Zwolnienie od kosztów sądowych i pełnomocnik z urzędu w sprawie o hejt - jak złożyć wniosek?

Chcecie pozwać autora wpisu, który Was znieważył albo ujawnił Wasze dane, ale boicie się kosztów. Sama opłata od pozwu o ochronę dóbr osobistych to 600 zł, a do tego dochodzi prawnik. Dla wielu osób to kwota, która przekreśla cały pomysł.

Prawo przewiduje na to rozwiązanie. Osoba fizyczna, która nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku dla utrzymania swojego i rodziny, może poprosić sąd o zwolnienie od kosztów sądowych, a także o prawnika wyznaczonego z urzędu. Poniżej wyjaśniamy po kolei, kto może o to wnioskować, jak wypełnić oświadczenie o stanie rodzinnym i majątku, gdzie dostać pomoc przy pisaniu wniosku i dlaczego sąd czasem odmawia.

W skrócie

• Opłata stała od pozwu o ochronę dóbr osobistych wynosi 600 zł (ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, tekst jednolity z 2026 r.).
• O zwolnienie od kosztów sądowych może wnioskować każda osoba fizyczna, która nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawa nie podaje żadnej kwoty dochodu, od której zwolnienie przysługuje albo nie.
• Do wniosku dołącza się oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, sporządzone według wzoru. Sąd ma rozpoznać wniosek w ciągu 7 dni od jego złożenia albo uzupełnienia braków.
• Zwolnienie może być całkowite albo częściowe. Nie chroni jednak przed obowiązkiem zwrotu kosztów przeciwnikowi, jeśli sprawę przegracie.
• Pełnomocnika z urzędu, czyli adwokata lub radcę prawnego, można dostać razem ze zwolnieniem albo osobno. Okręgowa rada adwokacka lub izba radców prawnych wyznacza go w ciągu najwyżej dwóch tygodni (Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity z 2026 r.).
• Projekt wniosku można przygotować w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej. Takich punktów jest około 1500, w każdym powiecie (gov.pl, Nieodpłatna pomoc prawna).

Ile kosztuje sprawa o hejt i co składa się na koszty?

Koszty sądowe to opłaty i wydatki. Opłatę wnosi się razem z pozwem. Wydatki to na przykład wynagrodzenie biegłego, jeśli sąd go powoła. Osobno liczy się wynagrodzenie prawnika, które nie jest kosztem sądowym, ale dla wielu osób bywa większym obciążeniem niż sama opłata.

Pozew o ochronę dóbr osobistych.
Tak nazywa się sprawa, w której żądacie na przykład usunięcia wpisu, przeprosin albo zaprzestania naruszeń. Dobra osobiste to między innymi cześć, dobre imię, wizerunek i prywatność. Od takiego pozwu pobiera się opłatę stałą w wysokości 600 zł.

Żądanie pieniędzy.
Jeżeli oprócz przeprosin chcecie otrzymać określoną kwotę, na przykład zadośćuczynienie, opłata zależy od wartości tego roszczenia. Poniższa tabela pokazuje kilka progów z ustawy. Dokładną opłatę w Waszej sprawie wyliczy prawnik.

Rodzaj żądania	Opłata od pozwu	Podstawa
Ochrona dóbr osobistych (usunięcie wpisu, przeprosiny)	600 zł	art. 26 ust. 1 pkt 3
Roszczenie pieniężne do 500 zł	30 zł	art. 13 ust. 1 pkt 1
Ponad 1500 zł do 4000 zł	200 zł	art. 13 ust. 1 pkt 3
Ponad 7500 zł do 10 000 zł	500 zł	art. 13 ust. 1 pkt 5
Ponad 20 000 zł	5% wartości, nie więcej niż 100 000 zł	art. 13 ust. 2

Źródło: ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, tekst jednolity ogłoszony w Dz. U. z 2025 r. poz. 1228 ze zmianami z 2026 r.

O tym, jakie kwoty zadośćuczynienia zasądzają sądy, piszemy w artykule Zadośćuczynienie za hejt: jakie kwoty zasądzają polskie sądy w sprawach o dobra osobiste. Warto go przeczytać, zanim ustalicie, o jaką sumę wnosicie, bo od tej sumy zależy opłata.

