O szkoleniu
Po co jest to szkolenie
Szantaż w sieci rzadko zaczyna się od groźby. Zaczyna się od miłej rozmowy z kimś nowym w grze lub w komentarzach, od komplementu, od prośby o zdjęcie albo od rozmowy z kolegą, któremu się ufało. Groźba pojawia się później i niemal zawsze wygląda podobnie: żądanie, krótki termin i zapowiedź, że materiał trafi do znajomych, rodziny albo całej szkoły. Czasem chodzi o pieniądze lub kody do sklepów z grami, czasem o hasło do konta, a czasem o kolejne zdjęcia albo o zrobienie czegoś wbrew sobie.
W sprawach, które do nas trafiają, najwięcej szkody nie wyrządza sam szantażysta, tylko samotność osoby szantażowanej. Uczeń boi się powiedzieć rodzicom, wstydzi się przed nauczycielem, więc próbuje załatwić to sam: płaci, wysyła, negocjuje, usuwa rozmowę. Każdy z tych kroków pogarsza sytuację. Spełnienie żądania nigdy nie kończy sprawy, a usunięta korespondencja utrudnia pomoc. Dlatego cały warsztat jest zbudowany wokół jednego celu: żeby osoba w takiej sytuacji powiedziała dorosłemu w ciągu pierwszej godziny.
Mówimy to wyraźnie i powtarzamy kilka razy: wina nigdy nie leży po stronie osoby szantażowanej ani osoby ze zdjęcia, także wtedy, gdy sama coś wysłała. Szantaż i wymuszenie to przestępstwa, a odpowiedzialność ponosi sprawca. Wiele szantaży to zresztą blef: sprawca nie ma żadnego materiału albo ma coś zupełnie innego, niż twierdzi. Uczniowie, którzy znają ten schemat, rozpoznają go szybciej i rzadziej ulegają presji czasu.
Zajęcia prowadzimy razem z psychologiem i po wcześniejszym ustaleniu zakresu z dyrekcją. Nie pokazujemy żadnych materiałów intymnych, nie opisujemy przypadków w sposób, który pozwoliłby kogoś rozpoznać, i nie prowadzimy ćwiczeń wymagających mówienia o sobie. Pracujemy na złagodzonych, zanonimizowanych zapisach rozmów, na kartach z sytuacjami i na zdaniach, które uczniowie ćwiczą, żeby łatwiej było im zacząć rozmowę z dorosłym.
Dla kogo
Warsztat jest przeznaczony dla uczniów klas 7-8. To wiek, w którym pojawiają się pierwsze rozmowy z nieznajomymi w grach i komunikatorach, pierwsze zdjęcia wysyłane w zaufaniu i pierwsze próby wymuszeń wśród rówieśników, często o hasło, przedmioty w grze albo pieniądze. Najlepiej sprawdza się jako zajęcia profilaktyczne, zanim w szkole wydarzy się coś poważnego. Po incydencie prowadzimy go dopiero po rozmowie z dyrekcją i pedagogiem, na innych przykładach, tak żeby nikt nie został wskazany. Prowadzimy go dla jednej klasy lub grupy do 30 osób, zawsze z psychologiem.
Plan szkolenia
Plan szkolenia 6 h
- 9:00-9:2525 min
Bezpieczne zasady zajęć i numery pomocy
Prowadzący i psycholog przedstawiają się i umawiają z klasą: nikt nie mówi o sobie, nikt nie pokazuje niczego z telefonu, każdy może wyjść z sali i porozmawiać z psychologiem. Zapisujemy na tablicy 116 111, 800 12 12 12, 112 i 222 900 142. Mówimy od razu, że do telefonu zaufania można zadzwonić anonimowo.
- 9:25-10:0540 min
Czym jest szantaż i wymuszenie
Zbieramy z klasą, czego może żądać szantażysta: pieniędzy, kodów doładowań i kart podarunkowych, przedmiotów w grze, hasła do konta, kolejnych zdjęć albo określonego zachowania. Rozróżniamy szantaż ze strony obcej osoby i ze strony kogoś znajomego, na przykład byłego przyjaciela z klasy. Uczniowie widzą, że schemat jest ten sam, niezależnie od tego, kto pisze.
