O szkoleniu
Po co jest to szkolenie
Jedna z historii, które opowiadamy na tych zajęciach, zaczyna się od nocowania u koleżanki. Dwie dziewczynki robią sobie zabawne zdjęcia w maseczkach na twarzy i jedna wysyła je drugiej, bo przecież są przyjaciółkami. Po kilku tygodniach przychodzi kłótnia, zdjęcie trafia do grupy klasowej, potem do grupy równoległej klasy, a wieczorem ktoś robi z niego naklejkę. Nikt w tej zanonimizowanej historii nie zrobił niczego, co wydawałoby mu się poważne, a jednak dziewczynka przez kilka tygodni nie chciała chodzić do szkoły.
Dzieci w klasach 4-6 często wierzą, że wiadomość wysłana jednej osobie zostaje u tej osoby, a usunięta znika. Na zajęciach pokazujemy, jak jest naprawdę. Zdjęcie można zapisać w galerii, zrobić mu zrzut ekranu, sfotografować ekran drugim telefonem albo przekazać dalej jednym dotknięciem. Wiadomości do jednorazowego wyświetlenia i znikające czaty nie chronią przed telefonem trzymanym w drugiej ręce, a usunięcie u wszystkich zostawia ślad i nie cofa kopii, które ktoś już zrobił. Pokazujemy to na aktualnych widokach komunikatorów, z których korzystają uczniowie.
Nie chodzi o to, żeby dzieci bały się robić zdjęcia. Uczymy kilku nawyków, które zajmują sekundę: obejrzeć cały kadr przed wysłaniem, bo w tle widać nazwę szkoły, numer domu albo przystanek; zapytać kolegę, czy można wysłać zdjęcie, na którym jest; nie wysyłać niczego, czego nie chciałoby się zobaczyć w grupie klasowej. Przy zdjęciach innych osób mówimy prostymi słowami, że na rozpowszechnianie czyjegoś wizerunku potrzebna jest zgoda tej osoby, a w szatni i w toalecie telefon zostaje w kieszeni.
Dużo czasu poświęcamy roli odbiorcy, bo to od niego zależy, czy zdjęcie pójdzie dalej. Uczniowie ćwiczą, co zrobić, gdy dostaną krępujące zdjęcie kolegi: nie przesyłać, nie komentować, napisać nadawcy, żeby przestał, i powiedzieć dorosłemu. Osobno, łagodnie i bez szczegółów, mówimy o prośbach o zdjęcia, które powinny zaniepokoić, i o tym, że gdy czyjeś zdjęcie zaczyna krążyć, wina nigdy nie leży po stronie osoby, która jest na zdjęciu.
Dla kogo
Szkolenie jest przeznaczone dla jednej klasy 4, 5 albo 6 szkoły podstawowej, w grupie do 30 osób. W tym wieku dzieci zaczynają codziennie wysyłać sobie zdjęcia i nagrania: z przerwy, z wycieczki, z treningu, z urodzin. Robią to zwykle w dobrej wierze i bez zastanawiania się, dokąd zdjęcie może trafić. Zajęcia mają największy sens przed pierwszą wycieczką z noclegiem albo zieloną szkołą, po sytuacji, w której w klasie krążyło czyjeś zdjęcie lub nagranie, oraz w klasie, w której uczniowie nagrywają się nawzajem na przerwach.
Plan szkolenia
Plan szkolenia 6 h
- 9:00-9:1515 min
Na początek: zasady i numery
Ustalamy z klasą, że nikt nie pokazuje dziś zdjęć ze swojego telefonu i nikt nie opowiada o zdjęciach kolegów. Uczniowie zapisują numery 116 111, 112 i 222 900 142 i słyszą od nas wprost, że można z nich skorzystać także wtedy, gdy chodzi o zdjęcie, o którym wstyd komuś powiedzieć.