Co daje zwolnienie od kosztów sądowych, a czego nie daje?

Zwolnienie od kosztów to decyzja sądu, że nie musicie płacić opłat ani ponosić wydatków, które w takiej sytuacji tymczasowo pokrywa Skarb Państwa. Sąd może zwolnić Was w całości albo tylko w części.

Zwolnienie całkowite

Przy zwolnieniu całkowitym nie wnosicie opłaty od pozwu ani od innych pism podlegających opłacie. Nie ponosicie też wydatków, które obciążałyby Was w trakcie sprawy.

Zwolnienie częściowe

Sąd może uznać, że jesteście w stanie ponieść tylko część kosztów. Wtedy zwolnienie obejmuje na przykład wybrany ułamek albo procent kosztów, określoną kwotę albo niektóre opłaty lub wydatki. Może też dotyczyć tylko części roszczenia. Resztę opłacacie sami.

Zwolnienie częściowe nie jest porażką. Oznacza, że sąd uznał Waszą sytuację za trudną, ale nie wykluczającą wszelkich wpłat. Czasem warto zapytać prawnika, czy możliwy jest wniosek o rozłożenie należności na raty, bo ustawa o kosztach sądowych przewiduje także taką możliwość.

Czego zwolnienie nie obejmuje

Kosztów przeciwnika.
Zwolnienie nie zwalnia od obowiązku zwrotu kosztów procesu drugiej stronie. Jeśli przegracie sprawę, sąd może nakazać Wam zwrot kosztów, które poniósł pozwany, na przykład wynagrodzenia jego prawnika. Dlatego przed złożeniem pozwu warto porozmawiać z prawnikiem o szansach w sprawie.

Kosztów, które sąd przerzuci na przeciwnika.
Jeśli wygracie, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę może obciążyć kosztami sądowymi drugą stronę, przy odpowiednim zastosowaniu zasad zwrotu kosztów procesu. Skarb Państwa nie musi więc zostać z tym rachunkiem na stałe, jeżeli sprawa zakończy się po Waszej myśli.

Zmiany sytuacji.
Sąd cofa zwolnienie, jeśli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Gdy Wasza sytuacja materialna poprawi się w trakcie sprawy, na przykład dostaniecie spadek, powinniście liczyć się z tym, że zwolnienie zostanie cofnięte, a sąd może zażądać zapłaty także w części.

Kto może dostać zwolnienie od kosztów sądowych?

Ustawa mówi, że zwolnienia może się domagać osoba fizyczna, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, albo że ich poniesienie narazi ją na taki uszczerbek.

Ważne jest, czego w tym zdaniu nie ma. Nie ma żadnej kwoty, na przykład minimalnego wynagrodzenia lub progu dochodu, poniżej którego zwolnienie przysługuje automatycznie. Sąd ocenia całą Waszą sytuację: dochody, majątek, osoby na utrzymaniu, stałe zobowiązania i wydatki. Dlatego dwie osoby o podobnych zarobkach mogą dostać różne decyzje.

Dochód to nie wszystko.
Sąd patrzy także na oszczędności, nieruchomości, samochód i inne wartościowe rzeczy. Osoba z niską pensją, ale z dużymi oszczędnościami, może usłyszeć, że stać ją na opłatę.

Liczy się rodzina.
W oświadczeniu opisujecie osoby pozostające z Wami we wspólnym gospodarstwie domowym i ich dochody. Utrzymanie dzieci, kredyt mieszkaniowy, leczenie, alimenty płacone przez Was to okoliczności, które trzeba wskazać.

Sprawy dzieci.
Wniosek w sprawie dziecka składają rodzice albo opiekunowie prawni, nigdy samo dziecko bez dorosłego. To, czyją sytuację materialną sąd weźmie pod uwagę, najlepiej omówić z prawnikiem, na przykład w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej.

