„Usuń wpis, bo pożałujesz” - zmuszanie do określonego zachowania a groźba karalna

„Usuń wpis, bo pożałujesz”. „Usuń opinię albo wszyscy zobaczą Twoje zdjęcia”. „Wycofaj zgłoszenie, bo napiszę do Twojego szefa”. W takich wiadomościach groźba nie jest celem samym w sobie. Ma Was do czegoś zmusić.

Prawo karne widzi tę różnicę. Sama groźba to art. 190 Kodeksu karnego. Groźba albo przemoc użyta po to, żeby wymusić określone zachowanie, to art. 191. Poniżej wyjaśniamy, czym te przepisy się różnią, jak są ścigane i co możecie zrobić krok po kroku.

W skrócie

• Art. 190 k.k. karze za groźbę popełnienia przestępstwa, która wzbudza uzasadnioną obawę. Art. 191 k.k. karze za zmuszanie do działania, zaniechania lub znoszenia czegoś przemocą wobec osoby albo groźbą bezprawną.
• Groźba bezprawna z art. 191 jest szersza. Obejmuje także zapowiedź rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci i zapowiedź spowodowania postępowania karnego. Tak stanowi art. 115 § 12 Kodeksu karnego.
• Za oba czyny w typie podstawowym grozi kara pozbawienia wolności do 3 lat. Oba są ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Wyjątek to zmuszanie w celu wymuszenia zwrotu długu: od 3 miesięcy do 5 lat, ścigane z urzędu.
• W 2023 roku policja wszczęła 2966 postępowań z art. 191 i 18 481 postępowań z art. 190. To dane serwisu Statystyka Komendy Głównej Policji.
• Nie spełniajcie żądania w pośpiechu, nie usuwajcie rozmowy i zabezpieczcie wiadomości. Zawiadomienie warto od razu połączyć z wnioskiem o ściganie.

Czym jest zmuszanie do określonego zachowania z art. 191 k.k.?

Art. 191 § 1 Kodeksu karnego dotyczy osoby, która stosuje przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną i w ten sposób zmusza kogoś do określonego działania, zaniechania lub znoszenia. Te trzy słowa opisują wszystko, co można na człowieku wymusić.

Działanie.
Macie coś zrobić: usunąć wpis, wysłać zdjęcie, opublikować przeprosiny, wystawić dobrą opinię, podać hasło do konta.

Zaniechanie.
Macie czegoś nie robić: nie składać zawiadomienia, nie zeznawać, nie publikować tekstu, nie odzywać się na grupie.

Znoszenie.
Macie coś tolerować: dalsze wiadomości, obecność danej osoby w Waszym życiu, publikowanie treści o Was.

Przepis chroni wolność decydowania o sobie. Nie ma znaczenia, czy żądanie samo w sobie wygląda niewinnie. Usunięcie komentarza nie jest niczym złym. Złe jest to, że ktoś wymusza je groźbą.

Przemoc wobec osoby i groźba bezprawna

Przepis wymienia dwa środki nacisku. Pierwszy to przemoc wobec osoby, czyli fizyczne oddziaływanie na człowieka. W sprawach z internetu występuje rzadko, ale zdarza się, gdy konflikt z sieci przenosi się do szkoły, pracy albo na klatkę schodową.

Drugi środek to groźba bezprawna. To pojęcie ma w Kodeksie karnym własną definicję w art. 115 § 12. Obejmuje trzy rodzaje zapowiedzi:

• groźbę popełnienia przestępstwa na szkodę zagrożonego lub osoby mu najbliższej, czyli taką jak w art. 190,
• groźbę spowodowania postępowania karnego albo innego postępowania, w którym może zostać nałożona administracyjna kara pieniężna,
• groźbę rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego lub jego osoby najbliższej.

