O szkoleniu
Po co jest to szkolenie
Do siedemnastego roku życia sprawy o czyny karalne popełnione przez nastolatka prowadzi sąd rodzinny, który stosuje przede wszystkim środki wychowawcze. Od siedemnastych urodzin odpowiada się na podstawie kodeksu karnego, tak jak dorosły. W szkole ponadpodstawowej ta granica przebiega przez środek klasy: w tej samej grupie, w tej samej rozmowie i pod tym samym wpisem są osoby, które odpowiadają przed sądem rodzinnym, i takie, wobec których toczy się zwykłe postępowanie karne. Większość uczniów nie ma o tym pojęcia, a ta różnica decyduje o tym, co dzieje się po zgłoszeniu.
Omawiamy przepisy, z którymi w sprawach internetowych mamy do czynienia najczęściej. Zniesławienie (art. 212 kodeksu karnego) i znieważenie (art. 216) są ścigane z oskarżenia prywatnego, a za ich popełnienie w środkach masowego komunikowania, do których zalicza się ogólnodostępne wpisy w internecie, grozi także pozbawienie wolności do roku. Groźba karalna (art. 190), uporczywe nękanie i podszywanie się z użyciem cudzego wizerunku lub danych (art. 190a) oraz rozpowszechnianie bez zgody wizerunku nagiej osoby (art. 191a) są ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Osobno mówimy o wizerunku w prawie autorskim, o odpowiedzialności cywilnej za naruszenie dóbr osobistych i o materiałach przedstawiających osoby poniżej 18 lat.
Druga połowa dnia dotyczy postępowania, bo o nim uczniowie wiedzą najmniej. Na zanonimizowanych dokumentach z prowadzonych spraw pokazujemy, jak wygląda zawiadomienie, wezwanie na przesłuchanie i prywatny akt oskarżenia, co dzieje się na posiedzeniu pojednawczym i jakie prawa mają świadek oraz osoba podejrzana. Wyjaśniamy, ile czasu ma pokrzywdzony w sprawach z oskarżenia prywatnego: rok od dnia, w którym dowiedział się, kto jest sprawcą. Mówimy też, co oznacza wpis do Krajowego Rejestru Karnego dla zawodów, w których wymagana jest niekaralność.
Nie prowadzimy tych zajęć jako straszenia więzieniem, bo przesada zostaje szybko sprawdzona i odrzucona. Równie wyraźnie mówimy, co nie jest przestępstwem: rzeczowa krytyka, niepochlebna opinia czy żart, który nikogo nie poniża. Uczniowie wychodzą z wiedzą, która działa w obie strony: wiedzą, czego nie robić, i wiedzą, jak się bronić, gdy to oni są celem. Zajęcia zaczynamy i kończymy numerami pomocowymi, w tym infolinią Fundacji 222 900 142, pod którą przyjmujemy sprawy uczniów.
Dla kogo
Szkolenie jest przeznaczone dla uczniów liceów, techników i szkół branżowych, najlepiej z klas, w których większość osób ma już 17 lat albo zbliża się do tego wieku. Prowadzimy je dla jednej klasy albo grupy do 30 osób. Szczególnie przydaje się w klasach przedmaturalnych i maturalnych, w szkołach, w których działa konto z plotkami o uczniach albo nauczycielach, po sprawie z udostępnionym zdjęciem lub nagraniem oraz w samorządzie uczniowskim prowadzącym media szkoły. Młodsi uczniowie również skorzystają, bo omawiamy obie granice wieku.
Plan szkolenia
Plan szkolenia 6 h
- 9:00-9:2020 min
Na start: numery pomocowe i granica wieku
Podajemy numery 112, 116 111, 800 70 2222 i 222 900 142. Prosimy uczniów, żeby bez mówienia na głos sprawdzili, po której stronie granicy 17 lat są dziś oni sami, a po której koledzy z klasy. Ustalamy, że nie omawiamy prawdziwych spraw z tej szkoły.
