O szkoleniu
Po co jest to szkolenie
Duża część hejtu pisanego przez nastolatków powstaje przy jednym założeniu: skoro konto nie ma imienia ani zdjęcia, nikt się nie dowie, kto to napisał. Tak powstają anonimowe profile ośmieszające uczniów i nauczycieli, konta typu „spotted”, wiadomości z anonimowych skrzynek pytań i komentarze z kont założonych na jeden wieczór. Założenie jest nieprawdziwe, a wystarczy pokazać, jak naprawdę wygląda ustalanie autora, żeby część uczniów sama przestała pisać rzeczy, pod którymi nie chciałaby się podpisać.
Na zajęciach pokazujemy drogę, którą przechodzi sprawa: od zabezpieczenia wpisu i zgłoszenia w serwisie, przez zawiadomienie na policji, po zapytanie o dane kierowane do serwisu i dostawcy internetu. Wyjaśniamy, jakie informacje zostają po każdym zalogowaniu i każdej wiadomości, kto może je uzyskać i dlaczego nie może tego zrobić zwykły użytkownik, szkoła ani Fundacja. Pracujemy na zanonimizowanym przebiegu sprawy, w której autor anonimowego konta został ustalony, a sprawa trafiła do sądu rodzinnego.
Mówimy też uczciwie, kiedy się nie udaje. Część danych jest przechowywana tylko przez określony czas, niektóre serwisy odpowiadają powoli, a stare wpisy bywa trudno powiązać z konkretną osobą. Przesadzone straszenie zostaje szybko sprawdzone przez pierwszego ucznia, który zna kogoś, komu „nic się nie stało”, dlatego pokazujemy pełny obraz. Ten obraz i tak wystarcza: anonimowość w sieci jest krucha, a autora najczęściej zdradzają nie dane techniczne, tylko ludzie, którym się pochwalił.
Celowo nie uczymy, jak samemu namierzać autorów. Nie pokazujemy żadnych metod, które dałoby się wykorzystać przeciwko komukolwiek, i tłumaczymy, dlaczego zabawa w detektywa w klasie kończy się zwykle oskarżeniem niewłaściwej osoby. Zamiast tego uczymy, co zrobić, gdy anonimowy hejt dotyczy ucznia: zabezpieczyć wpis z adresem i datą, zgłosić go, powiedzieć dorosłemu i zostawić ustalanie autora tym, którzy mają do tego prawo.
Dla kogo
Warsztat jest przeznaczony dla uczniów klas 7-8, czyli dla osób, które mają zwykle od 13 do 15 lat i właśnie weszły w wiek, w którym za czyny karalne odpowiada się przed sądem rodzinnym. Najwięcej daje w szkołach, w których pojawiły się anonimowe konta o uczniach lub nauczycielach, konta typu „spotted” albo fala wiadomości z anonimowych skrzynek pytań. Sprawdza się też jako zajęcia profilaktyczne przed przejściem do szkoły ponadpodstawowej, gdy uczniowie trafiają do nowych grup i nowych serwisów. Prowadzimy go dla jednej klasy lub grupy do 30 osób.
Plan szkolenia
Plan szkolenia 6 h
- 9:00-9:2020 min
Otwarcie, zasady i numery pomocy
Przedstawiamy cel dnia: nie szukamy winnych i nie rozmawiamy o żadnym koncie z tej szkoły. Zapisujemy na tablicy 116 111, 112 i 222 900 142. Każdy uczeń dostaje kartę z sześcioma zdaniami o anonimowości, którą wypełni dwa razy.
- 9:20-9:5535 min
Nikt się nie dowie? Pierwsze podejście
Uczniowie anonimowo zaznaczają na kartach, czy zgadzają się ze zdaniami w rodzaju: „konto bez zdjęcia jest anonimowe”, „usunięty wpis znika na zawsze”, „szkolne Wi-Fi chroni przed ustaleniem”. Zbieramy karty i pokazujemy wynik klasy bez komentarza. Wracamy do niego pod koniec dnia.