- 9:15-10:0045 min
Droga jednego zdjęcia
Opowiadamy zanonimizowaną historię zdjęcia z nocowania, które po kłótni trafiło do grupy klasowej. Na tablicy rysujemy jego drogę od jednego telefonu do kolejnych grup, a uczniowie zgadują, do ilu osób dotarło przed wieczorem. Potem szukamy miejsc, w których ktoś mógł tę drogę przerwać.
- 10:00-10:4040 min
Jak zdjęcie zostaje u odbiorcy
Na widokach komunikatorów pokazujemy, jak zdjęcie zostaje u odbiorcy: zapis w galerii, zrzut ekranu, zdjęcie ekranu drugim telefonem, przekazanie dalej, kopia w chmurze. Uczniowie sprawdzają, co oznacza dopisek przy wiadomości przekazanej dalej i dlaczego powiadomienie o zrzucie ekranu nie chroni przed drugim telefonem.
- 10:40-10:5010 min
Przerwa
Krótka przerwa na korytarzu.
- 10:50-11:3545 min
Co widać w tle
Grupy dostają wydruki zdjęć przygotowanych specjalnie na zajęcia, bez prawdziwych dzieci, i szukają informacji, których autor nie zauważył: nazwy szkoły na bluzie, numeru domu, nazwy przystanku, odbicia w szybie. Każda grupa zapisuje, czego dowiedziała się o osobie, która zrobiła zdjęcie.
- 11:35-12:0025 min
Usunąć u wszystkich: co naprawdę znika
Pokazujemy, czym różni się usunięcie wiadomości u siebie od usunięcia u wszystkich, dlaczego ta druga opcja działa tylko przez pewien czas i zostawia informację, że coś zostało usunięte. Ustalamy, że usunięcie nie cofa zrzutów i kopii, które ktoś zrobił wcześniej.
- 12:00-12:3030 min
Przerwa
Dłuższa przerwa na posiłek.
- 12:30-13:1545 min
Zanim wyślę zdjęcie kolegi
Uczniowie ćwiczą krótkie pytanie o zgodę i przyjmowanie odmowy bez obrażania się. Wyjaśniamy prostymi słowami, że na rozpowszechnianie czyjegoś wizerunku potrzebna jest zgoda tej osoby (art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych), i omawiamy miejsca, w których zdjęć się nie robi, takie jak szatnia i toaleta.
- 13:15-13:5540 min
Gdy moje zdjęcie krąży
Układamy kolejne kroki: nie obwiniać siebie, powiedzieć dorosłemu, poprosić znajomych, żeby nie przesyłali zdjęcia dalej, zgłosić je w aplikacji razem z dorosłym. Łagodnie i bez szczegółów mówimy o prośbach, które powinny zaniepokoić, na przykład o zdjęcie w piżamie albo bez ubrania czy o zachowanie czegoś w tajemnicy, i o tym, że wtedy zawsze trzeba powiedzieć dorosłemu.
- 13:55-14:0510 min
Przerwa
Krótka przerwa przed scenkami.
- 14:05-14:4035 min
Odbiorca, który zatrzymuje zdjęcie
W scenkach uczniowie ćwiczą, co zrobić, gdy dostaną krępujące zdjęcie kolegi: nie przesyłać, nie dodawać reakcji, napisać nadawcy jedno zdanie i pokazać sprawę dorosłemu na swoim telefonie, bez wysyłania zdjęcia komukolwiek.
- 14:40-15:0020 min
Podsumowanie i numery
Uczniowie zapisują na karcie trzy pytania, które zadadzą sobie przed wysłaniem zdjęcia, i jedną rzecz, którą zrobią, gdy dostaną cudze. Odpowiadamy na pytania z pudełka i przypominamy numery 116 111, 112 oraz infolinię Fundacji.
Plan warsztatu 4 h
- 8:00-8:1515 min
Zaczynamy: zasady i numery
Krótko ustalamy zasady warsztatu i zapisujemy numery pomocowe. Mówimy też, że nikt nie musi opowiadać o własnych zdjęciach, a pytania można wrzucać do pudełka bez podpisu.
