Scenariusz lekcji wychowawczej o hejcie dla klas 4-6: żart czy już krzywda?

„To był tylko żart” to zdanie, które wychowawcy klas 4-6 słyszą najczęściej, gdy rozmawiają z uczniami o przykrych wiadomościach. Dzieci w tym wieku zwykle mówią je szczerze. Naprawdę nie widzą jeszcze, w którym miejscu zabawa zamienia się w czyjąś krzywdę.

Poniżej znajdziecie gotowy scenariusz lekcji wychowawczej na 45 minut. Uczniowie pracują na przykładach wiadomości, ćwiczą w parach i na koniec układają własne zasady klasy. Dostajecie też karty do wydruku, zdania do powiedzenia na głos i podpowiedzi na trudne chwile.

W skrócie

• Lekcja trwa 45 minut i ma jeden cel: uczniowie poznają cztery pytania, którymi sami sprawdzą, czy wiadomość jest jeszcze żartem.
• Cztery pytania brzmią: kto się śmieje, kto to widzi, który to raz i co się dzieje po słowie „przestań”.
• Pracujecie wyłącznie na wymyślonych przykładach. Prawdziwych spraw z klasy nie omawia się przy wszystkich.
• W polskim badaniu EU Kids Online 2026 (dane z 2025 roku, uczniowie w wieku 10-16 lat) przemocy twarzą w twarz doświadczyło w ciągu roku 27,3% badanych, a przemocy w internecie 15,4%.
• Prawie połowa pokrzywdzonych (49,9%) wskazała jako sprawców uczniów z własnej szkoły. Dlatego o hejcie warto rozmawiać w klasie, a nie tylko „o internecie”.
• Po lekcji zostaje plakat z zasadami klasy i jasna informacja, do kogo uczeń może przyjść z problemem.

Dlaczego warto przeprowadzić tę lekcję już w klasach 4-6?

W klasach 4-6 wiele dzieci ma już własny telefon i pisze z rówieśnikami w grupach w komunikatorze. Umiejętności techniczne wyprzedzają u nich umiejętności społeczne. Dziecko potrafi wysłać przerobione zdjęcie w kilka sekund, ale nie potrafi jeszcze przewidzieć, co poczuje osoba na zdjęciu.

To także wiek, w którym łatwo coś zmienić. Normy klasy dopiero się tworzą. Jeśli klasa ustali teraz, co jest żartem, a co nim nie jest, będzie do tego wracać w starszych klasach.

Co mówią dane?

Przemoc rówieśnicza dzieje się głównie wśród znajomych.
W polskim badaniu EU Kids Online 2026 wzięło udział 1502 uczniów w wieku 10-16 lat, a dane zbierano w 2025 roku. Przemocy twarzą w twarz doświadczyło w ciągu roku 27,3% badanych, a przemocy w internecie 15,4%. Wśród osób pokrzywdzonych 49,9% wskazało uczniów ze swojej szkoły, a 32,1% znajomych lub przyjaciół. Osoby znane wyłącznie z internetu wskazało 11,6%.

Najmłodsi też widzą nienawistne treści.
W tym samym badaniu tylko 45,2% dzieci w wieku 10-11 lat odpowiedziało, że w ciągu roku ani razu nie widziało w sieci nienawistnych lub poniżających treści wobec jakiejś grupy ludzi. Pozostałe dzieci w tym wieku zetknęły się z nimi przynajmniej kilka razy.

Część uczniów nie umie nazwać tego, co ich spotyka.
W badaniu NASK „Nastolatki 3.0” z 2022 roku (4984 uczniów klas 7-8 i szkół ponadpodstawowych) 38,9% badanych odpowiedziało, że było wyzywanych w internecie, a 24,3%, że było ośmieszanych. Aż 17,8% wybrało odpowiedź „trudno powiedzieć”, czyli nie potrafiło ocenić, czy to, czego doświadczyło, było przemocą. Wasza lekcja dotyczy właśnie tej trudności.

Zjawisko nie maleje.
Według WHO Europa w badaniu HBSC z lat 2021/2022 (ponad 279 tysięcy uczniów w wieku 11, 13 i 15 lat z 44 krajów i regionów) cyberprzemocy doświadczyło 15% nastolatków, czyli mniej więcej 1 na 6. W 2018 roku było to 12% chłopców i 13% dziewcząt.

