Odmowy i umorzenia w sprawach o hejt - jak często postępowanie kończy się bez aktu oskarżenia?

Zgłosiliście hejt na policję, a po kilku tygodniach przyszło pismo: odmowa wszczęcia postępowania albo jego umorzenie. Wiele osób odbiera taką decyzję jak wyrok. Zakładają, że nikt im nie uwierzył, że sprawa jest zamknięta i że nic więcej nie da się zrobić.

Tak nie jest. Od większości takich postanowień przysługuje zażalenie, a w 2024 roku sądy uwzględniły około co czwarte rozpoznane zażalenie. Poniżej zebraliśmy dane Prokuratury Krajowej i Policji, pokazujemy, jak często sprawy kończą się bez aktu oskarżenia, dlaczego tak się dzieje i co możecie zrobić w terminie 7 dni od otrzymania decyzji.

W skrócie

• W 2024 roku prokuratury w całej Polsce zakończyły 1 129 185 spraw karnych. Aktem oskarżenia skończyło się 19,6% z nich, umorzeniem 37,9%, a odmową wszczęcia postępowania 28,7% (Prokuratura Krajowa, 2024).
• To dane dla wszystkich przestępstw. Odrębnej, publicznej statystyki wyników spraw o sam hejt nie ma, bo hejt nie jest osobnym przestępstwem. Najbliższe są dane o zniesławieniu, zniewadze, groźbach i uporczywym nękaniu oraz sprawozdanie prokuratury o przestępstwach z nienawiści z 2017 roku.
• Najczęstszy powód umorzenia to niewykrycie sprawcy: w 2024 roku dotyczył 172 980 spraw, czyli 40,4% wszystkich umorzeń (Prokuratura Krajowa, 2024).
• Zażalenie ma sens. W 2024 roku sądy rozpoznały 57 565 zażaleń na umorzenia i odmowy wszczęcia, a uwzględniły 14 704, czyli 25,5% (Prokuratura Krajowa, 2024).
• Na zażalenie macie 7 dni od doręczenia postanowienia (art. 460 Kodeksu postępowania karnego).
• Zniesławienie i zniewaga są ścigane z oskarżenia prywatnego. Jeśli prokuratura odmówi, możecie sami skierować skargę do sądu.

Co oznacza odmowa wszczęcia, a co umorzenie postępowania?

Po zgłoszeniu przestępstwa organ ścigania musi wydać jedno z dwóch postanowień: o wszczęciu albo o odmowie wszczęcia postępowania. Tak stanowi art. 305 Kodeksu postępowania karnego. Jeśli trzeba sprawdzić fakty, decyzja ma zapaść najpóźniej w ciągu 30 dni od otrzymania zawiadomienia (art. 307).

Odmowa wszczęcia

Odmowa oznacza, że postępowanie w ogóle się nie rozpoczęło. Zwykle dlatego, że z zawiadomienia nie wynika podejrzenie przestępstwa albo opisany czyn nie jest przestępstwem. O odmowie powiadamia się osobę, która złożyła zawiadomienie, oraz pokrzywdzonego, z pouczeniem o prawach (art. 305 § 4).

Umorzenie

Umorzenie następuje wtedy, gdy postępowanie już się toczyło, ale nie dało podstaw do skierowania sprawy do sądu. Zdarza się to po zebraniu dowodów, a czasem po kilku miesiącach bezskutecznego szukania sprawcy. Od umorzenia, tak samo jak od odmowy, przysługuje zażalenie (art. 306).

Zawieszenie to nie to samo

Zawieszone postępowanie nie jest zakończone, tylko wstrzymane, i może zostać podjęte na nowo. W danych za 2024 rok zawieszono 60 724 sprawy (Prokuratura Krajowa, 2024). Jeśli dostaliście takie postanowienie, warto pytać prowadzącego, co jest potrzebne do podjęcia sprawy.

Odmowa nie jest oceną Waszej krzywdy.
Postanowienie mówi tylko, że organ nie widział podstaw prawnych do dalszego ścigania na podstawie tego, co dostał. Często brakuje dowodów, danych sprawcy albo właściwej kwalifikacji prawnej, a nie wiary w to, co się Wam stało.

Jak często polskie prokuratury kończą sprawy bez aktu oskarżenia?

