O szkoleniu
Po co jest to szkolenie
Zdanie, które słyszymy prawie w każdej siódmej i ósmej klasie, brzmi: „Jestem nieletni, więc nic mi nie zrobią”. Nie jest prawdziwe, a pokazanie tego na konkretach zmienia zachowanie skuteczniej niż apel o szacunek. To właśnie w tym wieku prawo zaczyna mieć znaczenie: po ukończeniu 13 lat nastolatek może odpowiadać przed sądem rodzinnym za czyn karalny i może sam odpowiadać za wyrządzoną szkodę, a od 17 lat co do zasady odpowiada już jak dorosły.
Na zajęciach wyjaśniamy prostym językiem, co może wyniknąć z wpisu, komentarza, fałszywego konta albo zdjęcia przesłanego dalej. Przechodzimy przez konkretne zachowania: wyzwiska, czyli znieważenie z art. 216 Kodeksu karnego, pomawianie kogoś o coś, co może go poniżyć w oczach innych, czyli zniesławienie z art. 212, groźby z art. 190, uporczywe nękanie z art. 190a § 1, podszywanie się pod kogoś z użyciem jego zdjęcia lub danych z art. 190a § 2, logowanie na cudze konto z art. 267 oraz publikowanie cudzego wizerunku bez zgody, o którym mówi art. 81 ustawy o prawie autorskim. Każdy przykład pochodzi z zanonimizowanych spraw prowadzonych przez Fundację. Uczniowie najpierw sami oceniają sytuację, a potem porównujemy ich ocenę z tym, jak widzi ją prawo.
Sąd rodzinny pokazujemy takim, jaki jest: to nie więzienie dla nastolatków, tylko sąd, którego zadaniem jest wychowanie i powstrzymanie przed kolejnymi czynami. Może zastosować upomnienie, zobowiązać do przeproszenia pokrzywdzonego i naprawienia szkody, ustanowić nadzór kuratora, a w najpoważniejszych sprawach umieścić w zakładzie poprawczym. Omawiamy też konsekwencje szkolne zapisane w statucie oraz obowiązki szkoły. Równie wyraźnie mówimy, że nie każda przykra rzecz w sieci jest przestępstwem.
Nie straszymy, nie pokazujemy drastycznych materiałów i nie omawiamy spraw z Państwa szkoły. Przy temacie zdjęć intymnych mówimy krótko i jasno: wina nigdy nie leży po stronie osoby ze zdjęcia, takich materiałów nie przesyła się dalej, a gdy ktoś grozi ich publikacją, nie płaci się i od razu mówi dorosłemu. Numery 116 111, 112 i infolinię Fundacji podajemy na początku i na końcu.
Dla kogo
Szkolenie jest przeznaczone dla uczniów klas 7-8, czyli młodzieży w wieku około 13-15 lat, w grupie do 30 osób. Najwięcej daje w klasie siódmej, gdy większość uczniów przekracza granicę 13 lat, a także po sytuacjach, w których w szkole pojawiły się fałszywe konta, memy z wizerunkiem ucznia, nagrania z przerw albo grupy służące do wyśmiewania. Dobrze sprawdza się w połączeniu ze spotkaniem dla rodziców o prawie, zorganizowanym tego samego dnia wieczorem. Nie jest formą rozliczenia trwającej sprawy.
Plan szkolenia
Plan szkolenia 6 h
- 9:00-9:2020 min
Zasady i numery na start
Wyjaśniamy, że nie oceniamy nikogo z sali i nie rozmawiamy o sprawach z tej szkoły. Podajemy numery 116 111, 112, 800 12 12 12 i infolinię Fundacji oraz mówimy, że po zajęciach można porozmawiać z prowadzącym na osobności.
- 9:20-10:0040 min
Prawda czy mit?
Drużyny odpowiadają na dwanaście twierdzeń, takich jak „Udostępnienie to nie to samo co napisanie” czy „Jak usunę wpis, sprawy nie ma”. Za każdym razem wyjaśniamy, jak jest naprawdę. Wyniki pokazują, ile z tego, co uczniowie słyszeli od kolegów, nie ma oparcia w prawie.
- 10:00-10:4545 min
Kiedy wpis staje się czynem karalnym
Omawiamy prostym językiem znieważenie, zniesławienie, groźbę karalną, uporczywe nękanie, podszywanie się, nielegalne logowanie na cudze konto i publikację cudzego wizerunku bez zgody. Przy każdym podajemy przykład z sieci i przykład podobny, który przestępstwem nie jest.