Osoby prowadzące działalność.
Jednoosobowa działalność gospodarcza nie wyklucza złożenia wniosku. Sąd oceni, jakie dochody i majątek faktycznie macie, a nie samą formę działalności. Przedsiębiorca powinien liczyć się z tym, że oświadczenie obejmie także dane o firmie.

Jak wypełnić oświadczenie o stanie rodzinnym i majątku?

Oświadczenie to najważniejszy dokument we wniosku. Sąd opiera na nim decyzję. Ustawa wymaga, by zawierało szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, oraz by zostało sporządzone według ustalonego wzoru. Druk dostaniecie w budynku sądu, a rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości przewiduje także udostępnianie go na stronie internetowej ministerstwa. Zanim zaczniecie pisać, sprawdźcie, czy macie aktualny druk.

Jakie rubryki zawiera wzór?

Wzór opublikowany w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości pyta o kilka grup informacji. Są to dane osoby składającej wniosek, stan rodzinny (osoby we wspólnym gospodarstwie domowym), majątek, dochody i źródła utrzymania oraz zobowiązania i stałe wydatki. W majątku wpisuje się nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, wierzytelności i wartościowe ruchomości, takie jak samochód.

Przepisy zmieniają się, więc dokładny układ rubryk może się różnić od starszych wzorów. Wypełniajcie zawsze druk, który dostaniecie w sądzie albo w punkcie pomocy prawnej.

Jak pisać, żeby sąd rozumiał Waszą sytuację?

Podawajcie kwoty, nie ogólniki.
Zamiast napisać, że zarabiacie niewiele, wpiszcie dochód netto za ostatnie miesiące i okres rozliczeniowy. Do wydatków dopiszcie czynsz, raty, leki, opłaty za przedszkole lub szkołę. Im konkretniej, tym mniej pytań ze strony sądu.

Dołączcie dokumenty.
Przydadzą się zaświadczenie o zarobkach, decyzja o świadczeniu, umowa kredytu, rachunki za leczenie i wyciąg z konta. Sąd nie zawsze o nie prosi, ale dobrze udokumentowane oświadczenie rzadziej wymaga uzupełnień.

Wpisujcie dane na dzień sporządzenia oświadczenia.
Sąd interesuje stan faktyczny w chwili składania wniosku. Jeżeli czegoś nie da się zmieścić w rubryce, można dołączyć dodatkową kartę ze wskazaniem, której rubryki dotyczy, i opatrzyć ją podpisem.

Nie pozostawiajcie pustych rubryk.
Jeżeli czegoś nie posiadacie, wpiszcie to wprost, na przykład: brak nieruchomości, brak oszczędności. Braki w oświadczeniu skutkują wezwaniem do uzupełnienia w terminie tygodniowym. Jeśli go nie dotrzymacie, pismo może zostać zwrócone.

Dlaczego prawda jest tu tak ważna?

Sąd może odebrać od Was przyrzeczenie, że oświadczenie jest prawdziwe i rzetelne, i wcześniej poucza o skutkach nieprawdy. Sąd może też zarządzić dochodzenie, jeżeli ma wątpliwości co do Waszego stanu majątkowego. Osoba, która uzyskała zwolnienie przez świadome podanie nieprawdziwych okoliczności, zostaje skazana na grzywnę do 1000 zł i musi uiścić wszystkie opłaty. Przy ponownym wniosku z nieprawdziwymi danymi grzywna wynosi do 2000 zł.

Nie chodzi o to, by się bać, tylko by nic nie pomijać. Jeżeli macie oszczędności, wpiszcie je i opiszcie, na co są przeznaczone. Sąd bierze pod uwagę całość, a pominięcie jednej pozycji szkodzi bardziej niż jej ujawnienie.

Jak złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów krok po kroku?