Najpełniejszy obraz daje coroczne sprawozdanie Prokuratury Krajowej z działalności wszystkich prokuratur w sprawach karnych, oznaczone symbolem PK-P1K. Obejmuje wszystkie przestępstwa, od kradzieży po oszustwa, więc nie jest to statystyka samego hejtu. Pokazuje jednak ogólny rozkład decyzji, na którym opiera się każda sprawa.

W 2024 roku Prokuratura Krajowa podała, że zakończono 1 129 185 spraw. Aktem oskarżenia zakończyło się 221 505 z nich, czyli 19,6%. Razem z wnioskami o warunkowe umorzenie, o wyrok bez rozprawy i innymi wnioskami do sądu skierowano 248 579 spraw (22,0%). Umorzono 428 053 sprawy (37,9%), a w 323 601 sprawach odmówiono wszczęcia postępowania (28,7%). Oba rodzaje decyzji razem objęły dwie trzecie spraw (66,6%).

Dla porównania: w 2016 roku według sprawozdania Prokuratury Krajowej zakończono 877 580 spraw. Aktem oskarżenia skończyło się 19,5% z nich, umorzeniem 35,1%, a odmową wszczęcia 18,5%. Odsetek aktów oskarżenia prawie się nie zmienił. Wyraźnie wzrósł natomiast udział odmów wszczęcia. Sprawozdania nie wyjaśniają, z czego to wynika.

Sposób zakończenia sprawy	2016 (liczba)	2016 (udział)	2024 (liczba)	2024 (udział)
Zakończono ogółem	877 580	100%	1 129 185	100%
Akt oskarżenia	171 436	19,5%	221 505	19,6%
Umorzenie postępowania	308 142	35,1%	428 053	37,9%
w tym niewykrycie sprawcy	93 128	10,6%	172 980	15,3%
Odmowa wszczęcia	162 475	18,5%	323 601	28,7%

Źródło: Prokuratura Krajowa, PK-P1K za 2024 rok oraz Prokuratura Krajowa, PK-P1K za 2016 rok. Udziały obliczyliśmy jako część wszystkich zakończonych spraw.

Dlaczego prokuratura odmawia wszczęcia albo umarza postępowanie w sprawach o hejt?

Kodeks wymienia w art. 17 § 1 sytuacje, w których nie wszczyna się postępowania, a wszczęte się umarza. Dla spraw o hejt najważniejsze są cztery. Do tego dochodzi powód, który w statystykach wyprzedza wszystkie inne: nie wiadomo, kto jest sprawcą.

Brak danych uzasadniających podejrzenie

Zawiadomienie bez konkretów.
Przepis mówi o sytuacji, gdy czynu nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia (art. 17 § 1 pkt 1). W sprawach o hejt oznacza to najczęściej zgłoszenie bez linku, daty, zrzutów ekranu i wskazania, kogo wpis dotyczy.

Czyn nie ma znamion przestępstwa

Ostra opinia to nie zawsze zniewaga.
Art. 17 § 1 pkt 2 pozwala odmówić, gdy czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego. Organ może uznać, że wpis jest krytyką, oceną albo prawdziwą informacją, a nie pomówieniem czy znieważeniem. Ocena, czy wpis to już zniewaga, a jeszcze krytyka, bywa sporna, dlatego to dobry przedmiot zażalenia. Różnice między tymi przestępstwami opisujemy w artykule Zniesławienie a zniewaga w internecie: czym się różnią i jaką drogę wybrać?

Znikoma szkodliwość społeczna

Jeden komentarz pod zdjęciem.
Postępowania nie wszczyna się też wtedy, gdy społeczna szkodliwość czynu jest znikoma (art. 17 § 1 pkt 3). O szkodliwości decyduje ocena całej sytuacji, w tym skali i skutków czynu. Dlatego warto pokazać liczbę wpisów, wyświetleń i udostępnień oraz czas trwania ataku.

Brak wniosku albo skargi uprawnionej osoby

Niektóre przestępstwa ściga się tylko na Wasze żądanie.
Groźby karalne (art. 190 § 2) i uporczywe nękanie (art. 190a § 4) są ścigane na wniosek pokrzywdzonego, a zniesławienie (art. 212 § 4) i zniewaga (art. 216 § 5) z oskarżenia prywatnego, czyli na podstawie skargi pokrzywdzonego do sądu. Tak wynika z Kodeksu karnego. Jeśli wniosku zabraknie, prokuratura umarza sprawę albo odmawia jej wszczęcia na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 i 10.

