O szkoleniu
Po co jest to szkolenie
Jeszcze niedawno zdjęcie uchodziło za dowód. Obecnie aplikacja w telefonie w kilka minut wstawia czyjąś twarz w obcą scenę, dorabia głos do nagrania albo tworzy zrzut rozmowy, która nigdy się nie odbyła. W szkołach widzimy to coraz częściej: przerobione zdjęcie ucznia krąży po grupie klasowej, a wszyscy przyjmują, że skoro widać, to musiało się wydarzyć. Osoba z przeróbki tłumaczy się z czegoś, czego nie zrobiła, i zwykle nikt jej nie słucha.
Na zajęciach nie uczymy obsługi programów do przeróbek i nie straszymy technologią. Uczymy trzech czynności. Pierwsza to sprawdzanie: skąd pochodzi materiał, kto opublikował go pierwszy, czy pasuje do miejsca i czasu. Druga to pauza przed udostępnieniem, bo przy przeróbkach największą szkodę robi nie autor, tylko kilkanaście osób, które w ciągu godziny podały materiał dalej. Trzecia to reakcja, gdy przeróbka dotyczy kogoś z klasy: zabezpieczenie, zgłoszenie i rozmowa z dorosłym.
Pracujemy na zestawie materiałów prawdziwych i przerobionych, przygotowanych specjalnie na zajęcia, oraz na zanonimizowanych przykładach ze spraw, które prowadzimy. Żaden materiał nie przedstawia uczniów szkoły ani osób, które ktoś na sali mógłby rozpoznać. Prowadzący pokazuje, jak powstaje przeróbka, wyłącznie na własnym zdjęciu i własnym głosie, żeby nikt nie wyszedł z poczuciem, że jego twarz posłużyła za przykład.
Mówimy też uczciwie o granicach. Część przeróbek da się rozpoznać po szczegółach, ale najlepsze są dla oka nie do odróżnienia i będzie ich przybywać. Dlatego najważniejszym wnioskiem zajęć nie jest lista sztuczek, tylko zasada postępowania, która działa niezależnie od jakości przeróbki: nie podaję dalej czegoś, czego nie jestem pewien, a gdy materiał dotyczy człowieka z mojego otoczenia, mówię o nim dorosłemu.
Dla kogo
Warsztat jest przeznaczony dla uczniów klas 7-8, czyli w wieku, w którym większość ma już własne konta, na co dzień korzysta z filtrów i aplikacji do obróbki zdjęć, a pierwsze przeróbki z udziałem kolegów pojawiają się w grupach klasowych. Najwięcej daje wtedy, gdy w szkole nic poważnego jeszcze się nie wydarzyło, bo uczniowie uczą się reagować, zanim cokolwiek ich dotknie. Sprawdza się też po incydencie z przerobionym materiałem, o ile od zdarzenia minęło kilka tygodni, a zakres ustalimy z dyrekcją tak, żeby nie odnosić się do konkretnej osoby. Prowadzimy go dla jednej klasy lub grupy do 30 osób.
Plan szkolenia
Plan szkolenia 6 h
- 9:00-9:2020 min
Na początek: zasady i numery pomocy
Ustalamy z klasą zasady zajęć: nikt nie pokazuje materiałów z udziałem kolegów i nikt nie musi mówić o sobie. Zapisujemy na tablicy numery 116 111, 112 oraz infolinię Fundacji 222 900 142 i wyjaśniamy, kiedy z którego skorzystać. Numery zostają na tablicy do końca dnia.
- 9:20-10:0545 min
Prawdziwe czy przerobione? Test pierwszego wrażenia
Uczniowie oglądają dwanaście materiałów: zdjęcia, krótkie filmy i nagrania głosu, a każdy zaznacza na karcie, które uważa za przerobione. Po zebraniu kart ujawniamy odpowiedzi. Wynik klasy zwykle jest bliski zgadywania i od tego zaczynamy rozmowę o tym, dlaczego samo oko nie wystarcza.
