O szkoleniu
Po co jest to szkolenie
Najczęstsza przemoc w grupach klasowych nie wygląda jak hejt. Nikt nikogo nie wyzywa. Ktoś zostaje usunięty z rozmowy, po czym powstaje druga grupa, „ta prawdziwa”, już bez niego. Jego wiadomości wiszą bez odpowiedzi, choć wszyscy je odczytali. Pod jego zdjęciem pojawia się seria śmiejących się emotek, a po klasie krąży naklejka z jego twarzą. Każdy z tych gestów osobno wydaje się drobiazgiem, dlatego dorośli dowiadują się o nich ostatni, a sprawa potrafi ciągnąć się miesiącami.
W klasach 7-8 widzimy też, jak szybko wykluczenie zamienia się w nagonkę. Wystarczy jeden mem, ankieta w rodzaju „kto jest najbardziej żenujący” albo wyrwany z kontekstu zrzut, żeby w ciągu jednego wieczoru kilkadziesiąt osób dołożyło swoją reakcję. Większość z nich nie uważa się za uczestników, bo „tylko dała serduszko” albo „tylko się zaśmiała”. Na zajęciach pokazujemy, że to właśnie te drobne reakcje tworzą nagonkę i że każda z tych osób mogła ją zatrzymać.
Pracujemy na zmyślonej klasie z innego miasta i na zanonimizowanych przebiegach spraw, które do nas trafiły, ułożonych tak, żeby nikt na sali nie rozpoznał w nich siebie ani kolegi. Nie prowadzimy ćwiczeń, w których ktokolwiek wskazuje osoby pomijane, nie dobieramy klasy w pary według sympatii i nie każemy nikomu mówić o własnych doświadczeniach. Takie ćwiczenia potrafią pogłębić problem, zamiast go rozwiązać.
Uczymy konkretnych czynności: jak nazwać to, co się dzieje, jak przerwać nagonkę jednym zdaniem albo prywatną wiadomością, jak zgłosić mem, naklejkę lub ankietę z czyimś wizerunkiem, jak zabezpieczyć przebieg rozmowy i jak opowiedzieć o sprawie wychowawcy tak, żeby nie poczuć się donosicielem. Osobny blok poświęcamy uczniom, którzy sami brali udział w wykluczaniu i chcą to naprawić.
Dla kogo
Warsztat jest przeznaczony dla uczniów klas 7-8, czyli dla roczników, w których grupy klasowe na komunikatorach są głównym miejscem życia towarzyskiego, a pozycja w grupie liczy się bardziej niż kiedykolwiek wcześniej. Najlepiej sprawdza się w klasach, w których wychowawca widzi podziały, ciche dni albo nagłe zmiany w tym, kto z kim siedzi, choć nikt niczego nie zgłosił. Pomaga też po połączeniu klas lub po przyjściu nowych uczniów, gdy relacje układają się od nowa. Prowadzimy go dla jednej klasy lub grupy do 30 osób, nigdy dla kilku klas naraz.
Plan szkolenia
Plan szkolenia 6 h
- 9:00-9:2020 min
Otwarcie, umowa i numery pomocy
Przedstawiamy plan dnia i umawiamy się z klasą: nie mówimy o nikim z sali, nikt nie musi opowiadać o sobie, a każdy może na chwilę wyjść. Zapisujemy na tablicy numery 116 111, 800 12 12 12, 112 i 222 900 142. Wyjaśniamy, że do telefonu zaufania można zadzwonić także w sprawie, która wydaje się „za mała”.
- 9:20-10:0040 min
Przemoc bez jednego brzydkiego słowa
Wspólnie zbieramy formy wykluczenia, które uczniowie znają z sieci: usunięcie z grupy, druga grupa bez jednej osoby, wiadomości odczytane i bez odpowiedzi, pomijanie przy wspólnych zdjęciach, naklejki z czyjąś twarzą, ankiety o kolegach. Każdej formie nadajemy nazwę i zapisujemy, po czym ją poznać. Uczniowie często po raz pierwszy słyszą, że to, co znają z codzienności, ma swoją nazwę.