- 10:05-10:4540 min
Schemat w czterech ruchach
Na złagodzonym, zanonimizowanym zapisie rozmowy pokazujemy kolejne etapy: zdobycie zaufania, prośbę, zwrot w rozmowie i żądanie z odliczaniem czasu. Uczniowie zaznaczają moment, w którym rozmowa zmieniła charakter. Omawiamy, po co sprawca narzuca krótki termin: żeby ofiara nie zdążyła z nikim porozmawiać.
- 10:45-11:2035 min
Dlaczego płacenie niczego nie kończy
Pokazujemy na przebiegach spraw, co dzieje się po spełnieniu pierwszego żądania: kolejne żądanie, wyższa kwota, nowe groźby. Omawiamy też szantaż oparty na blefie, w którym sprawca nie ma żadnego materiału albo posługuje się cudzym zdjęciem. Wniosek zapisujemy na tablicy: nie płacę, nie wysyłam, nie negocjuję.
- 11:20-12:0040 min
Pierwsza godzina krok po kroku
Ćwiczymy kolejność działań: nie odpowiadać na żądanie, nie usuwać rozmowy, zrobić zrzuty z nazwą konta i datą, zapisać adres profilu, dopiero potem zablokować i zgłosić konto, a przede wszystkim od razu powiedzieć dorosłemu. Ustalamy, kiedy dzwonić pod 112, a kiedy pod 116 111. Uczniowie układają kroki z kart we właściwej kolejności.
- 12:00-12:3030 min
Przerwa
Przerwa na posiłek. Psycholog zostaje na sali i jest dostępny dla osób, które chcą porozmawiać.
- 12:30-13:1040 min
Wstyd nie jest winą
Część prowadzona przez psychologa: dlaczego osoby szantażowane milczą, skąd bierze się wstyd i dlaczego to sprawca, a nie ofiara, ponosi odpowiedzialność. Rozmawiamy o tym, jak zwykle reagują rodzice, gdy dziecko powie im o szantażu, i że ta reakcja jest najczęściej lepsza, niż dziecko się spodziewa. Nikt nie mówi o sobie, pracujemy na postaciach z przykładów.
- 13:10-13:5040 min
Pierwsze zdanie do dorosłego
Ćwiczymy, jak zacząć najtrudniejszą rozmowę: wybór dorosłego, któremu się ufa, moment i pierwsze zdanie, na przykład „Mam problem w internecie i potrzebuję pomocy, proszę, najpierw mnie wysłuchaj”. Pokazujemy też możliwość napisania wiadomości zamiast mówienia oraz rozmowę z konsultantem 116 111 jako pierwszy krok. Uczniowie zapisują swoje zdanie na kartce, której nikomu nie pokazują.
- 13:50-14:2535 min
Gdzie zgłosić i co mówi prawo
Omawiamy drogi pomocy: zgłoszenie konta w serwisie, policję, Dyżurnet.pl prowadzony przez NASK, telefon zaufania i infolinię Fundacji. Pokazujemy narzędzie Take It Down, w którym osoba poniżej 18 lat może oznaczyć swoje zdjęcie tak, żeby część dużych platform blokowała jego publikację, a samo zdjęcie nie opuszcza telefonu. Krótko mówimy, że zmuszanie kogoś groźbą ujawnienia zdjęć lub rozmów (art. 191 § 1), groźba karalna (art. 190), rozpowszechnianie cudzego nagiego wizerunku bez zgody (art. 191a) i uwodzenie osoby poniżej 15 lat przez internet (art. 200a Kodeksu karnego) to przestępstwa sprawcy.
- 14:25-14:4520 min
Gdy w kłopocie jest przyjaciel
Ćwiczymy, co zrobić, gdy kolega lub koleżanka zwierza się z szantażu albo gdy ktoś przysyła cudze zdjęcie: nie oglądać, nie przekazywać dalej, nie obiecywać tajemnicy za wszelką cenę, pójść razem do dorosłego. Wyjaśniamy, że przekazywanie intymnych zdjęć osoby niepełnoletniej jest poważnym przestępstwem (art. 202 Kodeksu karnego), także gdy robi to rówieśnik.
