Hejt wobec rodziny sprawcy albo ofiary głośnej tragedii. Jak chronić siebie i bliskich?

O tragedii mówi cały kraj, a w komentarzach pojawia się Wasze nazwisko, adres albo zdjęcie domu. Nie zrobiliście nic złego. Jesteście matką, bratem, żoną albo dzieckiem osoby, o której piszą media: sprawcy albo ofiary.

Za cudzy czyn odpowiada ten, kto go popełnił, a nie jego krewni. Żałoba po bliskiej osobie też nie jest sprawą publiczną. Poniżej opisujemy, jak w kilka godzin ograniczyć dostęp do Waszych danych, jak rozmawiać z mediami przez jedną osobę, kiedy iść na Policję i czego możecie żądać od redakcji.

W skrócie

• Zacznijcie od trzech rzeczy: zabezpieczcie dowody, zamknijcie profile wszystkich domowników i wyznaczcie jedną osobę do kontaktu z mediami, Policją i szkołą.
• Groźby i uporczywe nękanie to przestępstwa także wtedy, gdy są skierowane do rodziny osoby podejrzanej. W 2023 roku Policja stwierdziła 15 565 gróźb karalnych i 4 491 przestępstw z przepisu o uporczywym nękaniu (statystyka Policji, art. 190 i art. 190a).
• Prasie nie wolno bez zgody publikować wizerunku i danych pokrzywdzonych oraz świadków ani informacji z prywatnej sfery życia. Wynika to z Prawa prasowego.
• Na sprostowanie nieprawdziwej informacji macie 21 dni od publikacji. Redakcja internetowa ma 3 dni robocze na jego zamieszczenie.
• Gdy zagrożone jest życie lub zdrowie pokrzywdzonego, świadka albo ich najbliższych, Policja może zastosować środki ochrony. Przy bezpośrednim zagrożeniu dzwońcie pod 112.
• Nie musicie się tłumaczyć ani przepraszać za kogoś. Macie prawo milczeć, chronić dzieci i poprosić o pomoc.

Dlaczego hejt spada na rodzinę, która nic nie zrobiła?

Po głośnym zdarzeniu ludzie szukają kogoś, na kim mogą wyładować gniew. Sprawca jest zatrzymany albo nie żyje, więc złość kieruje się na osoby, które da się znaleźć w sieci: rodziców, rodzeństwo, partnera, dzieci. To odpowiedzialność zbiorowa, której polskie prawo nie zna. Nikt nie odpowiada karnie za czyn krewnego.

Rodziny ofiar spotyka inny rodzaj ataku. Obcy ludzie oceniają, czy żałoba wygląda „właściwie”, wytykają rzekome błędy wychowawcze, podważają zbiórki, rozpowszechniają zdjęcia zmarłego i teorie o przebiegu zdarzenia. Dla osób w żałobie to druga krzywda zaraz po pierwszej.

Skala samego zjawiska jest dobrze udokumentowana. W badaniu Uniwersytetu SWPS „Polscy internauci na temat hejtu 2019-2024” w listopadzie 2024 roku 45% badanych internautów zadeklarowało, że zetknęło się z hejtem osobiście, a 88% uznało hejt za poważny problem społeczny. Badacze pytali też o to, co kieruje autorami takich wpisów. Najczęściej wskazywano chęć odreagowania i wyżycia się na kimś. To dobrze opisuje falę, która spada na krewnych po tragedii: jej autorzy zwykle nic o Was nie wiedzą.

Fala ma swój przebieg.
Najwięcej wpisów pojawia się w pierwszych dniach po zdarzeniu, a potem przy kolejnych informacjach: zarzutach, pogrzebie, pierwszej rozprawie, wyroku, rocznicy. Warto przygotować się na te daty z wyprzedzeniem, a nie tylko reagować.

Co zrobić w pierwszych 24 godzinach?

W pierwszej dobie nie da się zatrzymać wszystkiego. Da się natomiast utrudnić dotarcie do Was i zachować materiał, który przyda się później.

1. Zabezpieczcie dowody. Zróbcie zrzuty ekranu gróźb, wpisów z Waszymi danymi i prywatnych wiadomości. Na zrzucie powinny być widoczne: nazwa konta, data, godzina i adres strony. Szczegóły opisujemy w tekście jak zabezpieczyć dowody hejtu w internecie.
2. Zamknijcie profile. Wszyscy domownicy, także dzieci i dziadkowie, ustawiają konta jako prywatne i ukrywają listy znajomych.
3. Wyznaczcie jedną osobę do kontaktu. Tylko ona odbiera telefony od mediów, odpisuje na wiadomości i rozmawia z Policją oraz szkołą.
4. Nie odpowiadajcie na komentarze. Każda odpowiedź podnosi widoczność wpisu i daje autorom nowy materiał.
5. Uprzedźcie najbliższe otoczenie. Krótka wiadomość do rodziny, sąsiadów, pracodawcy i wychowawcy dziecka: prosimy nie udzielać informacji o nas i nie komentować sprawy.
6. Oceńcie bezpieczeństwo. Jeśli w sieci krąży Wasz adres albo ktoś zapowiada przyjazd, zgłoście to Policji od razu. Rozważcie kilka dni u krewnych.

