Czy nauczyciele czują się przygotowani do reagowania na cyberprzemoc? Wyniki badań

Gdy uczeń pokazuje nauczycielowi zrzut ekranu z obraźliwym wpisem, liczy na to, że dorosły będzie wiedział, co dalej. Czy nauczyciele czują się na to gotowi? Zebraliśmy wyniki badań, które pozwalają odpowiedzieć na to pytanie możliwie uczciwie.

Od razu ważne zastrzeżenie: w Polsce nie znaleźliśmy aktualnego, reprezentatywnego badania, w którym zapytano by nauczycieli wprost o reagowanie na cyberprzemoc. Są za to dobre dane o obszarach, z których taka reakcja się składa: o kierowaniu zachowaniem uczniów, o narzędziach cyfrowych, o udziale w szkoleniach i o tym, czy uczniowie w ogóle przychodzą z problemem do nauczyciela.

W skrócie

• Tylko 53% nauczycieli klas 5-8 w Polsce ocenia, że studia dobrze przygotowały ich do skutecznego kierowania zachowaniem uczniów. To wynik badania TALIS 2024, opracowanego przez Instytut Badań Edukacyjnych.
• W tym samym badaniu 30% nauczycieli zgłosiło „dużą potrzebę” szkolenia z kierowania zachowaniem uczniów w klasie. W 2013 r. było to 13%.
• Szkoleń nie brakuje: w ciągu 12 miesięcy przed badaniem TALIS 2024 w szkoleniu z kierowania zachowaniem uczniów uczestniczyło 66% nauczycieli, a z dydaktycznego użycia narzędzi cyfrowych 79%. Problemem jest raczej ich treść niż liczba.
• Uczniowie rzadko przychodzą do nauczycieli. Według raportu NASK „Nastolatki” z badania z jesieni 2024 r. tylko 4% nastolatków, które doświadczyły przemocy w internecie, zgłosiło to nauczycielom, a 47% nie powiedziało nikomu.
• W międzynarodowej ankiecie UNESCO opisanej w 2022 r. tylko około połowa nauczycieli czuła się przygotowana do natychmiastowej interwencji, gdy widzi przemoc między uczniami.
• Wniosek dla dyrekcji: nie pytajcie, ile było szkoleń, tylko czy każdy nauczyciel umie wykonać pięć konkretnych czynności opisanych niżej.

Czy istnieją badania o przygotowaniu nauczycieli do reagowania na cyberprzemoc?

Istnieją, ale trzeba wiedzieć, co dokładnie mierzą. Żadne z dużych badań nie sprawdza umiejętności nauczyciela w działaniu. Wszystkie opierają się na deklaracjach: nauczycieli, dyrektorów albo uczniów.

Trzy rodzaje danych

Samoocena nauczycieli.
Tu najważniejszym źródłem dla Polski jest TALIS 2024, czyli Międzynarodowe Badanie Nauczania i Uczenia się prowadzone przez OECD. W Polsce wzięło w nim udział 3783 nauczycieli klas 5-8 z 279 szkół, a polski raport przygotował Instytut Badań Edukacyjnych.

Dane o szkoleniach.
TALIS pyta o tematy doskonalenia zawodowego z ostatnich 12 miesięcy. W Stanach Zjednoczonych podobne dane zbiera urząd statystyki edukacyjnej NCES, który pyta dyrektorów wprost o szkolenia dotyczące cyberprzemocy.

Perspektywa uczniów.
Badania NASK i europejskiego projektu EU Kids Online pokazują, czy uczniowie zgłaszają problemy nauczycielom i czy dostają od nich pomoc. To pośredni, ale bardzo praktyczny miernik gotowości szkoły.

Żadne z tych źródeł nie daje jednej liczby w rodzaju „tylu nauczycieli jest przygotowanych”. Dają za to spójny obraz, który opisujemy po kolei.

Jak nauczyciele w Polsce oceniają swoje przygotowanie?