- 10:05-10:4540 min
Jak powstaje przeróbka
Prowadzący na oczach klasy przerabia własne zdjęcie i nagrywa krótką wypowiedź wygenerowanym głosem, żeby pokazać, ile to trwa i jak mało potrzeba materiału. Nie podajemy nazw aplikacji i nie uczymy ich obsługi. Uczniowie zapisują, z jakich zwykłych, publicznie widocznych zdjęć i nagrań taka przeróbka mogłaby powstać.
- 10:45-11:2035 min
Ślady, które czasem widać
Omawiamy szczegóły, które zdradzają część przeróbek: dłonie, napisy w tle, kolczyki i okulary, cienie, ruch ust niepasujący do dźwięku, rozmyte krawędzie włosów. Każdy ślad sprawdzamy na przykładzie i od razu pokazujemy przeróbkę, w której go nie ma. Uczniowie wychodzą z tego bloku z wnioskiem, że brak śladu niczego nie dowodzi.
- 11:20-12:0040 min
Sprawdzanie źródła w trzy minuty
Ćwiczymy krótką procedurę: kto opublikował materiał pierwszy, czy to samo zdjęcie pojawiło się wcześniej w innym miejscu, czy zgadza się pora roku, miejsce i ubranie. Uczniowie w parach wyszukują zdjęcia po obrazie na przygotowanych przykładach. Na koniec dopisujemy krok najprostszy: zapytać osobę z materiału innym, znanym kanałem.
- 12:00-12:3030 min
Przerwa
Przerwa na posiłek. Prowadzący zostaje na sali dla osób, które chcą o coś zapytać na osobności.
- 12:30-13:1040 min
Fałszywy głos i rozmowa, której nie było
Pokazujemy dwa rodzaje przeróbek, o których uczniowie myślą najrzadziej: wiadomość głosową podszywającą się pod kogoś bliskiego, z pilną prośbą o kod lub pieniądze, oraz spreparowany zrzut rozmowy, który ma kogoś ośmieszyć. Ćwiczymy sprawdzenie prośby przez telefon na znany numer i ustalamy z klasą, po co rodzinie hasło kontrolne.
- 13:10-13:5040 min
Gdy przeróbka dotyczy kogoś z klasy
Przechodzimy przez zanonimizowaną sprawę, w której twarz uczennicy wstawiono w ośmieszający mem rozesłany po kilku grupach. Uczniowie ustalają kolejność działań: zabezpieczenie adresu, nazwy konta i daty, brak dalszego udostępniania, zgłoszenie w serwisie i rozmowa z dorosłym. Pokazujemy też formularz wyszukiwarki Google, w którym osoba poniżej 18 lat lub jej rodzic może poprosić o usunięcie jej zdjęć z wyników.
- 13:50-14:2535 min
Żart, przeróbka i prawo
Wyjaśniamy, że przerobiony materiał nie przestaje być sprawą tylko dlatego, że jest nieprawdziwy. Omawiamy prawo do wizerunku, dobra osobiste, podszywanie się z użyciem cudzego wizerunku (art. 190a § 2 Kodeksu karnego) i rolę sądu rodzinnego wobec osób od 13 do 17 lat. Rzeczowo i bez przykładów mówimy też, że materiały seksualne z wygenerowanym lub przerobionym wizerunkiem osoby niepełnoletniej są przestępstwem (art. 202 Kodeksu karnego).
- 14:25-14:4520 min
Zasada klasy na podejrzany materiał
Klasa układa jedną własną zasadę i zapisuje ją swoimi słowami, na przykład: „Nie podaję dalej, dopóki nie wiem, skąd to jest”. Każdy uczeń zapisuje ją też w telefonie obok numerów pomocy. Zasada trafia do wychowawcy, żeby można było do niej wracać na lekcjach.
- 14:45-15:0015 min
Podsumowanie i numery pomocy
Wracamy do testu z rana i pytamy, co uczniowie zrobiliby dziś inaczej przy każdym materiale. Powtarzamy numery 116 111, 112 i 222 900 142 oraz adres biuro@usuwaniehejtu.pl. Przypominamy, że można się do nas odezwać także po kilku tygodniach.