Trzeci punkt jest w sieci najczęstszy. „Usuń to, bo wszyscy dowiedzą się o Twoim rozwodzie”, „bo wyślę te zrzuty Twojej rodzinie”, „bo opiszę, co robiłaś na studiach”. Autor nie zapowiada przestępstwa wprost. Zapowiada kompromitację. Dla art. 190 to może nie wystarczyć, dla art. 191 wystarcza.

Kiedy zapowiedź zawiadomienia nie jest groźbą?

Ten sam art. 115 § 12 zawiera ważny wyjątek. Nie jest groźbą zapowiedź spowodowania postępowania karnego lub postępowania o administracyjną karę pieniężną, jeżeli ma jedynie na celu ochronę prawa naruszonego przestępstwem albo zachowaniem zagrożonym taką karą.

W praktyce oznacza to, że osoba pomówiona może napisać: „proszę usunąć ten wpis, w przeciwnym razie złożę zawiadomienie”. Broni wtedy własnego prawa. Podobnie zwykłe wezwanie przedsądowe z zapowiedzią pozwu cywilnego nie mieści się w definicji groźby bezprawnej, bo definicja nie obejmuje zapowiedzi procesu cywilnego.

Inaczej jest, gdy ktoś zapowiada doniesienie w sprawie niezwiązanej z Waszym sporem. „Usuń opinię o moim sklepie, bo zgłoszę do urzędu skarbowego Twoją firmę” nie chroni żadnego naruszonego prawa. To nacisk, a nie obrona.

Czym art. 191 różni się od groźby karalnej z art. 190 k.k.?

Oba przepisy stoją w Kodeksie karnym obok siebie i oba chronią wolność. Dotyczą jednak innych sytuacji.

Cel sprawcy.
W art. 190 wystarczy samo zastraszenie. W art. 191 groźba jest narzędziem: sprawca chce, żebyście coś zrobili, czegoś zaniechali albo coś znosili. Dlatego zdanie z warunkiem „zrób to, bo inaczej…” kieruje sprawę w stronę art. 191.

Treść groźby.
Art. 190 obejmuje wyłącznie groźbę popełnienia przestępstwa, na przykład pobicia, zniszczenia samochodu albo publikacji intymnych zdjęć. Art. 191 obejmuje każdą groźbę bezprawną, także zapowiedź kompromitacji lub doniesienia.

Obawa.
Art. 190 wprost wymaga, żeby groźba wzbudziła uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona. Art. 191 takiego zdania nie zawiera. Liczy się to, że groźba służy wymuszeniu. Organy i tak oceniają, czy zapowiedź była poważna i czy mogła realnie wpłynąć na Waszą decyzję.

Przemoc.
Art. 190 w ogóle nie dotyczy przemocy. Art. 191 obejmuje ją jako drugi, równorzędny środek nacisku.

Kto jest zagrożony, a kto zmuszany.
W art. 191 przepis mówi o zmuszaniu „jej lub innej osoby”. Groźba może więc dotyczyć jednej osoby, a wymuszać zachowanie innej. Przykład: groźby kierowane do dziecka, żeby rodzic wycofał zawiadomienie.

Cecha	Art. 190 § 1 k.k.	Art. 191 § 1 k.k.	Art. 191 § 2 k.k.
Na czym polega czyn	Groźba popełnienia przestępstwa	Zmuszanie przemocą wobec osoby lub groźbą bezprawną	To samo, ale w celu wymuszenia zwrotu wierzytelności
Warunek po stronie pokrzywdzonego	Uzasadniona obawa spełnienia groźby	Przepis nie wymienia obawy	Przepis nie wymienia obawy
Kara	Pozbawienie wolności do 3 lat	Pozbawienie wolności do 3 lat	Pozbawienie wolności od 3 miesięcy do 5 lat
Tryb ścigania	Na wniosek pokrzywdzonego	Na wniosek pokrzywdzonego	Z urzędu

Źródło: art. 190, 191 i 115 § 12 ustawy Kodeks karny, tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu.

Co oznacza groźba postawiona pod warunkiem?