- 10:45-11:2035 min
Sześć wpisów do oceny
Grupy dostają sześć zanonimizowanych wpisów z prawdziwych spraw i przypisują im nazwy z poprzedniego bloku albo uznają, że to zwykła kłótnia. Potem porównujemy ich decyzje z tym, jak sprawy faktycznie zostały ocenione.
- 11:20-12:0040 min
Wiek ma znaczenie: 10, 13, 17
Rysujemy oś wieku: od 10 lat sąd rodzinny może zająć się demoralizacją, od 13 lat czynem karalnym, a od 17 lat co do zasady odpowiada się jak dorosły. Wyjaśniamy też odpowiedzialność za szkodę: dziecko poniżej 13 lat za nią nie odpowiada, ale starszy nastolatek może odpowiadać sam.
- 12:00-12:3030 min
Przerwa
Przerwa na posiłek. Prowadzący jest dostępny dla uczniów, którzy chcą o coś zapytać bez świadków.
- 12:30-13:1545 min
Sąd rodzinny: jak to wygląda naprawdę
Krok po kroku pokazujemy, skąd sąd dowiaduje się o sprawie, co robi policja, kim jest kurator i jakie środki może zastosować sędzia. Wyjaśniamy, że sprawa może trafić do mediacji z pokrzywdzonym i że celem jest wychowanie, a nie zemsta. Pokazujemy zanonimizowany przebieg sprawy czternastolatka, który założył fałszywe konto kolegi.
- 13:15-13:5035 min
Konsekwencje w szkole
Na fragmencie statutu Państwa szkoły pokazujemy, jakie kary przewiduje, zwykle od upomnienia, przez obniżoną ocenę z zachowania, po przeniesienie do innej klasy, a w przypadkach opisanych w statucie także wniosek dyrektora do kuratora oświaty o przeniesienie do innej szkoły. Wyjaśniamy, że dyrektor może też, za zgodą ucznia i rodziców, zobowiązać do przeproszenia pokrzywdzonego albo przywrócenia stanu poprzedniego, na przykład usunięcia wpisu, oraz kiedy szkoła musi zawiadomić sąd rodzinny lub policję.
- 13:50-14:2535 min
Autor, udostępniający, widz
Rozkładamy jedną falę hejtu na role: kto napisał, kto przesłał dalej, kto dodał komentarz, kto zrobił zrzut i wrzucił go do innej grupy. Uczniowie oceniają, kto z nich może ponosić odpowiedzialność, i dowiadują się, że przesłanie dalej cudzej treści też ma znaczenie, zwłaszcza przy zdjęciach.
- 14:25-14:4520 min
Co prawo daje osobie pokrzywdzonej
Odwracamy perspektywę: jakie kroki może podjąć uczeń, którego dotyczy hejt, razem z rodzicami. Zgłoszenie do szkoły i serwisu, zawiadomienie policji, żądanie usunięcia treści, a przy naruszeniu dóbr osobistych także zadośćuczynienie z Kodeksu cywilnego.
- 14:45-15:0015 min
Podsumowanie i numery
Każdy uczeń zapisuje trzy rzeczy, które go zaskoczyły, i jedną osobę dorosłą, do której pójdzie w razie problemu. Kończymy numerami pomocy i przypomnieniem, że rozmowa z Fundacją nie oznacza automatycznie zgłoszenia na policję.
Plan warsztatu 4 h
- 8:00-8:1515 min
Start i numery pomocy
Ustalamy zasady i podajemy numery 116 111, 112 i infolinię Fundacji. Zapowiadamy, że pod koniec będzie czas na pytania zadawane anonimowo.
- 8:15-8:5035 min
Turniej „Prawda czy mit?”
Drużyny podnoszą karty z odpowiedzią przy kolejnych twierdzeniach o prawie i hejcie. Po każdej rundzie jedna osoba z drużyny uzasadnia wybór, a prowadzący wyjaśnia, jak jest naprawdę.
- 8:50-9:3545 min
Klasyfikacja wpisów
Grupy przypisują zanonimizowanym wpisom nazwy czynów z listy albo uznają je za zwykłą kłótnię. Prowadzący omawia każdy wpis i pokazuje, co przesądziło o ocenie: treść, powtarzalność, publiczność czy użycie cudzego zdjęcia.
- 9:35-9:4510 min
Przerwa
Krótka przerwa.
- 9:45-10:2540 min
Sąd rodzinny od środka
Na podstawie zanonimizowanej sprawy grupy wcielają się w sędziego, kuratora, rodziców i osobę pokrzywdzoną. Każda grupa proponuje rozwiązanie z listy środków wychowawczych i uzasadnia je, a potem porównujemy propozycje z tym, jak sprawa się zakończyła.
