nastolatków i wskazują fragmenty, które je psują: warunek, wymówkę, pomniejszanie i żądanie przebaczenia. Następnie piszą własną wersję do przygotowanej sytuacji. Sprawdzamy, czy tekst nazywa konkretnie to, co się stało, i czy zostawia osobie skrzywdzonej wybór. Każdy wychodzi z prostym wzorem, który pamięta bez kartki.
Moment przed
Pracujemy na kartach z sytuacjami na chwilę przed wysłaniem: przerobione zdjęcie, komentarz pisany w złości, nowa grupa bez jednej osoby. Uczniowie nazywają sygnały, po których poznają, że przekraczają granicę, i dobierają słowa, którymi można się wycofać przy innych. Listę sygnałów zapisujemy językiem uczniów. Zostaje w klasie jako materiał dla wychowawcy.
Pierwsze zdanie do dorosłego
Uczniowie układają w parach początek rozmowy z rodzicem, wychowawcą lub pedagogiem o tym, że sami coś zrobili. Ćwiczymy wersję mówioną i pisaną, bo część osób łatwiej zaczyna od wiadomości. Omawiamy, jakich informacji dorosły będzie potrzebował i dlaczego wcześniejsze przyznanie się ułatwia naprawę. Nikt nie odgrywa własnej historii, pracujemy na przygotowanych postaciach.
Efekty
Co uczestnicy potrafią po szkoleniu
Zauważa, że przekracza granicę
Uczeń zna sygnały, po których poznaje, że żart zamienia się w krzywdę. Potrafi zatrzymać się przed wysłaniem albo w trakcie fali.
Usuwa to, co sam opublikował
Uczeń wie, jak w używanych aplikacjach usunąć wpis, komentarz, relację i wiadomość w grupie. Potrafi poprosić innych o usunięcie kopii.
Przeprasza bez wymówek
Uczeń umie napisać i powiedzieć przeprosiny, które nazywają konkretne zachowanie i nie przerzucają winy. Rozumie, że osoba skrzywdzona nie musi ich przyjąć.
Rozumie swoją odpowiedzialność
Uczeń wie, jakie konsekwencje przewiduje statut szkoły, kiedy sprawą zajmuje się sąd rodzinny i kto odpowiada za wyrządzoną szkodę. Nie myli realnych skutków z mitami.
Mówi dorosłemu o własnym błędzie
Uczeń ma przećwiczone pierwsze zdanie rozmowy z rodzicem lub pedagogiem. Wie, jakie informacje przekazać, żeby dorosły mógł pomóc.
Wychodzi z roli sprawcy
Uczeń potrafi wycofać się z grupy, która dalej naciska, bez oskarżania innych. Wie, że przestać można na każdym etapie sprawy.
Co zostaje po szkoleniu
Szkoła otrzymuje materiały w PDF: kartę ucznia z krótką listą kroków naprawy, wzorem przeprosin i numerami pomocowymi, opis usuwania własnych treści i cofania wysłanych wiadomości w serwisach omawianych na zajęciach, z datą przygotowania, oraz notatkę dla wychowawcy i pedagoga o tym, jak rozmawiać z uczniem, który przyznał się do krzywdzenia innych, i jak włączyć w to rodziców. Dołączamy listę sygnałów ostrzegawczych zapisaną przez klasę w trakcie zajęć. Placówka otrzymuje także zaświadczenie, że zajęcia się odbyły.
Ceny
Ile kosztuje i kto może zamówić
Szkolenie mogą zamówić szkoły i przedszkola, instytucje, rodzice oraz firmy. Każdy zamawiający ma swój cennik, dlatego ceny pokazujemy osobno.