- 9:55-10:4045 min
Co zostaje po jednym wpisie
Na tablicy rysujemy drogę jednego komentarza z anonimowego konta: telefon, aplikacja, serwis, dostawca internetu oraz osoby, które go widziały i zrobiły zrzut. Przy każdym punkcie zapisujemy, jakie informacje tam zostają, na przykład adres poczty i numer telefonu użyty przy zakładaniu konta, godziny logowania czy zrzuty u odbiorców. Uczniowie widzą, że usunięcie wpisu nie usuwa większości tych śladów.
- 10:40-11:2040 min
Kto może zapytać serwis o dane
Wyjaśniamy, że dane autora może uzyskać policja, prokuratura lub sąd, w trybie przewidzianym prawem, a nie koleżanka, nauczyciel czy Fundacja. Mówimy, że skargę w sprawie zniesławienia lub znieważenia, ściganych z oskarżenia prywatnego, można złożyć za pośrednictwem policji, która zabezpiecza dowody. Pokazujemy, że ta ochrona danych działa w obie strony i chroni także samych uczniów przed nieuprawnionymi osobami.
- 11:20-12:0040 min
Sprawa od zgłoszenia do rozstrzygnięcia
Przechodzimy przez zanonimizowany przebieg prawdziwej sprawy: anonimowe konto ośmieszające uczennicę, odmowa serwisu przy pierwszym zgłoszeniu, odwołanie, zawiadomienie, ustalenie autora i postępowanie przed sądem rodzinnym. Przy każdym etapie podajemy, ile mniej więcej trwał i co go przyspieszyło. Uczniowie widzą, że to procedura, która się toczy i kończy rozstrzygnięciem.
- 12:00-12:3030 min
Przerwa
Przerwa na posiłek. Prowadzący odpowiada na pytania zadawane na osobności.
- 12:30-13:1040 min
Kiedy się nie udaje
Uczciwie omawiamy sytuacje, w których ustalenie autora jest trudne: bardzo stare wpisy, dane, których okres przechowywania minął, serwisy działające poza Unią Europejską. Pokazujemy jednocześnie, że brak danych technicznych nie oznacza bezkarności, bo autorów często zdradzają świadkowie, zrzuty i własne przechwałki. Uczniowie oceniają, które przekonania z porannych kart okazały się mitem, a które półprawdą.
- 13:10-13:4535 min
Detektywi z klasy
Analizujemy zmyśloną sytuację, w której klasa sama „ustala” autora anonimowego konta i publicznie wskazuje niewłaściwą osobę. Rozmawiamy o skutkach: krzywdzie niewinnego ucznia, nowej fali hejtu i o tym, że publiczne przypisanie komuś czynu bez dowodów może być zniesławieniem (art. 212 Kodeksu karnego). Ustalamy, co robić zamiast tego: zabezpieczyć, zgłosić, powiedzieć dorosłemu.
- 13:45-14:2035 min
Co grozi autorowi w wieku 13-17 lat
Wyjaśniamy, że sprawami czynów karalnych popełnionych przez osoby od 13 do 17 lat zajmuje się sąd rodzinny, który może zastosować na przykład nadzór kuratora, a od 17 lat odpowiada się co do zasady jak dorosły. Omawiamy, które zachowania są przestępstwami: groźba karalna, uporczywe nękanie, podszywanie się z użyciem cudzego wizerunku, znieważenie i zniesławienie. Dodajemy, że od 13. roku życia można też odpowiadać cywilnie, w tym zapłacić zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych.
- 14:20-14:4525 min
Drugie podejście do kart
Uczniowie wypełniają te same karty co rano i porównujemy oba wyniki klasy. Każda grupa formułuje jeden wniosek, który chciałaby przekazać młodszym rocznikom. Wnioski zapisujemy na plakacie.