- 10:00-10:4545 min
Jak rodzi się nagonka
Odtwarzamy zanonimizowany przebieg sprawy: wieczorem ktoś wrzuca mem z kolegą, w godzinę pod spodem jest kilkadziesiąt reakcji, rano krąży już zrzut z komentarzami w trzech innych grupach. Na osi czasu zaznaczamy role: kto zaczął, kto wzmacniał, kto milczał i kto mógł przerwać. Uczniowie wskazują momenty, w których jedno zdanie zmieniłoby kierunek.
- 10:45-11:2035 min
Naklejki, ankiety i memy z twarzą kolegi
Pokazujemy, że te formy różnią się od samego pomijania, bo wykorzystują czyjś wizerunek, a wizerunek jest chroniony prawem (art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Ćwiczymy zgłoszenie mema, naklejki i ankiety w komunikatorach i serwisach, z których korzysta klasa. Uczymy też zabezpieczyć zrzut z nazwą grupy i datą, zanim ktoś usunie wiadomość.
- 11:20-12:0040 min
Jak to wygląda od drugiej strony
Czytamy zmyślone, ale prawdziwie brzmiące wiadomości osoby, która z dnia na dzień przestała dostawać odpowiedzi od klasy. Rozmawiamy o tym, po czym można poznać, że ktoś zostaje sam: przestaje pisać w grupie, unika przerw, zmienia miejsce w ławce. Nikt nie opowiada o sobie, a rozmowa toczy się wyłącznie wokół postaci z przykładu.
- 12:00-12:3030 min
Przerwa
Przerwa na posiłek. Prowadzący jest dostępny dla uczniów, którzy chcą porozmawiać bez świadków.
- 12:30-13:1545 min
Jedno zdanie, które zmienia kierunek
Ćwiczymy krótkie reakcje świadka, które nie wymagają odwagi bohatera: zdanie w grupie, prywatna wiadomość do pominiętej osoby, ponowne dodanie jej do rozmowy, brak reakcji pod memem. Uczniowie w parach dobierają zdania do sytuacji i sprawdzają, które brzmią naturalnie w ich języku. Każdy wybiera jedno zdanie, które naprawdę byłby w stanie napisać.
- 13:15-13:5035 min
Administrator i zasady rozmowy
Omawiamy, co może administrator grupy klasowej: usunąć wiadomość, przywrócić usuniętą osobę, ograniczyć dodawanie członków i ustalić zasady. Klasa wypracowuje własne zasady swojej grupy, zapisane jej językiem, a nie językiem regulaminu. Zasady przyjmuje głosowaniem i przekazuje wychowawcy.
- 13:50-14:2030 min
Powiedzieć dorosłemu, a nie donieść
Rozdzielamy dwie rzeczy, które uczniowie często mylą: donoszenie po to, żeby komuś zaszkodzić, i mówienie po to, żeby komuś pomóc. Ćwiczymy krótką, rzeczową relację dla wychowawcy lub pedagoga: co się dzieje, od kiedy, gdzie i kogo dotyczy. Pokazujemy, że można to zrobić bez podawania własnego nazwiska przy całej klasie.
- 14:20-14:4525 min
Gdy sam brałem w tym udział
Mówimy wprost, że prawie każdy kiedyś dołożył reakcję pod czyimś memem albo nie odpisał komuś, bo tak robili wszyscy. Pokazujemy, jak to naprawić: usunąć swoją wiadomość, przestać udostępniać, dodać osobę z powrotem, napisać krótkie przeprosiny. Nikogo nie zawstydzamy i nikt nie musi się przyznawać na forum.
- 14:45-15:0015 min
Podsumowanie i numery pomocy
Każdy uczeń zapisuje w telefonie swoje zdanie świadka i numery 116 111, 800 12 12 12 oraz 222 900 142. Przypominamy, do kogo w szkole można się zwrócić. Kończymy informacją, że do Fundacji można napisać na biuro@usuwaniehejtu.pl również po zajęciach.