Zrzuty ekranu niech wykona ktoś spoza najbliższej rodziny, na przykład zaufana przyjaciółka albo kuzyn. Nie musicie czytać wszystkiego sami, żeby sprawa była dobrze udokumentowana.

Jak zamknąć profile całej rodziny?

Autorzy ataków rzadko znają Was osobiście. Informacje o rodzinie zbierają z otwartych profili: ze zdjęć, list znajomych, oznaczeń i starych wpisów. Im mniej znajdą, tym szybciej stracą zainteresowanie.

Ustawienia, które warto zmienić od razu

Konto prywatne.
Na Instagramie, TikToku i w serwisie X da się przełączyć całe konto na prywatne. Na Facebooku ograniczcie widoczność przyszłych i dawnych wpisów do znajomych.

Lista znajomych i rodzina.
Ukryjcie listę znajomych oraz informacje o związkach i pokrewieństwie. To po nich najłatwiej dojść od jednej osoby do całej rodziny.

Oznaczenia i wiadomości od obcych.
Włączcie zatwierdzanie oznaczeń na zdjęciach i ograniczcie możliwość pisania do Was przez osoby spoza listy znajomych. Wyłączcie komentarze pod starymi wpisami.

Zdjęcie profilowe i nazwisko.
Zdjęcie profilowe jest zwykle widoczne także na koncie prywatnym. Na pewien czas zamieńcie je na neutralne. Dzieciom i nastolatkom warto ustawić nazwę bez pełnego nazwiska.

Miejsce pracy, szkoła, adres.
Usuńcie z profili nazwę pracodawcy, szkołę dzieci, numer telefonu i miejscowość. Sprawdźcie też profile firmowe, ogłoszenia i stare konta w serwisach sprzedażowych.

Czy usunąć konto całkowicie?

Zwykle lepiej je czasowo dezaktywować albo zamknąć niż usuwać. Usunięte konto oznacza utratę wiadomości, które mogą być dowodem, a zwolnioną nazwę może zająć ktoś, kto się pod Was podszyje. Jeśli tak się stanie, zgłoście fałszywy profil serwisowi jako podszywanie się.

Profil osoby, która zginęła

Konto zmarłego bywa miejscem, w którym obcy zostawiają okrutne komentarze. Większość dużych serwisów pozwala rodzinie poprosić o zamknięcie takiego konta albo nadanie mu statusu upamiętniającego. Potrzebny jest zwykle dokument potwierdzający zgon i pokrewieństwo. Do czasu rozpatrzenia prośby zgłaszajcie pojedyncze komentarze jako nękanie.

Jedna osoba do kontaktu: jak to zorganizować?

Po tragedii dzwonią dziennikarze, piszą obcy ludzie, odzywają się dalecy znajomi. Każdy domownik, który odbierze telefon w emocjach, może powiedzieć zdanie, które następnego dnia trafi do nagłówka. Dlatego rozmawia jedna osoba.

Kto to powinien być.
Najlepiej ktoś zaufany, ale o krok dalej od zdarzenia: dalszy krewny, przyjaciel rodziny albo pełnomocnik, czyli adwokat lub radca prawny. Osoba w ostrej żałobie albo w szoku nie powinna brać tego na siebie.

Co robi.
Odbiera telefony z nieznanych numerów, prowadzi jedną skrzynkę e-mail do kontaktu, zapisuje, kto i kiedy dzwonił, przekazuje rodzinie tylko to, co naprawdę ważne. Kontaktuje się z Policją, prokuraturą, szkołą i pracodawcami.

Czego nie robi.
Nie komentuje przebiegu zdarzenia ani śledztwa, nie ocenia nikogo, nie odpowiada na pytania „jak się Państwo czują”. Nie przekazuje zdjęć rodzinnych.

Wzór krótkiego komunikatu rodziny

Komunikat nie jest obowiązkowy. Jeśli jednak telefony nie ustają, jedno krótkie oświadczenie często zmniejsza nacisk, bo redakcje dostają cytat i przestają szukać kolejnych rozmówców.

Dla rodziny osoby podejrzanej:
„Jesteśmy wstrząśnięci tym, co się stało. Łączymy się w bólu z rodzinami pokrzywdzonych. Sprawę wyjaśniają powołane do tego organy i im przekazujemy wszystko, co wiemy. Nie będziemy udzielać wypowiedzi. Prosimy o uszanowanie prywatności naszej rodziny, w szczególności dzieci.”