- 14:45-15:0015 min
Podsumowanie i numery pomocy
Przypominamy, co zrobić, gdy anonimowy hejt dotyczy kogoś z nas: zabezpieczyć wpis z adresem i datą, zgłosić, powiedzieć dorosłemu. Powtarzamy numery 116 111, 112 i 222 900 142 oraz adres biuro@usuwaniehejtu.pl. Zachęcamy, by zapisać je w telefonie.
Plan warsztatu 4 h
- 8:00-8:1515 min
Start i numery pomocy
Przedstawiamy plan warsztatu i zasadę: nie rozmawiamy o żadnym koncie ani osobie z tej szkoły. Zapisujemy 116 111, 112 i 222 900 142. Dzielimy klasę na grupy po pięć lub sześć osób.
- 8:15-8:5540 min
Ślad jednego anonimowego wpisu
Każda grupa dostaje opis innej zmyślonej sytuacji: komentarz z nowego konta, wiadomość z anonimowej skrzynki pytań, wpis na koncie typu „spotted” albo usunięty film. Grupa rysuje na dużym arkuszu, gdzie po takim wpisie zostają ślady i u kogo. Arkusze wieszamy na ścianie i porównujemy.
- 8:55-9:2530 min
Mit, półprawda czy fakt?
Grupy dostają po dziesięć kart z przekonaniami o anonimowości i układają je na trzech stosach. Przy każdej karcie prowadzący wyjaśnia, jak jest naprawdę, także wtedy, gdy rzeczywistość jest bardziej skomplikowana, niż chcieliby uczniowie. Najwięcej emocji budzą karty o usuniętych wpisach i znikających wiadomościach.
- 9:25-9:4015 min
Przerwa
Przerwa na korytarzu.
- 9:40-10:2040 min
Oś czasu ustalania autora
Grupy dostają potasowane karty z etapami prawdziwej, zanonimizowanej sprawy i układają je w kolejności, od zabezpieczenia wpisu po rozstrzygnięcie sądu rodzinnego. Przy każdym etapie zgadują, ile trwał, a potem porównujemy to z rzeczywistym przebiegiem. Uczniowie zwykle nie doceniają, ile osób i instytucji bierze udział w takiej sprawie.
- 10:20-10:5030 min
Zamiast szukać autora
Każda grupa planuje działania osoby, którą obraża anonimowe konto: co zabezpieczyć, gdzie zgłosić, komu powiedzieć. Omawiamy, dlaczego publiczne zgadywanie, kto jest autorem, szkodzi bardziej, niż pomaga. Plany scalamy w jedną listę kroków.
- 10:50-11:0010 min
Przerwa
Krótka przerwa.
- 11:00-11:4040 min
Co dalej z autorem
Rozmawiamy o tym, co dzieje się z uczniem, którego ustalono jako autora: rozmowa w szkole, sprawa w sądzie rodzinnym, możliwe środki wychowawcze, odpowiedzialność za szkodę od 13. roku życia. Pokazujemy też drogę wyjścia: przyznanie się dorosłemu, przeprosiny i naprawienie szkody zmieniają sytuację osoby, która zrozumiała swój błąd. Bez straszenia i bez wskazywania kogokolwiek.
- 11:40-12:0020 min
Pytania bez nauczyciela na sali
Jeśli szkoła się zgadza, nauczyciel wychodzi, a uczniowie zadają pytania, także anonimowo na karteczkach. To zwykle moment, w którym pada pytanie „a co, jeśli kiedyś sam coś takiego napisałem”, i odpowiadamy na nie rzeczowo.
Godziny są przykładowe. Kolejność bloków i proporcje dopasowujemy do wieku uczestników, planu lekcji i sytuacji w placówce, zachowując pełny czas szkolenia.