Jedno zastrzeżenie. Badanie NASK objęło uczniów od klasy 7, więc nie opisuje wprost Waszych klas. Najbliżej wieku 10-12 lat są dane EU Kids Online i WHO. Wszystkie te badania opierają się na deklaracjach uczniów w ankietach, a każde pyta o przemoc trochę inaczej, dlatego wyników nie należy zestawiać ze sobą jeden do jednego.

Scenariusz lekcji: cel, czas i materiały

Temat lekcji.
Żart czy już krzywda? Jak to sprawdzić, zanim wyślemy wiadomość.

Czas.
45 minut. Jeśli macie dwie godziny z rzędu, rozdzielcie pracę na przykładach i ćwiczenie w parach na osobne lekcje.

Miejsce.
Sala, w której da się ustawić krzesła w kręgu albo zestawić ławki do pracy w czwórkach.

Cele lekcji w języku ucznia

• Wiem, że żart jest wtedy, gdy śmieją się obie strony.
• Znam cztery pytania, które pomagają sprawdzić wiadomość przed wysłaniem.
• Umiem powiedzieć „przestań” i umiem przestać, gdy ktoś mnie o to prosi.
• Wiem, do kogo pójść, gdy coś w grupie klasowej mnie niepokoi.

Co przygotować?

• Zestaw 10 kart z wiadomościami dla każdej czwórki uczniów (treść kart znajdziecie niżej).
• Trzy kartki z napisami: „Żart”, „To zależy”, „Krzywda”.
• Dla każdej pary kartę z jedną sytuacją do ćwiczenia.
• Duży arkusz papieru i flamaster na zasady klasy.
• Małe karteczki na anonimowe zakończenie lekcji i pudełko.

Telefony uczniów nie są na tej lekcji potrzebne. Nie proście dzieci, żeby pokazywały prawdziwe wiadomości ze swoich grup.

Plan lekcji w tabeli

Część	Czas	Co robią uczniowie	Co robi wychowawca
Wstęp	5 minut	Reagują na dwa zdania i mówią, czym się różnią	Podaje temat i trzy zasady rozmowy
Przykłady wiadomości	15 minut	W czwórkach układają karty w trzech kolumnach	Zbiera wyniki i wprowadza cztery pytania
Ćwiczenie w parach	12 minut	Ćwiczą zdania „przestań” i „przepraszam”	Chodzi między parami, podpowiada
Zasady klasy	8 minut	Proponują i wybierają trzy lub cztery zasady	Zapisuje je na arkuszu
Zakończenie	5 minut	Piszą anonimową karteczkę	Mówi, do kogo można przyjść po pomoc

Źródło: opracowanie własne Fundacji Usuwanie Hejtu. Dane o skali zjawiska przytoczone w tym wpisie pochodzą z badania EU Kids Online 2026.

Przebieg lekcji krok po kroku

Wstęp: dwa zdania i trzy zasady rozmowy (5 minut)

Zacznijcie bez słowa „hejt”. Napiszcie na tablicy dwa zdania i zapytajcie, czym się różnią.

• „Ale masz dziś fryzurę, jak po wyścigu z wiatrem!” - mówi przyjaciółka, obie się śmieją.
• „Ale masz dziś fryzurę, jak po wyścigu z wiatrem!” - pisze ktoś na grupie klasowej pod zdjęciem zrobionym z ukrycia.

Słowa są takie same. Uczniowie szybko zauważą, że zmienia się to, kto je mówi, gdzie i kto na to patrzy. To punkt wyjścia całej lekcji.

Następnie podajcie trzy zasady rozmowy na tę godzinę:

1. Mówimy o przykładach z kart, a nie o osobach z naszej klasy.
2. Nie podajemy imion, kiedy opowiadamy o czymś, co się wydarzyło.
3. Każda odpowiedź jest w porządku, jeśli umiemy ją wyjaśnić.

Zdanie do powiedzenia na głos.
„Dziś nikogo nie będziemy oceniać ani szukać winnych. Chcę, żebyście po tej lekcji umieli sami sprawdzić wiadomość, zanim ją wyślecie.”

Praca na przykładach wiadomości (15 minut)

Podzielcie klasę na czwórki. Każda grupa dostaje 10 kart i trzy nagłówki: „Żart”, „To zależy”, „Krzywda”. Zadanie brzmi: ułóżcie karty pod nagłówkami i przygotujcie się, żeby wyjaśnić dwa wybory.

