O szkoleniu
Po co jest to szkolenie
Dzieci w klasach 4-6 znają słowo „hejt” z filmów, gier i komentarzy, ale rzadko potrafią powiedzieć, co ono właściwie oznacza. W wielu klasach nazywa się tak wszystko naraz: sprzeczkę o wynik meczu, złośliwą uwagę pod filmikiem i przezwisko, które od miesięcy wraca w grupie klasowej. Gdy każda niezgoda jest hejtem, dzieci przestają poważnie traktować te sytuacje, które naprawdę krzywdzą. Równie częsty jest błąd odwrotny: wpis ośmieszający jedną osobę na oczach całej klasy zostaje nazwany kłótnią, a dorośli słyszą, że „oni się po prostu pokłócili”.
Na zajęciach uczymy tego rozróżnienia na konkretnych wiadomościach, a nie na definicjach. Kłótnia dotyczy jakiejś sprawy, na przykład tego, czyja była kolej w grze albo kto pierwszy zajął miejsce w autobusie. Ma dwie strony, które mogą sobie odpowiedzieć, i zwykle się kończy. Hejt dotyczy człowieka: jego wyglądu, imienia, rodziny, sposobu mówienia. Często jest wielu na jednego, powtarza się, dzieje się przy widowni, a osobie, której dotyczy, trudno z tej sytuacji wyjść. Te różnice zamieniamy w kilka prostych pytań, które uczniowie sprawdzają na kolejnych przykładach, aż zaczynają zadawać je sami.
Pracujemy na zanonimizowanych fragmentach rozmów z prawdziwych spraw prowadzonych przez Fundację, przepisanych tak, żeby nikt nie był rozpoznawalny, i dobranych do wieku uczniów. Nie pokazujemy wulgaryzmów ani drastycznych treści. Pokazujemy natomiast sytuacje, które dzieci w tym wieku znają z własnych telefonów: naklejkę zrobioną z cudzego zdjęcia, wiadomość głosową przedrzeźniającą kolegę, komentarz pod filmem z gry, po którym autor filmu przestaje cokolwiek publikować.
Druga część dnia dotyczy tego, co zrobić, gdy granica została przekroczona. Uczniowie ćwiczą jedno krótkie, rzeczowe zdanie stawiające granicę, zakończenie rozmowy bez odpowiadania obelgą, zrobienie zrzutu ekranu, zablokowanie osoby i pokazanie sprawy dorosłemu. Nie mówimy dzieciom, żeby się nie przejmowały albo były ponad to, bo takie rady niczego nie zmieniają. Mówimy, co można zrobić w pierwszych minutach, i powtarzamy to tak długo, aż każdy w sali potrafi to wykonać.
Dla kogo
Szkolenie jest przeznaczone dla jednej klasy 4, 5 albo 6 szkoły podstawowej, czyli dla dzieci w wieku mniej więcej od dziewięciu do dwunastu lat, w grupie do 30 osób. To wiek, w którym pojawia się pierwszy własny telefon, pierwsza grupa klasowa i pierwsze konto w grze z czatem, a razem z nimi pierwsze sytuacje, których nikt wcześniej nie wytłumaczył. Zajęcia mają największy sens na początku roku szkolnego, w klasie, która dopiero tworzy swoją grupę na komunikatorze, oraz w klasie, w której wychowawca coraz częściej słyszy „to był tylko żart” albo „oni się tylko kłócą”. Dobrze sprawdzają się jako pierwsze zajęcia z cyklu dla klas 4-6.
Plan szkolenia
Plan szkolenia 6 h
- 9:00-9:2020 min
Powitanie, zasady i numery pomocowe
Przedstawiamy się i razem z klasą ustalamy zasady dnia: nie wskazujemy nikogo z imienia, nie opowiadamy cudzych spraw i każdy może nie odpowiadać na pytanie. Zanim zaczniemy temat, uczniowie wpisują na kartę numery 116 111 i 112 oraz infolinię Fundacji 222 900 142, bo dla kogoś w sali ten temat może być sprawą osobistą.