Ćwiczenia
Co uczestnicy robią na zajęciach
Karty przed i po
Rano każdy uczeń anonimowo ocenia sześć zdań o anonimowości w sieci, a po południu ocenia te same zdania jeszcze raz. Oba wyniki klasy pokazujemy obok siebie na tablicy. Różnica przekonuje uczniów bardziej niż jakikolwiek wykład, bo pokazuje, jak zmieniło się zdanie ich własnej klasy. W szkole zostaje plakat z wynikami i wnioskami.
Mapa śladów
Grupy rysują drogę jednego anonimowego wpisu, od telefonu autora po ekrany osób, które go zobaczyły, i zaznaczają, co zostaje w każdym miejscu. Porównujemy mapy różnych grup i uzupełniamy je o ślady, które wszyscy pominęli. Ćwiczenie nie uczy niczego, co dałoby się wykorzystać do namierzania ludzi, za to pokazuje, ile informacji powstaje przy każdym kliknięciu.
Niewłaściwa osoba
Czytamy zmyśloną historię klasy, która po pojawieniu się anonimowego konta sama wskazała autora i rozpowszechniła jego imię, choć był niewinny. Uczniowie w grupach rozpisują, kto i w którym momencie mógł zatrzymać tę lawinę. Na koniec ustalamy wspólnie trzy zasady na wypadek anonimowego hejtu w klasie. Ćwiczenie uczy, że ustalanie autora należy do policji i sądu, a rola klasy polega na czymś innym.
Sprawa w kolejności
Grupy układają z kart etapy zanonimizowanej sprawy, w której ustalono autora anonimowego konta, i szacują czas każdego etapu. Potem porównujemy ich wersję z rzeczywistym przebiegiem. Uczniowie widzą, że sprawa trwa, ale się toczy, i że pierwsze zabezpieczenie wpisu przez osobę pokrzywdzoną ma ogromne znaczenie dla całej reszty.
Efekty
Co uczestnicy potrafią po szkoleniu
Wie, co zostaje po wpisie
Uczeń rozumie, że po każdym logowaniu, wpisie i wiadomości zostają dane w serwisie, u dostawcy internetu i u odbiorców, a usunięcie wpisu nie usuwa wszystkich śladów.
Zna drogę ustalania autora
Wie, że dane autora może uzyskać policja, prokuratura lub sąd, i zna kolejne etapy takiej sprawy.
Odróżnia mit od faktu
Potrafi wyjaśnić, dlaczego konto bez zdjęcia, nowy adres poczty czy szkolne Wi-Fi nie dają pewnej anonimowości, i wie, kiedy ustalenie autora bywa trudne.
Nie bawi się w detektywa
Rozumie, że publiczne wskazywanie domniemanego autora może skrzywdzić niewinną osobę i samo naruszać prawo.
Zna konsekwencje w swoim wieku
Wie, że sprawami czynów karalnych osób od 13 do 17 lat zajmuje się sąd rodzinny, a od 13. roku życia można odpowiadać za wyrządzoną szkodę.
Reaguje na anonimowy hejt
Umie zabezpieczyć wpis z adresem i datą, zgłosić go w serwisie i powiedzieć o nim dorosłemu.
Co zostaje po szkoleniu
Po warsztacie w szkole zostaje plakat z wynikami kart przed zajęciami i po nich oraz z wnioskami, które klasa chciałaby przekazać młodszym rocznikom. Uczniowie dostają kartę do telefonu z trzema krokami na wypadek anonimowego hejtu, numerami 116 111, 112 i 222 900 142 oraz krótkim wyjaśnieniem, kto może ustalić autora i jak zacząć sprawę. Wychowawca otrzymuje opis drogi zgłoszenia anonimowego konta do serwisu i na policję, z listą informacji, które szkoła powinna zabezpieczyć, zanim konto zniknie.
Ceny
Ile kosztuje i kto może zamówić
Szkolenie mogą zamówić szkoły i przedszkola, instytucje, rodzice oraz firmy. Każdy zamawiający ma swój cennik, dlatego ceny pokazujemy osobno.
