Przyjaciel jest hejtowany w sieci - jak pomóc, żeby nie zaszkodzić

Ktoś, kogo lubicie, od kilku dni czyta o sobie obraźliwe komentarze. Chcecie pomóc, ale nie wiecie, czy lepiej napisać coś w jego obronie, czy zadzwonić, czy może nie poruszać tematu.

Najwięcej dają rzeczy ciche: obecność, konkretna pomoc przy zrzutach ekranu i zgłoszeniach oraz pytanie o to, czego ta osoba potrzebuje. Publiczna obrona bez uzgodnienia często przedłuża atak. Poniżej znajdziecie sposób rozmowy, gotowe wiadomości i listę rzeczy, których lepiej unikać.

W skrócie

• Zacznijcie od prywatnej wiadomości lub telefonu, a nie od komentarza pod wpisem. Pierwsze zdanie to: jestem, widzę, co się dzieje, czego potrzebujesz.
• W badaniu Pew Research Center z 2017 roku tylko 29% dorosłych Amerykanów nękanych w sieci otrzymało pomoc lub wsparcie od przyjaciół albo rodziny. Aż 56% nie szukało wsparcia i nie dostało go z żadnego z badanych źródeł.
• Decyzje należą do osoby atakowanej. To ona wybiera, czy odpowiadać, czy zgłaszać sprawę na policję i komu o niej mówić. Wy podpowiadacie i wyręczacie w tym, o co poprosi.
• Nie komentujcie publicznie bez zgody, nie piszcie do autora ataku i nie rozsyłajcie zrzutów znajomym. Każda z tych rzeczy może zwiększyć zasięg hejtu.
• Możecie zgłosić treść platformie ze swojego konta. Na przykład YouTube podaje, że zgłoszenia są anonimowe, a treści nie są usuwane automatycznie po zgłoszeniu.
• Gdy przyjaciel mówi o rezygnacji z życia albo dostaje groźby, nie czekajcie. Przy zagrożeniu życia właściwy numer to 112, a w kryzysie emocjonalnym dorosłych 116 123.

Dlaczego Wasza pomoc ma znaczenie?

Osoba hejtowana często myśli, że wszyscy to widzą i wszyscy się zgadzają. Jedna wiadomość od kogoś bliskiego pokazuje, że tak nie jest. To drobny gest, ale zmienia obraz sytuacji.

Co mówią dane o wsparciu dorosłych?

Najdokładniejsze dane o dorosłych pochodzą ze Stanów Zjednoczonych. W badaniu Pew Research Center z września 2020 roku (10 093 dorosłych) 41% badanych doświadczyło jakiejś formy nękania w sieci, a 25% jego cięższych form, takich jak groźby, uporczywe nękanie czy nękanie o charakterze seksualnym. Co czwarta osoba atakowana (24%) oceniła ostatnie zdarzenie jako bardzo lub skrajnie przykre.

Wcześniejsze badanie tego samego ośrodka, przeprowadzone w styczniu 2017 roku na próbie 4 248 dorosłych (opis metody), pytało o to, kto pomógł. Odpowiedzi zebraliśmy w tabeli.

Skąd przyszło wsparcie	Odsetek osób nękanych w sieci
Przyjaciele lub rodzina	29%
Inne osoby w internecie	17%
Psycholog lub inny specjalista zdrowia psychicznego	5%
Pracodawca lub współpracownicy	4%
Pomoc prawna	3%
Żadne z tych źródeł	56%

Źródło: Pew Research Center, Online Harassment 2017, badanie dorosłych mieszkańców USA ze stycznia 2017 roku. Można było wskazać więcej niż jedno źródło.

Z tego samego badania wynika, że 61% osób zignorowało ostatni atak, a tylko 14% opisało swój problem w sieci, żeby poszukać wsparcia. Wniosek jest prosty: większość ludzi nie poprosi o pomoc sama. Jeśli chcecie pomóc, to Wy musicie się odezwać pierwsi.

Ile kosztuje hejt osobę dorosłą?

W części badania Pew z 2017 roku poświęconej skutkom 31% osób nękanych w sieci mówiło o stresie psychicznym lub emocjonalnym. Wśród osób, które doświadczyły cięższych form, było to 45%, a co czwarta z nich (24%) miała z tego powodu kłopoty w relacjach z przyjaciółmi lub rodziną.