Na układanie dajcie 6 minut. Potem zapytajcie grupy o te karty, które trafiły w różne miejsca. Właśnie o nich warto rozmawiać. Tam, gdzie wszyscy są zgodni, wystarczy jedno zdanie.

Kiedy pojawi się spór, nie rozstrzygajcie go sami. Zapytajcie: „Czego musielibyśmy się dowiedzieć, żeby mieć pewność?”. Odpowiedzi uczniów zapisujcie na tablicy. Niemal zawsze układają się w cztery pytania.

Cztery pytania sprawdzające

Kto się śmieje?
Jeśli śmieją się obie strony, to żart. Jeśli śmieją się wszyscy oprócz jednej osoby, to już nie jest żart, tylko śmianie się z kogoś.

Kto to widzi?
To samo zdanie brzmi inaczej w rozmowie dwóch przyjaciół, a inaczej na grupie, w której jest 25 osób. Im więcej widzów, tym mocniej boli.

Który to raz?
Jedno przezwisko można wyjaśnić i zapomnieć. Przezwisko powtarzane codziennie przez kilka osób zamienia się w dokuczanie.

Co się dzieje po słowie „przestań”?
To najważniejsze pytanie. Jeśli po prośbie żart się kończy, wszystko jest w porządku. Jeśli po prośbie ktoś pisze dalej, od tej chwili wie, że sprawia przykrość, i robi to celowo.

Zapiszcie pytania na tablicy i zostawcie je do końca lekcji. Dodajcie jedno zdanie, które porządkuje całość: o tym, czy coś jest żartem, decyduje także osoba, której żart dotyczy.

Ćwiczenie w parach: „przestań” i „przepraszam” (12 minut)

Dzieci w tym wieku często wiedzą, co jest nie w porządku, ale nie mają gotowych słów. To ćwiczenie daje im te słowa. Każda para dostaje jedną sytuację z kart i wykonuje dwa zadania.

1. Pierwsza osoba mówi lub pisze na kartce zdanie osoby, której żart nie bawi. Zdanie ma mieć trzy części: co się stało, co czuję, o co proszę.
2. Druga osoba odpowiada jako autor wiadomości. Jej odpowiedź też ma trzy części: przepraszam, przestaję, naprawiam.
3. Po trzech minutach uczniowie zamieniają się rolami i biorą nową sytuację.

Wzór zdania „przestań”.
„Napisałeś na grupie o moich okularach. Jest mi przykro, bo widzi to cała klasa. Proszę, usuń tę wiadomość i nie pisz tak więcej.”

Wzór odpowiedzi.
„Przepraszam, nie pomyślałem, że to Cię zaboli. Już to usuwam. Napiszę na grupie, że to było głupie z mojej strony.”

Na koniec poproście dwie lub trzy chętne pary o odczytanie zdań. Zwróćcie uwagę klasy na to, czego w dobrych odpowiedziach nie ma: nie ma „ale to był tylko żart” ani „przesadzasz”.

Dodajcie też trzecią rolę, o której dzieci często zapominają. Zapytajcie: „A co może napisać osoba, która tylko to czyta?”. Wystarczy jedno zdanie na grupie, na przykład „Dajcie już spokój”, albo prywatna wiadomość do osoby, z której się śmieją: „Widziałam to. Wszystko w porządku?”. Więcej pomysłów dla świadków znajdziecie we wpisie o tym, jak pomóc osobie hejtowanej w klasie.

Zasady klasy (8 minut)

Wróćcie do kręgu albo do tablicy. Zapytajcie: „Jakie trzy lub cztery zasady chcemy mieć w naszej klasie i w naszej grupie?”. Zapisujcie propozycje słowami uczniów. Zasady ustalone przez dzieci działają dłużej niż zasady podane przez dorosłego.

Jeśli klasa potrzebuje podpowiedzi, zaproponujcie początek zdania:

• „Zanim wyślemy, sprawdzamy…”
• „Kiedy ktoś pisze „przestań”, to…”
• „Zdjęcia i nagrania innych osób…”
• „Kiedy widzimy, że komuś jest przykro…”

Gotowy arkusz powieście w sali. Możecie też poprosić, żeby wszyscy uczniowie się pod nim podpisali.