1. Zdecydujcie, czy sprawa ma sens. Zabezpieczcie dowody i porozmawiajcie z prawnikiem o tym, czego możecie żądać. Szczegóły zabezpieczania materiału opisujemy w artykule Jak zabezpieczyć dowody hejtu w internecie, żeby przydały się na policji i w sądzie?
2. Pobierzcie druk oświadczenia. Wypełnijcie go czytelnie, bez skreśleń, i dołączcie dokumenty potwierdzające dane.
3. Napiszcie wniosek. Może mieć formę pisma albo ustnego oświadczenia do protokołu w sądzie. Wskażcie, czy chodzi o zwolnienie całkowite, czy częściowe, i czy prosicie także o pełnomocnika z urzędu.
4. Złóżcie wniosek we właściwym sądzie. Jest to sąd, w którym sprawa ma być wytoczona albo już się toczy. Jeśli mieszkacie w innej miejscowości, możecie złożyć wniosek w sądzie rejonowym właściwym dla Waszego miejsca zamieszkania, a ten przekaże go dalej.
5. Złóżcie go razem z pozwem albo wcześniej. Wniosek zgłoszony w pozwie lub przed wytoczeniem powództwa wstrzymuje bieg postępowania do czasu rozstrzygnięcia o zwolnieniu. To dla Was korzystne, bo sprawa nie rusza z miejsca, zanim sąd nie zdecyduje.
6. Czekajcie na decyzję. Wniosek podlega rozpoznaniu w terminie 7 dni od złożenia albo od uzupełnienia braków formalnych. Nie traktujcie tego terminu jako gwarancji i sprawdzajcie pocztę, także elektroniczną.
7. Sprawdźcie pocztę. Postanowienie o odmowie zwolnienia doręcza się tylko osobie, która złożyła wniosek. Jeśli czegoś brakuje, sąd wyśle wezwanie do uzupełnienia w terminie tygodniowym.

Wzór wniosku do uzupełnienia

Poniższy tekst to szkic. Dopasujcie go do swojej sprawy i skonsultujcie z prawnikiem, zwłaszcza jeśli prosicie też o pełnomocnika z urzędu.

[Miejscowość], dnia [data]
[Imię i nazwisko, adres do doręczeń]
Sąd [nazwa sądu]
Wydział [numer lub nazwa wydziału]
Sygnatura sprawy: [numer, jeśli sprawa już się toczy]

Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych [w całości / w części] oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata lub radcy prawnego

Na podstawie art. 102 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wnoszę o zwolnienie mnie od kosztów sądowych w sprawie o ochronę dóbr osobistych przeciwko [oznaczenie pozwanego]. Wnoszę także o ustanowienie pełnomocnika z urzędu na podstawie art. 117 Kodeksu postępowania cywilnego.

Uzasadnienie: nie jestem w stanie ponieść kosztów sądowych ani wynagrodzenia pełnomocnika bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania zawiera oświadczenie dołączone do wniosku. [Krótko: źródło dochodu, liczba osób na utrzymaniu, najważniejsze stałe wydatki.]

Załączniki: oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, [zaświadczenie o zarobkach, decyzja o świadczeniu, inne dokumenty].

[Podpis]

Czy można dostać pełnomocnika z urzędu w sprawie o hejt?

Tak, jeżeli sąd uzna, że udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie jest potrzebny. Pełnomocnik z urzędu to prawnik wyznaczony przez samorząd adwokacki lub radcowski. Reprezentuje Was przed sądem w zakresie wynikającym z przepisów o pełnomocnictwie procesowym.

Kto może o niego prosić?

Mogą o to wnioskować dwie grupy osób. Pierwsza to strona zwolniona przez sąd od kosztów w całości lub w części. Druga to osoba fizyczna, która nie została zwolniona od kosztów, ale oświadczy, że nie jest w stanie ponieść wynagrodzenia prawnika bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To ważne, bo czasem stać Was na opłatę sądową, a nie stać na prawnika.

Jak wygląda wniosek?

Wniosek o prawnika możecie złożyć razem z wnioskiem o zwolnienie albo osobno, na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie. Jeśli składacie oba wnioski jednocześnie, wystarczy jedno oświadczenie o stanie rodzinnym i majątku. Możecie wskazać prawnika, którego sobie wybraliście. Samorząd zawodowy wyznaczy go w miarę możliwości, w porozumieniu z nim.

Ile trwa wyznaczenie prawnika?