- 8:15-8:5540 min
Łańcuszek kopii
Jedna osoba dostaje kartkę z narysowanym zdjęciem i przekazuje kopie dwóm osobom, a każda z nich kolejnym dwóm. Po kilku rundach kartki ma prawie cała klasa, a my pytamy, kto teraz może sprawić, że zdjęcie zniknie, i szukamy chwili, w której było to jeszcze możliwe.
- 8:55-9:3035 min
Detektywi tła
Grupy oglądają przygotowane zdjęcia z wakacji, z podwórka i z pokoju i wypisują wszystko, co mówią one o autorze. Potem zastanawiają się, co wystarczyłoby przyciąć albo zasłonić, żeby zdjęcie nadal było udane, a nie zdradzało, gdzie ktoś mieszka.
- 9:30-9:4515 min
Przerwa
Piętnaście minut przerwy.
- 9:45-10:2540 min
Trzy telefony
W grupach trzy osoby grają nadawcę, odbiorcę i kolegę odbiorcy, a pozostałe obserwują. Przy każdym telefonie zatrzymujemy scenkę i grupa decyduje, co ta osoba może zrobić, żeby zdjęcie nie poszło dalej.
- 10:25-10:5530 min
Czy mogę to wysłać?
Pary ćwiczą pytanie o zgodę na wysłanie zdjęcia i różne odpowiedzi, także odmowę. Sprawdzamy, jak zareagować, gdy ktoś mimo odmowy naciska, i dlaczego zgoda na zrobienie zdjęcia nie oznacza zgody na wysłanie go do grupy.
- 10:55-11:1015 min
Przerwa
Kwadrans przerwy przed pracą nad plakatami.
- 11:10-11:4030 min
Plan na wypadek, gdy zdjęcie krąży
Grupy przygotowują plakat z krokami dla osoby, której zdjęcie krąży, i dla osoby, która je dostała. Każdy plakat musi zawierać numer 116 111 i zdanie, że osoba na zdjęciu nie jest niczemu winna.
- 11:40-12:0020 min
Pytania bez nauczyciela
Ostatnie dwadzieścia minut zostawiamy na pytania, najlepiej bez nauczyciela na sali, jeśli szkoła się zgodzi. Jeżeli ktoś powie o zdjęciu, które go dotyczy, rozmawiamy z nim po zajęciach i postępujemy zgodnie ze standardami ochrony małoletnich obowiązującymi w szkole. Na koniec przypominamy numery 116 111, 112 i 222 900 142.
Godziny są przykładowe. Kolejność bloków i proporcje dopasowujemy do wieku uczestników, planu lekcji i sytuacji w placówce, zachowując pełny czas szkolenia.
Ćwiczenia
Co uczestnicy robią na zajęciach
Łańcuszek kopii
Uczniowie siedzą w kole, a jedna osoba dostaje kartkę z narysowanym zdjęciem i stosem czystych kartek. Każdy, kto dostanie rysunek, przerysowuje go dla dwóch kolejnych osób, aż po pięciu rundach kopie ma niemal cała klasa. Potem próbujemy zebrać wszystkie kartki z powrotem i szybko okazuje się, że ktoś schował swoją do plecaka, co prowadzi do rozmowy o tym, że jedyny pewny moment na zatrzymanie zdjęcia jest przed pierwszym wysłaniem.
Detektywi tła
Grupy dostają zestaw zdjęć przygotowanych na zajęcia: selfie przy oknie, zdjęcie roweru przed blokiem, zdjęcie z boiska w szkolnej bluzie. Zadaniem jest wypisanie wszystkiego, czego można się dowiedzieć o autorze, a potem zaproponowanie, jak zrobić to samo zdjęcie bez zdradzania tych informacji. Z ćwiczenia zostaje krótka lista rzeczy, które warto sprawdzić w kadrze przed wysłaniem.
Czy mogę to wysłać?