- 9:20-10:0040 min
Jedno słowo, wiele sytuacji
Uczniowie mówią, co nazywają hejtem, a my zapisujemy na tablicy wszystkie przykłady, także te zabawne. Szybko okazuje się, że pod jednym słowem kryją się sprzeczka o grę, niemiła uwaga i przezwisko powtarzane od miesięcy. Na tej liście pokazujemy, dlaczego różne sytuacje potrzebują różnych nazw i różnych reakcji.
- 10:00-10:4040 min
Kłótnia, czyli spór o sprawę
Na trzech zanonimizowanych rozmowach z grup klasowych pokazujemy, jak wygląda zwykła kłótnia: jest sprawa, są dwie strony, obie mogą odpowiedzieć, a po kilku godzinach rozmowa wraca do normy. Uczniowie zaznaczają zdanie, w którym widać, o co toczy się spór, i zdanie, w którym spór się kończy.
- 10:40-10:5010 min
Przerwa
Krótka przerwa, najlepiej w czasie szkolnej przerwy, żeby klasa mogła wyjść na korytarz.
- 10:50-11:3545 min
Hejt, czyli atak na człowieka
Pokazujemy, czym hejt różni się od kłótni: dotyczy osoby, a nie sprawy, powtarza się, ma widownię i trudno się przed nim schować. Pracujemy na przykładach z czatu w grze, z komentarzy pod filmem i z grupy na komunikatorze, przepisanych bez wulgaryzmów. Uczniowie szukają w każdym przykładzie sprawy, o którą chodzi, i zwykle odkrywają, że jej tam nie ma.
- 11:35-12:0025 min
Karta pytań
Każdy uczeń dostaje kartę z pytaniami: czy chodzi o sprawę, czy o osobę, ilu jest przeciw ilu, czy to się powtarza, kto to widzi i czy łatwo z tego wyjść. W parach uczniowie sprawdzają kartą dwie nowe wiadomości i porównują odpowiedzi z sąsiednią parą.
- 12:00-12:3030 min
Przerwa
Dłuższa przerwa na posiłek i odpoczynek od ekranu oraz kart.
- 12:30-13:1545 min
Żart czy krzywda: przykłady z pogranicza
Najwięcej uczą sytuacje, przy których klasa się nie zgadza. Na podłodze rozkładamy linię od kłótni do hejtu, a uczniowie stają w miejscu, które pasuje do odczytanej wiadomości, i uzasadniają wybór. Przy każdym przykładzie wracamy do pytania, czy śmieją się wszyscy, czy wszyscy oprócz jednej osoby.
- 13:15-13:5540 min
Gdy ktoś przekracza granicę: pierwsze minuty
Ćwiczymy kolejność działań: nie odpisywać tym samym, napisać jedno zdanie stawiające granicę albo zakończyć rozmowę, zrobić zrzut ekranu, zablokować lub wyciszyć osobę i pokazać sprawę dorosłemu. Na przygotowanym przykładzie uczniowie sprawdzają, czy na zrzucie widać nazwę osoby, treść i godzinę wiadomości.
- 13:55-14:0510 min
Przerwa
Krótka przerwa przed ostatnią częścią zajęć.
- 14:05-14:4035 min
Słownik naszej klasy
Klasa wspólnie zapisuje własnymi słowami, czym jest kłótnia, czym żart, a czym hejt, i dopisuje po jednym przykładzie do każdego hasła. Gotowy słownik zostaje w sali, a wychowawca może do niego wracać, gdy w klasie znowu padnie zdanie, że to był tylko żart.
- 14:40-15:0020 min
Podsumowanie, pytania i numery
Każdy uczeń dopisuje na karcie jedną rzecz, którą zrobi, gdy ktoś przekroczy wobec niego granicę. Odpowiadamy na pytania, także te wrzucone anonimowo do pudełka, i jeszcze raz przypominamy numery 116 111, 112 i 222 900 142.
