Deepfake z Waszą twarzą w sieci. Jak usunąć fałszywe zdjęcie lub film?

Deepfake to zdjęcie albo film, w którym czyjąś twarz lub głos podmieniono za pomocą sztucznej inteligencji. W sieci krążą fałszywe reklamy z wizerunkiem znanych i nieznanych osób, przerobione nagie zdjęcia i filmy ośmieszające.

Fałszywe zdjęcie lub film z Waszą twarzą można zgłosić i usunąć. Najpierw trzeba zabezpieczyć dowody, nie rozsyłając fałszywki dalej. Potem przychodzi czas na zgłoszenia w serwisach i wyszukiwarkach oraz rozmowę z bliskimi i pracodawcą. Wizerunek jest chroniony prawem.

Czym jest deepfake i dlaczego to nie Wasza wina?

Deepfake to zdjęcie, film albo nagranie głosu przerobione lub wygenerowane tak, żeby wyglądało na prawdziwe. Dziś wystarczy kilka zdjęć z profilu, żeby ktoś stworzył fałszywe zdjęcie z czyjąś twarzą. Nie trzeba do tego wiedzy technicznej.

Najczęściej spotykamy trzy rodzaje takich treści:

• fałszywe zdjęcia i filmy o charakterze seksualnym,
• fałszywe reklamy, w których rzekomo polecacie produkt, inwestycję albo lek,
• filmy ośmieszające, na których mówicie lub robicie coś, czego nigdy nie było.

Nie ma znaczenia, czy mieliście publiczny profil, czy wrzucaliście dużo zdjęć, czy mieliście z kimś konflikt. Winny jest ten, kto stworzył i rozpowszechnił fałszywkę. Nikt nie powinien mówić, że trzeba było bardziej uważać.

Co zrobić w pierwszej godzinie?

Pierwszy odruch to napisać pod filmem, że to kłamstwo. Albo usunąć wszystkie swoje zdjęcia z sieci. Zanim cokolwiek zrobicie, zatrzymajcie się na chwilę.

Zapiszcie adresy.
Skopiujcie link do każdego miejsca, gdzie widzicie fałszywkę. Zapiszcie nazwę konta, które ją opublikowało, i datę. Link przyda się przy każdym zgłoszeniu.

Zróbcie zrzuty ekranu, jeśli treść nie jest intymna.
Przy fałszywej reklamie albo ośmieszającym filmie zróbcie zrzuty z widocznym kontem, datą, liczbą wyświetleń i komentarzami. Przy treściach o charakterze seksualnym wystarczy link, nazwa konta i opis bez szczegółów. Nie musicie oglądać fałszywki raz za razem.

Nie przesyłajcie pliku dalej.
Nawet najbliższej osobie i nawet po to, żeby pokazać, jak to wygląda. Każda kopia to kolejne miejsce, z którego fałszywka może wyciec.

Nie odpisujcie autorowi.
Bez gróźb, próśb i negocjacji. Autor może wykorzystać każdą odpowiedź, a czasem właśnie na reakcję czeka.

Poproście kogoś o pomoc.
Zbieranie linków do fałszywki z własną twarzą jest wyczerpujące. Jeśli macie zaufaną osobę, niech pomoże albo zrobi to sama.

Jak zabezpieczyć dowody i nie rozsyłać fałszywki dalej?

Dowody są potrzebne platformie, prawnikowi i policji. Ale zbierajcie je tak, żeby fałszywka nie zaczęła żyć własnym życiem na dysku.

Zbierzcie:

• linki do wszystkich miejsc publikacji,
• nazwy kont i profili, które ją udostępniły,
• daty i godziny, kiedy ją znaleźliście,
• zrzuty komentarzy i wiadomości od osób, które ją przesłały,
• potwierdzenia zgłoszeń wysłanych do serwisów.

Trzymajcie to w jednym zabezpieczonym folderze, najlepiej z krótką notatką, co i kiedy zrobiliście. Jeśli chodzi o treści intymne, nie przechowujcie samego pliku, chyba że wymaga tego konkretny formularz. Policja i prawnik najczęściej potrzebują przede wszystkim linków i opisu.

Jak usunąć deepfake z mediów społecznościowych?

Każda duża platforma ma regulamin, który zakazuje takich treści. Trzeba tylko wybrać właściwą kategorię zgłoszenia. Od niej zależy, kto i jak szybko zajmie się sprawą.