- 9:20-10:0040 min
Od 17 lat: kodeks karny zamiast sądu rodzinnego
Wyjaśniamy różnicę między postępowaniem w sprawach nieletnich a postępowaniem karnym. Omawiamy wyjątek dla osób w wieku 17-18 lat, wobec których sąd przy występku może zamiast kary zastosować środki przewidziane dla nieletnich, oraz zasady dotyczące młodocianych do 21. roku życia. Pokazujemy, co oznacza wpis do Krajowego Rejestru Karnego.
- 10:00-10:4545 min
Zniesławienie i znieważenie w sieci
Na zanonimizowanych wpisach z prowadzonych spraw odróżniamy zarzut, który może kogoś poniżyć w opinii innych, od obelgi. Wyjaśniamy, czym jest oskarżenie prywatne, dlaczego ogólnodostępny wpis grozi surowszą karą niż słowa na korytarzu i kiedy prawdziwość zarzutu nie chroni autora. Mówimy też, co nie jest przestępstwem.
- 10:45-11:2540 min
Groźby, nękanie i podszywanie się
Omawiamy groźbę karalną i warunek uzasadnionej obawy, uporczywe nękanie, które może polegać wyłącznie na wiadomościach, oraz podszywanie się pod inną osobę z użyciem jej zdjęcia lub danych. Pokazujemy, czym jest ściganie na wniosek pokrzywdzonego i dlaczego tłumaczenie, że to był żart, nie kończy sprawy, gdy adresat miał podstawy, żeby się przestraszyć.
- 11:25-12:0035 min
Ćwiczenie: sześć spraw, sześć przepisów
Grupy dostają opisy sześciu zanonimizowanych spraw i dla każdej ustalają, czy doszło do przestępstwa, z którego przepisu i w jakim trybie jest ścigane. Wyniki porównujemy z tym, jak sprawy skończyły się naprawdę. Rozbieżności w obie strony są najcenniejszą częścią ćwiczenia.
- 12:00-12:3030 min
Przerwa
Przerwa obiadowa. Pytania, których ktoś nie chce zadać przy klasie, można zostawić na kartce.
- 12:30-13:1040 min
Wizerunek, nagrania i zdjęcia intymne
Omawiamy zasadę, że rozpowszechnianie czyjegoś wizerunku wymaga zgody, i wyjątki: osoba powszechnie znana przy pełnieniu funkcji publicznej oraz osoba będąca szczegółem tłumu lub krajobrazu. Wyjaśniamy art. 191a i art. 202, z którego wynika, że przy treściach o charakterze seksualnym z udziałem osoby poniżej 18 lat, także kolegi z klasy, przestępstwem ściganym z urzędu jest już samo przechowywanie i przesyłanie. Mówimy, że wina nigdy nie leży po stronie osoby ze zdjęcia.
- 13:10-13:5545 min
Jak wygląda postępowanie
Na zanonimizowanych dokumentach pokazujemy zawiadomienie, wezwanie i prywatny akt oskarżenia. Grupy układają karty z kolejnymi krokami dla dwóch dróg: sprawy z oskarżenia prywatnego i sprawy ściganej na wniosek. Omawiamy prawa świadka i osoby podejrzanej, posiedzenie pojednawcze, mediację oraz termin roku na prywatny akt oskarżenia.
- 13:55-14:3540 min
Gdy uczeń jest pokrzywdzony
Pokazujemy, co przygotować przed wizytą na policji: zrzuty z datą i adresem, linki, dane konta, listę osób, które widziały treść. Omawiamy drogę cywilną, czyli żądanie usunięcia wpisu, przeprosin i zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, oraz zgłoszenie do serwisu, który musi uzasadnić decyzję i rozpatrzyć odwołanie.
- 14:35-15:0025 min
Mity z rana i numery na koniec
Wracamy do pytań z kartek i do mitów, które padły rano. Przypominamy numery pomocowe i mówimy, że w sprawach uczniów można dzwonić na infolinię Fundacji także po zajęciach.