Zakończenie: anonimowa karteczka (5 minut)

Rozdajcie karteczki. Każdy uczeń kończy jedno z dwóch zdań: „Dziś zrozumiałam lub zrozumiałem, że…” albo „Chcę, żeby wychowawca wiedział, że…”. Karteczki są bez podpisu, chyba że ktoś chce się podpisać. Wszyscy wrzucają je do pudełka, także ci, którzy nic nie napisali.

Zdanie do powiedzenia na głos.
„Jeśli dzieje się coś, co Was niepokoi, możecie przyjść do mnie, do pedagoga albo powiedzieć rodzicom. Mówienie o tym, że komuś dzieje się krzywda, to nie skarżenie. To pomaganie.”

Przeczytajcie karteczki tego samego dnia. Zdarza się, że właśnie w ten sposób dziecko pierwszy raz daje znać o problemie.

Karty z przykładami wiadomości do wydruku

Przed wydrukiem sprawdźcie imiona. Zmieńcie te, które nosi ktoś w Waszej klasie. Usuńcie też kartę, która za bardzo przypomina sytuację znaną uczniom.

1. Zosia wysyła przyjaciółce ich wspólne zdjęcie z wycieczki z podpisem: „Wyglądamy jak dwie zmokłe kury”. Przyjaciółka odpisuje śmiejącą się buźką.
2. Ktoś wrzuca na grupę klasową zdjęcie Bartka zrobione na WF-ie, kiedy się potknął. Pod spodem pojawia się 14 śmiejących się buziek. Bartek nic nie pisze.
3. Po sprawdzianie Ola pisze na grupie: „Kto dostał jedynkę? Na pewno Michał, jak zawsze”.
4. Dwóch kolegów od roku nazywa się nawzajem „Profesor” i „Mistrz”. Obaj sami tak się podpisują w grach.
5. Kilka osób od tygodnia pisze do Hani „Żyrafa”. Hania napisała raz: „Przestańcie”. Dostała odpowiedź: „Nie znasz się na żartach”.
6. Kuba przerabia zdjęcie kolegi w aplikacji, dodaje mu ośle uszy i wysyła tylko jemu. Kolega odpisuje: „Dobre, zrobię Ci takie samo”.
7. To samo przerobione zdjęcie Kuba wrzuca na grupę klasową bez pytania kolegi.
8. Dziewczynki zakładają nową grupę „Klasa 5b bez Mai” i piszą w niej o tym, w co Maja była dziś ubrana.
9. Antek pisze pod filmikiem kolegi z gry: „Słabo Ci poszło, następnym razem zagraj ze mną, pokażę Ci ten poziom”.
10. Ktoś robi zrzut ekranu z prywatnej rozmowy, w której Wiktoria zwierza się z kłopotów, i wysyła go trzem innym osobom z dopiskiem „Zobaczcie”.

Jak omawiać karty?

Karty 1, 4 i 6 to żarty: śmieją się obie strony i nie ma widowni. Karta 9 to krytyka, a nie hejt, bo dotyczy gry, a nie osoby, i zawiera propozycję pomocy. Warto to dzieciom wyraźnie powiedzieć: wolno mieć inne zdanie i wolno je napisać.

Karty 2, 5, 8 i 10 to krzywda. Przy karcie 2 zapytajcie, co oznacza milczenie Bartka. Dzieci często biorą je za zgodę. Przy karcie 8 pokażcie, że krzywdzić można także bez żadnej wiadomości wysłanej do tej osoby. O tej formie przemocy piszemy szerzej we wpisie o wykluczeniu ucznia z grupy klasowej.

Karty 3 i 7 zwykle dzielą klasę i to dobrze. Para kart 6 i 7 jest najcenniejsza w całym zestawie: to samo zdjęcie i ten sam autor, a zmienia się tylko widownia i brak zgody. Jeśli macie czas na rozmowę o jednej tylko parze kart, wybierzcie tę.

Sytuacje do ćwiczenia w parach

• Ktoś napisał na grupie, że Wasz rysunek z plastyki wygląda jak praca przedszkolaka.
• Kolega od kilku dni wysyła Wam naklejki z napisem „mięczak” po przegranym meczu.
• Koleżanka wrzuciła na grupę Wasze zdjęcie z dzieciństwa, które znalazła u Waszej mamy w telefonie.
• Ktoś nagrał, jak odpowiadacie przy tablicy i się mylicie, i wysłał to dwóm osobom.
• Na grupie pojawiła się ankieta „Kto w klasie najgorzej się ubiera?” z Waszym imieniem.