Treści intymne i nagość bez zgody

Jeśli fałszywka ma charakter seksualny, wybierzcie kategorię dotyczącą nagości lub treści intymnych udostępnionych bez zgody. Zaznaczcie, że osoba na zdjęciu to Wy i że nie wyrażaliście zgody. Duże serwisy zakazują takich treści także wtedy, gdy zdjęcie jest przerobione albo wygenerowane.

Podszywanie się i fałszywe reklamy

Przy reklamie z Waszym wizerunkiem wybierzcie kategorię podszywania się albo oszustwa. Zgłoście osobno samą reklamę i profil, który ją wykupił. Jeśli reklama prowadzi do strony wyłudzającej pieniądze, zgłoście ją też do CERT Polska. Ostrzeżecie w ten sposób innych.

Zmanipulowane media i nękanie

Ośmieszające filmy zgłaszajcie jako zmanipulowane lub fałszywe media. Jeśli pod filmem pojawiają się obelgi albo fałszywka wraca w kolejnych wpisach, dodajcie zgłoszenie nękania.

Na mocy unijnego aktu o usługach cyfrowych (DSA) duże platformy muszą rozpatrywać zgłoszenia i informować o decyzji. Jeśli zgłoszenie zostanie odrzucone, możecie się od tej decyzji odwołać w samym serwisie. Zachowajcie potwierdzenia każdego zgłoszenia.

Na komunikatorach, takich jak WhatsApp czy Messenger, zgłoszenie działa słabiej, bo rozmowy są prywatne. Tam lepiej poprosić osoby w grupie o usunięcie pliku, a przy poważnych sprawach pójść na policję.

Fałszywe zdjęcie intymne z Waszą twarzą. Co jeszcze możecie zrobić?

Fałszywe zdjęcie intymne krzywdzi tak samo jak prawdziwe. To też jest rozpowszechnianie intymnych zdjęć bez zgody, nawet jeśli takie zdjęcie nigdy nie powstało.

StopNCII.org.
To bezpłatne narzędzie dla osób dorosłych. Tworzy cyfrowy odcisk zdjęcia lub filmu bezpośrednio na urządzeniu, a sam plik nigdzie nie jest wysyłany. Platformy współpracujące z serwisem mogą na tej podstawie wykrywać i blokować kopie. Żeby z niego skorzystać, potrzebujecie pliku na własnym urządzeniu.

Formularze wyszukiwarek.
Google i Bing pozwalają zgłosić intymne treści opublikowane bez zgody, także fałszywe, i poprosić o usunięcie ich z wyników wyszukiwania. Pamiętajcie, że to nie usuwa pliku ze strony. Utrudnia jednak znalezienie go po imieniu i nazwisku.

Strona, na której wisi plik.
Małe fora i serwisy często mają adres do zgłoszeń naruszeń. Napiszcie krótko: to Wasz wizerunek, treść jest fałszywa, nie wyrażaliście zgody, prosicie o usunięcie. Dołączcie link.

Sprawdzajcie co kilka dni, czy fałszywka nie pojawiła się w nowych miejscach. Możecie wyszukać swoje imię i nazwisko albo poprosić o to zaufaną osobę.

Co mówi prawo o deepfake’ach?

W Polsce nie ma jednego przepisu o deepfake’ach. Kilka istniejących przepisów może jednak mieć zastosowanie. Ocenę konkretnej sprawy zostawcie prawnikowi.

Wizerunek i dobra osobiste.
Wizerunek jest chroniony prawem autorskim (art. 81), a dobre imię i prywatność to dobra osobiste (art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego). Publikacja fałszywki może być podstawą do żądania usunięcia treści, przeprosin albo zadośćuczynienia.

Nagość bez zgody.
Rozpowszechnianie wizerunku nagiej osoby bez jej zgody jest przestępstwem (art. 191a Kodeksu karnego). To, czy przepis obejmuje obraz wygenerowany, prawnik oceni na podstawie konkretnej sprawy.

Podszywanie się.
Wykorzystanie wizerunku innej osoby, żeby wyrządzić jej szkodę, może być przestępstwem podszywania się (art. 190a § 2 Kodeksu karnego).

Zniesławienie i znieważenie.
Ośmieszający film może naruszać przepisy o zniesławieniu lub znieważeniu. Te sprawy są ścigane z oskarżenia prywatnego, czyli to Wy składacie akt oskarżenia do sądu.

Wizerunek to też dane osobowe. W niektórych sytuacjach możecie złożyć skargę do Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO).