Niewykrycie sprawcy

Najczęstszy powód umorzeń.
W 2024 roku z powodu niewykrycia sprawcy umorzono 172 980 spraw. To 40,4% wszystkich umorzeń i 15,3% wszystkich zakończonych spraw (Prokuratura Krajowa, 2024). W 2016 roku takich umorzeń było 93 128, czyli 30,2% umorzeń (Prokuratura Krajowa, 2016). Dla hejtu to szczególnie ważne, bo autorzy często piszą z anonimowych kont.

Znacznie rzadziej umorzenie wynika z tego, że podejrzany nie popełnił zarzucanego mu czynu. W 2024 roku dotyczyło to 5 948 spraw, czyli 0,5% wszystkich zakończonych. Oznacza to, że za większością umorzeń nie stoi stwierdzenie, że ktoś jest niewinny, tylko brak możliwości doprowadzenia sprawy do sądu.

Ustalenie autora anonimowego konta wymaga zwrócenia się do serwisu o dane i bywa trudne, zwłaszcza gdy serwis działa za granicą. Dlatego tym ważniejsze jest szybkie zabezpieczenie dowodów. Jak to zrobić, opisujemy w artykule Jak zabezpieczyć dowody hejtu w internecie, żeby przydały się na policji i w sądzie?

A w sprawach o hejt? Co pokazują dane o konkretnych przestępstwach

Hejt to potoczne słowo, nie przepis. W praktyce prawnej sprawy o hejt najczęściej mieszczą się w czterech artykułach Kodeksu karnego: art. 212 (zniesławienie), art. 216 (zniewaga), art. 190 (groźba karalna) i art. 190a (uporczywe nękanie oraz podszywanie się pod inną osobę). Policja publikuje dla nich w serwisie Statystyka liczbę postępowań wszczętych i przestępstw stwierdzonych.

To nie są dane o umorzeniach ani wyrokach. Pokazują jednak skalę i kierunek zmian. Najnowsze dostępne dane pochodzą z 2023 roku.

Przestępstwo	Wszczęte 2019	Wszczęte 2023	Stwierdzone 2023	Stwierdzone na 100 wszczętych
Zniesławienie (art. 212)	1 147	983	738	75
Uporczywe nękanie (art. 190a)	10 712	7 107	4 491	63
Groźba karalna (art. 190)	20 952	18 481	15 565	84

Źródło: Komenda Główna Policji, serwis Statystyka: art. 212, art. 190a, art. 190, dane za lata 2019 i 2023. Ostatnia kolumna to nasze obliczenie.

Liczba postępowań w sprawach o uporczywe nękanie spadła z 10 712 w 2019 roku do 7 107 w 2023 roku, czyli o 33,7%. Przy zniesławieniu było to 1 147 w 2019 roku i 983 w 2023 roku. Dane nie mówią, czy ludzi zgłaszających jest mniej, czy zgłoszenia częściej kończą się odmową. Mówią tylko, ile postępowań rzeczywiście wszczęto.

Jak czytać ostatnią kolumnę.
Przy groźbach karalnych na 100 wszczętych postępowań przypadało 84 stwierdzone przestępstwa, przy zniesławieniu 75, a przy uporczywym nękaniu 63. To tylko pomocniczy wskaźnik. Nie jest to odsetek spraw zakończonych sukcesem ani odwrotność odsetka umorzeń, bo jedno postępowanie może obejmować kilka czynów, a część przestępstw stwierdza się w innym roku niż wszczęto postępowanie.

Sprawozdanie prokuratury o przestępstwach z nienawiści

Najbliższy hejtowi opis wyników spraw, do którego dotarliśmy, to sprawozdanie Prokuratury Krajowej o sprawach z pobudek rasistowskich, antysemickich lub ksenofobicznych prowadzonych w 2017 roku. Nie obejmuje całego hejtu, ale pokazuje, jak kończą się sprawy o nienawiść, także tę w internecie.

W 2017 roku zarejestrowano w prokuraturach 1 449 takich postępowań, co stanowiło 0,1% wszystkich spraw karnych (992 196). Z 1 415 prowadzonych postępowań 489 dotyczyło przestępstw popełnionych z użyciem internetu. Prokuratorzy skierowali do sądu 258 aktów oskarżenia, 30 wniosków o wyrok bez rozprawy, 27 wniosków o warunkowe umorzenie i 5 wniosków o umorzenie z zastosowaniem środków zabezpieczających. Razem to 320 decyzji, czyli 21,7% spraw zakończonych w tym okresie.

