O szkoleniu
Po co jest to szkolenie
Serwer na Discordzie albo grupa na Telegramie zwykle powstaje w dobrej wierze: do wspólnej nauki, grania, wymiany notatek przed sprawdzianem. Po kilku tygodniach pojawia się kanał z cytatami jednej osoby, rola o obraźliwej nazwie nadana komuś dla żartu, zrzut z prywatnej rozmowy przypięty na samej górze. Dorośli tych miejsc nie widzą, a uczniowie traktują je jak przestrzeń prywatną, w której obowiązują wyłącznie zasady ustalone przez administratora.
Na zajęciach pokazujemy, jak takie miejsca są zbudowane i kto ma w nich władzę. Omawiamy role i uprawnienia, różnicę między grupą a kanałem, wiadomości prywatne, automatyczne usuwanie wiadomości i narzędzia moderacji dostępne dla administratora. Wyjaśniamy, że nad zasadami serwera zawsze stoją regulamin serwisu i prawo, a zamknięta grupa nie jest miejscem bez skutków: zniesławienie z art. 212 Kodeksu karnego nie wymaga publiczności, wystarczy, że nieprawdziwy zarzut przeczytają inne osoby.
Osobny blok dotyczy odpowiedzialności. Odpowiada autor wpisu, ale także ten, kto treść przekazuje dalej, przypina ją albo zakłada kanał przeznaczony do wyśmiewania kogoś. Wielu uczniów szkół średnich ma już ukończone 17 lat i odpowiada co do zasady jak dorośli, a sprawami młodszych zajmuje się sąd rodzinny. Mówimy o tym bez straszenia, na zanonimizowanych przykładach z prowadzonych spraw, w których to, co zrobił albo czego nie zrobił administrator, miało znaczenie dla dalszego przebiegu.
Najwięcej czasu poświęcamy temu, co zrobić, gdy grupa zamienia się w narzędzie przemocy. Ćwiczymy zabezpieczanie dowodów, które przetrwają usunięcie wiadomości, a nawet całego serwera: link do wiadomości, nazwa kanału, identyfikator użytkownika, który nie zmienia się razem z nickiem. Mówimy też wyraźnie, kiedy zrzutów robić nie wolno, czyli przy treściach intymnych z udziałem osób niepełnoletnich, i jak wtedy postąpić. Uczestnicy wychodzą z gotową ścieżką: kogo powiadomić, gdzie zgłosić i kiedy sprawa należy już do policji.
Dla kogo
Zajęcia przygotowaliśmy dla uczniów liceów, techników i szkół branżowych, zwłaszcza tych, którzy korzystają z serwerów do gier, nauki czy wspólnych zainteresowań, a także tych, którzy sami takie serwery prowadzą. Najwięcej dają w klasach, w których istnieje serwer lub grupa klasowa poza zasięgiem dorosłych, oraz w szkołach, w których doszło do incydentu w zamkniętej społeczności. Sprawdzają się również jako uzupełnienie zajęć o odpowiedzialności prawnej, bo pokazują ją w miejscach, które uczniowie znają najlepiej. Uczniowie bez kont na tych platformach także skorzystają, bo te same mechanizmy działają w grupach na innych komunikatorach.
Plan szkolenia
Plan szkolenia 6 h
- 9:00-9:1515 min
Numery i jeden serwer na początek
Podajemy numery, które będą widoczne do końca dnia: 116 111, 800 12 12 12, 112 i 222 900 142. Zaczynamy od zanonimizowanej sprawy serwera założonego do wspólnej nauki, na którym po kilku tygodniach powstał kanał z cytatami jednej uczennicy.
- 9:15-9:5540 min
Jak zbudowany jest serwer i grupa
Rozkładamy na części Discorda i Telegrama: właściciel, administratorzy, moderatorzy, role i uprawnienia, kanały tekstowe i głosowe, wiadomości prywatne, a po stronie Telegrama grupy, kanały, anonimowi administratorzy, przekazywanie wiadomości i czaty z automatycznym usuwaniem. Uczniowie rysują strukturę fikcyjnego serwera klasowego i zaznaczają, kto może co zrobić.
- 9:55-10:4045 min
Dwa poziomy zasad
Pokazujemy, że nad zasadami serwera zawsze stoją wytyczne serwisu i prawo. Omawiamy narzędzia administratora: automatyczną moderację, tryb powolny, czasowe wyciszenie, wyrzucenie, blokadę i dziennik zdarzeń. Grupy piszą zasady dla serwera klasowego, które mieszczą się na jednym ekranie telefonu.