Ta ostatnia liczba dotyczy także Was. Hejt potrafi psuć przyjaźnie, bo osoba atakowana się wycofuje, a bliscy nie wiedzą, jak się zachować. Dlatego warto wiedzieć, co robić. O tym, jak wsparcie bliskich łagodzi skutki ataków, piszemy szerzej we wpisie o wsparciu bliskich w świetle badań.

Czego te dane nie mówią?

To badania ankietowe z USA, z lat 2017 i 2020. Opierają się na tym, co ludzie sami o sobie powiedzieli, i nie muszą wiernie opisywać Polski. Nie znaleźliśmy polskiego badania, które w podobny sposób pytałoby dorosłych o to, kto im pomógł po ataku w sieci. Liczby traktujcie więc jako wskazówkę co do skali zjawiska, a nie jako dokładny obraz sytuacji w kraju.

Jak zacząć rozmowę z hejtowanym przyjacielem?

Pierwszy kontakt ma jeden cel: przyjaciel ma się dowiedzieć, że nie jest sam. Nie musicie od razu mieć planu ani rozwiązania.

Piszcie prywatnie.
Wiadomość, telefon albo spotkanie. Nie komentarz pod wpisem i nie wzmianka w relacji. Przyjaciel sam zdecyduje, czy chce, żeby ktoś zabierał głos publicznie.

Nie zakładajcie, że już wie.
Jeśli trafiliście na atak przypadkiem, zapytajcie ostrożnie, czy przyjaciel go widział. Nie wysyłajcie od razu linku ani zrzutu z najgorszym komentarzem.

Nie oceniajcie tego, od czego się zaczęło.
Nawet jeśli przyjaciel napisał coś niezręcznego, nikt nie zasługuje na falę wyzwisk. Rozmowę o tym, co można było zrobić inaczej, zostawcie na później albo wcale jej nie zaczynajcie.

Gotowe wiadomości na początek

Możecie skorzystać z tych zdań albo napisać własne w podobnym tonie.

• „Widziałam, co się dzieje pod Twoim wpisem. Jestem po Twojej stronie. Nie musisz odpisywać, ale jestem pod telefonem.”
• „Bardzo mi przykro, że to Cię spotyka. Wolisz o tym porozmawiać czy zająć się czymś zupełnie innym?”
• „Mogę pomóc w konkretnych rzeczach: zrobić zrzuty ekranu, zgłosić komentarze albo po prostu przyjechać. Powiedz, co byłoby dla Ciebie najlepsze.”
• „Nie wiem, co powiedzieć, ale nie chcę milczeć. Myślę o Tobie.”

Jak pytać o potrzeby, żeby usłyszeć odpowiedź?

Pytanie „jak mogę pomóc?” bywa za trudne. Osoba w stresie często odpowiada, że niczego nie potrzebuje, bo nie ma siły się zastanawiać. Łatwiej wybrać z kilku możliwości.

Dajcie wybór z dwóch lub trzech rzeczy.
Na przykład: „Mam się zająć zrzutami ekranu, zgłoszeniami, czy wolisz, żebym dziś po prostu z Tobą posiedział?”. Każda odpowiedź jest dobra.

Zapytajcie, czy przyjaciel chce rady, czy wysłuchania.
To jedno pytanie oszczędza wielu nieporozumień. Kto chce się wygadać, źle znosi listę zadań do wykonania.

Ustalcie, o czym mówić innym.
Zapytajcie wprost: „Czy mogę o tym powiedzieć naszym wspólnym znajomym, czy wolisz, żeby zostało między nami?”. Uszanujcie odpowiedź, nawet jeśli Wam wydaje się inaczej.

Wracajcie z pytaniem.
Potrzeby zmieniają się z dnia na dzień. Dziś przyjaciel chce spokoju, za tydzień może chcieć pomocy przy piśmie do portalu.

W czym można praktycznie pomóc?

Dobra pomoc to często zwykłe, techniczne zadania. Osoba atakowana nie musi wtedy czytać każdego komentarza jeszcze raz.

Zabezpieczenie materiału

Zaproponujcie, że to Wy zrobicie zrzuty ekranu i zapiszecie linki. Na zrzucie powinna być widoczna nazwa konta, data, treść i adres strony. Zapiszcie wszystko w jednym folderze i przekażcie przyjacielowi. Szczegóły opisujemy we wpisie o zabezpieczaniu dowodów hejtu.