Plan warsztatu 4 h
- 8:00-8:1515 min
Start i zasady
Ustalamy, że rozmawiamy o zmyślonej klasie i nie mówimy o nikim z sali. Zapisujemy numery 116 111, 112 i 222 900 142. Dzielimy uczniów na pięć grup przez losowanie, a nie według sympatii.
- 8:15-8:5540 min
Czat zmyślonej klasy 7d
Każda grupa dostaje wydruk kilkudziesięciu wiadomości z grupy klasowej zmyślonej klasy i zaznacza kolorami momenty pomijania, wyśmiewania i przerwania nagonki. Grupy porównują swoje zaznaczenia. Szybko okazuje się, że najgroźniejsze wiadomości to nie te najbardziej wulgarne.
- 8:55-9:2530 min
Od żartu do nagonki na jednej linii
Grupy układają na podłodze dwanaście kart z sytuacjami, od niewinnego żartu po zbiorowe wyśmiewanie, i uzasadniają, gdzie przebiega granica. Rozmawiamy o trzech sygnałach: czy osoba może się z tego wycofać, czy to się powtarza i ilu ludzi patrzy. Uczniowie sami ustalają kryteria, a my pilnujemy, żeby były konkretne.
- 9:25-9:3510 min
Przerwa
Krótka przerwa.
- 9:35-10:1540 min
Scenki świadka
Każda grupa przygotowuje reakcję na inną sytuację: założenie drugiej grupy, ankietę o kolegach, naklejkę z czyjąś twarzą, ignorowanie nowej osoby w klasie albo wyśmiewanie kogoś po jego wyjściu z rozmowy. Grupy odgrywają krótkie scenki z gotowymi zdaniami, a reszta klasy ocenia, czy taka reakcja jest możliwa w prawdziwej grupie.
- 10:15-10:4530 min
Zgłoś mem, naklejkę, ankietę
Na przygotowanych ekranach komunikatorów i serwisów ćwiczymy zgłaszanie treści z czyimś wizerunkiem. Uczymy też zabezpieczyć zrzut z nazwą grupy, nazwą konta i datą. Pokazujemy, czego platforma nie usunie, czyli samego pomijania, i komu wtedy o nim powiedzieć.
- 10:45-10:5510 min
Przerwa
Druga krótka przerwa, z możliwością rozmowy z prowadzącym na osobności.
- 10:55-11:4045 min
Zasady naszej grupy klasowej
Klasa pisze zasady dla swojej grupy na komunikatorze: kto dodaje nowe osoby, co robimy z memami o kimś z klasy, kiedy administrator usuwa wiadomość i jak wraca ktoś usunięty. Zasady przyjmujemy głosowaniem. Wersja końcowa trafia na plakat i do wychowawcy.
- 11:40-12:0020 min
Pytania bez nauczyciela na sali
Jeśli szkoła się zgadza, nauczyciel wychodzi z sali, a uczniowie zadają pytania prowadzącemu, także na anonimowych karteczkach. Odpowiadamy na wszystkie i na koniec powtarzamy numery pomocy.
Godziny są przykładowe. Kolejność bloków i proporcje dopasowujemy do wieku uczestników, planu lekcji i sytuacji w placówce, zachowując pełny czas szkolenia.
Ćwiczenia
Co uczestnicy robią na zajęciach
Oś czasu jednej nagonki
Na tablicy rozkładamy zanonimizowany przebieg sprawy, od pierwszego mema do chwili, gdy dowiedział się o nim wychowawca, z godzinami i liczbą reakcji. Uczniowie przyklejają karteczki w miejscach, w których ktoś mógł zareagować, i wpisują, co dokładnie mógł zrobić. Zwykle wskazują kilkanaście takich miejsc. Zostaje z tego przekonanie, że nagonkę zatrzymuje się na początku, a nie na końcu.