Jak dopasować lekcję do klasy 4, a jak do klasy 6?

Klasa 4.
Ograniczcie zestaw do 6 kart (na przykład 1, 2, 4, 5, 6 i 7) i dwóch nagłówków: „Żart” i „Krzywda”. Zamiast czterech pytań podajcie dwa: kto się śmieje i co się dzieje po słowie „przestań”. Zdania w parach uczniowie mogą układać z gotowych pasków papieru z początkami zdań.

Klasa 5.
Scenariusz w wersji podstawowej, bez zmian.

Klasa 6.
Dodajcie pytanie o to, co dzieje się z wiadomością później: kto może ją zapisać, przesłać dalej, pokazać za rok. Poproście grupy o wymyślenie własnej, jedenastej karty z kategorii „To zależy”. Dobrym dalszym ciągiem będzie lekcja o wizerunku i wysyłaniu cudzych zdjęć.

Co zrobić, gdy lekcja nie idzie zgodnie z planem?

Uczeń zaczyna opowiadać o prawdziwej sprawie z klasy

Przerwijcie spokojnie i bez zawstydzania. Powiedzcie: „To ważne, co mówisz. Porozmawiajmy o tym po lekcji we dwoje, dobrze?”. Dotrzymajcie słowa jeszcze tego samego dnia. Publiczne omawianie prawdziwej sprawy stawia osobę pokrzywdzoną drugi raz przed widownią.

Ktoś się śmieje albo mówi, że „wszyscy przesadzają”

Nie traktujcie tego jak ataku na lekcję. Zapytajcie: „Dla kogo ta sytuacja byłaby śmieszna, a dla kogo nie?”. Uczeń, który bagatelizuje, często broni się w ten sposób przed poczuciem winy. W badaniu EU Kids Online 2026 sprawstwo przemocy w internecie raz w miesiącu lub częściej zadeklarowało 19,1% badanych w wieku 10-16 lat, więc w każdej klasie mogą siedzieć zarówno dzieci, które komuś dokuczały, jak i te, którym dokuczano. Często są to te same osoby.

W klasie jest uczeń, o którym wiecie, że jest wyśmiewany

Uprzedźcie go dzień wcześniej, że taka lekcja się odbędzie. Zapytajcie, czy chce w niej uczestniczyć i czy jest karta, której wolałby nie widzieć. Nie stawiajcie go w roli przykładu i nie pytajcie przy klasie, „jak się wtedy czuł”. Jeśli sprawa trwa, lekcja jej nie zastąpi. Potrzebna jest osobna reakcja, którą opisujemy we wpisie o tym, co może i co musi zrobić szkoła przy hejcie na grupie klasowej.

Na karteczce ktoś napisał o poważnym problemie

Jeśli karteczka jest podpisana, porozmawiajcie z uczniem w cztery oczy i ustalcie, kogo dorosłego trzeba włączyć. Jeśli nie jest podpisana, powiedzcie następnego dnia całej klasie, że przeczytaliście wszystkie karteczki i że czekacie na rozmowę z każdym, kto chce coś dodać. O sprawie poinformujcie pedagoga lub psychologa szkolnego. Gdy z treści wynika, że dziecku grozi niebezpieczeństwo, nie czekajcie i zawiadomcie dyrekcję od razu.

Uczniowie pytają: „A co, jeśli to ja coś takiego napisałem?”

To jedno z najlepszych pytań, jakie mogą paść. Odpowiedzcie, że da się to naprawić: usunąć wiadomość, przeprosić osobę wprost i napisać tam, gdzie było widać żart, że był nie w porządku. Dla wychowawcy, który pracuje potem z takim uczniem indywidualnie, przygotowaliśmy osobny wpis o kontrakcie i zadośćuczynieniu.

Co zrobić po lekcji, żeby efekt nie zniknął po tygodniu?

Jedna lekcja niczego trwale nie zmienia. Zmienia to, do czego klasa wraca. Wystarczą trzy proste działania.

Wracajcie do plakatu.
Po dwóch tygodniach poświęćcie pięć minut godziny wychowawczej na pytanie: „Która zasada działa, a która jest trudna?”. Nie pytajcie, kto ją złamał.