Plan warsztatu 4 h
- 8:00-8:1515 min
Start: granica wieku i numery
Zapisujemy numery pomocowe i w kilku zdaniach wyjaśniamy różnicę między sądem rodzinnym a postępowaniem karnym. Zapowiadamy, że cały warsztat poprowadzimy na jednej sprawie, która rozwija się z godziny na godzinę.
- 8:15-8:5540 min
Grupy: sprawa jednego wpisu, część pierwsza
Grupy dostają początek zanonimizowanej sprawy: złośliwy wpis o uczennicy na koncie z plotkami, a potem nieprawdziwy zarzut, że oszukuje znajomych na pieniądze. Ustalają, czy to znieważenie, zniesławienie, czy żadne z nich, kto mógłby odpowiadać i w jakim trybie. Odpowiedzi omawiamy przed kolejną częścią.
- 8:55-9:0510 min
Przerwa
Krótka przerwa. Grupy pracują dalej w tym samym składzie.
- 9:05-9:4540 min
Grupy: sprawa jednego wpisu, część druga
Sprawa się rozwija: pojawia się zdjęcie uczennicy z imprezy opublikowane bez zgody, fałszywe konto z jej zdjęciem i wiadomość z groźbą. Grupy rozpisują, które zachowania są przestępstwem, które naruszają dobra osobiste, a które tylko regulamin serwisu, i kto z uczestników ukończył już 17 lat.
- 9:45-10:2035 min
Symulacja: zawiadomienie na komisariacie
W trójkach uczniowie odgrywają rozmowę osoby pokrzywdzonej, policjanta przyjmującego zawiadomienie i świadka. Korzystają z kart z pytaniami, które padają w prawdziwych sprawach, i z listy rzeczy do zabrania. Omawiamy, czego zabrakło i co mogło przyspieszyć sprawę.
- 10:20-10:3515 min
Przerwa
Druga przerwa. Anonimowe pytania zbieramy do pudełka.
- 10:35-11:1035 min
Debata: to był tylko żart
Dwie grupy przygotowują argumenty w sprawie groźby wysłanej w wiadomości rzekomo dla żartu. Prowadzący pokazuje, jak taką sprawę ocenia się w świetle przepisu: liczy się treść, kontekst i to, czy adresat miał podstawy, by się przestraszyć.
- 11:10-11:4030 min
Co zostaje po wyroku
Krótko omawiamy Krajowy Rejestr Karny, niekaralność wymaganą w części zawodów, drogę cywilną z zadośćuczynieniem oraz ugodę i mediację. Pokazujemy, jak sprawa jednego wpisu mogła się skończyć w zależności od decyzji jej uczestników.
- 11:40-12:0020 min
Pytania bez nauczyciela
Jeśli szkoła się zgadza, nauczyciel wychodzi, a uczniowie pytają wprost albo z kartek. Kończymy numerami pomocowymi i infolinią Fundacji.
Godziny są przykładowe. Kolejność bloków i proporcje dopasowujemy do wieku uczestników, planu lekcji i sytuacji w placówce, zachowując pełny czas szkolenia.
Ćwiczenia
Co uczestnicy robią na zajęciach
Sześć spraw, sześć przepisów
Grupy dostają opisy sześciu zanonimizowanych spraw: wpis o nauczycielu, nagranie kłótni na przerwie opublikowane w relacji, seria wiadomości do byłej dziewczyny, fałszywe konto kolegi, groźba pod filmem i przerobione zdjęcie. Dla każdej ustalają, czy doszło do przestępstwa, z którego przepisu i w jakim trybie jest ścigane. Potem porównujemy odpowiedzi z tym, jak sprawy skończyły się naprawdę. Uczniowie zwykle przeceniają jedne zagrożenia i nie dostrzegają innych i właśnie to zostaje w pamięci.