Uczniowie w parach losują sytuacje: zdjęcie z urodzin, nagranie z próby przedstawienia, zdjęcie z treningu, na którym ktoś się przewraca. Jedna osoba pyta o zgodę na wysłanie, druga odpowiada zgodnie z kartą, czasem zgodą, a czasem odmową. Ćwiczymy zarówno pytanie, jak i przyjęcie odmowy bez obrażania się i bez wysyłania zdjęcia „i tak”.
Trzy telefony
Scenka pokazuje drogę zdjęcia przez trzy telefony: nadawcy, odbiorcy i kolegi odbiorcy. Przy każdym telefonie prowadzący zatrzymuje akcję, a obserwatorzy podpowiadają, co dana osoba może zrobić: nie wysyłać, nie przekazywać, napisać zdanie do nadawcy, powiedzieć dorosłemu. Uczniowie widzą, że każda z trzech osób miała swój moment, w którym mogła zdjęcie zatrzymać.
Efekty
Co uczestnicy potrafią po szkoleniu
Wie, jak zdjęcie zostaje u odbiorcy
Zna sposoby zachowania cudzej wiadomości: zapis w galerii, zrzut, zdjęcie ekranu drugim telefonem i przekazanie dalej.
Rozumie granice usuwania
Wie, że usunięcie u wszystkich i znikające wiadomości nie cofają kopii, które ktoś zrobił wcześniej.
Sprawdza tło przed wysłaniem
Ogląda cały kadr i zauważa szczegóły, które zdradzają szkołę, adres albo miejsce, w którym się przebywa.
Pyta o zgodę
Zanim wyśle zdjęcie, na którym jest ktoś inny, pyta tę osobę o zgodę i przyjmuje odmowę.
Zatrzymuje cudze zdjęcie
Gdy dostanie krępujące zdjęcie kolegi, nie przesyła go dalej, nie komentuje i mówi o tym dorosłemu.
Wie, co robić, gdy jego zdjęcie krąży
Nie obwinia siebie, mówi dorosłemu i wie, że sprawę można zgłosić w aplikacji, a porozmawiać o niej pod numerem 116 111.
Co zostaje po szkoleniu
Uczniowie zabierają kartę z trzema pytaniami do zadania sobie przed wysłaniem zdjęcia, z krokami na wypadek, gdy ich zdjęcie zacznie krążyć, i z numerami pomocowymi. W sali zostają plakaty przygotowane przez grupy. Wychowawca dostaje w PDF zestaw zdjęć do ćwiczenia z tłem i opis łańcuszka kopii do powtórzenia na lekcji wychowawczej. Szkoła otrzymuje krótką informację dla rodziców o rozmowie z dzieckiem na temat wysyłanych zdjęć, jednostronicowe zasady robienia zdjęć na wycieczce z noclegiem oraz zaświadczenie o przeprowadzeniu zajęć.
Ceny
Ile kosztuje i kto może zamówić
Szkolenie mogą zamówić szkoły i przedszkola, instytucje, rodzice oraz firmy. Każdy zamawiający ma swój cennik, dlatego ceny pokazujemy osobno.
Szkoła lub przedszkole
Szkoły, organy prowadzące, rady rodziców.
| Warsztat 4 h dla jednej klasy lub grupy do 30 osób | 3 000 zł |
| Szkolenie 6 h z 30-minutową przerwą, do 30 osób | 8 000 zł |
| Druga grupa tego samego dnia w tej samej szkole, 6 h | 6 000 zł |
| Trzecia i każda kolejna grupa tego samego dnia, 6 h | 5 000 zł |
| Szkolenie online na żywo, 6 h, nagranie dla szkoły na 30 dni | 6 500 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla szkół i organizacji.
Instytucja
Biblioteki, domy kultury, kluby sportowe, świetlice, organizacje pozarządowe.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 000 zł |
| Dzień bez hejtu w instytucji: dwa warsztaty dla młodzieży i spotkanie dla dorosłych | 9 500 zł |
| Zniżka dla organizacji pozarządowych | -20% |
Ceny netto z rozdziału o instytucjach w cenniku dla szkół i organizacji.