Róbcie to za zgodą przyjaciela. Zebrany materiał należy do jego sprawy, nie do Waszej. Nie pokazujcie go nikomu poza osobami, które wskaże.

Zgłoszenia do platform

Obraźliwy komentarz możecie zgłosić ze swojego konta. Serwisy zwykle nie ujawniają autorowi, kto zgłosił treść. YouTube pisze o tym wprost w swoim centrum pomocy: zgłoszenie jest anonimowe, a zgłoszona treść trafia do sprawdzenia i nie znika automatycznie.

Niektóre zgłoszenia może jednak złożyć tylko osoba, której sprawa dotyczy, na przykład gdy chodzi o jej wizerunek lub dane osobowe. Wtedy pomóżcie przygotować opis i załączniki, a wysyłkę zostawcie przyjacielowi. Ogólny plan działania znajdziecie we wpisie jak reagować na hejt krok po kroku.

Odciążenie w codziennych sprawach

Przejmijcie czytanie.
Jeśli przyjaciel się zgodzi, możecie raz dziennie sprawdzić, co nowego pojawiło się pod wpisem, i powiedzieć mu tylko to, co wymaga reakcji. Nie musi w tym celu dawać Wam hasła. Wystarczy, że treści są publiczne.

Pomóżcie w ustawieniach.
Wspólnie przejrzyjcie ustawienia prywatności, listę obserwujących i to, kto może komentować. Włączcie logowanie dwuetapowe, czyli dodatkowy kod przy logowaniu.

Zadbajcie o zwykłe życie.
Zakupy, obiad, spacer, wspólny film. To nie jest ucieczka od problemu. Osoba pod presją potrzebuje kilku godzin, w których nikt o hejcie nie mówi.

Towarzyszcie w urzędach.
Wizyta na policji albo u prawnika jest łatwiejsza z kimś obok. Możecie pomóc uporządkować daty i zrzuty przed wyjściem oraz poczekać na korytarzu.

Czego nie robić, żeby nie zaszkodzić?

Większość błędów bierze się z dobrych intencji. Warto je znać, zanim emocje podpowiedzą szybką reakcję.

Czy bronić przyjaciela publicznie w komentarzach?

Nie bez jego zgody. Każdy komentarz, także życzliwy, może podnieść widoczność wpisu, a autorzy ataku dostają nowy powód do odpowiedzi. Zdarza się też, że hejt przenosi się na osobę, która stanęła w obronie.

W badaniu Pew Research Center z 2017 roku 18% dorosłych przyznało, że odpowiedziało kiedyś wprost autorowi cudzego ataku, a 17% zaoferowało wsparcie osobie atakowanej. Druga droga jest bezpieczniejsza dla obu stron. Więcej o zachowaniu osób, które widzą atak, znajdziecie we wpisie o świadkach hejtu w liczbach.

Jeśli przyjaciel chce publicznego wsparcia, ustalcie z nim treść. Najlepiej sprawdza się jedno spokojne zdanie o nim samym, bez odnoszenia się do autorów ataku i bez wyzwisk. Na przykład: „Znam Annę od lat i wiem, że to rzetelna osoba”. Potem nie wchodźcie w dalszą wymianę zdań.

Lista rzeczy, których lepiej unikać

Nie piszcie do autora ataku.
Prywatna wiadomość z pretensjami albo ostrzeżeniem może zostać opublikowana jako dalszy ciąg sprawy. W skrajnym przypadku to Wy narazicie się na zarzut nękania lub gróźb.

Nie szukajcie na własną rękę, kim jest autor.
Łatwo wskazać niewłaściwą osobę. Ustalenie tożsamości to zadanie policji, prokuratury i sądu.

Nie rozsyłajcie zrzutów znajomym.
Zdanie „zobaczcie, co o niej piszą” sprawia, że obraźliwą treść czyta więcej osób. Poza tym przyjaciel traci kontrolę nad tym, kto wie o sprawie.

Nie umniejszajcie.
Zdania „to tylko internet”, „nie czytaj tego” albo „inni mają gorzej” brzmią jak uspokojenie, ale przyjaciel słyszy w nich, że przesadza.

Nie szukajcie winy.
Pytania „po co to publikowałeś?” i „a nie mówiłam?” niczego nie naprawią. Za atak odpowiadają ci, którzy atakują.