Szkoła lub przedszkole
Szkoły, organy prowadzące, rady rodziców.
| Warsztat 4 h dla jednej klasy lub grupy do 30 osób | 3 000 zł |
| Szkolenie 6 h z 30-minutową przerwą, do 30 osób | 8 000 zł |
| Druga grupa tego samego dnia w tej samej szkole, 6 h | 6 000 zł |
| Trzecia i każda kolejna grupa tego samego dnia, 6 h | 5 000 zł |
| Szkolenie online na żywo, 6 h, nagranie dla szkoły na 30 dni | 6 500 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla szkół i organizacji.
Instytucja
Biblioteki, domy kultury, kluby sportowe, świetlice, organizacje pozarządowe.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 000 zł |
| Dzień bez hejtu w instytucji: dwa warsztaty dla młodzieży i spotkanie dla dorosłych | 9 500 zł |
| Zniżka dla organizacji pozarządowych | -20% |
Ceny netto z rozdziału o instytucjach w cenniku dla szkół i organizacji.
Rodzice
Grupa rodziców, która zamawia zajęcia dla klasy, drużyny albo grupy dzieci.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 690 zł |
| Szkolenie 6 h dla grupy, do 30 osób | 9 840 zł |
Ceny brutto z cennika dla rodziców i osób prywatnych. Płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą.
Firma
Firmy, które fundują zajęcia szkole albo organizują je dla dzieci pracowników.
| Warsztat ufundowany szkole, przedszkolu albo instytucji | jak dla szkoły |
| Warsztat 4 h dla dzieci pracowników, do 30 dzieci | 6 000 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla firm.
Organizacja
Przygotowanie i warunki
Prosimy o salę z tablicą lub dużymi arkuszami papieru i miejscem do pracy w grupach. Przed terminem potrzebujemy krótkiej informacji, czy w szkole działało anonimowe konto o uczniach lub nauczycielach albo konto typu „spotted” i czy sprawa jest w toku. Nie będziemy o nim mówić, ale dobierzemy przykłady tak, żeby nikt nie poczuł się wskazany ani oskarżony. Telefony uczniów nie są potrzebne, a jeśli w szkole toczy się postępowanie, prosimy o rozmowę z dyrekcją przed zajęciami.
Kto płaci
Szkolenie zamawia i opłaca szkoła, organ prowadzący, instytucja, rada rodziców, rodzice albo firma. Wszystkie szkolenia i warsztaty są płatne według cennika. Nie zbieramy pieniędzy od uczniów.
Dopłaty i koszty dodatkowe
Grupa 31-60 osób: dopłata 2 500 zł netto do szkolenia stacjonarnego. Termin w sobotę, niedzielę lub święto: dopłata 25%. Dojazd od Krakowa: 2,50 zł za kilometr w obie strony i 150 zł za godzinę czasu dojazdu, nocleg według kosztów oraz dieta 150 zł za dobę. Na życzenie: zeszyt ćwiczeń 35 zł za osobę, imienne zaświadczenia 15 zł za osobę, nagranie szkolenia dla kadry na 12 miesięcy 1 500 zł, spotkanie kontrolne online po 3 miesiącach 900 zł.
Płatność
Szkoły i instytucje: przelew 14 dni po fakturze, przy pierwszym zamówieniu zaliczka 50%. Rodzice: płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą. Firmy: zaliczka 50% przy zleceniu, reszta po szkoleniu. Kwotę końcową podajemy na piśmie w ofercie.
Odwołanie i zmiana terminu
Odwołanie do 7 dni przed terminem jest bez kosztów, od 7 do 3 dni przed terminem kosztuje 50% ceny, później 100% ceny. Jedną zmianę terminu robimy bez kosztów.
Zniżki
Szkoły z sieci szkół partnerskich: 10% na szkolenia i warsztaty. Organizacje pozarządowe: 20%. Zniżki nie łączą się, stosujemy najkorzystniejszą dla zamawiającego. Umowy roczne i cykle szkoleń mają własne ceny w cenniku.