Sąd zwraca się o wyznaczenie do okręgowej rady adwokackiej albo rady okręgowej izby radców prawnych. Rada wyznacza prawnika niezwłocznie, nie później niż w ciągu dwóch tygodni, i informuje o tym sąd. Z chwilą ustanowienia przez sąd prawnik ma pełnomocnictwo do działania w Waszym imieniu.

Czy skorzystanie z nieodpłatnej porady zaszkodzi wnioskowi?

Nie. Kodeks postępowania cywilnego mówi wprost, że podstawą oddalenia wniosku o ustanowienie prawnika nie może być to, że osoba fizyczna skorzystała z nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego. Możecie więc spokojnie najpierw pójść do punktu pomocy, a dopiero potem złożyć wniosek.

Kiedy pełnomocnik z urzędu przestaje reprezentować?

Sąd cofa ustanowienie prawnika, jeśli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Wtedy strona musi zapłacić wynagrodzenie prawnika. Dlatego także tutaj liczy się rzetelność oświadczenia i informowanie sądu o istotnych zmianach w Waszej sytuacji.

Gdzie dostać pomoc w napisaniu wniosku?

Osoba, której nie stać na prawnika, może skorzystać z nieodpłatnej pomocy prawnej. Ustawa wymienia wprost, że pomoc obejmuje między innymi sporządzenie projektu pisma o zwolnienie od kosztów sądowych albo o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym oraz poinformowanie o kosztach postępowania i ryzyku finansowym. Zakres pomocy jest jednak ograniczony. Prawnik w punkcie nie sporządza natomiast pism procesowych w już toczącym się postępowaniu sądowym, na przykład apelacji.

Kto udziela pomocy i dla kogo jest przeznaczona?

Pomocy udziela adwokat lub radca prawny, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach, z ich upoważnienia, aplikant. Przysługuje osobie, która nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej. Przed uzyskaniem porady składacie oświadczenie o tym, że nie stać Was na płatnego prawnika. W punkcie jest to oświadczenie pisemne, a przy poradzie na odległość ustne. Pomoc przysługuje także osobom prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą bez pracowników.

Jak się zapisać?

Według serwisu gov.pl można zapisać się telefonicznie na numer powiatowy, elektronicznie przez adres e-mail podany przez powiat albo przez formularz na stronie zapisy-np.ms.gov.pl, a także osobiście w starostwie powiatowym lub w punkcie. Nie musicie zapisywać się w powiecie zamieszkania. Porady są udzielane stacjonarnie i zdalnie, na przykład telefonicznie.

Co zabrać na wizytę?

Weźcie dowód osobisty, bo punkt może poprosić o okazanie dokumentu tożsamości. Zabierzcie zrzuty ekranu, linki, wezwania i inne dokumenty dotyczące sprawy oraz papiery o dochodach i wydatkach. Im lepiej przygotowani przyjdziecie, tym łatwiej prawnik pomoże przygotować projekt wniosku.

Jeśli nie macie pewności, czy sprawa nadaje się do sądu, czy może lepiej zacząć od zgłoszenia na platformie albo od zawiadomienia organów ścigania, warto powiedzieć o tym prawnikowi w punkcie. Pomoże ocenić, która droga jest dla Was najkorzystniejsza.

Dlaczego sąd odmawia zwolnienia od kosztów i co zrobić po odmowie?

Odmowa nie zawsze oznacza, że Wasza sytuacja jest oceniona jako dobra. Najczęściej wynika z kilku powtarzających się przyczyn.

Braki w oświadczeniu.
Pominięte rubryki, brak podpisu, niepełne dane o osobach we wspólnym gospodarstwie. Sąd wzywa wtedy do uzupełnienia w terminie tygodniowym, a po jego bezskutecznym upływie zwraca pismo.

Majątek lub oszczędności.
Sąd uznaje, że stać Was na opłatę, jeśli macie nieruchomość, samochód lub środki na koncie, które można przeznaczyć na koszty. Wtedy bywa przyznane tylko zwolnienie częściowe.