Nie naciskajcie na jedno rozwiązanie.
Usunięcie konta, pozew czy oświadczenie to decyzje przyjaciela. Możecie przedstawić możliwości i powiedzieć, co sami byście wybrali. Na tym Wasza rola się kończy.

Nie pytajcie co godzinę, czy wszystko dobrze.
Częste pytania przypominają o sprawie. Lepsza jest jedna spokojna wiadomość dziennie i wspólnie spędzony czas.

Osobną sytuacją jest atak, który dociera do pracodawcy lub rodziny przyjaciela. Wtedy przydadzą się wskazówki z wpisu o hejterze piszącym do pracodawcy, rodziny albo klientów.

Co zrobić, gdy przyjaciel nie chce pomocy albo się wycofuje?

Milczenie rzadko oznacza, że Wasza pomoc jest niepotrzebna. Częściej to wstyd, zmęczenie albo obawa przed obciążaniem innych.

Uszanujcie odmowę, ale zostawcie otwarte drzwi.
Wystarczy zdanie: „Rozumiem. Gdyby coś się zmieniło, jestem”. Za kilka dni odezwijcie się w zwykłej sprawie, bez wracania do tematu.

Nie obrażajcie się.
Brak odpowiedzi na wiadomość to nie ocena Waszej przyjaźni. Osoba pod presją odpisuje wolniej wszystkim.

Proponujcie rzeczy niezwiązane z internetem.
Kawa, spacer, wspólne gotowanie. Obecność działa także wtedy, gdy o hejcie nie pada ani jedno słowo.

Nie działajcie za plecami.
Nie zgłaszajcie sprawy na policję, nie piszcie do pracodawcy przyjaciela ani do mediów bez jego wiedzy. Wyjątek opisujemy niżej.

Kiedy trzeba działać mimo sprzeciwu?

Granicą jest bezpieczeństwo. Jeśli przyjaciel mówi, że nie chce żyć, żegna się, rozdaje swoje rzeczy albo dostaje groźby z podaniem adresu, nie zostawiajcie tego dla siebie.

1. Zapytajcie wprost i spokojnie, czy myśli o odebraniu sobie życia. Takie pytanie nie podsuwa pomysłu, a pokazuje, że można o tym mówić.
2. Nie zostawiajcie przyjaciela samego, jeśli zagrożenie jest bliskie. Zadzwońcie pod 112.
3. Gdy zagrożenie nie jest natychmiastowe, zaproponujcie wspólny telefon pod 116 123 albo wizytę u lekarza lub psychologa.
4. Powiedzcie przyjacielowi, co robicie i dlaczego. Nie obiecujcie tajemnicy w sprawie, w której chodzi o życie.

Według strony 116sos.pl (stan na październik 2026 roku) linia 116 123 dla dorosłych działa całą dobę przez 7 dni w tygodniu i jest anonimowa. Konsultanci doradzają też, jak zachęcić bliską osobę do kontaktu ze specjalistą, więc możecie zadzwonić także Wy. Więcej o tej linii piszemy we wpisie o telefonie 116 123.

Jak wspierać przyjaciela przez dłuższy czas?

Fala komentarzy zwykle opada po kilku dniach lub tygodniach. Skutki trwają dłużej. Przyjaciel może przez miesiące bać się publikować, sprawdzać swoje nazwisko w wyszukiwarce i unikać spotkań.

Odezwijcie się po czasie.
Wiadomość po miesiącu znaczy często więcej niż pierwszego dnia, bo wtedy większość osób już o sprawie zapomniała.

Pamiętajcie o terminach.
Rozprawa, odpowiedź z portalu, rocznica zdarzenia. W takie dni jedno zdanie wsparcia ma dużą wagę.

Zauważajcie zmiany.
Kłopoty ze snem, rezygnacja z pracy lub pasji, unikanie ludzi przez wiele tygodni to powód, żeby łagodnie zaproponować rozmowę z psychologiem. Możecie pomóc znaleźć termin i pójść razem.

Nie róbcie z hejtu jedynego tematu.
Przyjaciel jest kimś więcej niż osobą, którą zaatakowano. Rozmawiajcie o tym, co zawsze Was łączyło.