Dla rodziny osoby pokrzywdzonej:
„Dziękujemy za wyrazy współczucia. Przeżywamy żałobę i prosimy o uszanowanie naszej prywatności. Nie zgadzamy się na publikowanie wizerunku i danych naszych bliskich ani zdjęć z ich profili. W sprawach związanych z postępowaniem prosimy o kontakt z naszym pełnomocnikiem.”

Wzór odpowiedzi dla dziennikarza

„Dzień dobry. Rodzina nie udziela wypowiedzi i nie wyraża zgody na publikację wizerunku, nazwiska, adresu ani innych danych pozwalających ją rozpoznać. Proszę o kontakt wyłącznie na ten adres e-mail. Z poważaniem, [imię i nazwisko, rola: pełnomocnik rodziny lub osoba upoważniona].”

Taką wiadomość warto wysłać na piśmie do każdej redakcji, która się odezwie. Zostaje ślad, że redakcja znała Wasze stanowisko. Podobny mechanizm jednej osoby do kontaktu opisujemy też w tekście o tym, jak chronić rodzinę atakowaną w sieci z powodu cudzego sporu.

Kiedy zgłosić sprawę na Policję i o co prosić?

Nie każdy przykry komentarz jest przestępstwem. Część wpisów jednak nim jest i warto je rozpoznać, bo od tego zależy, jak zareaguje Policja.

Co się dzieje	Przepis Kodeksu karnego	Kara	Tryb ścigania
Groźba wobec Was lub Waszych najbliższych, która budzi uzasadnioną obawę	art. 190	do 3 lat pozbawienia wolności	na wniosek pokrzywdzonego
Uporczywe nękanie: powtarzające się wiadomości, telefony, nachodzenie	art. 190a § 1	od 6 miesięcy do 8 lat	na wniosek pokrzywdzonego
Publiczne nawoływanie do popełnienia przestępstwa, na przykład pobicia	art. 255 § 1	grzywna, ograniczenie wolności albo do 2 lat	z urzędu
Pomówienie w internecie, na przykład „wiedzieli i kryli”	art. 212 § 2	grzywna, ograniczenie wolności albo do roku	oskarżenie prywatne
Zniewaga w internecie	art. 216 § 2	grzywna, ograniczenie wolności albo do roku	oskarżenie prywatne

Źródło: Kodeks karny, tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu, stan na 2026 rok.

Groźba jest karalna także wtedy, gdy dotyczy osoby dla Was najbliższej. Kodeks zalicza do osób najbliższych między innymi małżonka, rodziców, dzieci, rodzeństwo i osobę pozostającą we wspólnym pożyciu. Różnice między pomówieniem a zniewagą wyjaśniamy w tekście zniesławienie a zniewaga w internecie, a przesłanki nękania w tekście o stalkingu w internecie.

Ile takich spraw trafia do Policji?

Według statystyki Komendy Głównej Policji w 2023 roku wszczęto 18 481 postępowań o groźbę karalną i stwierdzono 15 565 takich przestępstw. Z przepisu o uporczywym nękaniu i podszywaniu się pod inną osobę Policja wszczęła w 2023 roku 7 107 postępowań i stwierdziła 4 491 przestępstw.

Te liczby mają ograniczenia. Obejmują wszystkie groźby i wszystkie przypadki nękania, nie tylko te w internecie i nie tylko te po głośnych zdarzeniach. Pokazują sprawy zgłoszone, a nie rzeczywistą skalę. Nie znaleźliśmy polskich danych urzędowych, które osobno liczyłyby ataki na krewnych sprawców lub ofiar. Badanie SWPS z 2024 roku objęło z kolei 815 internautów w wieku powyżej 15 lat i mierzy deklaracje, a nie zdarzenia.

Jak przygotować zgłoszenie

1. Wydrukujcie albo zapiszcie na nośniku zrzuty ekranu z datami i adresami stron.
2. Spiszcie krótko, co się stało i od kiedy: publikacja adresu, groźby, telefony, obce osoby pod domem.
3. Przy groźbach i nękaniu złóżcie wniosek o ściganie. Bez niego postępowanie w tych sprawach nie ruszy.
4. Powiedzcie wprost, czego się obawiacie i dlaczego: w sieci jest Wasz adres, ktoś zapowiedział przyjazd, dzieci chodzą do szkoły wskazanej w komentarzach.
5. Poproście o potwierdzenie przyjęcia zawiadomienia i zapiszcie numer sprawy.

Jakiej ochrony może udzielić Policja?