- 14:45-15:0015 min
Podsumowanie i numery pomocy
Powtarzamy trzy zasady: nie płacę, zachowuję rozmowę, mówię dorosłemu. Każdy uczeń zapisuje w telefonie numery 116 111, 112 i 222 900 142. Psycholog przypomina, gdzie w szkole w kolejnych dniach można znaleźć pedagoga lub psychologa szkolnego.
Plan warsztatu 4 h
- 8:00-8:2020 min
Start z psychologiem
Prowadzący i psycholog ustalają z klasą zasady: nikt nie mówi o sobie, każdy może wyjść, a pytania można zadać na karteczce. Zapisujemy numery 116 111, 112 i 222 900 142. Dzielimy klasę na grupy po pięć osób.
- 8:20-9:0040 min
Prośba, presja czy wymuszenie?
Grupy dostają po dwanaście krótkich wiadomości, bez żadnych drastycznych treści, i sortują je na trzy stosy: zwykła prośba, presja i wymuszenie. Porównujemy wyniki i ustalamy, po czym poznać, że rozmowa przekroczyła granicę. Najwięcej dyskusji budzą wiadomości od „znajomych”, a nie od obcych.
- 9:00-9:3030 min
Kolejność pierwszej godziny
Każda grupa dostaje potasowane karty z działaniami i układa je we właściwej kolejności, od zachowania rozmowy po rozmowę z dorosłym. Karty z błędnymi działaniami, takimi jak zapłata czy usunięcie konta, odkładamy na bok i omawiamy, dlaczego szkodzą. Grupa, która pierwsza ułoży kolejność, tłumaczy ją pozostałym.
- 9:30-9:4010 min
Przerwa
Krótka przerwa. Psycholog jest dostępny na korytarzu.
- 9:40-10:1535 min
Odpowiedź, której nie wysyłamy
Grupy dostają gotowe odpowiedzi do szantażysty, które uczniowie najczęściej chcieliby wysłać: prośbę o litość, propozycję zapłaty połowy, groźbę policją. Analizujemy, dlaczego każda z nich daje sprawcy przewagę. W zamian grupa pisze wiadomość do dorosłego, który może pomóc.
- 10:15-10:5035 min
Przyjaciel prosi o pomoc
W parach ćwiczymy rozmowę z kolegą, który zwierza się z szantażu: jak go wysłuchać, czego nie mówić i jak razem pójść do dorosłego. Psycholog podpowiada zdania, które wspierają, i wskazuje te, które zawstydzają. Omawiamy też, co zrobić, gdy ktoś przyśle cudze zdjęcie: nie oglądać dalej i nie przekazywać.
- 10:50-11:0515 min
Przerwa
Druga, dłuższa przerwa, z możliwością rozmowy z psychologiem na osobności.
- 11:05-11:4035 min
Mapa pomocy
Grupy przygotowują plakat z miejscami, gdzie szukać pomocy: rodzic lub inny zaufany dorosły, pedagog, 116 111, 112, policja, Dyżurnet.pl, zgłoszenie w serwisie i infolinia Fundacji. Przy każdym miejscu zapisują, w jakiej sytuacji z niego skorzystać. Plakaty zostają w klasie.
- 11:40-12:0020 min
Pytania bez nauczyciela na sali
Jeśli szkoła się zgadza, nauczyciel wychodzi, a uczniowie zadają pytania prowadzącemu i psychologowi, także anonimowo na karteczkach. Na koniec powtarzamy: nie płacę, zachowuję rozmowę, mówię dorosłemu.
Godziny są przykładowe. Kolejność bloków i proporcje dopasowujemy do wieku uczestników, planu lekcji i sytuacji w placówce, zachowując pełny czas szkolenia.
Ćwiczenia
Co uczestnicy robią na zajęciach
Gdzie zmieniła się rozmowa
Uczniowie czytają złagodzony, zanonimizowany zapis rozmowy, która zaczyna się od pytań o grę, a kończy żądaniem i odliczaniem czasu. Każdy zaznacza ołówkiem miejsce, w którym jego zdaniem rozmowa przestała być zwykła. Porównujemy zaznaczenia i omawiamy sygnały, które pojawiły się wcześniej, niż większość zauważyła. Po ćwiczeniu uczniowie rozpoznają typowe zwroty szantażysty na długo przed samą groźbą.