Zadbajcie też o siebie

Czytanie obraźliwych treści o kimś bliskim obciąża. Ustalcie granice: ile czasu poświęcacie na sprawę i o jakiej porze nie zaglądacie do komentarzy. Jeśli pomaga kilka osób, podzielcie zadania.

W badaniu Pew z 2017 roku 8% dorosłych, którzy widzieli nękanie innych, mówiło o silnym niepokoju, a 26% o lekkim. Wasze zmęczenie jest więc zwykłą reakcją. Wy także możecie porozmawiać z kimś zaufanym albo zadzwonić pod 116 123.

Podobne zasady działają w rodzinie. Jeśli atak dotyczy Waszych rodziców, zajrzyjcie do wpisu o pomocy hejtowanej mamie lub tacie.

Kiedy sprawa wymaga prawnika albo policji?

Groźby, uporczywe nękanie, podszywanie się, publikacja adresu lub intymnych zdjęć to sytuacje, w których warto rozważyć drogę prawną. Część czynów w sieci jest ścigana dopiero wtedy, gdy pokrzywdzony sam złoży wniosek lub wniesie sprawę do sądu. Dlatego decyzja należy do przyjaciela, a nie do Was.

Wasza rola to pomoc w przygotowaniu: uporządkowane zrzuty, lista dat, spis kont. Możecie też wystąpić jako świadkowie, jeśli sami widzieliście treści, zanim zostały usunięte. Ten tekst nie zastępuje porady prawnika. W konkretnej sprawie warto ją omówić ze specjalistą.

Podsumowanie: bądźcie obok i pytajcie, zamiast zgadywać

Hejtowany przyjaciel najbardziej potrzebuje trzech rzeczy: pewności, że ktoś jest po jego stronie, pomocy w zadaniach, na które nie ma siły, i prawa do własnych decyzji. Możecie dać mu wszystkie trzy.

Odezwijcie się prywatnie. Zapytajcie o potrzeby i dajcie wybór. Pomóżcie przy zrzutach ekranu i zgłoszeniach. Nie komentujcie publicznie bez uzgodnienia i nie piszcie do autorów ataku. Reagujcie od razu tylko wtedy, gdy zagrożone jest życie lub bezpieczeństwo.

Nie musicie robić tego idealnie. Niezręczne „nie wiem, co powiedzieć, ale jestem” jest lepsze niż milczenie z obawy przed błędem.

Gdzie szukać pomocy?

Fundacja Usuwanie Hejtu.
Pomagamy przygotować zgłoszenia do serwisów i prowadzimy je do końca, pomagamy zabezpieczyć materiał oraz kierujemy do prawnika lub psychologa. Nie ustalamy tożsamości autorów poza drogą prawną i nie zastępujemy prawnika. Możecie zgłosić się razem z przyjacielem albo zachęcić go do kontaktu: tel. 222 900 142, biuro@usuwaniehejtu.pl.

116 123.
Linia wsparcia dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym, czynna całą dobę. Mogą zadzwonić zarówno osoba atakowana, jak i jej bliscy.

112.
Numer alarmowy, gdy zagrożone jest życie lub zdrowie.

Policja lub prokuratura.
Przy groźbach, uporczywym nękaniu, podszywaniu się lub publikacji intymnych materiałów. Zawiadomienie składa osoba pokrzywdzona, a Wy możecie jej towarzyszyć.

Psycholog lub lekarz.
Gdy napięcie, bezsenność lub lęk utrzymują się tygodniami.

Działania Fundacji można wesprzeć darowizną na stronie usuwaniehejtu.pl.

Najczęściej zadawane pytania

1. Co napisać przyjacielowi, który jest hejtowany w internecie?
Krótko i prywatnie: że widzicie, co się dzieje, że jesteście po jego stronie i że nie musi odpisywać. Dodajcie jedną konkretną propozycję pomocy, na przykład zrobienie zrzutów ekranu. Unikajcie rad i ocen w pierwszej wiadomości.

2. Czy powinnam bronić przyjaciółki w komentarzach?
Tylko wtedy, gdy ona tego chce i gdy wspólnie ustalicie treść. Komentarz może zwiększyć widoczność wpisu i sprowokować kolejne odpowiedzi. Bezpieczniejsze jest wsparcie prywatne i zgłoszenie treści platformie.