Groźba pod warunkiem ma budowę „jeśli nie zrobisz X, stanie się Y”. Sprawca daje pozorny wybór. W rzeczywistości odbiera Wam swobodę decyzji, bo każda odmowa ma mieć cenę.

Warunek nie osłabia groźby. Zdanie „pobiję cię, jeśli nie usuniesz filmu” nadal zapowiada przestępstwo. Zmienia się tylko ocena prawna: na pierwszy plan wychodzi wymuszenie, czyli art. 191. Ostateczną kwalifikację ustala prokurator albo sąd. Wy nie musicie jej znać. Wystarczy, że dokładnie opiszecie, co się stało.

Jak ocenić zdanie „usuń wpis, bo pożałujesz”?

Samo „pożałujesz” jest niejasne. Nie wiadomo, co autor zapowiada. Dlatego ważny jest kontekst: wcześniejsze wiadomości, to, co autor o Was wie, czy już coś zrobił, czy pisze z kilku kont, czy zna Wasz adres.

Jeżeli z całości rozmowy wynika, że „pożałujesz” oznacza pobicie, zniszczenie mienia albo publikację kompromitujących materiałów, niejasność znika. Zabezpieczcie więc całą korespondencję, a nie jedno zdanie. Jak to zrobić poprawnie, opisujemy w tekście o tym, jak zabezpieczyć dowody hejtu w internecie.

Czy trzeba ulec, żeby doszło do przestępstwa?

Nie musicie spełniać żądania, żeby sprawa nadawała się do zgłoszenia. Prawnicy spierają się, czy przestępstwo z art. 191 jest dokonane już w chwili użycia groźby, czy dopiero wtedy, gdy osoba zmuszana ulegnie. Dla Was ten spór ma małe znaczenie praktyczne.

Jeżeli sprawca bezpośrednio zmierzał do wymuszenia, a Wy odmówiliście, w grę wchodzi co najmniej usiłowanie. Zgodnie z art. 13 § 1 i art. 14 § 1 Kodeksu karnego sąd wymierza karę za usiłowanie w granicach przewidzianych dla danego przestępstwa. Odmowa nie odbiera Wam więc ochrony.

Jeżeli już ulegliście i usunęliście wpis albo coś wysłaliście, również możecie złożyć zawiadomienie. Uleganie pod presją jest zrozumiałą reakcją, a nie błędem. Zapiszcie tylko, co dokładnie i kiedy zrobiliście.

Przykłady z sieci: który przepis wchodzi w grę?

„Usuń opinię, bo znajdę cię i połamię ci ręce”.
Groźba przestępstwa użyta do wymuszenia usunięcia wpisu. To typowy układ dla art. 191 § 1.

„Znajdę cię i połamię ci ręce”.
Brak żądania. Jeżeli groźba budzi uzasadnioną obawę, mówimy o art. 190 § 1.

„Wycofaj skargę, bo wyślę Twojemu pracodawcy zrzuty z prywatnej rozmowy”.
Zapowiedź rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci, połączona z żądaniem. Art. 190 mógłby tu nie wystarczyć, art. 191 § 1 obejmuje taki nacisk. O samym ujawnianiu korespondencji piszemy w tekście o publikacji zrzutów prywatnej rozmowy.

„Wróć do mnie albo opublikuję Twoje nagie zdjęcia”.
Rozpowszechnianie wizerunku nagiej osoby bez jej zgody jest przestępstwem z art. 191a k.k., zagrożonym karą od 3 miesięcy do 5 lat. Zapowiedź takiej publikacji połączona z żądaniem to zmuszanie. Więcej w tekście o tym, co robić, gdy były partner lub partnerka grozi publikacją intymnych zdjęć.

„Zapłać, bo coś ci się stanie”.
Gdy celem jest korzyść majątkowa, a sprawca grozi zamachem na życie lub zdrowie albo gwałtownym zamachem na mienie, w grę wchodzi wymuszenie rozbójnicze z art. 282 k.k. Grozi za nie kara od roku do 10 lat i jest ścigane z urzędu.