- 10:25-10:5530 min
Statut naszej szkoły
Uczniowie czytają w parach fragment statutu dotyczący kar i oceny zachowania i dopasowują go do trzech sytuacji z sieci. Wyjaśniamy, kiedy sprawa wychodzi poza szkołę.
- 10:55-11:1015 min
Przerwa
Druga przerwa przed częścią o naprawianiu szkody.
- 11:10-11:4030 min
Naprawić, zanim pójdzie dalej
Omawiamy, co może zrobić osoba, która napisała coś krzywdzącego: usunąć wpis, przeprosić, powiedzieć dorosłemu i nie zacierać śladów. Druga połowa bloku dotyczy osoby pokrzywdzonej i świadka: kogo zawiadomić i jak zachować materiał.
- 11:40-12:0020 min
Pytania bez nauczyciela
Jeśli szkoła się zgodzi, ostatnie dwadzieścia minut prowadzimy bez nauczyciela na sali. Uczniowie mogą wrzucać pytania na karteczkach do pudełka. Kończymy numerami pomocy.
Godziny są przykładowe. Kolejność bloków i proporcje dopasowujemy do wieku uczestników, planu lekcji i sytuacji w placówce, zachowując pełny czas szkolenia.
Ćwiczenia
Co uczestnicy robią na zajęciach
Prawda czy mit?
Drużyny dostają dwanaście twierdzeń, które krążą wśród nastolatków, na przykład „Konto bez prawdziwego imienia jest anonimowe”, „Za to, co piszemy w grupie po lekcjach, szkoła nie może ukarać” albo „Sąd rodzinny to więzienie dla młodzieży”. Przy każdym drużyna decyduje, czy to prawda, i uzasadnia odpowiedź. Prowadzący wyjaśnia przepis albo zasadę, która rozstrzyga sprawę. Karty zostają w szkole do powtórzenia na lekcji wychowawczej.
Sześć wpisów do oceny
Grupy pracują na sześciu zanonimizowanych wpisach z prowadzonych spraw: od złośliwego komentarza pod zdjęciem, przez fałszywe konto ucznia, po wiadomość z groźbą. Każdy wpis przypisują do jednej z kategorii albo uznają za zwykłą kłótnię, a potem porównują swoje decyzje z tym, jak sprawy zostały ocenione naprawdę. Ćwiczenie pokazuje, że o ocenie decydują szczegóły: treść, powtarzanie, liczba odbiorców i użycie cudzego wizerunku.
Sąd rodzinny od środka
Pracujemy na zanonimizowanej sprawie czternastolatka, który przez kilka tygodni prowadził konto podszywające się pod kolegę. Grupy wcielają się w sędziego, kuratora, rodziców i osobę pokrzywdzoną i proponują rozwiązanie z listy środków wychowawczych. Porównujemy propozycje z tym, jak sprawa się zakończyła. Uczniowie widzą, że sąd pyta przede wszystkim o to, jak naprawić szkodę i zapobiec powtórce.
Statut naszej szkoły
W parach uczniowie czytają fragment statutu Państwa szkoły dotyczący kar i oceny zachowania. Dopasowują go do trzech sytuacji z sieci i ustalają, co szkoła może zrobić w każdej z nich. Często po raz pierwszy dowiadują się, że statut obejmuje także zachowania poza lekcjami, jeśli dotyczą uczniów szkoły.
Efekty
Co uczestnicy potrafią po szkoleniu
Zna granice wieku
Uczeń wie, co oznaczają w prawie 10, 13 i 17 lat oraz od kiedy nastolatek może sam odpowiadać za wyrządzoną szkodę.
Rozpoznaje, kiedy wpis może być czynem karalnym
Odróżnia znieważenie, zniesławienie, groźbę, uporczywe nękanie, podszywanie się i publikację cudzego wizerunku bez zgody od zwykłej kłótni.
Rozumie odpowiedzialność za przesłanie dalej
Wie, że udostępnienie cudzej treści, zrzut przesłany do innej grupy czy komentarz pod wpisem też mogą mieć znaczenie prawne.
Wie, jak wygląda sprawa przed sądem rodzinnym
Zna drogę sprawy od zgłoszenia do decyzji sądu i rozumie, że jej celem jest wychowanie i naprawa szkody.
Zna konsekwencje szkolne
Wie, jakie kary przewiduje statut jego szkoły i kiedy szkoła musi zawiadomić sąd rodzinny lub policję.
Wie, co zrobić jako osoba pokrzywdzona lub świadek
Zna kroki, które może podjąć z rodzicami, i wie, do kogo w szkole i poza nią się zwrócić.