Rozbieżności w danych.
Sąd może zarządzić dochodzenie, jeśli z okoliczności sprawy lub z oświadczeń drugiej strony wynikają wątpliwości co do Waszego stanu majątkowego. Dlatego dane w oświadczeniu muszą pasować do dokumentów i do tego, co wynika z innych pism w sprawie.

Oczywista bezzasadność roszczenia.
Sąd odmawia zwolnienia, jeśli roszczenie jest oczywiście bezzasadne. Ocenia więc nie tylko Waszą sytuację materialną, ale także to, czy sprawa ma jakiekolwiek podstawy. To kolejny powód, by przed pozwem skonsultować ją z prawnikiem.

Powtórzony wniosek na tych samych podstawach.
Jeżeli wniosek został oddalony, nie można go ponowić, powołując się na te same okoliczności. Ponowny wniosek oparty na tych samych okolicznościach jest niedopuszczalny i zostaje w aktach bez rozpoznania.

Zbyt późne złożenie.
Wniosek składa się przed upływem terminu do opłacenia pisma. Tylko wtedy, jeśli zostanie prawomocnie oddalony, sąd wezwie Was do opłacenia pisma w terminie tygodniowym, zamiast je od razu zwrócić.

Co zrobić po odmowie?

Na postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów albo o odmowie ustanowienia prawnika przysługuje zażalenie do innego składu sądu pierwszej instancji. Termin na wniesienie zażalenia wynosi co do zasady tydzień od doręczenia postanowienia. Dokładny termin i sposób odwołania podaje pouczenie w postanowieniu, więc przeczytajcie je od razu po otrzymaniu.

W zażaleniu wskażcie, co sąd pominął albo źle ocenił, i dołączcie nowe dokumenty, jeśli je macie. Zażalenie to inny środek niż ponowny wniosek, więc zakaz powtarzania wniosku opartego na tych samych okolicznościach go nie dotyczy. Pomoc w napisaniu zażalenia warto uzyskać od prawnika.

Czy musicie iść do sądu? Inne drogi

Zwolnienie od kosztów dotyczy postępowania cywilnego, ale nie każda sprawa o hejt musi do niego trafić. Często pierwszym krokiem jest zgłoszenie treści na platformie. Jak to zrobić, opisujemy na przykład w artykule Jak reagować na hejt w internecie.

Niektóre zachowania da się zgłosić jako przestępstwo. O różnicy między zniesławieniem a zniewagą i o wyborze drogi prawnej piszemy w artykule Zniesławienie a zniewaga w internecie: czym się różnią i jaką drogę wybrać? W postępowaniu karnym także przewidziano możliwość wyznaczenia pełnomocnika z urzędu osobie, która nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Zasady zależą jednak od roli, jaką w sprawie macie, więc zapytajcie o to prawnika (Kodeks postępowania karnego, art. 78 i art. 88).

Jeżeli autor wpisu jest anonimowy, nie ustalajcie na własną rękę, kto za nim stoi. Tożsamość można ustalić drogą prawną, o czym piszemy w tekście Anonimowe konto nęka Was od miesięcy? Co robić, gdy podejrzewacie, kto za nim stoi.

Ustawa o nieodpłatnej pomocy prawnej przewiduje też nieodpłatną mediację, czyli rozmowę z neutralną osobą, która pomaga stronom dojść do porozumienia. Nie jest ona dostępna, gdy istnieje uzasadnione podejrzenie przemocy w relacji stron. Przy hejcie od osoby, której się boicie, zacznijcie więc od zabezpieczenia dowodów i porady prawnika, a nie od mediacji.

Jeśli sprawa dotyczy materiału, który już zniknął z Waszego ekranu, ale może jeszcze krążyć, zapoznajcie się z artykułem Nagrano Was w chwili słabości i wrzucono do sieci. Jakie prawa Wam przysługują?

Jakie są ograniczenia tych informacji?

Omówiliśmy przepisy według tekstów jednolitych ustaw dostępnych w serwisie Sejmu w październiku 2026 r.: ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Kodeksu postępowania cywilnego, Kodeksu postępowania karnego i ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej. Prawo się zmienia, a sąd bierze pod uwagę okoliczności każdej sprawy. Dlatego opisane tu zasady to ogólne informacje, a nie obietnica decyzji. Nie podajemy żadnych orzeczeń, bo ocena przez sądy bywa różna.