Prokuratorzy umorzyli w tym czasie 713 spraw. Aż 421 z nich umorzono z powodu niewykrycia sprawcy, czyli około 59% umorzeń (obliczenie własne). Zawieszono 73 sprawy. Odsetek spraw skierowanych do sądu (21,7%) jest zbliżony do ogólnego w 2024 roku (22,0%). Głównym powodem umorzeń było niewykrycie sprawcy.

Dlaczego część spraw o zniesławienie i zniewagę nie trafia do prokuratora?

Zniesławienie i zniewaga są ścigane z oskarżenia prywatnego. Oznacza to, że to Wy, jako pokrzywdzeni, występujecie w sądzie w roli oskarżyciela prywatnego (art. 59 § 1 Kodeksu postępowania karnego). Prokuratura wszczyna taką sprawę z urzędu albo włącza się do postępowania tylko wtedy, gdy wymaga tego ochrona praworządności lub interes społeczny (art. 60 § 1).

Dlatego odmowa prokuratora w takiej sprawie często nie jest ostatnim krokiem. Brzmi: „nie widzimy interesu społecznego w ściganiu z urzędu”, a nie „nie było przestępstwa”. Zażalenie na taką decyzję rozpoznaje prokurator nadrzędny (art. 465 § 2a). Jednocześnie droga do sądu pozostaje otwarta.

Policja pomoże ze skargą.
Na żądanie pokrzywdzonego Policja przyjmuje ustną lub pisemną skargę w sprawie z oskarżenia prywatnego i w razie potrzeby zabezpiecza dowody, po czym przesyła skargę do właściwego sądu (art. 488 § 1). Policja pomoże więc w pierwszym kroku.

Sąd najpierw próbuje pojednać strony.
Rozprawę główną poprzedza posiedzenie pojednawcze, a na wniosek lub za zgodą stron sąd może zamiast niego wyznaczyć mediację (art. 489). Dla części osób to dobra droga, dla innych nie, szczególnie gdy konflikt trwa, a sprawca nie przyznaje się do winy. Decyzja należy do Was.

Koszty i ryzyko takiej drogi opisujemy w artykule Zwolnienie od kosztów sądowych i pełnomocnik z urzędu w sprawie o hejt - jak złożyć wniosek? Możliwe kwoty w sprawach cywilnych o dobra osobiste omawiamy w tekście Zadośćuczynienie za hejt: jakie kwoty zasądzają polskie sądy w sprawach o dobra osobiste.

Czy zażalenie na odmowę lub umorzenie ma sens? Dane o skuteczności

Ma, choć nie w każdej sprawie. Prokuratura Krajowa podaje w sprawozdaniu osobne dane o środkach odwoławczych od postanowień o umorzeniu i odmowie wszczęcia. W 2024 roku wpłynęło ich 80 840: 46 649 na umorzenia i 34 191 na odmowy wszczęcia (Prokuratura Krajowa, 2024).

Sądy rozpoznały w tym czasie 57 565 zażaleń i uwzględniły 14 704, czyli 25,5%. Na umorzenia uwzględniono 29,0% rozpoznanych zażaleń, na odmowy wszczęcia 21,3%. Dodatkowo 6 868 zażaleń uwzględnił sam organ, który wydał zaskarżoną decyzję, jeszcze przed przekazaniem do sądu.

2024 rok	Razem	Na umorzenie	Na odmowę wszczęcia
Wpływ środków odwoławczych	80 840	46 649	34 191
Rozpoznane przez sąd	57 565	31 496	26 069
Uwzględnione przez sąd	14 704	9 149	5 555
Odsetek uwzględnionych	25,5%	29,0%	21,3%

Źródło: Prokuratura Krajowa, zestaw danych PK-P1K za 2024 rok, dział 1.5. Odsetek obliczyliśmy jako część rozpoznanych przez sąd.

Skuteczność jest stabilna. W 2016 roku sądy uwzględniły 8 062 z 33 396 rozpoznanych zażaleń, czyli 24,1%. Na umorzenia 29,7%, na odmowy 16,7%. Wyniki z 2024 roku są więc podobne, a przy odmowach wyraźnie lepsze.