Ustawa o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka przewiduje trzy środki: ochronę na czas czynności procesowej, ochronę osobistą i pomoc w zmianie miejsca pobytu. Obejmują one pokrzywdzonych, świadków i osoby im najbliższe, jeżeli w związku z postępowaniem karnym zagrożone jest ich życie lub zdrowie. Decyzję podejmuje komendant wojewódzki Policji na pisemny wniosek składany za pośrednictwem organu, który prowadzi postępowanie.

Ochrona osobista i pomoc w zmianie miejsca pobytu są przewidziane dla sytuacji wysokiego zagrożenia. Osobie, która zmieniła miejsce pobytu i nie może pracować, można przyznać pomoc finansową do 3500 zł miesięcznie. To rozwiązania stosowane rzadko, ale warto wiedzieć, że istnieją.

Rodzina osoby podejrzanej też może być pokrzywdzona.
Jeśli ktoś Wam grozi albo Was nęka, w tej sprawie to Wy jesteście pokrzywdzonymi, niezależnie od tego, co zarzuca się Waszemu krewnemu. Krewni podejrzanego często są też świadkami w głównym postępowaniu.

Adres nie trafia do akt jawnych dla stron.
Zgodnie z Kodeksem postępowania karnego w protokole nie zamieszcza się miejsca zamieszkania, miejsca pracy, telefonu ani adresu e-mail pokrzywdzonych i świadków. Dane te trafiają do osobnego załącznika adresowego.

Czego możecie żądać od mediów, które ujawniają dane rodziny?

Media mają prawo informować o głośnych sprawach. Nie mają natomiast prawa czynić z Waszej rodziny bohaterów relacji wbrew Waszej woli. Granice wyznacza Prawo prasowe i przepisy o ochronie dóbr osobistych.

Co mówi Prawo prasowe

Dane podejrzanego, pokrzywdzonych i świadków.
Art. 13 zakazuje publikowania wizerunku i innych danych osobowych osób, przeciwko którym toczy się postępowanie, a także świadków, pokrzywdzonych i poszkodowanych, chyba że wyrażą na to zgodę. Prokurator lub sąd może zezwolić na ujawnienie danych podejrzanego albo oskarżonego. Takie zezwolenie nie obejmuje jego rodziny.

Prywatna sfera życia.
Art. 14 ust. 6 zabrania publikowania bez zgody informacji i danych z prywatnej sfery życia, chyba że wiążą się one bezpośrednio z działalnością publiczną danej osoby. Krewni sprawcy i ofiary zwykle żadnej działalności publicznej nie prowadzą. Naruszenie art. 14 jest zagrożone grzywną albo karą ograniczenia wolności.

Obowiązek ochrony dóbr osobistych.
Art. 12 nakłada na dziennikarza obowiązek szczególnej staranności i ochrony dóbr osobistych. Do dóbr osobistych Kodeks cywilny zalicza między innymi cześć, nazwisko, wizerunek i nietykalność mieszkania.

Jak media ujawniają rodzinę, nie podając nazwiska

Skrót „Jan K.” niczego nie chroni, gdy obok pojawia się nazwa małej miejscowości, zdjęcie domu, zawód rodziców albo nazwa rodzinnej firmy. Rozpoznać Was mogą wtedy wszyscy sąsiedzi. Możecie żądać usunięcia właśnie tych szczegółów:

• zdjęć i nagrań domu, podwórka, klatki schodowej, samochodu z tablicą rejestracyjną,
• nazwy ulicy, osiedla albo małej miejscowości,
• zdjęć pobranych z Waszych profili i z profilu zmarłego,
• informacji o miejscu pracy, firmie rodzinnej i szkole dzieci,
• wypowiedzi sąsiadów o Waszym życiu prywatnym,
• nagrań z pogrzebu, jeśli prosiliście o jego prywatny charakter.

Wzór pisma do redakcji

„Szanowni Państwo, w materiale [tytuł, adres strony, data publikacji] opublikowali Państwo [zdjęcie domu / nazwę miejscowości i zawód rodziców / zdjęcie z prywatnego profilu]. Informacje te pozwalają rozpoznać naszą rodzinę. Nie wyraziliśmy na to zgody. Nie prowadzimy działalności publicznej, a dane te nie są potrzebne do poinformowania o zdarzeniu.

Na podstawie art. 14 ust. 6 Prawa prasowego oraz art. 24 Kodeksu cywilnego wzywamy do usunięcia wskazanych danych i zdjęć z materiału, z jego zapowiedzi w mediach społecznościowych oraz z materiałów powiązanych, w terminie 2 dni od otrzymania tego pisma. Po publikacji do naszej rodziny kierowane są groźby, które zgłosiliśmy Policji. Prosimy o potwierdzenie wykonania. [imię i nazwisko, adres do korespondencji]”

Pismo wyślijcie e-mailem do redaktora naczelnego i do wydawcy, a przy poważnych naruszeniach także listem poleconym. Termin w piśmie wyznaczacie sami, ustawa go nie określa.