Droga sprawy
Grupy dostają karty z kolejnymi krokami postępowania, od zabezpieczenia dowodów i zawiadomienia, przez przesłuchanie i posiedzenie pojednawcze, po wyrok lub ugodę. Układają z nich dwie ścieżki: dla znieważenia ściganego z oskarżenia prywatnego i dla uporczywego nękania ściganego na wniosek. Sprawdzamy, gdzie ścieżki się rozchodzą i w którym miejscu pokrzywdzony musi działać sam. Zostaje z tego schemat na jedną stronę.
Wizerunek: wolno czy nie
Uczniowie oceniają osiem sytuacji ze zdjęciami i nagraniami, między innymi koncert w hali, zdjęcie klasy z wycieczki, nagranie nauczyciela na lekcji, zdjęcie kolegi zrobione bez jego wiedzy na przystanku i kibiców na meczu. Przy każdej decydują, czy publikacja wymaga zgody, i uzasadniają to zasadą z prawa autorskiego. Omawiamy też, co zrobić, gdy ktoś opublikował wizerunek bez zgody. Wyniki rzadko są jednomyślne, dlatego dyskusja trwa dłużej niż samo głosowanie.
Zawiadomienie na komisariacie
W trójkach uczniowie odgrywają przyjęcie zawiadomienia: osoba pokrzywdzona, policjant i świadek. Korzystają z kart z pytaniami, które padają w prawdziwych sprawach, i z listy rzeczy do zabrania: zrzutów z datą i adresem, linków i danych kont. Po scence grupa sprawdza, czego zabrakło. Uczniowie widzą, że przygotowanie przed wizytą skraca rozmowę i zmniejsza ryzyko, że coś ważnego zostanie pominięte.
Efekty
Co uczestnicy potrafią po szkoleniu
Zna granicę 17 lat
Uczeń wie, czym postępowanie przed sądem rodzinnym różni się od postępowania karnego i od kiedy odpowiada jak dorosły. Rozumie, co oznacza wpis do Krajowego Rejestru Karnego.
Odróżnia zniesławienie od znieważenia
Uczeń potrafi wskazać, kiedy wpis jest pomówieniem, a kiedy obelgą, i wie, że oba przestępstwa są ścigane z oskarżenia prywatnego. Wie też, co nie jest przestępstwem.
Rozpoznaje groźbę, nękanie i podszywanie się
Uczeń zna warunki groźby karalnej i uporczywego nękania oraz wie, że te przestępstwa są ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Rozumie, że fałszywe konto z cudzym zdjęciem może być przestępstwem.
Szanuje cudzy wizerunek
Uczeń wie, kiedy publikacja zdjęcia lub nagrania wymaga zgody i jakie są wyjątki. Rozumie, że przy materiałach intymnych przedstawiających osoby poniżej 18 lat nie ma żadnego wyjątku.
Rozumie przebieg postępowania
Uczeń wie, jak wyglądają zawiadomienie, przesłuchanie i prywatny akt oskarżenia oraz jakie prawa mają świadek i osoba podejrzana. Zna termin roku na wniesienie prywatnego aktu oskarżenia.
Potrafi dochodzić swoich praw
Uczeń wie, co przygotować przed zgłoszeniem na policji, jak wygląda droga cywilna i jak odwołać się od decyzji serwisu. Zna infolinię Fundacji i numery pomocowe.
Co zostaje po szkoleniu
Po szkoleniu szkoła otrzymuje materiały w PDF: zestawienie omawianych przepisów prostym językiem, z trybem ścigania przy każdym z nich, schemat dwóch dróg postępowania na jedną stronę, listę rzeczy do przygotowania przed złożeniem zawiadomienia oraz kartę z zasadami publikowania cudzego wizerunku. Wychowawca dostaje opis sześciu spraw z ćwiczenia wraz z rozwiązaniami, do wykorzystania na lekcji wychowawczej. Zestawienie przepisów przygotowujemy według stanu prawnego z dnia szkolenia. Szkole wystawiamy też zaświadczenie o przeprowadzeniu szkolenia.
Ceny
Ile kosztuje i kto może zamówić
Szkolenie mogą zamówić szkoły i przedszkola, instytucje, rodzice oraz firmy. Każdy zamawiający ma swój cennik, dlatego ceny pokazujemy osobno.