Gdy sąd uchyla decyzję, wskazuje powody i okoliczności do wyjaśnienia, a te wskazania są dla organu prowadzącego postępowanie wiążące (art. 330 § 1). Jeśli organ znów nie znajdzie podstaw do oskarżenia, wydaje kolejne postanowienie, które można zaskarżyć tylko do prokuratora nadrzędnego. W 2024 roku prokurator nadrzędny uwzględnił 2 761 z 5 890 rozpoznanych takich zażaleń, czyli 46,9% (Prokuratura Krajowa, 2024).

Co ta liczba oznacza, a czego nie.
Uwzględnione zażalenie oznacza zwykle, że postanowienie uchylono i organ musi sprawę ponownie ocenić. Nie jest gwarancją aktu oskarżenia ani wyroku. Pokazuje jednak, że w co czwartym rozpoznanym przypadku sąd przyznał rację skarżącemu.

Dla skali: zażaleń wpłynęło 80 840, a umorzeń i odmów było razem 751 654 (428 053 i 323 601). Na 100 takich decyzji przypada więc mniej więcej 11 zażaleń. To obliczenie przybliżone, bo zażalenia z jednego roku dotyczą też decyzji z roku poprzedniego. Wynika z niego, że zażalenie składa się od niewielkiej części decyzji.

Co zrobić po otrzymaniu postanowienia o odmowie albo umorzeniu?

Ważny jest czas, bo termin jest krótki. Poniżej kolejność działań, która pozwala nie przegapić żadnego kroku.

1. Sprawdźcie datę doręczenia. Zażalenie wnosi się w ciągu 7 dni od doręczenia postanowienia (art. 460). Zapiszcie datę odbioru listu lub wiadomości i od niej liczcie termin.
2. Przeczytajcie powody. W dochodzeniu postanowienie może nie mieć uzasadnienia, ale na Wasz wniosek organ podaje ustnie najważniejsze powody rozstrzygnięcia (art. 325e § 1). Warto o to poprosić i zrobić notatkę z rozmowy.
3. Poproście o wgląd w akta. Osobie uprawnionej do złożenia zażalenia przysługuje prawo przejrzenia akt (art. 306 § 1b). Dzięki temu zobaczycie, jakie czynności wykonano, a jakich brakuje.
4. Napiszcie zażalenie. Wskażcie, z czym się nie zgadzacie: z oceną, że wpis nie jest przestępstwem, z brakiem czynności albo z uznaniem szkodliwości za znikomą. Dołączcie nowe dowody, jeśli je macie.
5. Złóżcie je zgodnie z pouczeniem. W postanowieniu jest wskazane, gdzie składa się zażalenie i kto je rozpozna. Zachowajcie potwierdzenie złożenia, a przy poczcie kopię nadania.
6. Pilnujcie odpowiedzi. Jeśli zawiadomienie złożyliście, a w ciągu 6 tygodni nie dostaliście wiadomości o wszczęciu ani odmowie, możecie wnieść zażalenie do prokuratora nadrzędnego (art. 306 § 3).
7. Rozważcie dalsze kroki. Jeśli skorzystaliście z zażalenia co najmniej dwa razy, w tym na decyzję utrzymaną w mocy przez prokuratora nadrzędnego, możecie w ciągu miesiąca od doręczenia zawiadomienia o utrzymaniu jej w mocy sami wnieść akt oskarżenia do sądu. Musi go sporządzić i podpisać adwokat lub radca prawny (art. 330 § 2 i art. 55 § 1-2).

Przy sprawach z oskarżenia prywatnego (zniesławienie, zniewaga) alternatywą jest od razu skarga do sądu, o której pisaliśmy wyżej. Przy sprawach dzieci i młodzieży wszystkie te kroki wykonuje dorosły opiekun razem z dzieckiem, a nie samo dziecko.

Wzór zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia lub umorzeniu

Poniższy wzór możecie dostosować do swojej sytuacji. W nawiasach kwadratowych wpisujecie dane, których nie znamy. Nie zastępuje on porady prawnika, ale pomoże zacząć.

[Miejscowość], dnia [data]
[Imię i nazwisko, adres, telefon]
[Nazwa organu, który wydał postanowienie, adres]
Sygnatura sprawy: [sygnatura]

Zażalenie na postanowienie z dnia [data] o [odmowie wszczęcia / umorzeniu] [śledztwa / dochodzenia]

Jako pokrzywdzony(-a) w sprawie o sygnaturze [sygnatura] wnoszę zażalenie na postanowienie z dnia [data], doręczone mi w dniu [data], o [odmowie wszczęcia / umorzeniu] postępowania. Zaskarżam postanowienie w całości i wnoszę o jego uchylenie.