Zdanie świadka w języku klasy
Prowadzący rozdaje zestaw kilkunastu zdań, które świadek może napisać w grupie albo prywatnie, na przykład „Usuńcie to, to nie jest śmieszne” czy „Dodaję Kasię z powrotem”. Pary przerabiają je na język, którym naprawdę pisze ich klasa, i odrzucają te, które brzmią sztucznie. Każdy uczeń zapisuje w telefonie jedno zdanie, którego byłby gotów użyć. Ćwiczenie zdejmuje z uczniów przekonanie, że reakcja musi być długa i odważna.
Regulamin pisany przez klasę
Klasa w grupach proponuje zasady dla swojej rozmowy na komunikatorze, a potem wspólnie wybiera pięć najważniejszych. Pilnujemy, żeby każda zasada była czynnością, a nie hasłem: zamiast „szanujemy się” pojawia się „nie wrzucamy zdjęć osób, które się na to nie zgodziły”. Zasady przyjmujemy głosowaniem. Taki regulamin ma szansę przetrwać dłużej niż ten napisany przez dorosłych.
Rozmowa z wychowawcą w trzech zdaniach
Uczniowie w trójkach ćwiczą krótką relację o sytuacji ze zmyślonej klasy: co się dzieje, od kiedy i gdzie to widać. Jedna osoba mówi, druga gra wychowawcę, trzecia obserwuje i podpowiada, czego zabrakło. Ćwiczenie pokazuje, że rzeczowa informacja nie jest skarżeniem i że dorosły może pomóc tylko wtedy, gdy wie, co się dzieje.
Efekty
Co uczestnicy potrafią po szkoleniu
Nazywa przemoc bez wulgaryzmów
Uczeń rozpoznaje usuwanie z grup, drugą grupę, ignorowanie i ankiety o kolegach jako formy przemocy, a nie zwykłe sprawy towarzyskie.
Widzi, jak powstaje nagonka
Rozumie, że zbiorowe wyśmiewanie składa się z wielu drobnych reakcji, i wie, że dołożenie emotki pod memem to już udział.
Przerywa nagonkę jednym zdaniem
Ma przygotowane i przećwiczone zdanie, które może napisać w grupie albo prywatnie do osoby pominiętej.
Zgłasza treści z cudzym wizerunkiem
Potrafi zgłosić mem, naklejkę lub ankietę w komunikatorze i serwisie oraz zabezpieczyć zrzut z nazwą grupy i datą.
Mówi dorosłemu rzeczowo
Umie w kilku zdaniach opisać wychowawcy lub pedagogowi, co się dzieje, i odróżnia to od donoszenia.
Naprawia własny udział
Wie, jak wycofać się z nagonki, w której brał udział: usunąć reakcję, przywrócić osobę do grupy i przeprosić.
Co zostaje po szkoleniu
Po warsztacie w klasie zostają zasady grupy klasowej spisane przez uczniów i przyjęte głosowaniem, plakat z osią czasu nagonki oraz lista zdań świadka w języku tej konkretnej klasy. Uczniowie mają w telefonach wybrane przez siebie zdanie i numery 116 111, 800 12 12 12, 112 i 222 900 142. Wychowawca dostaje krótki opis sygnałów wykluczenia, które widać w klasie i w grupach na komunikatorach, propozycję, jak wracać do zasad grupy na godzinie wychowawczej, oraz instrukcję zgłaszania mema, naklejki i ankiety w najczęściej używanych komunikatorach.
Ceny
Ile kosztuje i kto może zamówić
Szkolenie mogą zamówić szkoły i przedszkola, instytucje, rodzice oraz firmy. Każdy zamawiający ma swój cennik, dlatego ceny pokazujemy osobno.