- 10:40-11:2040 min
Zamknięta nie znaczy prywatna
Wyjaśniamy, dlaczego zniesławienie z art. 212 Kodeksu karnego może nastąpić także w grupie bez osoby, której dotyczy, i dlaczego każdy zrzut z zamkniętego kanału może w kilka sekund trafić na zewnątrz. Przypominamy, że od 17 lat odpowiada się co do zasady jak dorosły, a w wieku od 13 do 17 lat sprawą zajmuje się sąd rodzinny.
- 11:20-12:0040 min
Administrator: władza i odpowiedzialność
Na kartach z sytuacjami uczniowie odróżniają administratora, który reaguje, od takiego, który staje się uczestnikiem: zakłada kanał do wyśmiewania, nadaje upokarzające role, przypina obraźliwe treści, przekazuje je dalej. Rozmawiamy, za co odpowiada się za cudzy wpis, a za co za własne działanie.
- 12:00-12:3030 min
Przerwa
Przerwa trwa pół godziny. Kto chce zapytać o własny serwer bez świadków, może podejść do prowadzącego.
- 12:30-13:1545 min
Dowody, które przetrwają usunięcie serwera
Ćwiczymy zrzut z widoczną nazwą serwera, kanału i datą, kopiowanie linku do wiadomości oraz identyfikatora użytkownika w trybie dewelopera, a na Telegramie zapisywanie nazwy użytkownika zamiast samej nazwy wyświetlanej. Omawiamy wyjątek: przy treściach intymnych z udziałem osoby niepełnoletniej nie robimy zrzutów ani nie przesyłamy ich nikomu, tylko zapisujemy link, mówimy dorosłemu i zgłaszamy sprawę na policję lub do zespołu Dyżurnet.pl.
- 13:15-14:0045 min
Gdy grupa staje się narzędziem przemocy
Układamy ścieżkę dla członka grupy: zabezpieczyć, nie przekazywać dalej, powiedzieć dorosłemu, zgłosić administratorom, jeśli nie są częścią problemu, zgłosić wiadomość, użytkownika lub serwer w aplikacji. Mówimy jasno, że z takiej grupy wolno wyjść, a przy groźbach, wymuszeniach czy rozpowszechnianiu nagich zdjęć sprawa należy do policji.
- 14:00-14:3535 min
Grupy, które wciągają i odcinają
Omawiamy sygnały zamkniętych społeczności, które stopniowo odcinają uczestników od innych znajomych, wymagają udowadniania lojalności albo przenoszą rozmowy do coraz bardziej ukrytych kanałów. Mówimy też o dorosłych, którzy na serwerach przenoszą rozmowę do wiadomości prywatnych i proszą o zdjęcia, oraz o tym, kiedy dzwonić pod 116 111, a kiedy pod 112.
- 14:35-15:0025 min
Trzy kroki do zapisania i numery
Każdy uczestnik zapisuje w telefonie trzy kroki, które wykona, gdy jego serwer lub grupa zacznie służyć do nękania. Powtarzamy numery pomocowe i adres biuro@usuwaniehejtu.pl, a resztę czasu przeznaczamy na pytania.
Plan warsztatu 4 h
- 8:00-8:1010 min
Zasady i numery
Umawiamy się, że nikt nie musi pokazywać swoich serwerów ani kont, a przykłady są fikcyjne lub zanonimizowane. Na tablicy zapisujemy 116 111, 112 i 222 900 142.
- 8:10-8:4535 min
Serwer od zera
Grupy projektują serwer dla fikcyjnej klasy: kanały, role, uprawnienia i kilka zasad. Każda grupa wybiera spośród siebie administratorów i zapisuje, jakie narzędzia moderacji włączy od pierwszego dnia.
- 8:45-9:2035 min
Kryzys na serwerze
Prowadzący ogłasza kolejne zdarzenia w czasie rzeczywistym: ktoś zakłada kanał z cytatami jednej osoby, ktoś publikuje zrzut z prywatnej rozmowy, na serwer wchodzi kilkanaście obcych kont. Administratorzy każdej grupy mają kilka minut na decyzję, a reszta zespołu ocenia, czy była trafna.
- 9:20-9:3010 min
Przerwa
Dziesięć minut przerwy.
- 9:30-10:1040 min
Zabezpiecz, zanim zniknie
Na telefonach lub na przygotowanych zrzutach uczniowie ćwiczą kopiowanie linku do wiadomości, włączanie trybu dewelopera i zapisywanie identyfikatora użytkownika, a na Telegramie odróżnianie nazwy użytkownika od nazwy wyświetlanej. Omawiamy, dlaczego przy treściach intymnych osób niepełnoletnich nie robi się zrzutów.