Uzasadnienie
1. [Opiszcie, co organ uznał za brak znamion przestępstwa lub brak danych, i wyjaśnijcie, dlaczego jest to Waszym zdaniem błędne.]
2. [Wskażcie dowody, które zostały pominięte: adresy wpisów, zrzuty ekranu z datą, nazwy kont, świadków.]
3. [Wskażcie czynności, które należy przeprowadzić: zwrócenie się do serwisu o dane użytkownika, przesłuchanie świadków, zabezpieczenie treści.]
4. [Opiszcie skutki dla Was: stres, utrata pracy lub klientów, lęk, konieczność leczenia, zasięg wpisów.]

Wnoszę o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do dalszego prowadzenia.

Załączniki: [kopia postanowienia, zrzuty ekranu, inne dowody]
[Podpis]

Jak złożyć zawiadomienie, żeby ryzyko odmowy było mniejsze?

Powody odmów i umorzeń podpowiadają, jak przygotować zgłoszenie. Nie ma gwarancji, że sprawa zakończy się aktem oskarżenia, ale kilka rzeczy realnie poprawia Wasze szanse.

Konkretne adresy i daty.
Podajcie pełne adresy wpisów, nazwy kont i dokładne daty. Zrzut ekranu powinien zawierać nazwę konta, datę, treść i liczbę wyświetleń. Brak takich danych to najprostsza droga do odmowy z powodu braku podstaw.

Wskazanie, co jest przestępstwem.
Opiszcie, które zdania uważacie za pomówienie, które za zniewagę, a które za groźbę. Organ łatwiej oceni, czy czyn ma znamiona przestępstwa.

Wniosek o ściganie.
Przy groźbach i uporczywym nękaniu zaznaczcie wyraźnie, że wnosicie o ściganie sprawcy. Możecie też poprosić o potwierdzenie złożenia zawiadomienia, które wydaje się na wniosek pokrzywdzonego (art. 304b).

Opis skali i skutków.
Napiszcie, ile wpisów się pojawiło, jak długo trwa atak, kto je widział i jak wpłynęło to na Wasze życie. To argument przeciwko uznaniu szkodliwości za znikomą. W sprawach o nękanie warto zapoznać się z artykułem Stalking w internecie: kiedy natrętne wiadomości stają się przestępstwem i jak to przerwać?

Prośba o ustalenie sprawcy.
Jeśli konto jest anonimowe, poproście wprost o zwrócenie się do serwisu o dane użytkownika. Nie próbujcie sami ustalać, kim jest autor. Łatwo wtedy oskarżyć niewinną osobę.

Jeśli hejt dotyczy Was jako osoby publicznej albo zawodowo, pomocny będzie tekst o zbieraniu dowodów w takich sytuacjach: Dziennikarz lokalny zastraszany za tekst. Jak dokumentować groźby i gdzie je zgłaszać?

Ograniczenia tych danych: czego liczby nie pokazują

Dane, na których opieramy ten tekst, mają kilka ważnych ograniczeń i warto o nich pamiętać, zanim zacytujecie je dalej. Po pierwsze, sprawozdania Prokuratury Krajowej za 2016 i 2024 rok obejmują wszystkie przestępstwa. Nie ma w nich podziału na hejt, więc odsetki umorzeń i odmów w sprawach o zniesławienie, zniewagę, groźby czy nękanie mogą być inne niż średnia. Po drugie, jedyne sprawozdanie o przestępstwach z nienawiści pochodzi z 2017 roku i dotyczy motywów rasistowskich, antysemickich i ksenofobicznych, a nie całego hejtu.

Po trzecie, dane Policji mówią o postępowaniach wszczętych i przestępstwach stwierdzonych, a nie o umorzeniach czy wyrokach, więc ostatnia kolumna tabeli jest tylko wskaźnikiem pomocniczym. Po czwarte, dane o zażaleniach nie rozróżniają, kto je złożył (pokrzywdzony czy podejrzany) ani w jakiej kategorii spraw. Po piąte, uwzględnienie zażalenia oznacza uchylenie decyzji, a nie końcowy wynik sprawy. Po szóste, w sprawach z oskarżenia prywatnego dużo spraw toczy się w sądach bez udziału prokuratury, więc prokuratorskie statystyki odmów i umorzeń widzą tylko jej część. Nie znaleźliśmy ogólnopolskich danych o wynikach takich spraw w sądach, dlatego ich tu nie podajemy.