Używajcie czterech pytań na co dzień.
Kiedy trafi do Was spór o wiadomość, zadajcie uczniom te same pytania co na lekcji. Dzieci szybko zaczynają odpowiadać na nie same.

Powiedzcie rodzicom.
Rodzice powinni wiedzieć, o czym była lekcja i jakie zasady ustaliła klasa. Poniżej gotowa wiadomość do dziennika elektronicznego.

Wzór wiadomości do rodziców

„Szanowni Państwo, na dzisiejszej godzinie wychowawczej rozmawialiśmy o tym, jak odróżnić żart od wiadomości, która sprawia komuś przykrość. Uczniowie poznali cztery pytania: kto się śmieje, kto to widzi, który to raz i co się dzieje po słowie „przestań”. Klasa ustaliła własne zasady pisania na grupie. Zachęcam, by zapytali Państwo dziecko, którą zasadę zaproponowało. Jeśli zauważą Państwo w telefonie dziecka coś niepokojącego, proszę o kontakt ze mną. Wyjaśnimy to spokojnie i bez szukania winnych.”

Jeśli chcecie sprawdzić, jak klasa widzi swoje relacje przed lekcją i kilka miesięcy po niej, pomoże w tym ankieta o hejcie i cyberprzemocy w szkole. Uczniom, którzy boją się opinii „skarżypyty”, możecie polecić tekst o tym, jak zgłosić hejt wychowawcy lub pedagogowi.

Czego ta lekcja nie załatwi?

Scenariusz jest zajęciami profilaktycznymi. Uczy rozpoznawania granicy i daje uczniom słowa. Nie jest interwencją. Jeśli w klasie trwa nękanie konkretnej osoby, najpierw potrzebne są rozmowy indywidualne, zabezpieczenie materiału i kontakt z rodzicami, a dopiero potem lekcja dla wszystkich.

Nie ma też wiarygodnych badań, które mierzyłyby skuteczność jednej, pojedynczej godziny wychowawczej o hejcie. Oceniane są całe programy szkolne prowadzone miesiącami. Dlatego traktujcie tę lekcję jako początek rozmowy, a nie jej zamknięcie.

Podsumowanie: cztery pytania zamiast zakazów

Uczniowie klas 4-6 nie potrzebują wykładu o tym, że hejt jest zły. Wiedzą to. Potrzebują prostego sposobu, żeby sprawdzić własną wiadomość, i gotowych słów na chwilę, gdy żart przestaje być śmieszny.

Ta lekcja daje jedno i drugie. Cztery pytania zostają na tablicy, zdania „przestań” i „przepraszam” zostają w głowach, a plakat z zasadami zostaje na ścianie. Reszta zależy od tego, czy klasa będzie do nich wracać razem z Wami.

Gdzie szukać pomocy?

Fundacja Usuwanie Hejtu.
Pomagamy przygotować zgłoszenia do serwisów i prowadzimy je do końca, pomagamy zabezpieczyć materiał i kierujemy do prawnika lub psychologa. Sprawy dzieci prowadzimy zawsze z udziałem dorosłego. Telefon: 222 900 142, e-mail: biuro@usuwaniehejtu.pl. Działania Fundacji można wesprzeć darowizną na stronie usuwaniehejtu.pl.

W szkole.
Pedagog i psycholog szkolny, a przy poważnych sprawach dyrekcja. Nie musicie prowadzić trudnej sprawy sami.

Telefony pomocowe.
116 111 to telefon zaufania dla dzieci i młodzieży. Numer warto zapisać na plakacie z zasadami klasy. 800 100 100 to telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawach bezpieczeństwa dzieci. 116 123 to wsparcie dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym. Przy zagrożeniu życia lub zdrowia dzwońcie pod 112.

Najczęściej zadawane pytania

1. Ile trwa lekcja o hejcie dla klas 4-6?
Scenariusz jest rozpisany na jedną godzinę lekcyjną, czyli 45 minut. Jeśli macie dwie godziny, rozdzielcie pracę na kartach i ćwiczenie w parach, bo wtedy każda para zdąży przećwiczyć więcej sytuacji.