Sprostowanie nieprawdziwej informacji

Jeśli media podały nieprawdę, na przykład że „rodzina wiedziała o planach” albo że „rodzice ofiary zaniedbywali dziecko”, możecie żądać sprostowania. Zasady z Prawa prasowego są ścisłe:

• sprostowanie dotyczy faktów, a nie ocen, i musi być rzeczowe,
• składa się je na piśmie: listem nadanym na poczcie albo w siedzibie redakcji, w terminie 21 dni od dnia publikacji,
• musi zawierać podpis, imię i nazwisko oraz adres korespondencyjny, który można zastrzec do wiadomości redakcji,
• tekst nie może być dłuższy niż dwukrotność fragmentu, którego dotyczy,
• w wydaniu elektronicznym redaktor naczelny publikuje je w ciągu 3 dni roboczych od otrzymania,
• jeśli odmówi, można wnieść pozew, ale roszczenie wygasa po roku od publikacji materiału.

O sprostowanie informacji dotyczącej osoby zmarłej może wystąpić osoba najbliższa. To ważne dla rodzin ofiar, gdy media powielają nieprawdziwe wersje zdarzenia.

Gdy redakcja odmawia

Pozew o ochronę dóbr osobistych.
Możecie żądać zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, przeprosin oraz zadośćuczynienia. W pilnych sprawach pełnomocnik może wnosić o zabezpieczenie, czyli tymczasowy zakaz publikacji określonych danych na czas procesu.

Skarga do Rady Etyki Mediów.
Karta Etyczna Mediów z 1995 roku zobowiązuje dziennikarzy do zasady szacunku i tolerancji, czyli poszanowania godności, prywatności i dobrego imienia. Rada nie nakłada kar, ale publikuje stanowiska, z którymi redakcje się liczą.

Skarga do KRRiT.
Na audycję radiową, telewizyjną albo materiał w serwisie wideo na żądanie można poskarżyć się do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, między innymi przez formularz skargi na audycję.

Portale plotkarskie i profile „informacyjne”.
Wiele stron udających media nie jest zarejestrowaną prasą. Wobec nich stosuje się te same przepisy o dobrach osobistych, a dodatkowo pełne zasady ochrony danych osobowych i zgłoszenia do platformy, na której działają.

Jak usunąć adres, zdjęcia i dane rodziny z sieci?

Publikowanie czyjegoś adresu lub telefonu po to, by inni mogli tę osobę nękać, nazywa się doxingiem. W takich sprawach działajcie trzema drogami naraz.

Zgłoszenie do platformy

Zgłaszajcie wpisy jako ujawnienie danych prywatnych albo nękanie, a nie jako „mowę nienawiści”. To kategoria, w której serwisy reagują najszybciej. Akt o usługach cyfrowych zobowiązuje platformy działające w Unii Europejskiej do przyjmowania zgłoszeń nielegalnych treści i do uzasadnienia swojej decyzji. Od odmowy można się odwołać w serwisie.

Jeśli zgłoszeń jest dużo, podzielcie pracę. Jedna zaufana osoba zgłasza wpisy z adresem, druga groźby. Prowadźcie prostą tabelę: adres wpisu, data zgłoszenia, odpowiedź. Cały schemat opisujemy w tekście doxing: ktoś opublikował Wasz adres lub numer telefonu.

Wyniki wyszukiwania Google

Google przyjmuje prośby o usunięcie z wyników wyszukiwania stron, które zawierają adres, numer telefonu lub adres e-mail, zwłaszcza gdy towarzyszą im groźby albo zachęty do nękania. Opisuje to Pomoc Google o usuwaniu informacji prywatnych. Do pilnowania nowych wyników służy narzędzie „Wyniki wyszukiwania informacji o Tobie”.

Usunięcie z wyszukiwarki nie usuwa treści ze strony źródłowej. Dlatego równolegle piszcie do administratora strony. Więcej znajdziecie w tekście jak usunąć wyniki z Google na swoje imię i nazwisko.

Żądanie usunięcia danych i skarga do UODO

RODO daje Wam prawo żądania usunięcia danych od administratora strony, forum albo profilu. Administrator ma miesiąc na odpowiedź. Jeśli nie zareaguje albo odmówi, można złożyć skargę do Prezesa UODO. Urząd wymaga, by najpierw zwrócić się do administratora.

Dwie uwagi. Wobec redakcji prasowych prawo do usunięcia danych jest ograniczone wyjątkiem dotyczącym wolności wypowiedzi i informacji, dlatego w sporach z mediami skuteczniejsze bywają Prawo prasowe i dobra osobiste. RODO nie chroni też danych osób zmarłych. Chroni natomiast Wasze dane, a sądy od lat uznają pamięć o zmarłym bliskim za dobro osobiste rodziny.