Uczciwie
Czego to szkolenie nie daje
Warsztat nie daje żadnych narzędzi do ustalania czyjejś tożsamości i celowo ich nie przekazuje. Nie uczymy namierzania ludzi, nie analizujemy kont z tej szkoły i nie wskazujemy autorów, nawet gdy szkoła o to prosi. Nie obiecujemy też, że każdy autor anonimowego wpisu zostanie ustalony, bo tak nie jest, i mówimy o tym uczniom wprost. Szkolenie podnosi umiejętności i ułatwia zrozumienie, jak działa odpowiedzialność w sieci, ale każda sprawa wygląda inaczej, a zasady działania serwisów i przepisy się zmieniają. Dlatego do tematu warto wracać, a uczyć się go trzeba cały czas, także po stronie dorosłych.
Pytania
Pytania przed zamówieniem
Czy pomożecie nam ustalić, kto prowadzi anonimowe konto o naszych uczniach?
Ustalanie autora należy do policji, prokuratury i sądu, a nie do Fundacji ani szkoły, i tak też o tym mówimy. Możemy natomiast pomóc przy zabezpieczeniu materiału, zgłoszeniu konta w serwisie, odwołaniu od odmowy i przygotowaniu zawiadomienia. Taką pomoc ustalamy osobno od warsztatu, kontakt pod numerem 222 900 142.
Czy nie straszycie uczniów policją?
Nie. Pokazujemy, jak naprawdę wygląda procedura, razem z jej ograniczeniami, bo straszenie przestaje działać po pierwszej historii o kimś, komu „nic się nie stało”. Mówimy też uczciwie, że nie każda przykra rzecz w internecie jest przestępstwem. Uczniowie słuchają uważniej, gdy wiedzą, że nikt nie próbuje ich nastraszyć.
Czy uczniowie nie nauczą się, jak lepiej się ukrywać?
Nie pokazujemy żadnych sposobów ukrywania się ani namierzania innych. Mówimy o tym, jakie ślady powstają, a nie o tym, jak je zacierać, a przy sytuacjach, w których ustalenie autora jest trudne, nie wchodzimy w szczegóły techniczne. Głównym wnioskiem zajęć nie jest to, że trzeba się lepiej ukrywać, tylko to, że nie warto pisać rzeczy, pod którymi nie postawiłoby się własnego imienia.
Mamy w szkole konto typu „spotted”, które ośmiesza uczniów. Czy warsztat pomoże?
Warsztat zwykle zmniejsza liczbę osób, które coś do takiego konta wysyłają, bo uczniowie przestają wierzyć w pełną anonimowość. Nie zastąpi jednak działań przy samym koncie: zabezpieczenia wpisów, zgłoszeń w serwisie i ewentualnego zawiadomienia. Przy takich sprawach polecamy zacząć od rozmowy z nami o samej sprawie, a warsztat zaplanować równolegle.
Czy rodzice odpowiadają za anonimowe wpisy dziecka?
Za szkodę wyrządzoną przez dziecko poniżej 13 lat odpowiada osoba zobowiązana do nadzoru, najczęściej rodzic (art. 426 i 427 Kodeksu cywilnego). Uczniowie klas 7-8 zwykle mają już 13 lat i mogą odpowiadać za szkodę sami, a sprawami ich czynów karalnych zajmuje się sąd rodzinny. W katalogu mamy osobne spotkania dla rodziców, na których ten temat omawiamy szerzej.
Czy da się ustalić, kto zgłosił treść w serwisie?
Przy zwykłych zgłoszeniach naruszenia zasad serwis nie informuje autora treści, kto ją zgłosił. Mówimy o tym uczniom, bo wielu z nich nie zgłasza hejtu z obawy, że autor się dowie. To jedna z niewielu sytuacji, w których anonimowość działa na korzyść, i warto z niej korzystać.