- 10:10-10:4535 min
Kto za co odpowiada
Zespoły dostają opisy sytuacji z udziałem autora wpisu, osoby przekazującej go dalej, administratora i milczącego członka grupy. Przypisują każdemu zakres odpowiedzialności i porównują swoje wnioski z tym, co mówią przepisy.
- 10:45-11:0015 min
Przerwa
Kwadrans przerwy.
- 11:00-11:4040 min
Ścieżka wyjścia
Grupy rozpisują kolejne kroki dla ucznia, którego grupa zaczęła nękać: co zabezpieczyć, komu powiedzieć, gdzie zgłosić, kiedy wyjść z grupy i kiedy zawiadomić policję. Porównujemy ścieżki i układamy jedną wspólną dla całej klasy.
- 11:40-12:0020 min
Pytania bez nauczyciela na sali
Dwadzieścia minut na pytania, jeśli szkoła się zgodzi, bez obecności kadry, a także w formie anonimowych kartek. Kończymy przypomnieniem numerów i kontaktu do Fundacji.
Godziny są przykładowe. Kolejność bloków i proporcje dopasowujemy do wieku uczestników, planu lekcji i sytuacji w placówce, zachowując pełny czas szkolenia.
Ćwiczenia
Co uczestnicy robią na zajęciach
Serwer od zera
Zespoły projektują serwer dla fikcyjnej klasy: rozpisują kanały, nadają role, ustalają uprawnienia i piszą zasady, które mieszczą się na jednym ekranie telefonu. Każdy zespół uzasadnia, kto powinien mieć prawo usuwania wiadomości i dlaczego nie warto dawać go wszystkim. Na koniec porównujemy projekty i wybieramy rozwiązania, które najlepiej chronią przed nadużyciami. Zostaje wzór zasad, który uczniowie mogą przenieść na swój prawdziwy serwer.
Kryzys w czasie rzeczywistym
Prowadzący co kilka minut ogłasza nowe zdarzenie na fikcyjnym serwerze, a wybrani administratorzy każdej grupy decydują, co zrobić: usunąć, zabezpieczyć, wyciszyć, zablokować, powiadomić dorosłego. Reszta zespołu zapisuje decyzje i czas reakcji. Po symulacji sprawdzamy, które decyzje odebrały możliwość zabezpieczenia dowodów, a które zatrzymały nękanie. Uczniowie widzą, że najczęstszy błąd to usunięcie wszystkiego, zanim ktokolwiek zrobił zrzut.
Dowód z identyfikatorem
Uczniowie ćwiczą zabezpieczenie wiadomości tak, żeby dało się ją przypisać konkretnemu kontu nawet po zmianie nicku lub usunięciu serwera: zrzut z nazwą serwera i kanału, link do wiadomości, identyfikator użytkownika. Kto nie ma konta, pracuje na przygotowanych zrzutach ekranu. Porównujemy zrzut bez tych danych ze zrzutem kompletnym i pytamy, z którym policja albo serwis mogą coś zrobić. Zostaje karta z krokami dla obu aplikacji.
Mapa odpowiedzialności
Grupy dostają opis zanonimizowanej sprawy z kilkoma uczestnikami: autorem wpisu, osobą, która go przekazała, administratorem, który go przypiął, i członkami, którzy dodali reakcje. Rozmieszczają ich na mapie od największej do najmniejszej odpowiedzialności i uzasadniają swoje wybory. Omawiamy, co mówią przepisy, a co zasady szkoły, i gdzie każdy z uczestników mógł postąpić inaczej.
Efekty
Co uczestnicy potrafią po szkoleniu
Rozumie, kto ma władzę na serwerze
Zna role, uprawnienia i różnicę między grupą a kanałem oraz wie, które działania może podjąć administrator, a które tylko serwis.
Ustawia zasady i narzędzia moderacji
Potrafi napisać zwięzłe zasady serwera i włączyć podstawowe narzędzia: automatyczną moderację, tryb powolny i czasowe wyciszenie.
Zabezpiecza dowody, które przetrwają usunięcie
Zapisuje link do wiadomości, nazwę serwera i kanału oraz identyfikator użytkownika, który nie zmienia się razem z nickiem.
Wie, kiedy nie robić zrzutów
Przy treściach intymnych z udziałem osób niepełnoletnich nie zapisuje ich i nie przekazuje, tylko mówi dorosłemu i zgłasza sprawę odpowiednim służbom.