„Nie zeznawaj, bo pożałujesz”.
Wywieranie przemocą lub groźbą bezprawną wpływu na świadka to osobne przestępstwo z art. 245 k.k., zagrożone karą od 3 miesięcy do 5 lat. Powiedzcie o takiej wiadomości policjantowi lub prokuratorowi, który prowadzi sprawę.

Dziesiątki wiadomości „usuń konto” przez wiele tygodni.
Powtarzający się nacisk może być także uporczywym nękaniem z art. 190a k.k. Jeden czyn może naruszać kilka przepisów naraz. Zobaczcie tekst o tym, kiedy natrętne wiadomości stają się stalkingiem.

Jaka kara grozi za zmuszanie do określonego zachowania?

Za czyn z art. 191 § 1 grozi kara pozbawienia wolności do 3 lat. Taka sama kara dotyczy art. 191 § 1a, czyli uporczywego stosowania „przemocy innego rodzaju” albo przemocy, która istotnie utrudnia korzystanie z zajmowanego mieszkania. Ten paragraf powstał z myślą o lokatorach i w sprawach internetowych pojawia się rzadko.

Surowszy jest art. 191 § 2. Gdy sprawca działa w celu wymuszenia zwrotu wierzytelności, grozi mu kara od 3 miesięcy do 5 lat. Dotyczy to między innymi osób, które „ściągają dług” groźbami i publikowaniem danych dłużnika.

Kara więzienia nie jest jedyną możliwością. Art. 37a Kodeksu karnego pozwala sądowi orzec zamiast niej ograniczenie wolności albo grzywnę, gdy przestępstwo jest zagrożone karą nieprzekraczającą 8 lat, a wymierzona kara nie byłaby surowsza od roku. Sąd może też nałożyć środki, które realnie Was chronią, na przykład zakaz kontaktowania się. O tym decyduje już w konkretnej sprawie.

Jak ścigane jest zmuszanie: wniosek czy z urzędu?

Czyny z art. 191 § 1 i § 1a są ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Tak samo jest z groźbą karalną z art. 190. Bez Waszego wniosku policja i prokuratura co do zasady nie poprowadzą sprawy. Zmuszanie w celu wymuszenia zwrotu wierzytelności z art. 191 § 2 jest ścigane z urzędu.

Wniosek to jedno zdanie.
Wystarczy oświadczenie: „Wnoszę o ściganie i ukaranie sprawcy”. Można je wpisać do protokołu przy składaniu zawiadomienia. Art. 304a Kodeksu postępowania karnego przewiduje wspólny protokół z przyjęcia zawiadomienia i przesłuchania, w którym można zamieścić wniosek o ściganie.

Po złożeniu wniosku sprawa toczy się z urzędu.
Tak stanowi art. 12 § 1 k.p.k. Nie musicie sami szukać sprawcy ani zbierać danych z serwisów. To zadanie policji i prokuratury.

Cofnięcie wniosku jest ograniczone.
Według art. 12 § 3 k.p.k. w postępowaniu przygotowawczym potrzebna jest zgoda prokuratora, a w sądzie zgoda sądu. Wniosku cofniętego nie można złożyć ponownie. Nie cofajcie go więc pod wpływem kolejnych nacisków sprawcy.

Jedna różnica na korzyść art. 190.
Art. 12 § 4 k.p.k. pozwala prowadzić sprawę o groźbę karalną z art. 190 § 1 bez wniosku, gdy brak wniosku wynika prawdopodobnie z obawy przed odwetem albo gdy przemawia za tym interes społeczny. Przepis ten wymienia tylko art. 190 § 1. Przy art. 191 wniosek pozostaje potrzebny.