Rodzina sprawcy i rodzina ofiary: co jest inne?

Jeśli jesteście bliskimi osoby podejrzanej lub skazanej

Nie odpowiadacie za cudzy czyn.
Nie macie obowiązku przepraszać, tłumaczyć się ani zabierać głosu. Wyrazy współczucia dla pokrzywdzonych możecie przekazać prywatnie albo przez pełnomocnika, jeśli tego chcecie.

Nie brońcie krewnego w komentarzach.
Wpisy w rodzaju „on taki nie był” są natychmiast kopiowane i przedstawiane jako usprawiedliwianie czynu. Miejscem na obronę jest postępowanie, a nie sekcja komentarzy.

Chrońcie pracę i szkołę.
Uprzedźcie pracodawcę i dyrekcję szkoły, zanim zrobi to ktoś obcy. Krótka rozmowa wystarczy: sprawa dotyczy krewnego, do firmy lub szkoły mogą przychodzić wiadomości, prosimy o ich przekazywanie i nieudzielanie informacji. Schemat takiej rozmowy opisujemy w tekście hejter pisze do Waszego pracodawcy, rodziny albo klientów.

Macie prawo do żałoby i wstydu jednocześnie.
Bliscy sprawcy tracą osobę, którą znali, i jednocześnie mierzą się z tym, co zrobiła. To bardzo obciążające i rozmowa z psychologiem jest tu rozsądnym krokiem, a nie oznaką słabości.

Jeśli jesteście bliskimi osoby pokrzywdzonej

W postępowaniu działacie w miejsce zmarłego.
W razie śmierci pokrzywdzonego jego prawa w postępowaniu karnym mogą wykonywać osoby najbliższe. Organ prowadzący sprawę ma obowiązek pouczyć o tym co najmniej jedną z nich.

Nie musicie udostępniać zdjęć.
Redakcje często proszą o „ładne zdjęcie” zmarłego. Możecie odmówić. Możecie też zażądać usunięcia zdjęć pobranych z profili bez Waszej zgody.

Zbiórki i fałszywe konta.
Po tragediach pojawiają się zbiórki zakładane przez obcych oraz profile podszywające się pod rodzinę. Jeśli sami prowadzicie zbiórkę, wskażcie w jednym miejscu, która jest prawdziwa. Pozostałe zgłaszajcie serwisom jako podszywanie się.

Teorie i podważanie zdarzenia.
Nie prostujcie ich w komentarzach. Nieprawdziwe informacje w mediach prostujcie w trybie Prawa prasowego, a wpisy naruszające pamięć o zmarłym zgłaszajcie i dokumentujcie.

Jak chronić dzieci w rodzinie?

Dzieci i nastolatki dowiadują się o komentarzach szybciej niż dorośli, zwykle od rówieśników. Nie zostawiajcie ich z tym samych.

Powiedzcie prawdę w kilku zdaniach.
Dziecko powinno usłyszeć od Was, co się stało i że w internecie pojawiają się przykre wpisy. Dodajcie, że nie jest niczemu winne i że dorośli się tym zajmują.

Ustalcie zasady na najbliższe tygodnie.
Konto prywatne, żadnych odpowiedzi na zaczepki, każda niepokojąca wiadomość trafia do rodzica. Dziecko nie zgłasza niczego samo i nie rozmawia z dziennikarzami.

Porozmawiajcie ze szkołą.
Wychowawca i pedagog powinni wiedzieć o sytuacji, żeby reagować na zaczepki i nie dopuścić do nagrywania dziecka. Poproście, by szkoła nie udzielała mediom żadnych informacji o uczniu.

Dajcie numer, pod który można zadzwonić.
116 111 to telefon zaufania dla dzieci i młodzieży. O tym, jak obecność bliskich zmniejsza skutki hejtu, piszemy w tekście wsparcie bliskich jako ochrona przed skutkami hejtu.

Czego nie robić, nawet gdy emocje są ogromne?

Nie publikujcie długich oświadczeń pisanych w nocy.
Każde zdanie będzie cytowane osobno. Jeśli chcecie zabrać głos, niech tekst przeczyta wcześniej prawnik albo ktoś spoza rodziny.

Nie ujawniajcie danych autorów wpisów.
Publikowanie nazwisk i zdjęć hejterów może obrócić się przeciwko Wam. Ustalaniem tożsamości zajmują się Policja, prokuratura i sąd.

Nie usuwajcie niczego przed zabezpieczeniem.
Dotyczy to także wiadomości prywatnych i komentarzy pod Waszymi wpisami.