Co zostaje po szkoleniu
Szkoła otrzymuje w PDF tabelę „Wpis i prawo”, w której każde omawiane zachowanie jest opisane prostym językiem z podaniem przepisu, oś wieku „10, 13, 17” do powieszenia w klasie, schemat drogi sprawy w szkole i przed sądem rodzinnym oraz komplet kart „Prawda czy mit?” do powtórzenia na lekcji wychowawczej. Dla rodziców przygotowujemy list o odpowiedzialności nieletnich i odpowiedzialności za szkodę, napisany bez straszenia. Dołączamy listę numerów pomocy i zaświadczenie o przeprowadzeniu szkolenia.
Ceny
Ile kosztuje i kto może zamówić
Szkolenie mogą zamówić szkoły i przedszkola, instytucje, rodzice oraz firmy. Każdy zamawiający ma swój cennik, dlatego ceny pokazujemy osobno.
Szkoła lub przedszkole
Szkoły, organy prowadzące, rady rodziców.
| Warsztat 4 h dla jednej klasy lub grupy do 30 osób | 3 000 zł |
| Szkolenie 6 h z 30-minutową przerwą, do 30 osób | 8 000 zł |
| Druga grupa tego samego dnia w tej samej szkole, 6 h | 6 000 zł |
| Trzecia i każda kolejna grupa tego samego dnia, 6 h | 5 000 zł |
| Szkolenie online na żywo, 6 h, nagranie dla szkoły na 30 dni | 6 500 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla szkół i organizacji.
Instytucja
Biblioteki, domy kultury, kluby sportowe, świetlice, organizacje pozarządowe.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 000 zł |
| Dzień bez hejtu w instytucji: dwa warsztaty dla młodzieży i spotkanie dla dorosłych | 9 500 zł |
| Zniżka dla organizacji pozarządowych | -20% |
Ceny netto z rozdziału o instytucjach w cenniku dla szkół i organizacji.
Rodzice
Grupa rodziców, która zamawia zajęcia dla klasy, drużyny albo grupy dzieci.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 690 zł |
| Szkolenie 6 h dla grupy, do 30 osób | 9 840 zł |
Ceny brutto z cennika dla rodziców i osób prywatnych. Płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą.
Firma
Firmy, które fundują zajęcia szkole albo organizują je dla dzieci pracowników.
| Warsztat ufundowany szkole, przedszkolu albo instytucji | jak dla szkoły |
| Warsztat 4 h dla dzieci pracowników, do 30 dzieci | 6 000 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla firm.
Organizacja
Przygotowanie i warunki
Prosimy o przesłanie przed zajęciami fragmentu statutu dotyczącego nagród, kar i oceny zachowania oraz szkolnej procedury reagowania na cyberprzemoc, bo pracujemy na nich w ćwiczeniach. Potrzebna jest informacja, bez nazwisk, czy w szkole toczy się obecnie sprawa, która mogłaby sprawić, że któryś przykład będzie zbyt bliski. Zalecamy poinformowanie rodziców o temacie zajęć. Wystarczy sala dla jednej klasy, rzutnik i miejsce do pracy w grupach, telefony uczniów nie są potrzebne.
Kto płaci
Szkolenie zamawia i opłaca szkoła, organ prowadzący, instytucja, rada rodziców, rodzice albo firma. Wszystkie szkolenia i warsztaty są płatne według cennika. Nie zbieramy pieniędzy od uczniów.
Dopłaty i koszty dodatkowe
Grupa 31-60 osób: dopłata 2 500 zł netto do szkolenia stacjonarnego. Termin w sobotę, niedzielę lub święto: dopłata 25%. Dojazd od Krakowa: 2,50 zł za kilometr w obie strony i 150 zł za godzinę czasu dojazdu, nocleg według kosztów oraz dieta 150 zł za dobę. Na życzenie: zeszyt ćwiczeń 35 zł za osobę, imienne zaświadczenia 15 zł za osobę, nagranie szkolenia dla kadry na 12 miesięcy 1 500 zł, spotkanie kontrolne online po 3 miesiącach 900 zł.
Płatność
Szkoły i instytucje: przelew 14 dni po fakturze, przy pierwszym zamówieniu zaliczka 50%. Rodzice: płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą. Firmy: zaliczka 50% przy zleceniu, reszta po szkoleniu. Kwotę końcową podajemy na piśmie w ofercie.
Odwołanie i zmiana terminu
Odwołanie do 7 dni przed terminem jest bez kosztów, od 7 do 3 dni przed terminem kosztuje 50% ceny, później 100% ceny. Jedną zmianę terminu robimy bez kosztów.