Podsumowanie: odmowa lub umorzenie to nie koniec drogi

W 2024 roku niespełna dwie na dziesięć spraw karnych w Polsce zakończyło się aktem oskarżenia. Dwie trzecie zakończyły się umorzeniem lub odmową wszczęcia. Najczęstszą przyczyną umorzeń jest niewykrycie sprawcy, a nie stwierdzenie, że przestępstwa nie było.

W sprawach o hejt dodatkowo wiele przestępstw ściga się na Wasz wniosek albo z oskarżenia prywatnego, więc ważne jest, aby wniosek złożyć i pamiętać o drodze sądowej. Od odmowy i umorzenia można się odwołać w ciągu 7 dni. Około co czwarte zażalenie rozpoznane przez sąd w 2024 roku zakończyło się uchyleniem decyzji.

Najlepsze, co możecie zrobić, to zabezpieczyć dowody od razu, składać konkretne zawiadomienia i nie rezygnować po pierwszej odmowie. Ten tekst nie zastępuje porady prawnika. W konkretnej sprawie warto skonsultować się z adwokatem, radcą prawnym lub punktem nieodpłatnej pomocy prawnej w Waszym powiecie.

Gdzie szukać pomocy?

Fundacja Usuwanie Hejtu
tel. 222 900 142, biuro@usuwaniehejtu.pl. Pomagamy przygotować zgłoszenia i zażalenia, prowadzimy je do końca, pomagamy zabezpieczyć materiał i kierujemy do prawnika lub psychologa. Nie ustalamy tożsamości autorów poza drogą prawną i nie zastępujemy prawnika. Działania Fundacji można wesprzeć darowizną na stronie usuwaniehejtu.pl.

Policja i prokuratura
Zawiadomienie o przestępstwie możecie złożyć w każdej jednostce Policji lub prokuratury. W sprawach z oskarżenia prywatnego Policja przyjmie od Was skargę i przekaże ją do sądu. Przy zagrożeniu życia dzwońcie pod numer 112.

Telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawach bezpieczeństwa dzieci w sieci
800 100 100

Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży
116 111

Telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym
116 123

Najczęściej zadawane pytania

1. Jak często sprawy karne kończą się bez aktu oskarżenia?
W 2024 roku aktem oskarżenia zakończyło się 19,6% spraw zakończonych przez prokuratury, a umorzeniem lub odmową wszczęcia 66,6%. To dane dla wszystkich przestępstw, nie tylko hejtu. Podała je Prokuratura Krajowa w sprawozdaniu PK-P1K.

2. Czy są osobne statystyki umorzeń w sprawach o hejt?
Nie znaleźliśmy publicznych statystyk, które dotyczą wyłącznie hejtu, bo hejt nie jest odrębnym przestępstwem. Policja podaje liczby postępowań dla art. 212, 216, 190 i 190a, a Prokuratura Krajowa opisała wyniki spraw o przestępstwa z nienawiści za 2017 rok.

3. Jaka jest różnica między odmową wszczęcia a umorzeniem?
Odmowa oznacza, że postępowanie w ogóle się nie rozpoczęło. Umorzenie dotyczy postępowania, które już trwało, ale nie dało podstaw do skierowania sprawy do sądu. Od obu decyzji pokrzywdzonemu przysługuje zażalenie.

4. Ile czasu mam na zażalenie na odmowę wszczęcia lub umorzenie?
Siedem dni od doręczenia postanowienia (art. 460 Kodeksu postępowania karnego). Datę doręczenia warto zapisać od razu. W postanowieniu znajdziecie pouczenie, gdzie złożyć zażalenie.

5. Jaka jest najczęstsza przyczyna umorzenia spraw?
W 2024 roku najczęstszą przyczyną było niewykrycie sprawcy: 172 980 spraw, czyli 40,4% umorzeń. W hejcie to częste, bo autorzy piszą z anonimowych kont. Dlatego ważne jest szybkie zabezpieczenie dowodów.

6. Czy zażalenie na umorzenie ma szanse powodzenia?
W 2024 roku sądy uwzględniły 25,5% rozpoznanych zażaleń: 29,0% na umorzenia i 21,3% na odmowy wszczęcia. Uwzględnienie oznacza uchylenie decyzji i ponowne rozpatrzenie sprawy, a nie gwarancję oskarżenia.