Nie czytajcie wszystkiego.
Jedna osoba przegląda i dokumentuje, reszta rodziny nie musi znać treści każdego wpisu. To nie ucieczka, tylko ochrona zdrowia.

Nie zakładajcie, że samo przycichnie na zawsze.
Ustawcie powiadomienia o nowych wynikach na Wasze nazwisko i wróćcie do planu przed rozprawą, wyrokiem i rocznicą.

Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnika. W sprawach głośnych postępowań warto jak najwcześniej skorzystać z pomocy adwokata lub radcy prawnego.

Podsumowanie: nie odpowiadacie za cudzy czyn i macie prawo do ochrony

Hejt wobec rodziny sprawcy albo ofiary tragedii jest formą odpowiedzialności zbiorowej, której prawo nie przewiduje. W pierwszej dobie liczą się trzy kroki: dowody, zamknięte profile i jedna osoba do kontaktu. Potem przychodzi czas na zgłoszenia do platform, pisma do redakcji i, przy groźbach lub nękaniu, wniosek o ściganie.

Media mogą informować o sprawie, ale nie mogą bez zgody ujawniać Waszego życia prywatnego. Policja ma narzędzia ochrony pokrzywdzonych, świadków i ich najbliższych. Fala ataków opada, a wpisy z Waszymi danymi da się krok po kroku usuwać. Nie musicie robić tego sami.

Gdzie szukać pomocy?

Fundacja Usuwanie Hejtu pomaga przygotować zgłoszenia do serwisów i redakcji oraz prowadzi je do końca, pomaga zabezpieczyć materiał i kieruje do prawnika lub psychologa. Nie ustala tożsamości autorów poza drogą prawną i nie zastępuje prawnika. Kontakt: tel. 222 900 142, biuro@usuwaniehejtu.pl. Działania Fundacji można wesprzeć darowizną na stronie usuwaniehejtu.pl.

• 112: gdy ktoś jest pod Waszym domem, grozi przyjazdem albo istnieje zagrożenie życia.
• Policja lub prokuratura: zawiadomienie o groźbach, nękaniu i nawoływaniu do przemocy oraz wniosek o środki ochrony.
• 116 006: Linia Pomocy Pokrzywdzonym dla osób pokrzywdzonych przestępstwem, świadków i ich bliskich. Według Funduszu Sprawiedliwości działa od 1 września 2026 roku całodobowo i anonimowo, oferuje wsparcie psychologiczne i informacje prawne. Na tej samej stronie jest lista ośrodków pomocy.
• 116 123: telefon dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym.
• 116 111: telefon zaufania dla dzieci i młodzieży.
• 800 100 100: telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawach bezpieczeństwa dzieci.
• Adwokat lub radca prawny: pisma do redakcji, sprostowania, pozew o ochronę dóbr osobistych.
• Prezes UODO, Rada Etyki Mediów i KRRiT: skargi na przetwarzanie danych i na materiały medialne.

Najczęściej zadawane pytania

1. Czy rodzina odpowiada prawnie za przestępstwo popełnione przez krewnego?
Nie. Odpowiedzialność karną ponosi wyłącznie osoba, która popełniła czyn. Krewni nie mają obowiązku przepraszać ani tłumaczyć się publicznie, a ataki na nich mogą same być przestępstwem.

2. Czy media mogą podać nazwisko i adres rodziny sprawcy?
Bez zgody nie powinny. Prawo prasowe zabrania publikowania informacji z prywatnej sfery życia osób, które nie prowadzą działalności publicznej. Zezwolenie prokuratora lub sądu na ujawnienie danych podejrzanego nie obejmuje jego bliskich.

3. Redakcja pokazała nasz dom i podała nazwę wsi. Co możemy zrobić?
Wyślijcie do redaktora naczelnego i wydawcy pisemne wezwanie do usunięcia tych szczegółów, powołując się na art. 14 ust. 6 Prawa prasowego i art. 24 Kodeksu cywilnego. Jeśli redakcja odmówi, pozostaje pozew o ochronę dóbr osobistych oraz skarga do Rady Etyki Mediów lub KRRiT.

4. Ile mamy czasu na sprostowanie nieprawdziwej informacji w mediach?
Sprostowanie trzeba nadać na poczcie albo złożyć w redakcji w ciągu 21 dni od publikacji materiału. Jeśli redaktor naczelny odmówi, można iść do sądu, ale roszczenie wygasa po roku od publikacji.

5. Czy groźby wobec rodziny podejrzanego są ścigane?
Tak. Groźba karalna i uporczywe nękanie są przestępstwami bez względu na to, kim jest pokrzywdzony. W obu przypadkach potrzebny jest Wasz wniosek o ściganie, dlatego warto złożyć go razem z zawiadomieniem.