Szkoła lub przedszkole
Szkoły, organy prowadzące, rady rodziców.
| Warsztat 4 h dla jednej klasy lub grupy do 30 osób | 3 000 zł |
| Szkolenie 6 h z 30-minutową przerwą, do 30 osób | 8 000 zł |
| Druga grupa tego samego dnia w tej samej szkole, 6 h | 6 000 zł |
| Trzecia i każda kolejna grupa tego samego dnia, 6 h | 5 000 zł |
| Szkolenie online na żywo, 6 h, nagranie dla szkoły na 30 dni | 6 500 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla szkół i organizacji.
Instytucja
Biblioteki, domy kultury, kluby sportowe, świetlice, organizacje pozarządowe.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 000 zł |
| Dzień bez hejtu w instytucji: dwa warsztaty dla młodzieży i spotkanie dla dorosłych | 9 500 zł |
| Zniżka dla organizacji pozarządowych | -20% |
Ceny netto z rozdziału o instytucjach w cenniku dla szkół i organizacji.
Rodzice
Grupa rodziców, która zamawia zajęcia dla klasy, drużyny albo grupy dzieci.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 690 zł |
| Szkolenie 6 h dla grupy, do 30 osób | 9 840 zł |
Ceny brutto z cennika dla rodziców i osób prywatnych. Płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą.
Firma
Firmy, które fundują zajęcia szkole albo organizują je dla dzieci pracowników.
| Warsztat ufundowany szkole, przedszkolu albo instytucji | jak dla szkoły |
| Warsztat 4 h dla dzieci pracowników, do 30 dzieci | 6 000 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla firm.
Organizacja
Przygotowanie i warunki
Prosimy o salę dla jednej klasy i rzutnik, a przy warsztacie 4 h o możliwość ustawienia stolików do pracy w grupach. Przed zajęciami potrzebna jest informacja o wieku uczniów, bo od proporcji osób przed 17. rokiem życia i po nim zależy, ile czasu poświęcimy każdej z dróg. Prosimy też o informację, czy w szkole toczy się postępowanie z udziałem ucznia albo działa konto z plotkami o społeczności szkolnej. Nie omówimy tych spraw z nazwy, ale dobierzemy przykłady tak, żeby nikogo nie wystawić na widok.
Kto płaci
Szkolenie zamawia i opłaca szkoła, organ prowadzący, instytucja, rada rodziców, rodzice albo firma. Wszystkie szkolenia i warsztaty są płatne według cennika. Nie zbieramy pieniędzy od uczniów.
Dopłaty i koszty dodatkowe
Grupa 31-60 osób: dopłata 2 500 zł netto do szkolenia stacjonarnego. Termin w sobotę, niedzielę lub święto: dopłata 25%. Dojazd od Krakowa: 2,50 zł za kilometr w obie strony i 150 zł za godzinę czasu dojazdu, nocleg według kosztów oraz dieta 150 zł za dobę. Na życzenie: zeszyt ćwiczeń 35 zł za osobę, imienne zaświadczenia 15 zł za osobę, nagranie szkolenia dla kadry na 12 miesięcy 1 500 zł, spotkanie kontrolne online po 3 miesiącach 900 zł.
Płatność
Szkoły i instytucje: przelew 14 dni po fakturze, przy pierwszym zamówieniu zaliczka 50%. Rodzice: płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą. Firmy: zaliczka 50% przy zleceniu, reszta po szkoleniu. Kwotę końcową podajemy na piśmie w ofercie.
Odwołanie i zmiana terminu
Odwołanie do 7 dni przed terminem jest bez kosztów, od 7 do 3 dni przed terminem kosztuje 50% ceny, później 100% ceny. Jedną zmianę terminu robimy bez kosztów.
Zniżki
Szkoły z sieci szkół partnerskich: 10% na szkolenia i warsztaty. Organizacje pozarządowe: 20%. Zniżki nie łączą się, stosujemy najkorzystniejszą dla zamawiającego. Umowy roczne i cykle szkoleń mają własne ceny w cenniku.