Odróżnia odpowiedzialność autora, przekazującego i administratora
Rozumie, że zamknięta grupa nie wyłącza odpowiedzialności, a przekazanie lub przypięcie treści jest własnym działaniem.
Zna ścieżkę wyjścia z grupy, która krzywdzi
Wie, w jakiej kolejności zabezpieczyć, powiedzieć dorosłemu, zgłosić w aplikacji i kiedy zawiadomić policję.
Co zostaje po szkoleniu
Uczniowie dostają kartę zabezpieczania dowodów na Discordzie i Telegramie z opisem, gdzie znaleźć link do wiadomości i identyfikator użytkownika, z datą aktualności pokazanych ekranów. Szkoła otrzymuje wzór zasad serwera klasowego, listę narzędzi moderacji do włączenia przy zakładaniu serwera oraz schemat postępowania, gdy grupa zaczyna służyć do nękania, z wyróżnionym wyjątkiem dotyczącym treści intymnych. Do kompletu dołączamy numery pomocowe w wersji do telefonu, krótką informację dla rodziców o tym, czym są serwery i zamknięte grupy, oraz zaświadczenie o przeprowadzeniu szkolenia.
Ceny
Ile kosztuje i kto może zamówić
Szkolenie mogą zamówić szkoły i przedszkola, instytucje, rodzice oraz firmy. Każdy zamawiający ma swój cennik, dlatego ceny pokazujemy osobno.
Szkoła lub przedszkole
Szkoły, organy prowadzące, rady rodziców.
| Warsztat 4 h dla jednej klasy lub grupy do 30 osób | 3 000 zł |
| Szkolenie 6 h z 30-minutową przerwą, do 30 osób | 8 000 zł |
| Druga grupa tego samego dnia w tej samej szkole, 6 h | 6 000 zł |
| Trzecia i każda kolejna grupa tego samego dnia, 6 h | 5 000 zł |
| Szkolenie online na żywo, 6 h, nagranie dla szkoły na 30 dni | 6 500 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla szkół i organizacji.
Instytucja
Biblioteki, domy kultury, kluby sportowe, świetlice, organizacje pozarządowe.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 000 zł |
| Dzień bez hejtu w instytucji: dwa warsztaty dla młodzieży i spotkanie dla dorosłych | 9 500 zł |
| Zniżka dla organizacji pozarządowych | -20% |
Ceny netto z rozdziału o instytucjach w cenniku dla szkół i organizacji.
Rodzice
Grupa rodziców, która zamawia zajęcia dla klasy, drużyny albo grupy dzieci.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 690 zł |
| Szkolenie 6 h dla grupy, do 30 osób | 9 840 zł |
Ceny brutto z cennika dla rodziców i osób prywatnych. Płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą.
Firma
Firmy, które fundują zajęcia szkole albo organizują je dla dzieci pracowników.
| Warsztat ufundowany szkole, przedszkolu albo instytucji | jak dla szkoły |
| Warsztat 4 h dla dzieci pracowników, do 30 dzieci | 6 000 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla firm.
Organizacja
Przygotowanie i warunki
Prosimy o informację, z których aplikacji korzystają uczniowie danej klasy, bo od tego zależą proporcje między Discordem, Telegramem i innymi komunikatorami. Potrzebne są telefony uczniów z dostępem do internetu i zgoda szkoły na ich użycie, a dla osób bez kont przygotowujemy zrzuty ekranu. Jeśli w szkole doszło do incydentu na serwerze lub w zamkniętej grupie, prosimy o poufną informację, żebyśmy mogli dobrać przykłady bez odwołań do tej sprawy. Przyda się rzutnik.
Kto płaci
Szkolenie zamawia i opłaca szkoła, organ prowadzący, instytucja, rada rodziców, rodzice albo firma. Wszystkie szkolenia i warsztaty są płatne według cennika. Nie zbieramy pieniędzy od uczniów.
Dopłaty i koszty dodatkowe
Grupa 31-60 osób: dopłata 2 500 zł netto do szkolenia stacjonarnego. Termin w sobotę, niedzielę lub święto: dopłata 25%. Dojazd od Krakowa: 2,50 zł za kilometr w obie strony i 150 zł za godzinę czasu dojazdu, nocleg według kosztów oraz dieta 150 zł za dobę. Na życzenie: zeszyt ćwiczeń 35 zł za osobę, imienne zaświadczenia 15 zł za osobę, nagranie szkolenia dla kadry na 12 miesięcy 1 500 zł, spotkanie kontrolne online po 3 miesiącach 900 zł.