Plan warsztatu 4 h
- 8:00-8:1515 min
Start i numery pomocy
Krótko przedstawiamy plan warsztatu i dzielimy klasę na grupy po pięć osób. Zapisujemy na tablicy 116 111, 112 i 222 900 142. Ustalamy, że nikt nie pokazuje innym materiałów z własnego telefonu.
- 8:15-8:5035 min
Koperta z materiałami do rozdzielenia
Każda grupa dostaje kopertę z ośmioma wydrukami i kodem do trzech krótkich nagrań, a jej zadaniem jest rozdzielić materiały na prawdziwe i przerobione, z uzasadnieniem. Grupy porównują wyniki na forum. Te same materiały różne grupy oceniają zupełnie inaczej i to jest punkt wyjścia do dalszej pracy.
- 8:50-9:2030 min
Pięć pytań do każdego materiału
Wprowadzamy krótką listę pytań: kto to opublikował, kiedy, gdzie było wcześniej, kogo dotyczy i co się stanie, gdy to podam dalej. Grupy wracają do swojej koperty i przechodzą listę przy każdym materiale. Zmieniają ocenę tam, gdzie pytania ujawniły coś, czego wcześniej nie zauważyły.
- 9:20-9:3010 min
Przerwa
Krótka przerwa na korytarzu.
- 9:30-10:1040 min
Cztery sytuacje z życia klasy
Każda grupa dostaje inny opis: wiadomość głosową od rzekomej koleżanki, przerobione zdjęcie nauczyciela w memie, spreparowany zrzut rozmowy albo wygenerowane zdjęcie z imprezy, na której ktoś wcale nie był. Grupa planuje reakcję osoby, której to dotyczy, oraz reakcję świadka. Plany prezentujemy i poprawiamy wspólnie.
- 10:10-10:4030 min
Zgłoszenie na wzorze formularza
Grupy wypełniają na wydruku formularz zgłoszenia dla swojej sytuacji: wybierają kategorię, wpisują adres i opisują naruszenie w kilku rzeczowych zdaniach. Porównujemy, które zgłoszenia mają szansę, a które zostałyby odrzucone, i dlaczego. Pokazujemy, gdzie w serwisach znajduje się odwołanie od decyzji.
- 10:40-10:5515 min
Przerwa
Druga, dłuższa przerwa, w czasie której można porozmawiać z prowadzącym na osobności.
- 10:55-11:2530 min
Prawda czy fałsz o przeróbkach
Gra na kartach ze zdaniami, które uczniowie często powtarzają, na przykład że przeróbka to tylko żart albo że za wygenerowane zdjęcie nikt nie odpowiada. Przy każdej karcie wyjaśniamy, jak jest naprawdę, z odwołaniem do prawa do wizerunku i roli sądu rodzinnego. Bez straszenia, za to konkretnie.
- 11:25-11:4015 min
Nasza zasada
Klasa formułuje jedno zdanie, które będzie stosować przy podejrzanym materiale, i zapisuje je na plakacie. Każdy wpisuje to zdanie i numery pomocy do notatek w telefonie.
- 11:40-12:0020 min
Pytania bez nauczyciela na sali
Jeśli szkoła się zgadza, nauczyciel wychodzi, a uczniowie zadają pytania prowadzącemu, także anonimowo na karteczkach. Odpowiadamy na wszystkie, a na koniec jeszcze raz podajemy numery pomocy.
Godziny są przykładowe. Kolejność bloków i proporcje dopasowujemy do wieku uczestników, planu lekcji i sytuacji w placówce, zachowując pełny czas szkolenia.
Ćwiczenia
Co uczestnicy robią na zajęciach
Dwanaście materiałów, jedna karta
Na początku dnia każdy uczeń ocenia dwanaście materiałów i zapisuje swoją decyzję bez konsultacji z innymi. Karty zbieramy, a wyniki klasy pokazujemy na tablicy. Pod koniec zajęć uczniowie oceniają te same materiały drugi raz, ale już z procedurą sprawdzania źródła. Różnica między dwoma wynikami zostaje w klasie jako najlepszy argument za zasadą pauzy.