Trzy stosy kart
Grupy sortują krótkie wiadomości na prośby, presję i wymuszenia, a potem uzasadniają swoje decyzje przed klasą. Wiadomości są przygotowane tak, żeby nie zawierały niczego drastycznego, a jednocześnie brzmiały jak prawdziwe. Ćwiczenie pokazuje, że wymuszenie nie zawsze dotyczy zdjęć: równie często chodzi o hasło, przedmioty w grze albo pieniądze. Na koniec klasa zapisuje listę zwrotów, które powinny zapalić czerwone światło.
Zdanie na początek rozmowy
Psycholog pokazuje kilka sposobów rozpoczęcia rozmowy z dorosłym o czymś, czego się wstydzimy, a uczniowie wybierają albo układają własny. Każdy zapisuje swoje zdanie na kartce, której nikomu nie pokazuje, i zabiera ją ze sobą. Omawiamy też, co zrobić, gdy pierwszy dorosły zareaguje źle: pójść do kolejnego albo zadzwonić pod 116 111. Ćwiczenie zmniejsza lęk przed pierwszym krokiem, który w tych sprawach jest najtrudniejszy.
Wiadomość zamiast odpowiedzi
Grupy analizują odpowiedzi, które ofiary najczęściej wysyłają szantażyście, i rozpisują, co każda z nich mówi sprawcy o sytuacji ofiary. Potem zamiast odpowiedzi do sprawcy piszą krótką wiadomość do rodzica lub pedagoga. Ćwiczenie utrwala zasadę, że z szantażystą się nie rozmawia, a siły kieruje się do osoby, która może pomóc.
Efekty
Co uczestnicy potrafią po szkoleniu
Rozpoznaje schemat szantażu
Uczeń zauważa typowe etapy: zdobywanie zaufania, prośbę, zwrot w rozmowie i żądanie z krótkim terminem.
Nie płaci i nie negocjuje
Wie, że spełnienie żądania nie kończy sprawy, i nie wysyła sprawcy pieniędzy, kodów, haseł ani kolejnych zdjęć.
Zachowuje dowody przed blokadą
Robi zrzuty rozmowy z nazwą konta i datą, zapisuje adres profilu i nie usuwa korespondencji, a dopiero potem blokuje i zgłasza konto.
Mówi dorosłemu w pierwszej godzinie
Ma przygotowane pierwsze zdanie i wie, do kogo się zwrócić, także wtedy, gdy pierwsza rozmowa nie pójdzie dobrze.
Wie, gdzie dzwonić
Zna numery 116 111 i 112, wie, kiedy z którego skorzystać, oraz zna infolinię Fundacji 222 900 142.
Nie obwinia siebie ani innych ofiar
Rozumie, że odpowiedzialność ponosi sprawca, a osoba szantażowana zasługuje na pomoc, także gdy sama coś wysłała.
Wspiera przyjaciela bez szkody
Wie, jak pomóc koledze w kłopocie: wysłuchać, nie przekazywać cudzych zdjęć i pójść razem do dorosłego.
Co zostaje po szkoleniu
Po zajęciach każdy uczeń ma kartę do telefonu z trzema zasadami: nie płacę, zachowuję rozmowę, mówię dorosłemu, oraz z numerami 116 111, 800 12 12 12, 112 i 222 900 142. W klasie zostaje plakat z mapą pomocy przygotowany przez uczniów. Wychowawca i pedagog dostają krótką instrukcję postępowania, gdy uczeń zgłosi szantaż: jak rozmawiać bez oceniania, czego nie robić z telefonem ucznia, kiedy powiadomić rodziców i policję. Rodzicom przekazujemy jednostronicową informację, jak zareagować, gdy dziecko powie o szantażu, z adresem biuro@usuwaniehejtu.pl.