Nie próbujcie samodzielnie ustalać, kto stoi za fałszywką. To zadanie dla policji i sądu. Bezpłatną poradę prawną dostaniecie w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej, który działa w każdym powiecie.

Co zrobić, gdy deepfake dotyczy dziecka?

Jeśli fałszywe zdjęcie lub film o charakterze seksualnym przedstawia dziecko, działajcie od razu i bez zbierania dowodów na własną rękę.

• Nie zapisujcie, nie przesyłajcie i nie róbcie zrzutów. Nawet jako dowodu.
• Zapiszcie tylko link i nazwę konta.
• Zgłoście treść w Dyżurnet.pl, który przyjmuje zgłoszenia materiałów z udziałem dzieci.
• Powiadomcie policję.
• Jeśli dziecko ma plik na swoim urządzeniu, może z Waszą pomocą skorzystać z Take It Down. To narzędzie działa podobnie jak StopNCII.org, ale jest przeznaczone dla osób niepełnoletnich.

Powiedzcie dziecku, że to nie jego wina i że się tym zajmujecie. Jeśli fałszywka krąży wśród uczniów, poinformujcie szkołę. Szkoły mają obowiązek mieć standardy ochrony małoletnich, czyli zasady reagowania w takich sytuacjach. Wsparcie dla rodziców znajdziecie pod numerem 800 100 100.

Jak powiedzieć bliskim i pracodawcy, że to fałszywka?

Nie musicie tłumaczyć się wszystkim. Powiedzcie tym, dla których to ważne, zanim dowiedzą się z innego źródła.

Bliscy.
Wystarczy krótko: w sieci krąży fałszywy film lub zdjęcie z moją twarzą, jest już zgłoszone i zajmuję się tym. Poproście, żeby niczego nie przesyłali dalej i żeby dali znać, gdy zobaczą fałszywkę gdzieś indziej.

Pracodawca.
Jeśli fałszywka może trafić do współpracowników lub klientów, porozmawiajcie z przełożonym albo z działem kadr. Przynieście listę zgłoszeń i ich potwierdzenia. To pokazuje, że działacie. Nie musicie pokazywać samej treści.

Dzieci.
Jeśli dzieci mogą usłyszeć o fałszywce w szkole, powiedzcie im pierwsi. Prosto i w sposób dopasowany do wieku: ktoś zrobił fałszywe zdjęcie mamy lub taty, to nieprawda, dorośli to załatwiają.

Jeśli ktoś zareaguje niedowierzaniem albo żartem, nie wchodźcie w spór. Powtórzcie, że to fałszywka i że sprawa jest zgłoszona.

Czy publicznie dementować deepfake?

Zależy od tego, jak szeroko fałszywka się rozeszła i kto ją widział.

Jeśli krąży w małej grupie albo ma kilka wyświetleń, publiczne dementi może zwrócić na nią uwagę osób, które nigdy by jej nie zobaczyły. Wtedy lepiej działać przez zgłoszenia i rozmowy prywatne.

Jeśli fałszywa reklama trafia do tysięcy osób i ktoś może przez nią stracić pieniądze, krótkie ostrzeżenie ma sens. Szczególnie gdy jesteście osobą publiczną, prowadzicie firmę albo macie klientów. Napiszcie wtedy spokojnie:

• że w sieci krąży fałszywa reklama z Waszym wizerunkiem,
• że niczego takiego nie polecacie,
• że sprawa jest zgłoszona,
• żeby nie klikać w linki i nie wpłacać pieniędzy.

Nie publikujcie samej fałszywki ani linku do niej. Nie oskarżajcie konkretnych osób z imienia, jeśli nie ma na to wyroku ani decyzji policji. Nie wdawajcie się w dyskusje w komentarzach.

Jak zadbać o siebie po takiej sytuacji?

Deepfake, zwłaszcza intymny albo ośmieszający, to forma przemocy, nawet jeśli nikt Was nie dotknął. Wiele osób po takim zdarzeniu czuje się tak, jakby ktoś odebrał im kontrolę nad własnym ciałem i twarzą. Może pojawić się lęk przed wyjściem z domu, bezsenność, wstyd przed znajomymi.

To reakcje na krzywdę, a nie słabość. Nie musicie przeżywać tego w samotności.