Wyszukiwanie po obrazie w parach
Pary dostają po trzy zdjęcia, które krążyły w sieci po przeróbce albo z fałszywym opisem. Na telefonach lub szkolnych komputerach szukają ich wcześniejszych publikacji i zapisują, gdzie i kiedy zdjęcie pojawiło się po raz pierwszy. Ćwiczenie pokazuje, że wiele „nowych” materiałów to stare zdjęcia z nowym podpisem. Po nim każdy uczeń potrafi wykonać takie sprawdzenie samodzielnie w minutę.
Telefon zamiast przelewu
Odtwarzamy wiadomość głosową przygotowaną przez prowadzącego, w której znajomo brzmiący głos prosi o pilne przesłanie kodu z SMS. Uczniowie w trójkach rozpisują, co zrobić w ciągu pierwszych pięciu minut, i ćwiczą krótką rozmowę sprawdzającą na znany numer. Zostaje z tego pomysł hasła kontrolnego, które uczniowie mogą ustalić w domu z rodzicami.
Plan dla osoby z przeróbki
Na zanonimizowanym przykładzie przerobionego mema grupy rozpisują kroki na pierwszą dobę: co zabezpieczyć, gdzie zgłosić, komu powiedzieć i czego nie robić. Plany porównujemy i scalamy w jeden, który zostaje na plakacie w klasie. Szczególnie ćwiczymy to, o czym uczniowie zwykle zapominają: zapisanie adresu i nazwy konta, zanim materiał zostanie zgłoszony albo usunięty przez autora.
Efekty
Co uczestnicy potrafią po szkoleniu
Sprawdza źródło podejrzanego materiału
Uczeń wie, jak znaleźć pierwszą publikację zdjęcia lub filmu i ocenić, czy materiał pasuje do miejsca i czasu, które mu przypisano.
Wstrzymuje się z udostępnieniem
Rozumie, że przy przeróbkach zasięg tworzą odbiorcy, i stosuje prostą zasadę: najpierw sprawdzam, dopiero potem ewentualnie podaję dalej.
Weryfikuje pilne prośby głosowe
Wie, że głos można podrobić, i potrafi sprawdzić prośbę o kod lub pieniądze innym, wcześniej znanym kanałem.
Zabezpiecza przeróbkę, zanim zniknie
Zapisuje adres, nazwę konta, datę i zrzut z widocznym kontekstem, zanim zgłosi materiał lub zanim autor go usunie.
Zgłasza przeróbkę we właściwej kategorii
Potrafi wybrać kategorię zgłoszenia w serwisie, rzeczowo opisać naruszenie i znaleźć odwołanie, a także wie o formularzu wyszukiwarki dla osób poniżej 18 lat.
Wie, że wygenerowany nie znaczy bezkarny
Rozumie, że przeróbka z cudzym wizerunkiem narusza prawo tej osoby, a sprawami czynów karalnych osób od 13 do 17 lat zajmuje się sąd rodzinny.
Mówi o przeróbce dorosłemu
Wie, komu i jak powiedzieć o materiale, który dotyczy jego albo kolegi, oraz pod jakie numery zadzwonić.
Co zostaje po szkoleniu
Po zajęciach w klasie zostaje plakat z zasadą wypracowaną przez uczniów i planem na pierwszą dobę po pojawieniu się przeróbki. Każdy uczeń dostaje kartę do telefonu z pięcioma pytaniami do podejrzanego materiału, numerami 116 111, 112 i 222 900 142 oraz krótką instrukcją zgłoszenia przeróbki w najczęściej używanych serwisach, razem z informacją, gdzie szukać formularza wyszukiwarki dla osób poniżej 18 lat. Wychowawca otrzymuje opis ćwiczeń, żeby mógł powtórzyć test z materiałami za kilka miesięcy, oraz listę sygnałów, po których warto porozmawiać z uczniem na osobności.