2. Czy na tej lekcji trzeba używać słowa „hejt”?
Nie trzeba. Młodszym uczniom łatwiej rozmawiać o żarcie, dokuczaniu i krzywdzie niż o pojęciu, które kojarzy się im z obcymi ludźmi w internecie. Słowo „hejt” można wprowadzić pod koniec jako nazwę tego, o czym była mowa.

3. Czy można pracować na prawdziwych wiadomościach z grupy klasowej?
Lepiej tego nie robić. Prawdziwa wiadomość ma autora i adresata, którzy siedzą w sali, więc rozmowa szybko zamienia się w ocenianie konkretnych osób. Wymyślone karty pozwalają mówić o zachowaniu, a nie o ludziach.

4. Co odpowiedzieć uczniowi, który mówi, że to był tylko żart?
Zapytajcie, czy osoba, której żart dotyczył, też się śmiała i co się stało, gdy poprosiła o przerwanie. Te dwa pytania zwykle wystarczają, żeby dziecko samo zobaczyło różnicę, bez wykładu i bez zawstydzania.

5. Czy lekcję powinien prowadzić wychowawca, czy pedagog?
Najlepiej wychowawca, bo to on zna klasę i będzie wracał do ustalonych zasad. Pedagog lub psycholog szkolny może być obecny jako druga osoba dorosła, zwłaszcza gdy w klasie trwa trudna sprawa.

6. Co zrobić, jeśli w klasie jest uczeń, który jest właśnie wyśmiewany?
Najpierw trzeba zająć się jego sprawą osobno: rozmowami indywidualnymi i kontaktem z rodzicami. Lekcję dla całej klasy warto przeprowadzić dopiero potem i uprzedzić o niej tego ucznia dzień wcześniej.

7. Czy rodzice powinni wiedzieć o lekcji?
Tak. Krótka wiadomość w dzienniku elektronicznym sprawia, że rodzice mogą zapytać dziecko o zasady klasy i używać w domu tych samych czterech pytań.

8. Jak ocenić, czy lekcja przyniosła efekt?
Nie wystawia się za nią ocen. Dobrym sygnałem jest to, że uczniowie sami przywołują cztery pytania w sporach i częściej przychodzą powiedzieć o problemie. Po kilku miesiącach można powtórzyć krótką anonimową ankietę o relacjach w klasie.

9. Jak często powtarzać taką lekcję?
Pełny scenariusz wystarczy raz w roku szkolnym, najlepiej jesienią, gdy grupy klasowe są najbardziej aktywne. Do plakatu z zasadami warto wracać co kilka tygodni na pięć minut.

10. Czy scenariusz nadaje się dla klasy 7 lub 8?
Cztery pytania sprawdzają się także u starszych uczniów, ale karty trzeba napisać od nowa. W klasach 7-8 potrzebne są przykłady z mediów społecznościowych, relacji w parach i przeróbek zdjęć, a ćwiczenie w parach lepiej zastąpić dyskusją.

11. Co zrobić, gdy uczniowie nie chcą pracować w parach z wylosowaną osobą?
Pozwólcie dobrać się samodzielnie, ale dopilnujcie, by nikt nie został bez pary. W razie nieparzystej liczby uczniów utwórzcie jedną trójkę, w której trzecia osoba gra świadka.

12. Czy na lekcji mówić o karach za hejt?
W klasach 4-6 lepiej skupić się na tym, co czuje druga osoba i jak naprawić błąd. Straszenie konsekwencjami sprawia, że dzieci przestają mówić dorosłym o tym, co dzieje się w grupie.

Źródła

• Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Fundacja Orange, 2026: Polskie badanie EU Kids Online 2026. W stronę nowych wyzwań. Reprezentatywne badanie polskich uczniów i uczennic w wieku 10-16 lat
• NASK - Państwowy Instytut Badawczy, 2023: Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców
• WHO Regional Office for Europe, 2024: One in six school-aged children experiences cyberbullying, finds new WHO/Europe study
• Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, 2026: Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111
• Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, 2026: Telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawie bezpieczeństwa dzieci 800 100 100

A jak ta lekcja wyglądała u Was? Napiszcie w komentarzu

Która karta wywołała w Waszej klasie najdłuższą dyskusję i czy uczniowie zaskoczyli Was swoją oceną? Jakie zasady zapisały Wasze klasy na plakacie i czy po kilku tygodniach nadal do nich wracają? Prosimy, nie podawajcie w komentarzach nazwisk, nazw szkół ani danych uczniów i innych osób.