Polscy nauczyciele bardzo wysoko oceniają przygotowanie merytoryczne. W badaniu TALIS 2024 aż 87% uznało, że kształcenie dało im odpowiednie przygotowanie z nauczanego przedmiotu. Im dalej od przedmiotu, a bliżej relacji i zachowania uczniów, tym oceny są niższe.

Kierowanie zachowaniem uczniów: najsłabszy punkt

Na pytanie, czy kształcenie przygotowało ich do skutecznego zarządzania zachowaniem uczniów, twierdząco odpowiedziało 53% nauczycieli. To najniżej oceniony element praktycznego przygotowania do zawodu. Dla porównania możliwość prowadzenia lekcji w szkole w trakcie studiów dobrze oceniło 75% badanych.

Reakcja na cyberprzemoc jest w dużej części właśnie kierowaniem zachowaniem: trzeba przerwać krzywdzące działanie, porozmawiać z uczniami po obu stronach i uspokoić klasę. Jeśli co drugi nauczyciel ocenia, że studia go do tego nie przygotowały, to trudno oczekiwać pewności w sytuacji, która dodatkowo dzieje się w komunikatorze, a nie w sali.

Narzędzia cyfrowe i emocje uczniów

Około dwóch trzecich nauczycieli czuje się dzięki wykształceniu przygotowanych do wspierania rozwoju społeczno-emocjonalnego uczniów (69%) oraz do korzystania z zasobów i narzędzi cyfrowych w nauczaniu (65%). Na tle innych krajów to dobre wyniki: średnia 22 krajów Unii Europejskiej w tym badaniu to odpowiednio 43% i 46%.

Warto jednak czytać te liczby ostrożnie. Pytanie o narzędzia cyfrowe dotyczy prowadzenia lekcji, a nie wiedzy o tym, jak działają grupy w komunikatorach, zgłaszanie treści w serwisach czy znikające wiadomości. Jedna trzecia nauczycieli nie czuje się pewnie nawet w tym węższym, lekcyjnym zakresie.

Jak nauczyciele widzą problem w swojej szkole

W TALIS 2024 17% nauczycieli w Polsce zgodziło się ze zdaniem, że dręczenie przez rówieśników stanowi problem w ich szkole. W szkołach liczących co najmniej 750 uczniów było to 29%, a w szkołach poniżej 250 uczniów 14%.

Jednocześnie 99% badanych zadeklarowało, że nauczyciele w ich szkole dają uczniom jasno do zrozumienia, że dręczenie nie jest tolerowane. Autorzy raportu sami zaznaczają, że pytanie nie precyzowało, w jaki sposób nauczyciele to robią. Deklaracja postawy to jeszcze nie umiejętność przeprowadzenia interwencji.

Ile szkoleń przechodzą nauczyciele i czego one dotyczą?

Doskonalenie zawodowe jest w Polsce powszechne. Według TALIS 2024 praktycznie wszyscy nauczyciele klas 5-8 brali w ciągu 12 miesięcy przed badaniem udział w kursach lub szkoleniach. Ponad połowa (58%) uczestniczyła w nich zarówno stacjonarnie, jak i przez internet, a 21% wyłącznie przez internet.

Poniższa tabela zestawia trzy miary dla obszarów, które składają się na reakcję na cyberprzemoc. Badanie nie wyodrębnia cyberprzemocy jako osobnego tematu szkoleń. Ostatnia kolumna pochodzi z dwóch pytań o to, jak nauczyciele oceniają przygotowanie zdobyte w trakcie kształcenia.

Obszar	Udział w szkoleniu w ciągu 12 miesięcy	„Duża potrzeba” dalszego szkolenia	Dobre przygotowanie wyniesione z kształcenia
Kierowanie zachowaniem uczniów w klasie	66%	30%	53%
Narzędzia i zasoby cyfrowe w nauczaniu	79%	25%	65%
Wspieranie kompetencji społeczno-emocjonalnych uczniów	67%	24%	69%
Praca z uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi	84%	27%	brak danych w raporcie
Współpraca z rodzicami i opiekunami	71%	brak danych w raporcie	brak danych w raporcie

Źródło: Instytut Badań Edukacyjnych, „Nauczycielki i nauczyciele o pracy w zawodzie. Wyniki TALIS 2024”, nauczyciele klas 5-8 szkół podstawowych, badanie z 2024 r.