Ceny
Ile kosztuje i kto może zamówić
Szkolenie mogą zamówić szkoły i przedszkola, instytucje, rodzice oraz firmy. Każdy zamawiający ma swój cennik, dlatego ceny pokazujemy osobno.
Szkoła lub przedszkole
Szkoły, organy prowadzące, rady rodziców.
| Warsztat 4 h dla jednej klasy lub grupy do 30 osób | 3 000 zł |
| Szkolenie 6 h z 30-minutową przerwą, do 30 osób | 8 000 zł |
| Druga grupa tego samego dnia w tej samej szkole, 6 h | 6 000 zł |
| Trzecia i każda kolejna grupa tego samego dnia, 6 h | 5 000 zł |
| Szkolenie online na żywo, 6 h, nagranie dla szkoły na 30 dni | 6 500 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla szkół i organizacji.
Instytucja
Biblioteki, domy kultury, kluby sportowe, świetlice, organizacje pozarządowe.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 000 zł |
| Dzień bez hejtu w instytucji: dwa warsztaty dla młodzieży i spotkanie dla dorosłych | 9 500 zł |
| Zniżka dla organizacji pozarządowych | -20% |
Ceny netto z rozdziału o instytucjach w cenniku dla szkół i organizacji.
Rodzice
Grupa rodziców, która zamawia zajęcia dla klasy, drużyny albo grupy dzieci.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 690 zł |
| Szkolenie 6 h dla grupy, do 30 osób | 9 840 zł |
Ceny brutto z cennika dla rodziców i osób prywatnych. Płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą.
Firma
Firmy, które fundują zajęcia szkole albo organizują je dla dzieci pracowników.
| Warsztat ufundowany szkole, przedszkolu albo instytucji | jak dla szkoły |
| Warsztat 4 h dla dzieci pracowników, do 30 dzieci | 6 000 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla firm.
Organizacja
Przygotowanie i warunki
Prosimy o salę z rzutnikiem i głośnikami, bo część materiałów to nagrania głosu. Do ćwiczenia z wyszukiwaniem po obrazie potrzebne są telefony uczniów z dostępem do internetu albo kilka szkolnych komputerów oraz zgoda szkoły na korzystanie z nich na zajęciach. Przed terminem prosimy o krótką informację, czy w szkole był incydent z przerobionym zdjęciem lub nagraniem. Nie będziemy o nim mówić, ale dobierzemy przykłady tak, żeby nikt nie poczuł się wskazany.
Kto płaci
Szkolenie zamawia i opłaca szkoła, organ prowadzący, instytucja, rada rodziców, rodzice albo firma. Wszystkie szkolenia i warsztaty są płatne według cennika. Nie zbieramy pieniędzy od uczniów.
Dopłaty i koszty dodatkowe
Grupa 31-60 osób: dopłata 2 500 zł netto do szkolenia stacjonarnego. Termin w sobotę, niedzielę lub święto: dopłata 25%. Dojazd od Krakowa: 2,50 zł za kilometr w obie strony i 150 zł za godzinę czasu dojazdu, nocleg według kosztów oraz dieta 150 zł za dobę. Na życzenie: zeszyt ćwiczeń 35 zł za osobę, imienne zaświadczenia 15 zł za osobę, nagranie szkolenia dla kadry na 12 miesięcy 1 500 zł, spotkanie kontrolne online po 3 miesiącach 900 zł.
Płatność
Szkoły i instytucje: przelew 14 dni po fakturze, przy pierwszym zamówieniu zaliczka 50%. Rodzice: płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą. Firmy: zaliczka 50% przy zleceniu, reszta po szkoleniu. Kwotę końcową podajemy na piśmie w ofercie.
Odwołanie i zmiana terminu
Odwołanie do 7 dni przed terminem jest bez kosztów, od 7 do 3 dni przed terminem kosztuje 50% ceny, później 100% ceny. Jedną zmianę terminu robimy bez kosztów.
Zniżki
Szkoły z sieci szkół partnerskich: 10% na szkolenia i warsztaty. Organizacje pozarządowe: 20%. Zniżki nie łączą się, stosujemy najkorzystniejszą dla zamawiającego. Umowy roczne i cykle szkoleń mają własne ceny w cenniku.