Szkoła lub przedszkole
Szkoły, organy prowadzące, rady rodziców.
| Warsztat 4 h dla jednej klasy lub grupy do 30 osób | 3 000 zł |
| Szkolenie 6 h z 30-minutową przerwą, do 30 osób | 8 000 zł |
| Druga grupa tego samego dnia w tej samej szkole, 6 h | 6 000 zł |
| Trzecia i każda kolejna grupa tego samego dnia, 6 h | 5 000 zł |
| Szkolenie online na żywo, 6 h, nagranie dla szkoły na 30 dni | 6 500 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla szkół i organizacji.
Instytucja
Biblioteki, domy kultury, kluby sportowe, świetlice, organizacje pozarządowe.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 000 zł |
| Dzień bez hejtu w instytucji: dwa warsztaty dla młodzieży i spotkanie dla dorosłych | 9 500 zł |
| Zniżka dla organizacji pozarządowych | -20% |
Ceny netto z rozdziału o instytucjach w cenniku dla szkół i organizacji.
Rodzice
Grupa rodziców, która zamawia zajęcia dla klasy, drużyny albo grupy dzieci.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 690 zł |
| Szkolenie 6 h dla grupy, do 30 osób | 9 840 zł |
Ceny brutto z cennika dla rodziców i osób prywatnych. Płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą.
Firma
Firmy, które fundują zajęcia szkole albo organizują je dla dzieci pracowników.
| Warsztat ufundowany szkole, przedszkolu albo instytucji | jak dla szkoły |
| Warsztat 4 h dla dzieci pracowników, do 30 dzieci | 6 000 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla firm.
Organizacja
Przygotowanie i warunki
Prosimy o salę, w której można przesunąć ławki i rozłożyć karty na podłodze lub dużych stołach. Przed terminem potrzebujemy krótkiej informacji od wychowawcy, czy w klasie widać podziały, czy niedawno doszło do usunięcia kogoś z grupy albo do nagonki i czy w klasie są nowi uczniowie. Nie będziemy o tym mówić wprost, ale dobierzemy przykłady tak, żeby nikt nie poczuł się wskazany. Prosimy też o imię pedagoga lub psychologa, do którego uczniowie mogą się zwrócić po zajęciach.
Kto płaci
Szkolenie zamawia i opłaca szkoła, organ prowadzący, instytucja, rada rodziców, rodzice albo firma. Wszystkie szkolenia i warsztaty są płatne według cennika. Nie zbieramy pieniędzy od uczniów.
Dopłaty i koszty dodatkowe
Grupa 31-60 osób: dopłata 2 500 zł netto do szkolenia stacjonarnego. Termin w sobotę, niedzielę lub święto: dopłata 25%. Dojazd od Krakowa: 2,50 zł za kilometr w obie strony i 150 zł za godzinę czasu dojazdu, nocleg według kosztów oraz dieta 150 zł za dobę. Na życzenie: zeszyt ćwiczeń 35 zł za osobę, imienne zaświadczenia 15 zł za osobę, nagranie szkolenia dla kadry na 12 miesięcy 1 500 zł, spotkanie kontrolne online po 3 miesiącach 900 zł.
Płatność
Szkoły i instytucje: przelew 14 dni po fakturze, przy pierwszym zamówieniu zaliczka 50%. Rodzice: płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą. Firmy: zaliczka 50% przy zleceniu, reszta po szkoleniu. Kwotę końcową podajemy na piśmie w ofercie.
Odwołanie i zmiana terminu
Odwołanie do 7 dni przed terminem jest bez kosztów, od 7 do 3 dni przed terminem kosztuje 50% ceny, później 100% ceny. Jedną zmianę terminu robimy bez kosztów.
Zniżki
Szkoły z sieci szkół partnerskich: 10% na szkolenia i warsztaty. Organizacje pozarządowe: 20%. Zniżki nie łączą się, stosujemy najkorzystniejszą dla zamawiającego. Umowy roczne i cykle szkoleń mają własne ceny w cenniku.