Ceny
Ile kosztuje i kto może zamówić
Szkolenie mogą zamówić szkoły i przedszkola, instytucje, rodzice oraz firmy. Każdy zamawiający ma swój cennik, dlatego ceny pokazujemy osobno.
Szkoła lub przedszkole
Szkoły, organy prowadzące, rady rodziców.
| Warsztat 4 h dla jednej klasy lub grupy do 30 osób | 3 000 zł |
| Szkolenie 6 h z 30-minutową przerwą, do 30 osób | 8 000 zł |
| Druga grupa tego samego dnia w tej samej szkole, 6 h | 6 000 zł |
| Trzecia i każda kolejna grupa tego samego dnia, 6 h | 5 000 zł |
| Szkolenie online na żywo, 6 h, nagranie dla szkoły na 30 dni | 6 500 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla szkół i organizacji.
Instytucja
Biblioteki, domy kultury, kluby sportowe, świetlice, organizacje pozarządowe.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 000 zł |
| Dzień bez hejtu w instytucji: dwa warsztaty dla młodzieży i spotkanie dla dorosłych | 9 500 zł |
| Zniżka dla organizacji pozarządowych | -20% |
Ceny netto z rozdziału o instytucjach w cenniku dla szkół i organizacji.
Rodzice
Grupa rodziców, która zamawia zajęcia dla klasy, drużyny albo grupy dzieci.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 690 zł |
| Szkolenie 6 h dla grupy, do 30 osób | 9 840 zł |
Ceny brutto z cennika dla rodziców i osób prywatnych. Płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą.
Firma
Firmy, które fundują zajęcia szkole albo organizują je dla dzieci pracowników.
| Warsztat ufundowany szkole, przedszkolu albo instytucji | jak dla szkoły |
| Warsztat 4 h dla dzieci pracowników, do 30 dzieci | 6 000 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla firm.
Organizacja
Przygotowanie i warunki
Przed terminem prosimy o rozmowę z dyrekcją i pedagogiem, podczas której ustalimy zakres zajęć oraz to, czy w szkole były sprawy szantażu lub wymuszeń. Prosimy o salę, w której można rozłożyć karty na stołach, oraz o osobne pomieszczenie w pobliżu, w którym psycholog może porozmawiać z uczniem na osobności. Warto wcześniej poinformować rodziców o temacie zajęć. Telefony uczniów nie są potrzebne. Prosimy też o wskazanie pedagoga, do którego uczniowie mogą się zgłosić w kolejnych dniach.
Kto płaci
Szkolenie zamawia i opłaca szkoła, organ prowadzący, instytucja, rada rodziców, rodzice albo firma. Wszystkie szkolenia i warsztaty są płatne według cennika. Nie zbieramy pieniędzy od uczniów.
Dopłaty i koszty dodatkowe
Grupa 31-60 osób: dopłata 2 500 zł netto do szkolenia stacjonarnego. Termin w sobotę, niedzielę lub święto: dopłata 25%. Dojazd od Krakowa: 2,50 zł za kilometr w obie strony i 150 zł za godzinę czasu dojazdu, nocleg według kosztów oraz dieta 150 zł za dobę. Na życzenie: zeszyt ćwiczeń 35 zł za osobę, imienne zaświadczenia 15 zł za osobę, nagranie szkolenia dla kadry na 12 miesięcy 1 500 zł, spotkanie kontrolne online po 3 miesiącach 900 zł.
Płatność
Szkoły i instytucje: przelew 14 dni po fakturze, przy pierwszym zamówieniu zaliczka 50%. Rodzice: płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą. Firmy: zaliczka 50% przy zleceniu, reszta po szkoleniu. Kwotę końcową podajemy na piśmie w ofercie.
Odwołanie i zmiana terminu
Odwołanie do 7 dni przed terminem jest bez kosztów, od 7 do 3 dni przed terminem kosztuje 50% ceny, później 100% ceny. Jedną zmianę terminu robimy bez kosztów.
Zniżki
Szkoły z sieci szkół partnerskich: 10% na szkolenia i warsztaty. Organizacje pozarządowe: 20%. Zniżki nie łączą się, stosujemy najkorzystniejszą dla zamawiającego. Umowy roczne i cykle szkoleń mają własne ceny w cenniku.