Uczciwie
Czego to szkolenie nie daje
Szkolenie nie jest poradą prawną i nie rozstrzyga konkretnych spraw uczestników. Pokazuje, jak działają przepisy i postępowanie, ale ocena konkretnego wpisu zależy od jego treści, kontekstu i okoliczności, które poznaje dopiero osoba prowadząca sprawę. Nie przygotowuje uczniów do samodzielnego prowadzenia sprawy przed sądem i nie zastępuje obrońcy ani pełnomocnika, gdy postępowanie już się toczy. Zajęcia podnoszą wiedzę i ułatwiają rozpoznanie, kiedy zachowanie w sieci przekracza granicę prawa, ale każdy przypadek jest inny, a przepisy i orzecznictwo się zmieniają, dlatego do tematu warto wracać, zamiast traktować jedno szkolenie jak wiedzę na zawsze.
Pytania
Pytania przed zamówieniem
Czy szkolenie ma sens, jeśli część klasy nie ma jeszcze 17 lat?
Tak. W młodszych klasach omawiamy obie drogi: postępowanie przed sądem rodzinnym dla osób, które popełniły czyn przed 17. rokiem życia, i postępowanie karne dla starszych. Uczniowie dowiadują się, że granica może przebiegać między nimi a kolegą z ławki, co bywa najbardziej otrzeźwiającą informacją całego dnia. Proporcje dopasowujemy do wieku grupy.
Czy uczniowie dostaną na zajęciach poradę w swojej sprawie?
Na zajęciach nie omawiamy spraw uczestników, bo wymagają poufności i znajomości dokumentów. Uczeń, który ma sprawę, może po zajęciach zadzwonić na infolinię Fundacji 222 900 142 albo napisać na biuro@usuwaniehejtu.pl. Jeżeli sprawa toczy się już przed sądem, wskazujemy, kiedy potrzebny jest obrońca albo pełnomocnik.
Czy nie straszycie uczniów więzieniem?
Nie. Mówimy, jakie kary przewiduje kodeks, ale równie wyraźnie mówimy, co nie jest przestępstwem, że sprawa może zakończyć się ugodą albo mediacją i że wobec osób w wieku 17-18 lat sąd przy występkach może zastosować środki wychowawcze zamiast kary. Przesadzone straszenie uczniowie szybko sprawdzają i podważa ono całą resztę. Rzetelna informacja działa lepiej.
Czy możecie omówić postępowanie, które toczy się z udziałem naszego ucznia?
Nie. Omawianie trwającej sprawy przy klasie mogłoby zaszkodzić osobie pokrzywdzonej, uczniowi, którego sprawa dotyczy, i samemu postępowaniu. Pracujemy na zanonimizowanych sprawach spoza szkoły, które pokazują ten sam mechanizm. Jeśli szkoła potrzebuje wsparcia w samej sprawie, jest to osobna forma pomocy.
Czy materiał uwzględnia ostatnie zmiany w przepisach?
Tak. Materiał aktualizujemy przy każdej zmianie omawianych przepisów i podajemy numery artykułów w obecnym brzmieniu. Obejmuje to także przepis o patostreamingu (art. 255b kodeksu karnego), który dotyczy publicznego rozpowszechniania w sieci treści z poniżaniem innej osoby dla korzyści, nawet za jej zgodą. Zestawienie przepisów, które szkoła dostaje po zajęciach, odpowiada stanowi prawnemu z dnia szkolenia.
Czy szkolenie sprawdzi się w technikum i szkole branżowej?
Tak, z przykładami dopasowanymi do tych szkół: nagraniami z praktyk zawodowych, zdjęciami klientów i współpracowników publikowanymi bez zgody i wpisami o pracodawcy. W tych szkołach wiek 17 lat zbiega się często z pierwszymi praktykami u pracodawcy, więc temat odpowiedzialności jest bardzo konkretny. Szkolenie dobrze łączy się z zajęciami o wizerunku zawodowym.