Płatność
Szkoły i instytucje: przelew 14 dni po fakturze, przy pierwszym zamówieniu zaliczka 50%. Rodzice: płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą. Firmy: zaliczka 50% przy zleceniu, reszta po szkoleniu. Kwotę końcową podajemy na piśmie w ofercie.
Odwołanie i zmiana terminu
Odwołanie do 7 dni przed terminem jest bez kosztów, od 7 do 3 dni przed terminem kosztuje 50% ceny, później 100% ceny. Jedną zmianę terminu robimy bez kosztów.
Zniżki
Szkoły z sieci szkół partnerskich: 10% na szkolenia i warsztaty. Organizacje pozarządowe: 20%. Zniżki nie łączą się, stosujemy najkorzystniejszą dla zamawiającego. Umowy roczne i cykle szkoleń mają własne ceny w cenniku.
Uczciwie
Czego to szkolenie nie daje
Szkolenie nie daje szkole dostępu do zamkniętych grup uczniów ani sposobu ich monitorowania i nie zalecamy, żeby nauczyciele dołączali do serwerów klasowych. Nie uczymy też ustalania, kto stoi za anonimowym kontem, ani prowadzenia sprawy na własną rękę. Nie mamy wpływu na to, jak szybko serwis rozpatrzy zgłoszenie. Zajęcia podnoszą umiejętności uczniów i pomagają rozpoznać moment, w którym grupa zaczyna krzywdzić, ale każda społeczność działa inaczej, a aplikacje regularnie zmieniają układ ekranów i nazwy funkcji. Dlatego wiedzę trzeba odświeżać i uczyć się dalej, także po tych zajęciach.
Pytania
Pytania przed zamówieniem
Czy nauczyciel powinien dołączyć do serwera klasy, żeby mieć nad nim kontrolę?
Nie zalecamy tego. Obecność dorosłego zwykle sprawia, że trudne rozmowy przenoszą się do nowej grupy, o której nikt z kadry nie wie. Skuteczniejsze są zasady ustalone przez samych uczniów i administratorzy, którzy wiedzą, co zrobić, gdy coś zaczyna się psuć. Na zajęciach przygotowujemy ich właśnie do tej roli.
Czy uczniowie, którzy nie korzystają z Discorda ani Telegrama, skorzystają z zajęć?
Tak, bo role administratorów, zasady grup i odpowiedzialność za treści wyglądają podobnie w grupach na innych komunikatorach. Uczniowie bez kont pracują na przygotowanych zrzutach ekranu. Nie namawiamy nikogo do zakładania kont w tych aplikacjach.
Uczeń jest administratorem serwera, na którym doszło do nękania. Czy odpowiada za cudze wpisy?
Nie automatycznie. Znaczenie ma to, co sam zrobił: czy założył kanał przeznaczony do wyśmiewania, czy przypiął lub przekazał obraźliwe treści, czy na nie reagował. Za własne działania odpowiada tak jak autor, przy czym od 17 lat co do zasady jak dorosły, a wcześniej przed sądem rodzinnym. Najlepszym krokiem jest zabezpieczenie treści, usunięcie jej z serwera i rozmowa z dorosłym.
Treść z grupy została już usunięta. Czy da się ją jeszcze odzyskać?
Zwykły użytkownik ani administrator najczęściej nie odzyska usuniętej wiadomości. Dane przechowywane przez serwis mogą zostać uzyskane przez organy ścigania w toku postępowania, ale wymaga to czasu i konkretnych informacji o koncie. Dlatego tak dużo uwagi poświęcamy zapisywaniu linków i identyfikatorów, zanim cokolwiek zniknie.
Czy mówią Państwo o grupach, które wciągają młodzież w niebezpieczne środowiska?
Tak, ale bez nazw konkretnych grup i bez pokazywania ich materiałów. Uczymy rozpoznawać sygnały: odcinanie od innych znajomych, sprawdzanie lojalności, przenoszenie rozmów do coraz bardziej ukrytych miejsc, prośby dorosłych o zdjęcia. Uczniowie wiedzą po zajęciach, z kim porozmawiać i pod jaki numer zadzwonić.
Ile czasu zajmuje sam Discord, a ile Telegram?
To zależy od tego, z czego korzysta dana klasa, dlatego pytamy o to przed szkoleniem. W wielu szkołach przeważa Discord, w innych grupy na Telegramie lub innych komunikatorach. Mechanizmy i ścieżka postępowania są wspólne, więc proporcje dopasowujemy bez skracania najważniejszych części.