• Ograniczcie sprawdzanie sieci. Niech sprawdza to zaufana osoba, na przykład raz na kilka dni.
• Wyłączcie powiadomienia z miejsc, gdzie pojawiają się komentarze.
• Porozmawiajcie z kimś, komu ufacie.
• Skorzystajcie z pomocy psychologa. W kryzysie możecie zadzwonić pod 116 123 albo do Centrum Wsparcia pod 800 70 2222, które działa całą dobę.

Nie musicie od razu kasować wszystkich swoich zdjęć ani znikać z sieci. Możecie ograniczyć widoczność profili, jeśli to daje poczucie bezpieczeństwa. Ale to Wasza decyzja, nie obowiązek.

Podsumowanie: jak usunąć deepfake i od czego zacząć?

Gdy w sieci pojawia się deepfake z Waszą twarzą, najpierw zapiszcie linki i nazwy kont. Nie przesyłajcie pliku dalej i nie odpisujcie autorowi. Potem zgłoście fałszywkę w każdym serwisie, gdzie ją widzicie, wybierając właściwą kategorię: nagość bez zgody, podszywanie się albo zmanipulowane media.

Przy fałszywych zdjęciach intymnych skorzystajcie ze StopNCII.org i formularzy wyszukiwarek. Gdy deepfake dotyczy dziecka, nie zbierajcie materiałów, tylko zgłoście sprawę w Dyżurnet.pl i na policję. O możliwych krokach prawnych porozmawiajcie z prawnikiem.

Bliskim i pracodawcy powiedzcie krótko, że to fałszywka i że się tym zajmujecie. Publiczne dementi rozważcie wtedy, gdy fałszywka mocno się rozeszła. I pamiętajcie, że to nie Wasza wina. Macie prawo do wsparcia.

Gdzie szukać pomocy?

Fundacja Usuwanie Hejtu
tel. 222 900 142, biuro@usuwaniehejtu.pl

Telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym
116 123

Centrum Wsparcia dla osób w stanie kryzysu psychicznego, całą dobę
800 70 2222

Telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawach bezpieczeństwa dzieci
800 100 100

Zgłaszanie treści z udziałem dzieci
Dyżurnet.pl

Numer alarmowy, gdy zagrożone jest życie lub zdrowie
112

Najczęściej zadawane pytania

1. Co to jest deepfake?
To zdjęcie, film lub nagranie głosu przerobione albo wygenerowane tak, żeby wyglądało na prawdziwe. Najczęściej ktoś wkleja twarz jednej osoby w cudzy materiał albo tworzy go od zera na podstawie zdjęć z sieci. Osoba przedstawiona na fałszywce nie ma z nią nic wspólnego.

2. Od czego zacząć, gdy w sieci pojawi się fałszywe zdjęcie z moją twarzą?
Od zapisania linków, nazw kont i dat. Przy treściach nieintymnych zróbcie też zrzuty ekranu. Potem zgłoście fałszywkę w serwisie i nie przesyłajcie jej nikomu dalej.

3. Jak usunąć deepfake z Facebooka, Instagrama czy TikToka?
Zgłoście treść w serwisie, wybierając właściwą kategorię: nagość bez zgody, podszywanie się albo zmanipulowane media. Zaznaczcie, że to Wasz wizerunek użyty bez zgody. Jeśli zgłoszenie zostanie odrzucone, odwołajcie się od decyzji.

4. Którą kategorię wybrać przy zgłoszeniu?
Przy treściach seksualnych kategorię nagości lub treści intymnych bez zgody. Przy fałszywej reklamie podszywanie się lub oszustwo. Przy ośmieszających filmach zmanipulowane media, a gdy są obelgi, także nękanie.

5. Czy platforma musi odpowiedzieć na zgłoszenie?
Na mocy unijnego aktu o usługach cyfrowych (DSA) duże platformy muszą rozpatrywać zgłoszenia i informować o decyzji. Od odmowy można się odwołać w serwisie. Zachowujcie potwierdzenia wszystkich zgłoszeń.

6. Czym jest StopNCII.org i jak działa?
To bezpłatne narzędzie dla osób dorosłych, które chcą zablokować rozpowszechnianie swoich intymnych zdjęć. Na urządzeniu użytkownika tworzy cyfrowy odcisk pliku, a sam plik nie jest nigdzie wysyłany. Współpracujące platformy mogą na tej podstawie wykrywać kopie.