7. Co zrobić, gdy prokuratura odmówi ścigania zniesławienia lub zniewagi?
Zniesławienie i zniewaga są ścigane z oskarżenia prywatnego, więc możecie sami skierować skargę do sądu. Policja na żądanie przyjmie skargę i przekaże ją sądowi. Odmowę prokuratora z powodu braku interesu społecznego można zaskarżyć do prokuratora nadrzędnego.

8. Czy muszę złożyć wniosek o ściganie przy groźbach i nękaniu?
Tak, groźby karalne (art. 190) i uporczywe nękanie (art. 190a) są ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Najlepiej zaznaczyć to wprost w zawiadomieniu. Brak wniosku może być podstawą do umorzenia.

9. Czy mogę sam wnieść akt oskarżenia, gdy prokuratura umarza sprawę?
W określonych sytuacjach tak. Jeśli co najmniej dwa razy skorzystaliście z zażalenia, w tym na decyzję utrzymaną w mocy przez prokuratora nadrzędnego, możecie w ciągu miesiąca wnieść akt oskarżenia. Musi go sporządzić i podpisać adwokat lub radca prawny.

10. Co zrobić, gdy sprawcą jest anonimowe konto?
Nie ustalajcie autora na własną rękę. Zabezpieczcie wpisy, zgłoście sprawę i poproście organ ścigania o zwrócenie się do serwisu o dane użytkownika. Tożsamość ustala się drogą prawną, a nie przez porównywanie profili.

11. Czy umorzenie sprawy oznacza, że nikt nie uwierzył pokrzywdzonemu?
Nie. Za większością umorzeń nie stoi stwierdzenie, że ktoś jest niewinny. W 2024 roku tylko w 5 948 sprawach, czyli 0,5%, umorzono, bo podejrzany nie popełnił zarzucanego czynu. Częściej brakuje dowodów albo danych sprawcy.

12. Co wpisać w zażaleniu na umorzenie sprawy o hejt?
Wskażcie, z czym się nie zgadzacie: z oceną, że wpis nie jest przestępstwem, z brakiem czynności albo z uznaniem szkodliwości za znikomą. Dodajcie pominięte dowody i opis skutków. Wzór znajdziecie w tekście.

13. Czy muszę mieć prawnika, żeby złożyć zażalenie?
Zażalenie możecie złożyć sami. Prawnik jest potrzebny przy akcie oskarżenia wniesionym przez pokrzywdzonego po odmowach prokuratury. Fundacja Usuwanie Hejtu pomoże przygotować zgłoszenie, ale nie zastępuje prawnika.

Źródła

• Prokuratura Krajowa, 2024: Zestaw danych PK-P1K z działalności powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury w sprawach karnych za rok 2024 (wszystkie jednostki)
• Prokuratura Krajowa, 2016: Sprawozdanie PK-P1K z działalności powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury w sprawach karnych za rok 2016
• Prokuratura Krajowa, 2017: Sprawozdanie dotyczące spraw o przestępstwa popełnione z pobudek rasistowskich, antysemickich lub ksenofobicznych prowadzonych w 2017 roku w jednostkach organizacyjnych prokuratury (wyciąg)
• Komenda Główna Policji, serwis Statystyka, 2023: Zniesławienie (art. 212). Postępowania wszczęte i przestępstwa stwierdzone za lata 1999-2023
• Komenda Główna Policji, serwis Statystyka, 2023: Uporczywe nękanie. Kradzież tożsamości (art. 190a). Postępowania wszczęte i przestępstwa stwierdzone za lata 2012-2023
• Komenda Główna Policji, serwis Statystyka, 2023: Groźba karalna (art. 190). Postępowania wszczęte i przestępstwa stwierdzone za lata 1999-2023
• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (tekst ujednolicony)
• Kancelaria Sejmu, 2025: Ustawa z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (tekst ujednolicony)

A jak to wyglądało u Was? Napiszcie w komentarzu

Chcemy wiedzieć, jak wygląda to w praktyce. Czy po zgłoszeniu hejtu dostaliście odmowę lub umorzenie i po jakim czasie przyszło pismo? Czy złożyliście zażalenie i co się po nim zmieniło? Jeśli w tekście zabrakło czegoś, co byłoby dla Was przydatne, także o tym napiszcie. Prosimy tylko, aby w komentarzach nie podawać nazwisk ani danych innych osób.