Dużo szkoleń, a potrzeba rośnie

Najciekawszy jest wiersz pierwszy. Dwie trzecie nauczycieli w ciągu roku szkoliło się z kierowania zachowaniem uczniów, a mimo to niemal co trzeci nadal zgłasza w tym zakresie dużą potrzebę. To najczęściej wskazywana duża potrzeba w polskiej części badania, wyższa niż średnia wszystkich uczestniczących krajów (23%).

Potrzeba ta szybko rośnie. W 2013 r., gdy badano nauczycieli gimnazjów, dużą potrzebę szkolenia z kierowania zachowaniem uczniów zgłaszało 13% badanych, a w 2024 r. już 30%. W przypadku narzędzi cyfrowych wzrost wyniósł z 11% do 25%.

Tylko 62% nauczycieli oceniło, że doskonalenie zawodowe z ostatniego roku pozytywnie wpłynęło na to, jak uczą. Dla dyrekcji to sygnał, że sama liczba godzin szkoleniowych niewiele mówi o gotowości kadry.

Co przeszkadza w szkoleniu się?

Nauczyciele w Polsce najczęściej wskazywali trzy bariery: brak czasu z powodu innych obowiązków (62%), zbyt wysokie koszty (47%) oraz odległość i dojazd (45%). Ta ostatnia bariera jest w Polsce wyraźnie częstsza niż przeciętnie w badaniu, gdzie wskazało ją 30% nauczycieli.

Rzadziej niż w innych krajach przeszkodą jest brak wsparcia pracodawcy (19%). To dobra wiadomość dla dyrektorów: nauczyciele nie postrzegają dyrekcji jako hamulca. Brakuje im czasu i bliskiej, praktycznej oferty.

Czy uczniowie zgłaszają cyberprzemoc nauczycielom?

Rzadko. To drugi, niezależny od samooceny miernik gotowości szkoły. Nawet najlepiej przeszkolony nauczyciel nie zareaguje na coś, o czym nie wie.

Dane NASK z 2024 r.

W badaniu NASK „Nastolatki”, przeprowadzonym w październiku i listopadzie 2024 r., zapytano 1439 uczniów, którzy doświadczyli przemocy w internecie, jak zareagowali. Odpowiedzi można było zaznaczyć kilka.

Reakcja nastolatka na przemoc w internecie	Odsetek wskazań
Nic nie zrobiłem(am), nikomu nie powiedziałem(am)	47%
Szukałem(am) pomocy u przyjaciół i znajomych	19%
Szukałem(am) pomocy u rodziny lub opiekunów	15%
Zgłosiłem(am) problem w serwisie, w którym doszło do zdarzenia	11%
Zgłosiłem(am) problem psychologowi lub pedagogowi szkolnemu	5%
Zgłosiłem(am) problem nauczycielom	4%

Źródło: NASK, „Nastolatki. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców”, badanie z października i listopada 2024 r., uczniowie, którzy doświadczyli przemocy internetowej.

Dorośli tego nie widzą. W tym samym badaniu 22% rodziców było przekonanych, że ich dziecko w takiej sytuacji zgłosiło problem nauczycielom. Rzeczywisty odsetek jest ponad pięć razy niższy.

Dane EU Kids Online z 2018 r.

Starsze badanie EU Kids Online 2020 objęło dzieci w wieku 9-16 lat w 19 krajach. W Polsce ankiety zebrano w szkołach w maju i czerwcu 2018 r. Po ostatnim nieprzyjemnym zdarzeniu w internecie z nauczycielem rozmawiało 13% polskich dzieci, które miały takie doświadczenie. Średnia badanych krajów wyniosła 5%.

W tym samym badaniu 68% polskich dzieci podało, że nauczyciele przynajmniej czasami podpowiadają im, jak bezpiecznie korzystać z internetu. Tylko 39% stwierdziło, że nauczyciele przynajmniej czasami pomagają, gdy coś je w internecie niepokoi.