Plan warsztatu 4 h
- 8:00-8:1515 min
Na start: zasady i numery
Zaczynamy od krótkich zasad: mówimy o sytuacjach, a nie o osobach z klasy, i nikt nie musi opowiadać o sobie. Uczniowie zapisują na karcie numery 116 111, 112 i infolinię Fundacji, a my wyjaśniamy w jednym zdaniu, do czego służy każdy z nich.
- 8:15-8:5035 min
Rozsypanka wiadomości
W grupach po pięć osób uczniowie układają dwanaście wydrukowanych wiadomości z czatów i komentarzy na trzy kupki: kłótnia, niemiły żart, hejt. Potem porównujemy wyniki i zatrzymujemy się przy kartach, które w różnych grupach trafiły na różne kupki.
- 8:50-9:3040 min
Pytania, które rozstrzygają
Z kart, przy których grupy się nie zgodziły, wspólnie wyprowadzamy pytania pomagające ocenić sytuację. Każda grupa proponuje jedno pytanie, a my uzupełniamy listę o te, których zabrakło, tak żeby klasa miała własny zestaw, a nie gotową regułkę.
- 9:30-9:4515 min
Przerwa
Piętnaście minut przerwy, w czasie której sala zostaje przestawiona do pracy w kole.
- 9:45-10:2540 min
Jedna historia w trzech odsłonach
Pokazujemy zanonimizowaną historię, która zaczęła się od sprzeczki o skład drużyny w grze, potem przeszła w przezwisko, a na końcu w naklejkę zrobioną z cudzego zdjęcia. Grupy decydują, w którym momencie kłótnia zamieniła się w hejt i co w tym miejscu mógł zrobić każdy z uczestników rozmowy.
- 10:25-10:5530 min
Moje zdanie na granicę
W parach uczniowie ćwiczą krótkie zdania, które zatrzymują rozmowę, na przykład „Nie podoba mi się to. Kończę tę rozmowę.”, i sprawdzają, jak brzmią napisane, a jak powiedziane na głos. Każdy wybiera zdanie, które najbardziej do niego pasuje, i zapisuje je na karcie.
- 10:55-11:0510 min
Przerwa
Krótka przerwa przed pracą nad plakatami.
- 11:05-11:4035 min
Plakat: co robię, gdy ktoś przesadza
Grupy przygotowują plakat z kolejnymi krokami: przestać odpisywać, zrobić zrzut, zablokować, powiedzieć dorosłemu, i rysują do każdego kroku prosty znak. Plakaty zostają w sali, a najczytelniejszy klasa może powiesić przy tablicy.
- 11:40-12:0020 min
Pytania bez nauczyciela i numery
Ostatnie dwadzieścia minut przeznaczamy na pytania, najlepiej bez nauczyciela na sali, jeśli szkoła się na to zgodzi. Jeżeli ktoś opowie o sytuacji, w której dzieje mu się krzywda, postępujemy zgodnie ze standardami ochrony małoletnich obowiązującymi w szkole, a na koniec jeszcze raz podajemy numery pomocowe.
Godziny są przykładowe. Kolejność bloków i proporcje dopasowujemy do wieku uczestników, planu lekcji i sytuacji w placówce, zachowując pełny czas szkolenia.
Ćwiczenia
Co uczestnicy robią na zajęciach
Linia od kłótni do hejtu
Na podłodze sali rozkładamy taśmę z trzema tabliczkami: kłótnia, niemiły żart, hejt. Prowadzący odczytuje wiadomość z zanonimizowanej rozmowy, a uczniowie stają przy linii tam, gdzie ich zdaniem ona pasuje, i dwie lub trzy osoby mówią, dlaczego wybrały to miejsce. Po kilku rundach klasa sama zauważa, że o miejscu na linii decyduje nie jedno słowo, tylko to, kogo dotyczy wiadomość, ile razy się powtarza i kto ją widzi.