3. Czy mogę zgłosić hejt na przyjaciela ze swojego konta?
Tak, obraźliwe treści może zgłosić każdy użytkownik serwisu. Autor zwykle nie dowiaduje się, kto złożył zgłoszenie. Zgłoszenia dotyczące wizerunku lub danych osobowych często musi jednak złożyć sama osoba, której dotyczą.

4. Przyjaciel mówi, że nic się nie stało, ale widzę, że jest mu ciężko. Co robić?
Nie naciskajcie na rozmowę o hejcie. Powiedzcie, że jesteście dostępni, i zaproponujcie zwykłe spotkanie. Wróćcie do tematu za kilka dni jednym spokojnym pytaniem.

5. Czy napisać do osoby, która hejtuje mojego przyjaciela?
Nie. Taka wiadomość może zostać opublikowana i wykorzystana jako dalszy ciąg ataku, a ostry ton może obrócić się przeciwko Wam. Lepiej zabezpieczyć treści i zgłosić je serwisowi.

6. Czy mogę zawiadomić policję w imieniu przyjaciela?
O przestępstwie może zawiadomić każdy, ale część czynów w sieci jest ścigana dopiero na wniosek pokrzywdzonego albo z jego oskarżenia. Dlatego najpierw porozmawiajcie z przyjacielem. Wyjątkiem jest bezpośrednie zagrożenie życia, wtedy dzwońcie pod 112.

7. Jak często pytać przyjaciela, jak się czuje?
Zwykle wystarczy jedna spokojna wiadomość dziennie w najgorszym okresie, a potem co kilka dni. Zbyt częste pytania przypominają o sprawie. Najlepiej zapytać przyjaciela, jaki rytm kontaktu mu odpowiada.

8. Co zrobić, gdy hejt zaczyna dotykać także mnie?
Zabezpieczcie treści, zgłoście je i ograniczcie możliwość komentowania na swoich profilach. Powiedzcie o tym przyjacielowi bez wyrzutów, bo to nie jego wina. Macie prawo do własnych granic i do własnego wsparcia.

9. Czy powiedzieć o sprawie wspólnym znajomym?
Tylko za zgodą przyjaciela. To on decyduje, kto wie o ataku i w jakim zakresie. Jeśli znajomi sami pytają, wystarczy odpowiedź, że przyjaciel wie o sprawie i sam zdecyduje, czy chce o niej rozmawiać.

10. Przyjaciel chce usunąć wszystkie konta. Czy go od tego odwodzić?
Najpierw zaproponujcie zabezpieczenie zrzutów, bo po usunięciu konta część materiału znika. Podpowiedzcie też łagodniejsze wyjście, czyli czasowe wyłączenie konta lub ograniczenie komentarzy. Ostateczna decyzja należy do niego.

11. Kiedy namawiać przyjaciela na rozmowę z psychologiem?
Gdy przez kilka tygodni utrzymują się kłopoty ze snem, lęk, unikanie ludzi albo rezygnacja z pracy i pasji. Powiedzcie o tym jako o zwykłej formie pomocy, a nie o dowodzie słabości. Możecie pomóc znaleźć termin i pójść razem.

12. Czy bliscy osoby hejtowanej mogą zadzwonić pod 116 123?
Tak. Linia jest przeznaczona dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym, a konsultanci doradzają też, jak zachęcić bliską osobę do kontaktu ze specjalistą. Działa całą dobę i jest anonimowa.

Źródła

• Pew Research Center, 2021 (badanie z 2020): The State of Online Harassment
• Pew Research Center, 2017: Online Harassment 2017: Online harassment in focus - most recent experience
• Pew Research Center, 2017: Online Harassment 2017: Experiencing online harassment
• Pew Research Center, 2017: Online Harassment 2017: Witnessing online harassment
• Pew Research Center, 2017: Online Harassment 2017: Methodology
• Pomoc YouTube (Google), 2026: Zgłaszanie nieodpowiednich filmów, kanałów i innych treści na YouTube
• 116sos.pl, 2026: Otrzymaj pomoc: telefon 116 123

A jak to wyglądało u Was? Napiszcie w komentarzu

Które zdanie albo gest przyjaciela najbardziej Wam pomogły, gdy sami byliście atakowani w sieci? A jeśli pomagaliście komuś bliskiemu, to co okazało się najtrudniejsze i czego zabrakło Wam w tym tekście? Prosimy, żeby w komentarzach nie podawać nazwisk ani danych innych osób.