Zniżki
Szkoły z sieci szkół partnerskich: 10% na szkolenia i warsztaty. Organizacje pozarządowe: 20%. Zniżki nie łączą się, stosujemy najkorzystniejszą dla zamawiającego. Umowy roczne i cykle szkoleń mają własne ceny w cenniku.
Uczciwie
Czego to szkolenie nie daje
Szkolenie nie jest poradą prawną w konkretnej sprawie i nie rozstrzyga, czy zachowanie ucznia z Państwa szkoły jest przestępstwem. Takie oceny należą do policji, prokuratury i sądu, a decyzje wychowawcze do szkoły. Nie zastępuje też szkolnej procedury reagowania ani decyzji dyrekcji o zawiadomieniu sądu rodzinnego. Zajęcia podnoszą wiedzę uczniów i ułatwiają im rozpoznanie momentu, w którym sprawa przestaje być tylko szkolna, ale każdy przypadek jest inny, a ocena zależy od szczegółów, których na warsztacie nie da się przewidzieć. Wiedzę o tym, jak ludzie krzywdzą się w sieci, trzeba odświeżać, bo zmieniają się serwisy i sposoby działania, dlatego zalecamy powrót do tematu w kolejnym roku.
Pytania
Pytania przed zamówieniem
Czy nie przestraszycie uczniów?
Nie, bo równie dużo czasu poświęcamy temu, co przestępstwem nie jest, i temu, że większość spraw kończy się na poziomie szkoły i naprawienia szkody. Sąd rodzinny pokazujemy jako sąd, który ma wychowywać, a nie karać dla przykładu. Uczniowie wychodzą z poczuciem, że rozumieją zasady, a nie że czeka na nich pułapka. To właśnie zrozumienie, a nie strach, zmienia ich decyzje przed wysłaniem wpisu.
Czy omówicie sprawę, która niedawno wydarzyła się w naszej szkole?
Nie omawiamy na forum spraw z danej szkoły i nie wskazujemy nikogo. Jeśli dostaniemy informację o takiej sprawie, dobieramy przykłady tak, żeby dotyczyły podobnego mechanizmu, ale nie dało się ich powiązać z konkretnymi uczniami. Jeżeli sprawa nadal trwa, proponujemy osobną konsultację dla dyrekcji i pedagoga.
Kto przygotowuje część prawną?
Zajęcia prowadzi osoba z Fundacji, która na co dzień pracuje przy sprawach dzieci i młodzieży: zgłoszeniach do serwisów, pismach i współpracy ze szkołami. Materiał prawny przygotowujemy razem z prawnikiem współpracującym z Fundacją i opieramy na przepisach, a nie na opiniach. Na pytania o konkretne sytuacje odpowiadamy ogólnie i wskazujemy, gdzie szukać porady w indywidualnej sprawie.
Czy szkoła musi zawiadomić policję o każdym przypadku hejtu?
Nie. Ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich nakłada na szkołę obowiązek niezwłocznego zawiadomienia sądu rodzinnego lub policji wtedy, gdy dowie się o czynie, który jest przestępstwem ściganym z urzędu, i wtedy szkoła musi też zadbać, żeby nie zatarto śladów. W pozostałych sprawach ustawa mówi o społecznym obowiązku reagowania, a szkoła działa zgodnie ze swoją procedurą: od środków ze statutu, przez rozmowę z rodzicami, po powiadomienie sądu rodzinnego. Przy zwykłych wyzwiskach o dalszych krokach prawnych rozmawia się z pokrzywdzonym i jego rodzicami.
Czy rodzice uczniów powinni wiedzieć o tych zajęciach?
Zalecamy poinformowanie ich wcześniej, bo uczniowie wracają do domu z pytaniami, a część rodziców sama nie zna tych zasad. W materiałach jest gotowy list do rodziców. Szkoła może też zamówić tego samego dnia wieczorne spotkanie dla rodziców o prawie, wtedy obie strony rozmawiają tym samym językiem.
Co, jeśli uczeń przyzna się na zajęciach do czegoś, co zrobił?
Nie prowadzimy na zajęciach żadnego wyjaśniania spraw. Dziękujemy za szczerość, proponujemy rozmowę po zajęciach i przekazujemy informację pedagogowi zgodnie z procedurą szkoły. Podkreślamy, że przyznanie się i naprawienie szkody liczą się także dla sądu rodzinnego. Dla uczniów, którzy chcą wyjść z roli sprawcy, w katalogu jest osobny warsztat o naprawianiu szkody.