Rozsypanka dwunastu wiadomości
Grupy dostają koperty z wiadomościami z czatów, komentarzy i grup klasowych, przepisanymi z prawdziwych spraw bez danych i bez wulgaryzmów. Zadaniem jest ułożenie ich na trzy kupki i zapisanie przy każdej spornej karcie, czego zabrakło do podjęcia decyzji. Z tych notatek powstaje klasowa lista pytań, a koperty zostają u wychowawcy, który może powtórzyć ćwiczenie na lekcji wychowawczej.
Jedno zdanie na granicę
Uczniowie w parach odgrywają krótkie sytuacje: ktoś po raz trzeci przekręca imię kolegi w grupie, ktoś dopisuje złośliwy komentarz pod rysunkiem wstawionym do sieci. Osoba, której dotyczy sytuacja, ćwiczy jedno rzeczowe zdanie i zakończenie rozmowy, a druga sprawdza, czy zdanie nie było obelgą ani zaproszeniem do dalszej kłótni. Każdy uczeń wychodzi z jednym zdaniem zapisanym na karcie, które umie powiedzieć bez zastanowienia.
Słownik naszej klasy
Na dużych arkuszach klasa zapisuje własne wyjaśnienia trzech słów: kłótnia, żart i hejt, każde z przykładem z życia szkoły, ale bez imion. Prowadzący pomaga tylko wtedy, gdy wyjaśnienie jest niejasne albo mogłoby kogoś zranić. Słownik zostaje w sali i służy jako punkt odniesienia przy kolejnych sprzeczkach, bo uczniowie łatwiej przyjmują zasady, które napisali sami.
Efekty
Co uczestnicy potrafią po szkoleniu
Odróżnia kłótnię od hejtu
Na przykładzie rozmowy z komunikatora albo czatu w grze uczeń wskazuje, czy spór dotyczy sprawy, czy jest atakiem na człowieka.
Ocenia żart kilkoma pytaniami
Sprawdza, kto się śmieje, czy żart się powtarza i czy osoba, której dotyczy, może łatwo wyjść z sytuacji.
Rozumie, co znaczy „to był tylko żart”
Zauważa, że takie tłumaczenie często pada dopiero wtedy, gdy ktoś poprosił o przerwanie, i wie, że nie zamyka ono sprawy.
Stawia granicę jednym zdaniem
Ma przygotowane rzeczowe zdanie, którym może zakończyć rozmowę bez obrażania drugiej strony i bez dalszej kłótni.
Zabezpiecza wiadomość
Robi zrzut ekranu, na którym widać nazwę osoby, treść i godzinę, i nie usuwa rozmowy, zanim pokaże ją dorosłemu.
Wie, do kogo się zwrócić
Potrafi wskazać zaufanego dorosłego w domu i w szkole oraz zna numery 116 111 i 112.
Co zostaje po szkoleniu
Każdy uczeń zabiera kartę w formie zakładki do zeszytu, na której są pytania pomagające odróżnić kłótnię od hejtu, jego własne zdanie na granicę i numery pomocowe. W sali zostają plakaty z kolejnymi krokami i słownik klasy. Wychowawca otrzymuje w PDF zestaw zanonimizowanych wiadomości użytych na zajęciach wraz z opisem, jak powtórzyć rozsypankę na godzinie wychowawczej, oraz krótką informację dla rodziców do przesłania przez dziennik elektroniczny. Szkoła dostaje zaświadczenie o przeprowadzeniu zajęć.
Ceny
Ile kosztuje i kto może zamówić
Szkolenie mogą zamówić szkoły i przedszkola, instytucje, rodzice oraz firmy. Każdy zamawiający ma swój cennik, dlatego ceny pokazujemy osobno.
Szkoła lub przedszkole
Szkoły, organy prowadzące, rady rodziców.
| Warsztat 4 h dla jednej klasy lub grupy do 30 osób | 3 000 zł |
| Szkolenie 6 h z 30-minutową przerwą, do 30 osób | 8 000 zł |
| Druga grupa tego samego dnia w tej samej szkole, 6 h | 6 000 zł |
| Trzecia i każda kolejna grupa tego samego dnia, 6 h | 5 000 zł |
| Szkolenie online na żywo, 6 h, nagranie dla szkoły na 30 dni | 6 500 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla szkół i organizacji.