Szkoła lub przedszkole
Szkoły, organy prowadzące, rady rodziców.
| Warsztat 4 h dla jednej klasy lub grupy do 30 osób | 3 000 zł |
| Szkolenie 6 h z 30-minutową przerwą, do 30 osób | 8 000 zł |
| Druga grupa tego samego dnia w tej samej szkole, 6 h | 6 000 zł |
| Trzecia i każda kolejna grupa tego samego dnia, 6 h | 5 000 zł |
| Szkolenie online na żywo, 6 h, nagranie dla szkoły na 30 dni | 6 500 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla szkół i organizacji.
Instytucja
Biblioteki, domy kultury, kluby sportowe, świetlice, organizacje pozarządowe.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 000 zł |
| Dzień bez hejtu w instytucji: dwa warsztaty dla młodzieży i spotkanie dla dorosłych | 9 500 zł |
| Zniżka dla organizacji pozarządowych | -20% |
Ceny netto z rozdziału o instytucjach w cenniku dla szkół i organizacji.
Rodzice
Grupa rodziców, która zamawia zajęcia dla klasy, drużyny albo grupy dzieci.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 690 zł |
| Szkolenie 6 h dla grupy, do 30 osób | 9 840 zł |
Ceny brutto z cennika dla rodziców i osób prywatnych. Płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą.
Firma
Firmy, które fundują zajęcia szkole albo organizują je dla dzieci pracowników.
| Warsztat ufundowany szkole, przedszkolu albo instytucji | jak dla szkoły |
| Warsztat 4 h dla dzieci pracowników, do 30 dzieci | 6 000 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla firm.
Organizacja
Przygotowanie i warunki
Prosimy o salę dla jednej klasy, rzutnik i zgodę na telefony w części o usuwaniu treści. Przed zajęciami potrzebujemy krótkiej informacji, czy w klasie toczy się sprawa, w której ktoś został wskazany jako sprawca, bo wtedy dobieramy przykłady tak, żeby nikogo nie wystawić na widok. Ustalamy też z pedagogiem, komu przekazujemy informację, jeśli uczeń w trakcie zajęć powie o krzywdzie wyrządzonej albo doznanej. Dobrze, jeśli wychowawca wie, że po warsztacie uczniowie mogą chcieć z nim porozmawiać.
Kto płaci
Szkolenie zamawia i opłaca szkoła, organ prowadzący, instytucja, rada rodziców, rodzice albo firma. Wszystkie szkolenia i warsztaty są płatne według cennika. Nie zbieramy pieniędzy od uczniów.
Dopłaty i koszty dodatkowe
Grupa 31-60 osób: dopłata 2 500 zł netto do szkolenia stacjonarnego. Termin w sobotę, niedzielę lub święto: dopłata 25%. Dojazd od Krakowa: 2,50 zł za kilometr w obie strony i 150 zł za godzinę czasu dojazdu, nocleg według kosztów oraz dieta 150 zł za dobę. Na życzenie: zeszyt ćwiczeń 35 zł za osobę, imienne zaświadczenia 15 zł za osobę, nagranie szkolenia dla kadry na 12 miesięcy 1 500 zł, spotkanie kontrolne online po 3 miesiącach 900 zł.
Płatność
Szkoły i instytucje: przelew 14 dni po fakturze, przy pierwszym zamówieniu zaliczka 50%. Rodzice: płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą. Firmy: zaliczka 50% przy zleceniu, reszta po szkoleniu. Kwotę końcową podajemy na piśmie w ofercie.
Odwołanie i zmiana terminu
Odwołanie do 7 dni przed terminem jest bez kosztów, od 7 do 3 dni przed terminem kosztuje 50% ceny, później 100% ceny. Jedną zmianę terminu robimy bez kosztów.
Zniżki
Szkoły z sieci szkół partnerskich: 10% na szkolenia i warsztaty. Organizacje pozarządowe: 20%. Zniżki nie łączą się, stosujemy najkorzystniejszą dla zamawiającego. Umowy roczne i cykle szkoleń mają własne ceny w cenniku.