Osoby niepełnoletnie.
Za pokrzywdzonego małoletniego prawa wykonuje przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której stałą pieczą dziecko pozostaje (art. 51 § 2 k.p.k.). Wniosek składa więc rodzic lub opiekun. Jeśli macie mniej niż 18 lat, powiedzcie o groźbach zaufanej osobie dorosłej i idźcie na policję razem z nią.

Ile jest czasu na zgłoszenie?

Występki zagrożone karą do 3 lat przedawniają się po 5 latach od popełnienia czynu. Wynika to z art. 101 § 1 pkt 4 Kodeksu karnego. Nie warto jednak czekać. Serwisy przechowują dane o kontach przez ograniczony czas, a sprawca może usunąć wiadomości. Co zrobić w takiej sytuacji, opisujemy w tekście o tym, jak odzyskać treść, gdy hejter usunął wpis albo konto.

Ile takich spraw trafia do policji i sądów?

Zmuszanie jest zgłaszane kilka razy rzadziej niż groźba karalna. Według serwisu Statystyka Komendy Głównej Policji w 2023 roku wszczęto 2966 postępowań z art. 191 i stwierdzono 2244 przestępstwa. W tym samym roku z art. 190 wszczęto 18 481 postępowań i stwierdzono 15 565 przestępstw, co podaje policyjne zestawienie Groźba karalna (art. 190).

Liczba spraw o zmuszanie w ostatnich latach rośnie. W 2020 roku policja wszczęła 2225 postępowań z art. 191, a w 2023 roku 2966, czyli o jedną trzecią więcej.

Rok	Art. 191: postępowania wszczęte	Art. 191: przestępstwa stwierdzone	Art. 190: postępowania wszczęte	Art. 190: przestępstwa stwierdzone
2020	2225	1739	18 525	17 123
2021	2563	1909	19 354	17 028
2022	2661	2007	18 407	16 449
2023	2966	2244	18 481	15 565

Źródło: Komenda Główna Policji, serwis Statystyka, pliki Postępowania wszczęte i przestępstwa stwierdzone z art. 191 KK za lata 1999-2023 oraz z art. 190 KK za lata 1999-2023.

Dane o wyrokach publikuje Ministerstwo Sprawiedliwości. Według zestawienia Prawomocne skazania osób dorosłych z oskarżenia publicznego w latach 2002-2020 w 2020 roku prawomocnie skazano 376 osób z art. 191 § 1, 37 osób z art. 191 § 1a i 350 osób z art. 191 § 2. Za groźbę karalną z art. 190 § 1 skazano w tym samym roku 5082 osoby.

Te liczby mają ograniczenia. Policja i resort sprawiedliwości nie wyodrębniają spraw, w których groźba padła w internecie, więc nie wiadomo, jaka część dotyczy sieci. Dane policyjne obejmują cały art. 191, razem ze sprawami o długi i o mieszkania. Zestawienie skazań kończy się na 2020 roku i liczy osobę według najpoważniejszego zarzutu, tak zwanego czynu głównego. Nie da się też prosto porównać liczby postępowań z liczbą skazań, bo pochodzą z różnych lat i z różnych rejestrów.

Co zrobić, gdy ktoś Was do czegoś zmusza?

Najważniejsze jest odzyskanie czasu. Sprawca liczy na szybką decyzję pod wpływem strachu. Każda godzina, w której nie odpowiadacie, działa na Waszą korzyść.