Rodzice
Grupa rodziców, która zamawia zajęcia dla klasy, drużyny albo grupy dzieci.
| Warsztat 4 h dla dzieci lub młodzieży, do 30 osób | 3 690 zł |
| Szkolenie 6 h dla grupy, do 30 osób | 9 840 zł |
Ceny brutto z cennika dla rodziców i osób prywatnych. Płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą.
Firma
Firmy, które fundują zajęcia szkole albo organizują je dla dzieci pracowników.
| Warsztat ufundowany szkole, przedszkolu albo instytucji | jak dla szkoły |
| Warsztat 4 h dla dzieci pracowników, do 30 dzieci | 6 000 zł |
Ceny netto, do każdej dolicza się podatek VAT. Pełny cennik: Cennik dla firm.
Organizacja
Przygotowanie i warunki
Prosimy o salę z rzutnikiem lub monitorem, miejscem na pracę w grupach i możliwością ustawienia uczniów w kole do łańcuszka kopii. Telefony uczniów nie są potrzebne, bo pracujemy na wydrukach i na ekranie prowadzącego. Warto nam powiedzieć, czy w klasie albo w szkole krążyło ostatnio czyjeś zdjęcie lub nagranie, czy przed klasą jest wycieczka z noclegiem i jakie zasady dotyczące telefonów obowiązują w szkole, żebyśmy mówili o nich tym samym językiem.
Kto płaci
Szkolenie zamawia i opłaca szkoła, organ prowadzący, instytucja, rada rodziców, rodzice albo firma. Wszystkie szkolenia i warsztaty są płatne według cennika. Nie zbieramy pieniędzy od uczniów.
Dopłaty i koszty dodatkowe
Grupa 31-60 osób: dopłata 2 500 zł netto do szkolenia stacjonarnego. Termin w sobotę, niedzielę lub święto: dopłata 25%. Dojazd od Krakowa: 2,50 zł za kilometr w obie strony i 150 zł za godzinę czasu dojazdu, nocleg według kosztów oraz dieta 150 zł za dobę. Na życzenie: zeszyt ćwiczeń 35 zł za osobę, imienne zaświadczenia 15 zł za osobę, nagranie szkolenia dla kadry na 12 miesięcy 1 500 zł, spotkanie kontrolne online po 3 miesiącach 900 zł.
Płatność
Szkoły i instytucje: przelew 14 dni po fakturze, przy pierwszym zamówieniu zaliczka 50%. Rodzice: płatność z góry przy zapisie, przelewem lub kartą. Firmy: zaliczka 50% przy zleceniu, reszta po szkoleniu. Kwotę końcową podajemy na piśmie w ofercie.
Odwołanie i zmiana terminu
Odwołanie do 7 dni przed terminem jest bez kosztów, od 7 do 3 dni przed terminem kosztuje 50% ceny, później 100% ceny. Jedną zmianę terminu robimy bez kosztów.
Zniżki
Szkoły z sieci szkół partnerskich: 10% na szkolenia i warsztaty. Organizacje pozarządowe: 20%. Zniżki nie łączą się, stosujemy najkorzystniejszą dla zamawiającego. Umowy roczne i cykle szkoleń mają własne ceny w cenniku.
Uczciwie
Czego to szkolenie nie daje
Szkolenie nie da sposobu na cofnięcie zdjęcia, które już się rozeszło. Część kopii zostaje w telefonach i w miejscach, do których nie ma dostępu ani szkoła, ani Fundacja, i mówimy o tym uczciwie. Zajęcia nie są też interwencją w sprawie zdjęcia, które krąży w klasie teraz, bo taka sprawa wymaga pracy szkoły i rodziców, a czasem policji. Szkolenie podnosi umiejętności uczniów i ułatwia im rozpoznanie chwili, w której trzeba się zatrzymać, ale każda sytuacja jest inna, a nawyków uczy się latami. Dlatego zalecamy wracanie do tematu przed wycieczkami i w starszych klasach, gdy zmieniają się aplikacje i rodzaj wysyłanych treści.