Uczciwie
Czego to szkolenie nie daje
Warsztat nie jest postępowaniem wyjaśniającym ani mediacją w konkretnej sprawie. Nie ustalamy, kto zawinił, nie doprowadzamy do spotkania ucznia z osobą pokrzywdzoną i nie zastępujemy działań, które szkoła ma obowiązek podjąć po zgłoszeniu. Zajęcia nie zmienią w jeden dzień zachowania ucznia, który od dłuższego czasu krzywdzi innych, bo takie zachowanie zwykle ma przyczynę wymagającą pracy pedagoga, psychologa i rodziców. Szkolenie daje uczniom konkretne umiejętności i ułatwia rozpoznanie chwili, w której przekraczają granicę, ale każda sprawa ma inny przebieg i innych ludzi, a umiejętność naprawiania własnych błędów buduje się latami, a nie na jednych zajęciach.
Pytania
Pytania przed zamówieniem
Czy zajęcia nie zostaną odebrane jako oskarżenie konkretnych uczniów?
Prowadzimy je dla całej klasy i na zanonimizowanych sprawach spoza szkoły, dlatego nie mają charakteru rozliczenia. Nikt nie przyznaje się do niczego przy innych i nikogo nie wskazujemy. Mówimy o zachowaniach, a nie o ludziach, bo uczeń, który poczuje się oskarżony, przestaje słuchać w pierwszych minutach. Jeżeli w klasie trwa sprawa, prosimy o informację wcześniej, żeby dobrać przykłady z odpowiednim dystansem.
W klasie jest uczeń, który niedawno kogoś skrzywdził. Czy powinien wziąć udział?
Tak, jeśli w zajęciach uczestniczy cała klasa, bo wyłączenie go byłoby dla wszystkich czytelnym sygnałem. Nie zwracamy się do niego osobno i nie robimy z niego przykładu. Jeżeli szkoła lub rodzice chcą pracy indywidualnej, to osobna forma, którą możemy zaproponować po warsztacie. Zajęcia nie zastępują działań wychowawczych przewidzianych w statucie.
Czy nie uczycie uczniów, jak uniknąć konsekwencji?
Nie. Mówimy wprost, że usunięcie wpisu nie zamyka sprawy, która została już zgłoszona, i że ukrywanie śladów zwykle pogarsza sytuację. Uczymy naprawy szkody i wzięcia odpowiedzialności, w tym rozmowy z dorosłym. Pokazujemy natomiast, że szczera naprawa ma znaczenie dla dalszego przebiegu sprawy, bo to prawda i dobrze motywuje do działania.
Czy osoba pokrzywdzona musi przyjąć przeprosiny?
Nie i powtarzamy to uczniom kilka razy. Przeprosiny są obowiązkiem tego, kto skrzywdził, a nie zobowiązaniem dla osoby skrzywdzonej. Uczymy też, żeby nie naciskać na spotkanie ani rozmowę, jeśli osoba pokrzywdzona tego nie chce. Szkoła może wtedy przekazać przeprosiny w formie, na którą ta osoba się zgodzi.
Czy przekazujecie szkole to, co uczniowie powiedzą na zajęciach?
Nie przekazujemy treści rozmów ani pytań z kartek. Wyjątkiem są sytuacje, w których z wypowiedzi wynika zagrożenie dla ucznia lub innej osoby: wtedy postępujemy według zasad ustalonych wcześniej z pedagogiem. Uczniowie słyszą tę zasadę na początku zajęć, żeby wiedzieli, czego się spodziewać.
Czy podobne zajęcia prowadzicie dla rodziców?
Tak. Dla rodziców prowadzimy osobne szkolenie „Gdy moje dziecko jest sprawcą”, poświęcone pierwszej rozmowie z dzieckiem, współpracy ze szkołą i odpowiedzialności rodziców. Nie łączymy tych grup na jednej sali, bo przy rodzicach uczniowie mówią znacznie mniej. Oba spotkania można zaplanować w tym samym dniu, a cena każdego formatu jest w tabeli poniżej.