1. Nie spełniajcie żądania w pośpiechu. Uległość rzadko kończy nacisk. Często zachęca do kolejnych żądań.
2. Nie negocjujcie i nie odpowiadajcie groźbą. Emocjonalna odpowiedź może zostać wykorzystana przeciwko Wam. Możecie nie odpisywać wcale.
3. Zabezpieczcie całą rozmowę. Zróbcie zrzuty ekranu z nazwą konta, datą i godziną. Zapiszcie adres profilu i adresy wiadomości lub wpisów. Nie usuwajcie rozmowy.
4. Zapiszcie okoliczności. Kto pisał, od kiedy, czego żądał, czym groził, co już zrobił. Krótka notatka z datami bardzo pomaga przy przesłuchaniu.
5. Zgłoście konto w serwisie. Dopiero po zabezpieczeniu materiału. Jak napisać zgłoszenie, którego platforma nie pominie, wyjaśniamy w tekście o zgłoszeniu nielegalnej treści zgodnym z art. 16 DSA.
6. Złóżcie zawiadomienie i wniosek o ściganie. Ustnie do protokołu na komisariacie albo pisemnie do policji lub prokuratury.
7. Powiedzcie o sprawie komuś bliskiemu. Groźba działa najmocniej wtedy, gdy zostajecie z nią sami.

Jeżeli groźba dotyczy życia lub zdrowia i może zostać spełniona w najbliższym czasie, dzwońcie pod numer 112.

Wzór krótkiego zawiadomienia z wnioskiem o ściganie

Pismo może być proste. Poniższy wzór wystarczy uzupełnić własnymi danymi.

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa i wniosek o ściganie
Zawiadamiam o podejrzeniu popełnienia przestępstwa zmuszania do określonego zachowania (art. 191 § 1 k.k.), ewentualnie groźby karalnej (art. 190 § 1 k.k.), na moją szkodę.
W dniu [data] użytkownik konta [nazwa i adres profilu] w serwisie [nazwa] wysłał do mnie wiadomość o treści: „[dokładny cytat]”. Zażądał, abym [czego żądał], i zapowiedział, że w przeciwnym razie [czym groził].
Groźbę traktuję poważnie, ponieważ [krótko: co sprawca o mnie wie, co już zrobił].
Wnoszę o ściganie i ukaranie sprawcy. Wnoszę o zabezpieczenie danych konta u dostawcy usługi.
Załączniki: zrzuty ekranu, adresy wiadomości, nośnik z kopią rozmowy.
[data, podpis, dane kontaktowe]

Nie musicie trafnie wskazać przepisu. Organ sam ustala kwalifikację. Ważny jest dokładny cytat i opis żądania.

Co dalej po zgłoszeniu?

Organ powinien wydać postanowienie o wszczęciu albo o odmowie wszczęcia postępowania. Jeżeli w ciągu 6 tygodni nie dostaniecie żadnej informacji, art. 306 § 3 k.p.k. pozwala wnieść zażalenie do prokuratora nadrzędnego albo nadzorującego.

Na postanowienie o odmowie wszczęcia pokrzywdzonemu przysługuje zażalenie (art. 306 § 1 k.p.k.). Wnosi się je w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia (art. 460 k.p.k.). Pouczenie o terminie znajdziecie na samym postanowieniu. Jak często sprawy kończą się w ten sposób, pokazujemy w tekście o odmowach i umorzeniach w sprawach o hejt.

A jeśli to Wy chcecie, żeby ktoś usunął wpis?

Macie prawo żądać usunięcia treści, która narusza Wasze dobra. Granica przebiega w sposobie, w jaki to robicie. Wolno wskazać, co narusza prawo, wyznaczyć termin i zapowiedzieć kroki prawne związane z tą konkretną sprawą.

Nie wolno dopisywać zapowiedzi niezwiązanych z naruszeniem: ujawnienia prywatnych informacji, doniesień w innych sprawach, „wizyty” pod domem. Taka wiadomość może obrócić się przeciwko Wam, nawet jeśli w sporze o wpis macie rację.

Bezpieczny wzór wiadomości.
„Wpis z dnia [data] pod adresem [adres] zawiera nieprawdziwe informacje na mój temat i narusza moje dobra osobiste. Proszę o jego usunięcie do dnia [data]. Jeżeli wpis pozostanie, skorzystam z przysługujących mi środków prawnych w tej sprawie”.

Różnice między pomówieniem a obrazą wyjaśniamy w tekście zniesławienie a zniewaga w internecie.