Różnica między tymi dwiema liczbami dobrze opisuje sytuację szkoły. Mówienie o bezpieczeństwie jest powszechne. Pomoc w konkretnej sprawie zdarza się znacznie rzadziej. O tym, jak uczniowie widzą samo zgłaszanie, piszemy we wpisie jak zgłosić hejt wychowawcy lub pedagogowi.

Co pokazują badania z innych krajów?

Dane zagraniczne nie opisują polskiej szkoły, ale pomagają zrozumieć skalę i kierunek problemu. Dwa źródła pytają o sprawy najbliższe naszemu tematowi.

UNESCO: połowa nauczycieli gotowa interweniować od razu

UNESCO opisało w 2022 r. wyniki międzynarodowej ankiety internetowej, w której wzięło udział 34 877 nauczycieli. W opracowaniu „The key role of teachers in ending school violence and bullying” podano, że tylko około jedna trzecia badanych uznała szkolenie otrzymane przed podjęciem pracy za wystarczające.

Około połowa nauczycieli oceniła, że szkoła zapewnia im odpowiednie możliwości doszkalania się w trakcie pracy. Również około połowa czuła się przygotowana, żeby interweniować natychmiast, gdy widzi przemoc między uczniami. Mniej niż jedna trzecia wiedziała, że niektóre grupy uczniów są na przemoc bardziej narażone.

UNESCO zastrzega, że wyniki nie są reprezentatywne dla nauczycieli na świecie, bo ankietę wypełniały osoby chętne. Opracowanie nie podaje też osobnych danych o cyberprzemocy. Więcej danych tej organizacji zebraliśmy we wpisie UNESCO o przemocy w szkole i w sieci.

Stany Zjednoczone: cyberprzemoc szkolona rzadziej niż przemoc tradycyjna

Amerykański urząd NCES zapytał dyrektorów szkół publicznych o szkolenia zapewniane nauczycielom w roku szkolnym 2021/2022. Według zestawienia NCES z badania School Survey on Crime and Safety szkolenie z zasad postępowania szkoły przy cyberprzemocy zapewniło nauczycielom 69,3% szkół.

Szkolenie z zasad dotyczących innych form dręczenia zapewniło 80,5% szkół, a z rozpoznawania dręczenia fizycznego, społecznego i słownego 76,3%. Nawet w systemie, który mierzy to od lat, przemoc w sieci jest więc szkolona rzadziej niż tradycyjna.

Jakie braki nauczyciele zgłaszają najczęściej?

Zestawienie powyższych źródeł pozwala wskazać cztery powtarzające się luki. Opisujemy je ostrożnie, bo każda wynika z innego badania.

Kierowanie zachowaniem uczniów.
To najsłabiej oceniany element praktycznego przygotowania do zawodu (53%) i najczęściej zgłaszana duża potrzeba szkoleniowa (30%) w polskiej części TALIS 2024.

Natychmiastowa reakcja.
W ankiecie UNESCO tylko około połowa nauczycieli czuła się przygotowana, żeby zareagować od razu. Nauczyciel częściej wie, że powinien coś zrobić, niż jak to zrobić w danej chwili.

Dotarcie do informacji.
Skoro nauczycielom zgłasza się 4% nastolatków doświadczających przemocy w sieci (NASK, 2024), to kluczową umiejętnością staje się zauważanie sygnałów i budowanie zaufania, a nie samo prowadzenie procedury.

Strona techniczna.
Żadne z cytowanych badań nie mierzy, czy nauczyciele umieją zabezpieczyć zrzut ekranu, odczytać adres wpisu albo zgłosić treść w serwisie. Tej luki w danych nie da się dziś wypełnić liczbą.

Jakie ograniczenia mają te dane?

Zanim zacytujecie którąś z liczb w dokumencie szkoły albo w artykule, weźcie pod uwagę kilka zastrzeżeń.

Samoocena to nie umiejętność.
TALIS i ankieta UNESCO mierzą to, jak nauczyciele oceniają samych siebie. Osoba pewna siebie może popełniać błędy, a osoba ostrożna w ocenach może reagować bardzo dobrze. Żadne z badań nie obserwowało rzeczywistych interwencji.