Pytania
Pytania przed zamówieniem
Czy rozmawiacie z dziećmi o zdjęciach intymnych?
W klasach 4-6 robimy to łagodnie i bez szczegółów, dostosowując słowa do wieku. Mówimy, że są zdjęcia, których nie wysyła się nikomu, i prośby, które zawsze trzeba pokazać dorosłemu: o zdjęcie bez ubrania, w piżamie, w łazience albo z obietnicą tajemnicy. Powtarzamy, że w takiej sytuacji dziecko nigdy nie jest winne, niczego nie płaci się ani nie wysyła osobie, która grozi, i że zawsze można zadzwonić pod 116 111, a przy zagrożeniu pod 112. Nie pokazujemy żadnych przykładów takich zdjęć ani rozmów.
W szkole krąży zdjęcie ucznia. Co zrobić, zanim przyjedziecie?
Nie prosić uczniów o przesłanie zdjęcia nauczycielowi i nie przesyłać go dalej, także do dyrekcji czy rodziców, bo każde przesłanie tworzy kolejną kopię. Warto zanotować, kto i kiedy je pokazał oraz w jakiej grupie się pojawiło, i powiadomić rodziców ucznia, którego dotyczy. Jeżeli zdjęcie ma charakter intymny, sprawę od razu zgłasza się policji, a samego zdjęcia nie zapisuje się na żadnym urządzeniu. W takiej sprawie szkoła może też zadzwonić na naszą infolinię 222 900 142.
Czy na zajęciach pokazujecie prawdziwe zdjęcia dzieci?
Nie. Zdjęcia do ćwiczeń przygotowujemy specjalnie na zajęcia, bez prawdziwych dzieci i bez prawdziwych adresów, a historie z prowadzonych spraw opowiadamy po zanonimizowaniu. Rozmowy z komunikatorów pokazujemy jako przepisane wydruki, na których nie ma imion, zdjęć profilowych ani nazw szkół.
Kto odpowiada, gdy dziesięciolatek roześle zdjęcie kolegi?
Rozpowszechnianie czyjegoś wizerunku co do zasady wymaga zgody tej osoby, co wynika z art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Dziecko poniżej 13 lat nie odpowiada za szkodę, a odpowiada ten, kto miał obowiązek nadzoru, czyli rodzice albo, w czasie zajęć, szkoła (art. 426 i 427 Kodeksu cywilnego). Wobec dzieci, które ukończyły 10 lat, sąd rodzinny może prowadzić postępowanie w sprawie demoralizacji. Uczniom mówimy o tym rzeczowo i bez grożenia.
Czy da się usunąć zdjęcie, które już się rozeszło?
Często da się zrobić dużo, ale rzadko wszystko. Zdjęcie opublikowane w serwisie można zgłosić, a serwisy mają obowiązek rozpatrywać zgłoszenia i uzasadniać swoje decyzje. Można też żądać usunięcia danych na podstawie art. 17 RODO i złożyć wniosek do wyszukiwarki. Kopii zapisanych w prywatnych telefonach nie usunie jednak żadne zgłoszenie, dlatego na zajęciach tak dużo mówimy o chwili przed wysłaniem i przed przekazaniem dalej.
Czy po zajęciach dzieci przestaną robić sobie zdjęcia?
Nie i nie taki jest cel. Zdjęcia są dla dzieci zwykłym sposobem rozmowy, a zakazy zwykle przenoszą wszystko w miejsca jeszcze mniej widoczne dla dorosłych. Uczymy krótkiej chwili zastanowienia przed wysłaniem i przed przekazaniem dalej, bo to ona najczęściej decyduje, czy z zabawnego zdjęcia zrobi się sprawa dla całej szkoły.