Uczciwie
Czego to szkolenie nie daje
Warsztat nie odbuduje relacji w klasie, w której wykluczenie trwa od miesięcy. Może nazwać problem, dać uczniom słowa i czynności oraz uruchomić zmianę, ale utrwalenie jej należy do wychowawcy, a czasem do psychologa lub pedagoga. Nie prowadzimy socjoterapii, nie rozstrzygamy sporów między konkretnymi uczniami i nie wskazujemy winnych. Szkolenie podnosi umiejętności i ułatwia rozpoznanie przemocy, której zwykle nie widać, ale każda klasa ma inną historię i każdy przypadek wymaga osobnego spojrzenia. Uczyć się trzeba cały czas, dlatego zachęcamy, by do zasad grupy i zdań świadka wracać na lekcjach przez cały rok szkolny.
Pytania
Pytania przed zamówieniem
Czy nie lepiej, żeby wychowawca dołączył do grupy klasowej uczniów?
Nie polecamy tego. Doświadczenie ze spraw pokazuje, że grupa z dorosłym szybko pustoszeje, a prawdziwe rozmowy przenoszą się do nowej grupy, której nikt z dorosłych nie widzi. Lepiej działają zasady spisane przez samych uczniów i wiedza, do kogo zwrócić się, gdy w rozmowie dzieje się coś złego. Na zajęciach pracujemy właśnie nad tym.
W naszej klasie jest uczeń, którego wszyscy pomijają. Czy omówicie jego sytuację?
Nie wprost i nigdy na forum klasy. Omawianie konkretnej osoby przy wszystkich naraża ją na jeszcze większe skrępowanie, a pozostali szukają aluzji zamiast słuchać. Dobieramy natomiast przykłady i ćwiczenia tak, żeby dotyczyły mechanizmu, który w tej klasie działa. O samym uczniu warto porozmawiać osobno z wychowawcą i pedagogiem, w czym możemy doradzić.
Czy usunięcie kogoś z grupy można zgłosić do serwisu?
Samo usunięcie z grupy czy ignorowanie nie jest naruszeniem, na które zareaguje platforma, i mówimy o tym uczniom uczciwie. Zgłosić można natomiast mem, naklejkę lub ankietę z czyimś wizerunkiem, obraźliwe wiadomości i groźby. Pomijanie to sprawa dla dorosłych w szkole, a uczniowie uczą się na zajęciach, jak o nim powiedzieć.
Kiedy wykluczenie staje się sprawą prawną?
Większość spraw wykluczenia rozwiązuje się w szkole, bez żadnej procedury prawnej. Gdy jednak nękanie jest uporczywe i wzbudza u kogoś poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia, jest przestępstwem z art. 190a § 1 Kodeksu karnego, a obrażanie kogoś w grupie to znieważenie z art. 216. Wobec uczniów od 13 do 17 lat takimi sprawami zajmuje się sąd rodzinny. Na zajęciach mówimy o tym krótko i bez straszenia, bo ten warsztat dotyczy przede wszystkim reakcji świadków.
Czy uczniowie, którzy wykluczali, nie poczują się zaatakowani?
Prowadzimy zajęcia tak, żeby nikt nie był oskarżany. Mówimy otwarcie, że prawie każdy kiedyś dołożył reakcję pod czyimś memem albo nie odpisał koledze, bo tak robili inni, i pokazujemy, jak to naprawić bez publicznego przyznawania się. Uczniowie, którzy nie czują się osaczeni, łatwiej zmieniają zachowanie niż ci, których zawstydzono przy klasie.
Ile zostaje po warsztacie, jeśli szkoła nic dalej nie zrobi?
Zwykle zostają zasady grupy, kilka zdań świadka w użyciu i więcej spraw, o których dorośli dowiadują się wcześniej. Bez dalszej pracy wychowawcy efekt słabnie po kilku tygodniach, dlatego zostawiamy propozycję krótkich powrotów do tematu na godzinach wychowawczych. Warsztat jest początkiem zmiany, a nie jej zakończeniem.