Instytucja
Biblioteki, domy kultury, kluby sportowe, świetlice, organizacje pozarządowe.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 000 zł |
| Dzień bez hejtu w instytucji: dwa warsztaty dla młodzieży i spotkanie dla dorosłych | 9 500 zł |
| Zniżka dla organizacji pozarządowych | -20% |
Ceny netto z rozdziału o instytucjach w cenniku dla szkół i organizacji.
Rodzice
Grupa rodziców, która zamawia zajęcia dla klasy, drużyny albo grupy dzieci.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 690 zł |
| Szkolenie 6 h dla grupy, do 30 osób | 9 840 zł |
Ceny brutto z cennika dla rodziców i osób prywatnych. Płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą.
Firma
Firmy, które fundują zajęcia szkole albo organizują je dla dzieci pracowników.
| Warsztat ufundowany szkole, przedszkolu albo instytucji | jak dla szkoły |
| Warsztat 4 h dla dzieci pracowników, do 30 dzieci | 6 000 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla firm.
Organizacja
Przygotowanie i warunki
Prosimy o salę, w której da się odsunąć ławki i rozłożyć na podłodze linię do ćwiczenia, o rzutnik lub monitor oraz tablicę. Uczniowie nie potrzebują własnych telefonów, bo pracujemy na wydrukach i na ekranie prowadzącego. Przed zajęciami warto nam powiedzieć, z jakiego komunikatora korzysta grupa klasowa i czy w klasie toczy się obecnie jakaś sprawa. Nie będziemy o niej mówić, ale dobierzemy przykłady tak, żeby nikt nie poczuł się wskazany. Przydatna jest też informacja o uczniach, którzy potrzebują dostosowania formy pracy.
Kto płaci
Szkolenie zamawia i opłaca szkoła, organ prowadzący, instytucja, rada rodziców, rodzice albo firma. Wszystkie szkolenia i warsztaty są płatne według cennika. Nie zbieramy pieniędzy od uczniów.
Dopłaty i koszty dodatkowe
Grupa 31-60 osób: dopłata 2 500 zł netto do szkolenia stacjonarnego. Termin w sobotę, niedzielę lub święto: dopłata 25%. Dojazd od Krakowa: 2,50 zł za kilometr w obie strony i 150 zł za godzinę czasu dojazdu, nocleg według kosztów oraz dieta 150 zł za dobę. Na życzenie: zeszyt ćwiczeń 35 zł za osobę, imienne zaświadczenia 15 zł za osobę, nagranie szkolenia dla kadry na 12 miesięcy 1 500 zł, spotkanie kontrolne online po 3 miesiącach 900 zł.
Płatność
Szkoły i instytucje: przelew 14 dni po fakturze, przy pierwszym zamówieniu zaliczka 50%. Rodzice: płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą. Firmy: zaliczka 50% przy zleceniu, reszta po szkoleniu. Kwotę końcową podajemy na piśmie w ofercie.
Odwołanie i zmiana terminu
Odwołanie do 7 dni przed terminem jest bez kosztów, od 7 do 3 dni przed terminem kosztuje 50% ceny, później 100% ceny. Jedną zmianę terminu robimy bez kosztów.
Zniżki
Szkoły z sieci szkół partnerskich: 10% na szkolenia i warsztaty. Organizacje pozarządowe: 20%. Zniżki nie łączą się, stosujemy najkorzystniejszą dla zamawiającego. Umowy roczne i cykle szkoleń mają własne ceny w cenniku.