7. Czy StopNCII.org pomaga przy zdjęciach wygenerowanych?
Narzędzie działa na podstawie pliku, więc potrzebujecie go na własnym urządzeniu. Fałszywe zdjęcie intymne krzywdzi tak samo jak prawdziwe, dlatego warto spróbować. Równolegle zgłaszajcie treść bezpośrednio w serwisach.

8. Jak usunąć fałszywkę z wyników Google?
Google i Bing mają formularze zgłaszania intymnych treści opublikowanych bez zgody, także fałszywych. Usunięcie z wyników nie kasuje pliku ze strony, ale utrudnia znalezienie go po imieniu i nazwisku. Stronę, na której wisi plik, trzeba zgłosić osobno.

9. Czy deepfake jest w Polsce przestępstwem?
Nie ma jednego przepisu o deepfake’ach. W zależności od sprawy zastosowanie mogą mieć przepisy o wizerunku nagiej osoby, podszywaniu się, zniesławieniu albo znieważeniu. Ocenę konkretnej sytuacji zostawcie prawnikowi.

10. Czy można żądać zadośćuczynienia za deepfake?
Wizerunek i dobre imię są chronione prawem cywilnym. Publikacja fałszywki może być podstawą do żądania usunięcia treści, przeprosin albo zadośćuczynienia. O szansach w konkretnej sprawie powie prawnik.

11. Czy trzeba zgłaszać deepfake na policję?
Nie jest to obowiązek, ale przy treściach intymnych, groźbach, szantażu albo fałszywych reklamach wyłudzających pieniądze warto to zrobić. Zgłoszenie można złożyć na komisariacie, także bez pewności co do kwalifikacji prawnej. Zabierzcie linki i opis zdarzeń z datami.

12. Czy można samemu ustalić, kto stworzył deepfake?
Lepiej tego nie robić. Samodzielne śledztwo może skończyć się konfliktem i utrudnić działania policji. Ustalanie sprawców to zadanie organów ścigania i sądu.

13. Co zrobić, gdy ktoś szantażuje Was fałszywym zdjęciem?
Nie płaćcie i nie wysyłajcie niczego. Zapiszcie wiadomości, nazwę konta i daty, a potem zgłoście sprawę na policję. Zablokujcie autora dopiero po zabezpieczeniu rozmowy.

14. Co zrobić, gdy deepfake przedstawia dziecko?
Nie zapisujcie i nie przesyłajcie materiału, nawet jako dowodu. Zapiszcie link, zgłoście treść w Dyżurnet.pl i powiadomcie policję. Osoba niepełnoletnia może też skorzystać z narzędzia Take It Down.

15. Jak powiedzieć rodzinie o fałszywym zdjęciu?
Krótko i bez pokazywania treści: w sieci krąży fałszywka z Waszą twarzą, jest zgłoszona i się tym zajmujecie. Poproście, żeby nikt jej nie przesyłał dalej. Bliscy mogą też pomóc w sprawdzaniu, czy nie pojawia się w nowych miejscach.

16. Czy informować pracodawcę o deepfake’u?
Warto, jeśli fałszywka może trafić do współpracowników lub klientów. Porozmawiajcie z przełożonym albo działem kadr i pokażcie potwierdzenia zgłoszeń. Samej treści nie musicie pokazywać.

17. Czy warto publicznie zdementować fałszywkę?
Gdy fałszywka ma mały zasięg, dementi może ją nagłośnić. Gdy fałszywa reklama trafia do wielu osób i może je oszukać, krótkie ostrzeżenie ma sens. Nie publikujcie wtedy samej fałszywki ani linku do niej.

18. Czy po takim zdarzeniu trzeba usunąć swoje zdjęcia z internetu?
Nie trzeba. To nie zdjęcia są problemem, tylko osoba, która je wykorzystała. Możecie ograniczyć widoczność profili, jeśli daje to poczucie bezpieczeństwa.

19. Jak poradzić sobie z emocjami po deepfake’u?
Wstyd, lęk i bezsenność to częste reakcje na taką krzywdę. Ograniczcie sprawdzanie sieci, porozmawiajcie z kimś zaufanym i sięgnijcie po pomoc psychologa. W kryzysie możecie zadzwonić pod 116 123 albo 800 70 2222.

20. Gdzie szukać pomocy przy usuwaniu deepfake’a?
Fundacja Usuwanie Hejtu pomaga przy zgłoszeniach i usuwaniu krzywdzących treści: 222 900 142. Poradę prawną dostaniecie w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej w każdym powiecie. Treści z udziałem dzieci zgłaszajcie w Dyżurnet.pl.