Ten tekst nie zastępuje porady prawnika. Przy konkretnej sprawie, zwłaszcza jeśli w grę wchodzi pozew, zwróćcie się do adwokata, radcy prawnego albo do punktu nieodpłatnej pomocy prawnej.

Podsumowanie: jak nie rezygnować ze swoich praw z powodu kosztów

Brak pieniędzy nie musi oznaczać, że zrezygnujecie z obrony swojego dobrego imienia. Osoba fizyczna, która nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, może poprosić sąd o zwolnienie od kosztów sądowych w całości albo w części. Do wniosku dołącza się szczegółowe i prawdziwe oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.

Jeśli potrzebujecie prawnika, możecie poprosić o wyznaczenie go z urzędu. Pomoc w napisaniu wniosków można uzyskać w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej. Odmowa sądu to nie koniec, bo przysługuje zażalenie. Pamiętajcie jednak, że zwolnienie nie chroni przed zwrotem kosztów przeciwnika, jeśli sprawa zostanie przegrana, dlatego przed pozwem zapytajcie prawnika o jej szanse.

Gdzie szukać pomocy?

Fundacja Usuwanie Hejtu
tel. 222 900 142, biuro@usuwaniehejtu.pl. Fundacja pomaga zabezpieczyć materiał, przygotować zgłoszenia i poprowadzić je do końca oraz kieruje do prawnika lub psychologa. Nie ustala tożsamości autorów poza drogą prawną i nie zastępuje prawnika. Działania Fundacji można wesprzeć darowizną na stronie usuwaniehejtu.pl.

Punkt nieodpłatnej pomocy prawnej w Waszym powiecie
Zapisy przez telefon powiatowy, e-mail lub formularz na stronie zapisy-np.ms.gov.pl.

Sąd rejonowy lub okręgowy
Wniosek o zwolnienie od kosztów można złożyć na piśmie albo ustnie do protokołu. W budynku sądu dostaniecie druk oświadczenia.

Telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawach bezpieczeństwa dzieci w sieci
800 100 100

Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży
116 111

Telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym
116 123

Zagrożenie życia
112

Najczęściej zadawane pytania

1. Ile wynosi opłata od pozwu o ochronę dóbr osobistych?
Opłata stała wynosi 600 zł. Jeżeli żądacie także zapłaty określonej kwoty, na przykład zadośćuczynienia, opłata zależy od wartości tego roszczenia.

2. Kto może dostać zwolnienie od kosztów sądowych?
Osoba fizyczna, która nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawa nie podaje progu dochodu, więc sąd ocenia całą sytuację materialną i rodzinną.

3. Co trzeba dołączyć do wniosku o zwolnienie od kosztów?
Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, sporządzone według wzoru. Warto dodać dokumenty potwierdzające dane, na przykład zaświadczenie o zarobkach i umowy kredytowe.

4. Gdzie złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych?
W sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona albo już się toczy, na piśmie lub ustnie do protokołu. Osoba spoza siedziby tego sądu może złożyć wniosek w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania.

5. Jak długo sąd rozpoznaje wniosek o zwolnienie?
Ustawa przewiduje 7 dni od złożenia wniosku albo uzupełnienia braków formalnych. Jeśli oświadczenie jest niepełne, sąd wzywa do uzupełnienia w terminie tygodniowym.

6. Czy zwolnienie od kosztów chroni przed zwrotem kosztów przeciwnika?
Nie. Zwolnienie nie zwalnia od obowiązku zwrotu kosztów procesu drugiej stronie, jeśli sprawa zostanie przegrana. Dlatego przed pozwem warto omówić z prawnikiem szanse w sprawie.

7. Czy można dostać zwolnienie tylko od części kosztów?
Tak. Sąd może zwolnić od ułamka lub procenta kosztów, od określonej kwoty albo od niektórych opłat i wydatków. Może też zwolnić od kosztów dotyczących tylko części roszczenia.