Uczciwie
Czego to szkolenie nie daje
Warsztat nie nauczy rozpoznawania każdej przeróbki, bo takiej umiejętności nie ma nikt. Narzędzia do tworzenia materiałów zmieniają się szybciej niż sposoby ich wykrywania i mówimy o tym uczniom wprost, zamiast obiecywać niezawodną listę sztuczek. Nie uczymy też obsługi aplikacji do przeróbek ani nie oceniamy materiałów, które szkoła ma w swoich sprawach. Szkolenie podnosi umiejętności i ułatwia rozpoznanie zagrożenia, ale każda sytuacja z przerobionym materiałem wygląda inaczej, a to, co działa dziś, za kilka miesięcy może wymagać zmiany. Dlatego temat warto odświeżać co roku i uczyć się go dalej razem z uczniami.
Pytania
Pytania przed zamówieniem
Czy pokazujecie uczniom prawdziwe przeróbki z udziałem dzieci?
Nie. Materiały do rozpoznawania przygotowujemy sami albo korzystamy z publicznie znanych przykładów z udziałem dorosłych, a przeróbkę na żywo prowadzący wykonuje wyłącznie na własnym zdjęciu i głosie. Przykłady ze spraw, które prowadzimy, opisujemy słowami i pokazujemy na zanonimizowanych zrzutach, bez twarzy i bez danych. Na zajęciach nie pojawia się żaden materiał intymny, również przerobiony.
Czy uczniowie nie nauczą się na zajęciach robić przeróbek?
Nie podajemy nazw aplikacji i nie uczymy ich obsługi. Pokaz służy temu, żeby uczniowie zobaczyli, jak mało materiału wystarcza do przeróbki, a nie temu, żeby ją powtórzyli. Uczniowie w tym wieku zwykle i tak znają takie narzędzia z sieci, więc zamiast udawać, że ich nie ma, rozmawiamy o tym, gdzie kończy się zabawa filtrem, a zaczyna krzywda.
Co zrobić, jeśli w naszej szkole krąży już przerobione zdjęcie ucznia?
Prosimy o telefon pod 222 900 142 jeszcze przed ustaleniem terminu warsztatu, bo pomoc przy trwającej sprawie i szkolenie to dwie osobne rzeczy. Najpierw trzeba zabezpieczyć materiał, zgłosić go w serwisie i zadbać o ucznia, a dopiero potem pracować z klasą. Warsztat po takim zdarzeniu prowadzimy na innych przykładach, żeby nie wracać do sprawy przy całej grupie.
Czy warsztat obejmuje przerobione materiały intymne?
Tak, ale w sposób dopasowany do wieku: bez pokazywania czegokolwiek i bez opisów. Mówimy, że takie przeróbki z udziałem osób niepełnoletnich są przestępstwem także wtedy, gdy obraz został wygenerowany, że wina nigdy nie leży po stronie osoby, której wizerunek wykorzystano, i że w takiej sytuacji od razu mówi się dorosłemu i dzwoni pod 116 111 lub 112. Jeśli szkoła chce rozwinąć ten wątek, polecamy osobne zajęcia o szantażu i wymuszeniach w sieci.
Czy uczniowie będą potrzebować telefonów?
Przydadzą się do ćwiczenia z wyszukiwaniem zdjęć po obrazie, ale nie są potrzebne przez całe zajęcia. Jeśli szkoła woli, żeby telefony zostały w szafkach, wystarczy kilka komputerów w sali lub pracowni, przy których pracują pary. Uczniowie nie instalują żadnych aplikacji i nie logują się do swoich kont.
Jak szybko ten temat się zestarzeje?
Szybciej niż większość tematów z katalogu. Ślady przeróbek, które dziś widać gołym okiem, za rok mogą zniknąć, dlatego materiały aktualizujemy przed każdym warsztatem. Zasady sprawdzania źródła, pauzy i reakcji pozostają jednak takie same i to na nich opieramy zajęcia, a odświeżenie zalecamy co rok.