6. Czy Policja może nas chronić?
Tak, jeśli w związku z postępowaniem karnym zagrożone jest życie lub zdrowie pokrzywdzonego, świadka albo ich najbliższych. Ustawa przewiduje ochronę na czas czynności procesowej, ochronę osobistą i pomoc w zmianie miejsca pobytu. Wniosek składa się na piśmie przez organ prowadzący sprawę.

7. Czy powinniśmy wydać oświadczenie?
Nie ma takiego obowiązku. Krótki komunikat z prośbą o uszanowanie prywatności bywa pomocny, gdy dziennikarze nie przestają dzwonić. Powinien mieć kilka zdań i nie odnosić się do przebiegu zdarzenia ani śledztwa.

8. Co zrobić z profilem bliskiego, który zginął, gdy pojawiają się tam okrutne komentarze?
Zgłaszajcie komentarze jako nękanie i zwróćcie się do serwisu o zamknięcie konta albo nadanie mu statusu upamiętniającego. Serwisy zwykle wymagają dokumentu potwierdzającego zgon i pokrewieństwo.

9. Czy RODO pozwala usunąć nasze dane z portalu informacyjnego?
Wobec prasy prawo do usunięcia danych jest ograniczone wyjątkiem dotyczącym wolności wypowiedzi i informacji. W sporach z redakcjami lepiej sprawdzają się Prawo prasowe i ochrona dóbr osobistych. Wobec forów, profili i zwykłych stron RODO działa w pełnym zakresie.

10. Jak długo trwa taka fala hejtu?
Najsilniejsza jest w pierwszych dniach, potem wraca przy kolejnych informacjach o sprawie: zarzutach, pogrzebie, rozprawie, wyroku i rocznicy. Dlatego profile warto trzymać zamknięte dłużej, a przed ważnymi datami wrócić do planu.

11. Dziecko jest wytykane w szkole z powodu krewnego. Co robić?
Porozmawiajcie z wychowawcą i pedagogiem, zanim sytuacja się zaostrzy, i poproście o reagowanie na zaczepki oraz o nieudzielanie informacji mediom. Dziecko nie powinno samo odpowiadać na wpisy. Może zadzwonić pod 116 111, a rodzice pod 800 100 100.

12. Czy warto zmienić nazwisko albo się wyprowadzić?
To decyzje na później, nie na pierwsze dni. Zwykle wystarcza czasowy wyjazd, zamknięcie profili i usuwanie wpisów z danymi. Przy wysokim zagrożeniu Policja może pomóc w zmianie miejsca pobytu na podstawie ustawy o ochronie pokrzywdzonego i świadka.

Źródła

• Komenda Główna Policji, serwis Statystyka, 2023: Groźba karalna (art. 190). Postępowania wszczęte i przestępstwa stwierdzone za lata 1999-2023
• Komenda Główna Policji, serwis Statystyka, 2023: Uporczywe nękanie. Kradzież tożsamości (art. 190a). Postępowania wszczęte i przestępstwa stwierdzone za lata 2012-2023
• Uniwersytet SWPS, 2025 (badania z 2019 i 2024): Marek Kochan, Polscy internauci na temat hejtu 2019-2024. Raport z badania
• Kancelaria Sejmu, 2018: Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe, tekst ujednolicony
• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, tekst ujednolicony
• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego, tekst ujednolicony
• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, tekst ujednolicony
• Kancelaria Sejmu, 2025: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka, tekst ujednolicony
• Kancelaria Sejmu, 2019: Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych, tekst ujednolicony
• EUR-Lex, 2016: Rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO)
• EUR-Lex, 2022: Rozporządzenie (UE) 2022/2065 (akt o usługach cyfrowych)
• Urząd Ochrony Danych Osobowych, 2026: Masz prawo złożyć skargę do Prezesa UODO
• Rada Etyki Mediów, 1995: Karta Etyczna Mediów
• Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, 2026: Skargi i wnioski
• Pomoc Google, 2026: Usuwanie informacji prywatnych z wyszukiwarki Google
• Pomoc Google, 2026: Znajdowanie osobistych informacji kontaktowych w wynikach wyszukiwania Google i ich usuwanie
• Fundusz Sprawiedliwości, Ministerstwo Sprawiedliwości, 2026: Znajdź ośrodek pomocy. Linia Pomocy Pokrzywdzonym 116 006

A jak to wyglądało u Was? Napiszcie w komentarzu

Czy redakcja usunęła zdjęcie domu albo nazwę miejscowości po Waszym piśmie i ile to trwało? Co najbardziej pomogło Waszej rodzinie w pierwszych dniach: zamknięcie profili, jedna osoba do kontaktu, a może wsparcie sąsiadów lub szkoły? Prosimy, nie podawajcie w komentarzach nazwisk, nazw miejscowości ani szczegółów pozwalających rozpoznać inne osoby.