Podsumowanie: groźba z warunkiem to coś więcej niż groźba

Art. 190 k.k. dotyczy zastraszania zapowiedzią przestępstwa. Art. 191 k.k. dotyczy wymuszania zachowania przemocą albo groźbą bezprawną, do której należy także zapowiedź kompromitacji i doniesienia. Kara w typie podstawowym jest taka sama, do 3 lat pozbawienia wolności, a ściganie zaczyna się od Waszego wniosku.

Nie musicie ustalać, który przepis pasuje. Wystarczy, że nie ulegniecie pośpiechowi, zachowacie wiadomości i opiszecie organom, czego od Was żądano i czym grożono. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnika, który oceni konkretną sprawę.

Gdzie szukać pomocy?

Fundacja Usuwanie Hejtu pomaga zabezpieczyć materiał, przygotować zgłoszenia do serwisów i prowadzi je do końca. W razie potrzeby kieruje do prawnika lub psychologa. Nie ustala tożsamości autorów poza drogą prawną i nie zastępuje prawnika. Kontakt: tel. 222 900 142, e-mail biuro@usuwaniehejtu.pl. Działania Fundacji można wesprzeć darowizną na stronie usuwaniehejtu.pl.

Zawiadomienie przyjmie każda jednostka policji i każda prokuratura. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia dzwońcie pod 112.

Jeżeli groźby odbierają Wam sen i spokój, zadzwońcie: 116 123 to telefon dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym, 116 111 to telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, a 800 100 100 to telefon dla rodziców i nauczycieli.

Najczęściej zadawane pytania

1. Czym różni się art. 190 od art. 191 Kodeksu karnego?
Art. 190 karze za samą groźbę popełnienia przestępstwa, jeśli budzi ona uzasadnioną obawę. Art. 191 karze za użycie przemocy lub groźby bezprawnej po to, żeby wymusić na kimś określone zachowanie. O wyborze przepisu decyduje więc głównie to, czy sprawca czegoś żądał.

2. Co to jest groźba bezprawna?
To pojęcie zdefiniowane w art. 115 § 12 k.k. Obejmuje groźbę popełnienia przestępstwa, groźbę spowodowania postępowania karnego lub postępowania o administracyjną karę pieniężną oraz groźbę rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci. Jest szersza niż groźba z art. 190.

3. Czy groźba ujawnienia kompromitujących informacji jest karalna?
Jeżeli służy wymuszeniu jakiegoś zachowania, może wypełniać znamiona art. 191 § 1 k.k., bo rozgłoszenie wiadomości uwłaczającej czci należy do groźby bezprawnej. Bez żądania taka zapowiedź zwykle nie mieści się w art. 190, chyba że samo ujawnienie byłoby przestępstwem.

4. Czy muszę spełnić żądanie, żeby zgłosić sprawę?
Nie. Jeżeli odmówiliście, w grę wchodzi co najmniej usiłowanie, za które sąd wymierza karę w tych samych granicach. Zgłoszenie można złożyć także wtedy, gdy pod presją już ulegliście.

5. Czy zmuszanie do określonego zachowania jest ścigane z urzędu?
Czyny z art. 191 § 1 i § 1a są ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Z urzędu ścigane jest zmuszanie w celu wymuszenia zwrotu wierzytelności z art. 191 § 2. Po złożeniu wniosku postępowanie toczy się już z urzędu.

6. Jak złożyć wniosek o ściganie?
Wystarczy oświadczenie, że żądacie ścigania i ukarania sprawcy. Można je wpisać do protokołu przy składaniu zawiadomienia albo zamieścić w piśmie do policji lub prokuratury. Osobny formularz nie jest potrzebny.

7. Czy wniosek o ściganie można cofnąć?
Tak, ale za zgodą prokuratora w postępowaniu przygotowawczym albo sądu w postępowaniu sądowym. Cofniętego wniosku nie można złożyć ponownie, dlatego warto dobrze przemyśleć taką decyzję.