Uczciwie
Czego to szkolenie nie daje
Warsztat nie przygotuje ucznia do samodzielnego prowadzenia sprawy szantażu i nie ma tego celu. Szantaż jest przestępstwem, a sprawa należy do dorosłych, policji i specjalistów, nie do dziecka ani do szkoły działającej w pojedynkę. Nie prowadzimy też na zajęciach terapii i nie zajmujemy się indywidualnymi przypadkami przy klasie, choć po zajęciach psycholog jest dostępny dla osób, które chcą porozmawiać. Szkolenie podnosi umiejętności i ułatwia rozpoznanie szantażu we wczesnej fazie, ale każda sytuacja ma inny przebieg, a sprawcy co jakiś czas zmieniają sposoby działania. Dlatego do tematu warto wracać i uczyć się go dalej, także jako dorośli.
Pytania
Pytania przed zamówieniem
Czy temat nie jest zbyt trudny dla uczniów klas 7-8?
W tym wieku uczniowie już spotykają się z próbami wymuszeń w grach, w komunikatorach i wśród rówieśników, a sprawy, które do nas trafiają, dotyczą także trzynastolatków. Dlatego zajęcia prowadzimy w sposób dopasowany do wieku: bez pokazywania materiałów, bez drastycznych opisów i z psychologiem na sali. Mówimy o schemacie i o tym, co zrobić, a nie o szczegółach krzywdy.
Czy powinniśmy uprzedzić rodziców?
Tak, polecamy krótką informację dla rodziców przed zajęciami, z tematem i nazwą Fundacji. Po zajęciach przekazujemy szkole jednostronicową informację dla rodziców o tym, jak zareagować, gdy dziecko powie im o szantażu. Najczęściej to właśnie reakcja rodzica decyduje o tym, czy dziecko zwróci się po pomoc następnym razem.
Co jeśli po zajęciach uczeń zgłosi, że jest szantażowany?
To się zdarza i jest dobrym znakiem, bo oznacza, że zajęcia zadziałały. Psycholog i prowadzący są wtedy na miejscu, a szkoła powinna od razu uruchomić swoją procedurę i powiadomić rodziców, a przy groźbach lub żądaniach także policję. Prosimy, żeby nikt nie przeglądał telefonu ucznia i nie przekazywał dalej materiałów. Pomagamy przy zabezpieczeniu sprawy i zgłoszeniach, kontakt pod numerem 222 900 142.
Czy mówicie uczniom, że nie wolno wysyłać zdjęć?
Mówimy, że raz wysłane zdjęcie wymyka się spod kontroli, ale nie budujemy zajęć na zakazie, bo zakaz nie zmienia zachowań, a zamyka drogę do zgłoszenia osobom, które już mają problem. Najważniejszy przekaz brzmi: jeśli coś już się wydarzyło, wina leży po stronie sprawcy, a pomoc jest pod numerem 116 111. Uczeń, który boi się oceny, nie powie nikomu, a wtedy przewagę ma szantażysta.
Czy psycholog jest z Fundacji, czy ze szkoły?
Zajęcia prowadzi nasz prowadzący razem z psychologiem, z którym współpracujemy. Bardzo dobrze, jeśli szkolny psycholog lub pedagog również jest obecny albo przynajmniej przedstawi się na początku, bo to do niego uczniowie zwrócą się w kolejnych tygodniach. Szczegóły ustalamy podczas rozmowy o zakresie zajęć.
Czy omawiacie szantaż ze strony rówieśników, czy tylko obcych dorosłych?
Oba rodzaje. W szkołach często spotykamy szantaż ze strony znajomych: byłej przyjaciółki, kolegi z drużyny, kogoś z innej klasy, kto ma zrzut rozmowy albo zdjęcie i żąda pieniędzy, hasła lub określonego zachowania. Uczniowie zwykle nie nazywają tego szantażem, dopóki nie usłyszą, że schemat jest ten sam co u obcego sprawcy. Sprawami czynów karalnych popełnionych przez osoby od 13 do 17 lat zajmuje się sąd rodzinny.