Uczciwie
Czego to szkolenie nie daje
To szkolenie nie daje jednej definicji, która rozstrzygnie każdą sytuację, bo granica między ostrym żartem a krzywdą zależy od ludzi, od ich relacji i od chwili. Nie rozwiąże też konfliktu, który już trwa w klasie, i nie zastąpi pracy wychowawcy ani pedagoga, gdy ktoś jest krzywdzony od dłuższego czasu. Zajęcia podnoszą umiejętności uczniów i ułatwiają rozpoznanie przemocy słownej, ale każdy przypadek jest inny, a dzieci uczą się tego przez kolejne lata, w nowych grupach i w nowych aplikacjach. Dlatego zalecamy, żeby wychowawca wracał do kart i słownika w ciągu roku, a temat był odświeżany w starszych klasach.
Pytania
Pytania przed zamówieniem
Czy uczniowie klas 4-6 nie są za młodzi na rozmowę o hejcie?
Nie, to dobry moment, bo w tym wieku pojawia się pierwszy własny telefon, pierwsza grupa klasowa i pierwsze konto w grze z czatem. Dzieci już spotykają się z przemocą słowną, tylko często nie mają dla niej nazwy i nie wiedzą, co z nią zrobić. Lepiej, gdy uczeń pozna te pytania, zanim pierwszy raz znajdzie się w środku przykrej sytuacji, niż w jej trakcie.
W naszej klasie trwa konflikt. Czy te zajęcia go rozwiążą?
Nie, i nie prowadzimy ich jako rozliczenia. Warsztat daje klasie wspólny język do rozmowy o tym, co się dzieje, ale trwająca sprawa wymaga osobnej pracy wychowawcy i pedagoga, a czasem rozmów z rodzicami. Prosimy o informację o konflikcie przed zajęciami, żeby dobrać przykłady, które nie będą przypominać tej konkretnej sytuacji. Jeżeli potrzebna jest pomoc w samej sprawie, szkoła może zadzwonić na naszą infolinię 222 900 142.
Skąd pochodzą przykłady, które pokazujecie dzieciom?
Z rozmów, z którymi Fundacja pracowała w prawdziwych sprawach, po usunięciu imion, zdjęć, nazw szkół i wszystkiego, co pozwoliłoby kogoś rozpoznać. Przepisujemy je tak, żeby nie zawierały wulgaryzmów ani treści nieodpowiednich dla dzieci. Część przykładów układamy sami, na wzór typowych sytuacji z grup klasowych i czatów w grach. Uczniowie zawsze wiedzą, że są to przykłady zmienione, a nie rozmowy rówieśników z innej szkoły.
Co się stanie, jeśli dziecko w czasie zajęć powie, że dzieje mu się krzywda?
Nie dopytujemy przy klasie i nie zamieniamy zajęć w rozmowę o jednej osobie. Po zajęciach rozmawiamy z uczniem w cztery oczy i przekazujemy sprawę osobie wskazanej w szkolnych standardach ochrony małoletnich, mówiąc dziecku, co wydarzy się dalej. Jeżeli istnieje bezpośrednie zagrożenie, reagujemy od razu i w razie potrzeby dzwonimy pod 112.
Czy hejt ucznia w tym wieku może mieć skutki prawne?
Dziecko poniżej 13 lat nie odpowiada za szkodę, którą wyrządzi, a odpowiada za nią ten, kto ma obowiązek nadzoru nad dzieckiem (art. 426 i 427 Kodeksu cywilnego). Wobec dzieci, które ukończyły 10 lat, sąd rodzinny może prowadzić postępowanie w sprawie demoralizacji na podstawie ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Na zajęciach mówimy o tym krótko i rzeczowo, bez grożenia, bo chodzi o zrozumienie, że słowa w sieci mają znaczenie także poza nią.
Czy wychowawca powinien być obecny na sali?
W planie sześciogodzinnym wychowawca może być obecny przez większość dnia, bo dzięki temu łatwiej mu potem wracać do kart i słownika. Prosimy jednak, żeby część z pytaniami uczniowie mieli tylko z prowadzącym, jeśli szkoła się na to zgodzi, bo przy wychowawcy dzieci rzadziej pytają o sprawy osobiste. Zawsze ustalamy to z dyrekcją przed zajęciami i dostosowujemy do zasad obowiązujących w placówce.