8. Czy „pójdę z tym do sądu” jest groźbą bezprawną?
Zapowiedź pozwu cywilnego nie jest wymieniona w definicji groźby bezprawnej. Nie jest nią także zapowiedź zawiadomienia o przestępstwie, jeśli ma jedynie chronić prawo naruszone tym przestępstwem. Osoba pomówiona może więc uprzedzić o krokach prawnych w swojej sprawie.

9. Co grozi za wymuszanie zwrotu długu groźbami w internecie?
Art. 191 § 2 k.k. przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Ten czyn jest ścigany z urzędu, więc wniosek pokrzywdzonego nie jest wymagany. Dotyczy to także sytuacji, gdy dług rzeczywiście istnieje.

10. Kiedy żądanie pieniędzy pod groźbą jest wymuszeniem rozbójniczym?
Art. 282 k.k. stosuje się, gdy sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i używa przemocy, groźby zamachu na życie lub zdrowie albo gwałtownego zamachu na mienie. Grozi za to kara od roku do 10 lat. Kwalifikację w konkretnej sprawie ustala prokurator.

11. Po jakim czasie przedawnia się przestępstwo z art. 191 § 1 k.k.?
Karalność występku zagrożonego karą do 3 lat ustaje po 5 latach od popełnienia czynu. W praktyce warto zgłosić sprawę szybko, bo dane o kontach i wiadomościach nie są przechowywane bez końca.

12. Autor groźby jest anonimowy. Czy zgłoszenie ma sens?
Tak. Zawiadomienie można złożyć przeciwko nieznanemu sprawcy, a ustalenie danych konta należy do policji i prokuratury. Im dokładniej zabezpieczycie adres profilu i wiadomości, tym łatwiej organom o te dane wystąpić.

13. Co zrobić, gdy groźby dostaje osoba niepełnoletnia?
Dziecko powinno jak najszybciej powiedzieć o sprawie rodzicowi, opiekunowi albo innej zaufanej osobie dorosłej. Wniosek o ściganie składa w jego imieniu przedstawiciel ustawowy. Wsparcie można uzyskać pod numerem 116 111.

14. Czy policja prowadzi osobne statystyki zmuszania w internecie?
Nie. Publiczne dane Komendy Głównej Policji podają łączną liczbę postępowań i przestępstw z art. 191 k.k., bez podziału na miejsce czynu. Nie wiadomo więc, jaka część spraw dotyczy sieci.

Źródła

• Kancelaria Sejmu RP, 2026: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (tekst ujednolicony)
• Kancelaria Sejmu RP, 2026: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (tekst ujednolicony)
• Komenda Główna Policji, serwis Statystyka, 2023: Zmuszanie do określonego zachowania. Utrudnianie korzystania z lokalu mieszkalnego (art. 191)
• Komenda Główna Policji, serwis Statystyka, 2023: Postępowania wszczęte i przestępstwa stwierdzone z art. 191 KK za lata 1999-2023 (plik xlsx)
• Komenda Główna Policji, serwis Statystyka, 2023: Groźba karalna (art. 190)
• Komenda Główna Policji, serwis Statystyka, 2023: Postępowania wszczęte i przestępstwa stwierdzone z art. 190 KK za lata 1999-2023 (plik xlsx)
• Ministerstwo Sprawiedliwości, Informator Statystyczny Wymiaru Sprawiedliwości, 2022: Skazania prawomocne z oskarżenia publicznego - dorośli - w latach 2002-2020

Jak to wyglądało u Was? Napiszcie w komentarzu

Czy ktoś próbował wymusić na Was usunięcie wpisu albo wycofanie zgłoszenia i jak zareagowaliście? Czy przy składaniu zawiadomienia policja sama zapytała o wniosek o ściganie, czy trzeba było się o niego upomnieć? Prosimy, nie podawajcie w komentarzach nazwisk ani danych innych osób.