8. Co grozi za nieprawdziwe dane w oświadczeniu?
Sąd cofa zwolnienie i skazuje na grzywnę do 1000 zł, a strona musi uiścić wszystkie opłaty. Przy ponownym wniosku z nieprawdziwymi danymi grzywna sięga 2000 zł.

9. Czy mogę dostać pełnomocnika z urzędu, jeśli nie jestem zwolniony z kosztów?
Tak, jeśli jako osoba fizyczna oświadczycie, że nie jesteście w stanie ponieść wynagrodzenia prawnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd uwzględnia wniosek, gdy uzna udział prawnika za potrzebny.

10. Jak szybko zostanie wyznaczony adwokat lub radca prawny z urzędu?
Samorząd zawodowy wyznacza prawnika niezwłocznie, nie później niż w ciągu dwóch tygodni od zwrócenia się sądu. Możecie wskazać wybranego prawnika, a samorząd uwzględni to w miarę możliwości.

11. Czy skorzystanie z nieodpłatnej porady zaszkodzi wnioskowi o prawnika z urzędu?
Nie. Kodeks postępowania cywilnego stanowi, że podstawą oddalenia wniosku nie może być skorzystanie z nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego.

12. Czy w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej napiszą za mnie wniosek?
Prawnik może sporządzić projekt pisma o zwolnienie od kosztów sądowych albo o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Nie sporządza natomiast pism procesowych w już toczącym się postępowaniu sądowym.

13. Jak zapisać się do punktu nieodpłatnej pomocy prawnej?
Telefonicznie przez numer powiatowy, mailowo na adres podany przez powiat, przez formularz na zapisy-np.ms.gov.pl albo osobiście w starostwie lub punkcie. Nie trzeba zapisywać się w swoim powiecie.

14. Czy sąd może odmówić zwolnienia od kosztów?
Tak, na przykład gdy oświadczenie jest niepełne, gdy z majątku wynika możliwość poniesienia kosztów albo gdy roszczenie jest oczywiście bezzasadne. Odmowę można zaskarżyć zażaleniem.

15. Co zrobić, gdy sąd odmówi zwolnienia?
Złożyć zażalenie do innego składu sądu pierwszej instancji, co do zasady w ciągu tygodnia od doręczenia postanowienia. Ponowny wniosek oparty na tych samych okolicznościach jest niedopuszczalny.

16. Czy mogę ponownie złożyć wniosek po odmowie?
Tylko wtedy, gdy powołacie się na nowe okoliczności. Ponowny wniosek oparty na tych samych okolicznościach zostaje w aktach sprawy bez rozpoznania.

17. Czy sąd cofnie zwolnienie, jeśli poprawi się moja sytuacja?
Tak. Sąd cofa zwolnienie, gdy okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. W drugim przypadku może obciążyć stronę kosztami także tylko częściowo.

18. Czy w sprawach dzieci wniosek składa dziecko?
Nie. W sprawach dzieci wniosek składają rodzice lub opiekunowie prawni, a o szczegółach oceny ich sytuacji materialnej najlepiej zapytać prawnika w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej.

Źródła

• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, tekst jednolity
• Kancelaria Sejmu, 2026: Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity
• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej, tekst jednolity
• Kancelaria Sejmu, 2026: Kodeks postępowania karnego, tekst jednolity
• Ministerstwo Sprawiedliwości, gov.pl, 2026: Nieodpłatna pomoc prawna
• Ministerstwo Sprawiedliwości, 2026: System zapisów na nieodpłatną pomoc prawną
• Minister Sprawiedliwości, 2015: Obwieszczenie w sprawie jednolitego tekstu rozporządzenia o wzorze oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania

A jak to wyglądało u Was? Napiszcie w komentarzu

Czy składaliście kiedyś wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i co w nim było najtrudniejsze: wypełnienie oświadczenia czy czekanie na decyzję? Jakiej informacji zabrakło Wam w tym tekście, zanim zdecydowaliście się iść do sądu? Prosimy, byście w komentarzach nie podawali nazwisk ani danych innych osób, także tych, które Was skrzywdziły.