Zakres i rok.
Polskie dane TALIS dotyczą wyłącznie nauczycieli klas 5-8 i pochodzą z 2024 r. Nie obejmują klas 1-3 ani szkół ponadpodstawowych. Porównanie z 2013 r. dotyczy nauczycieli ówczesnych gimnazjów, więc grupy nie są identyczne. Dane EU Kids Online zebrano w Polsce w 2018 r., przed okresem nauki zdalnej.

Brak pytania wprost.
W polskiej części cytowanych badań nie ma pytania o cyberprzemoc zadanego nauczycielom. Wnioski o przygotowaniu do reagowania na nią są więc pośrednie. Dane amerykańskie pochodzą od dyrektorów i mówią o tym, czy szkoła zapewniła szkolenie, a nie o tym, ilu nauczycieli z niego skorzystało i co z niego wynieśli.

Dobór badanych.
Ankieta UNESCO nie jest reprezentatywna. Dane NASK o zgłaszaniu dotyczą tylko uczniów, którzy sami uznali, że doświadczyli przemocy w internecie.

Co powinien umieć każdy nauczyciel, gdy uczeń zgłasza cyberprzemoc?

Badania pokazują, że ogólne szkolenia nie zmniejszają poczucia braku. Proponujemy więc dyrekcjom i ośrodkom doskonalenia inne podejście: zamiast tematu szkolenia określcie pięć czynności, które każdy nauczyciel ma umieć wykonać samodzielnie.

1. Przyjąć zgłoszenie. Wysłuchać, podziękować za zaufanie, nie oceniać i nie obiecywać tajemnicy, której nie da się dotrzymać. Powiedzieć uczniowi, co stanie się dalej.
2. Zabezpieczyć materiał. Zrobić zrzut ekranu z widoczną nazwą konta, datą i treścią, zapisać adres wpisu i zanotować, kto i kiedy go pokazał. Nie przesyłać materiału dalej poza osobami prowadzącymi sprawę.
3. Uruchomić procedurę szkoły. Wiedzieć, komu i w jakiej formie przekazać sprawę tego samego dnia: wychowawcy, pedagogowi, dyrekcji.
4. Zgłosić treść w serwisie. Znać drogę zgłoszenia w serwisach, z których korzystają uczniowie, albo wiedzieć, kto w szkole to potrafi.
5. Rozpoznać sytuację pilną. Wiedzieć, kiedy sprawa wymaga natychmiastowego kontaktu z rodzicami, a kiedy z policją lub numerem 112, na przykład przy groźbach albo sygnałach zagrożenia życia.

Każdą z tych czynności da się przećwiczyć na przykładzie w 15-20 minut. Dobrym materiałem do ćwiczeń są sytuacje z własnej szkoły, opisane bez nazwisk. Przykłady takich sytuacji znajdziecie we wpisach o hejcie na grupie klasowej po lekcjach i o wykluczeniu ucznia z grupy klasowej.

Jak dyrektor może sprawdzić przygotowanie swojej kadry?

Dane ogólnopolskie nie powiedzą Wam, jak jest w Waszej szkole. Możecie to sprawdzić sami w ciągu dwóch tygodni.

Krótka anonimowa ankieta dla nauczycieli

Wystarczy sześć pytań z odpowiedziami: tak, raczej tak, raczej nie, nie. Ankieta musi być anonimowa, inaczej zmierzycie ostrożność, a nie gotowość.

1. Czy wiem, komu i w jakiej formie przekazać zgłoszenie ucznia o przemocy w sieci jeszcze tego samego dnia?
2. Czy umiem zabezpieczyć wpis lub rozmowę tak, żeby materiał mógł posłużyć w dalszym postępowaniu?
3. Czy umiem zgłosić treść w co najmniej jednym serwisie, z którego korzystają moi uczniowie?
4. Czy czuję się pewnie w pierwszej rozmowie z uczniem, który doświadczył przemocy w sieci?
5. Czy czuję się pewnie w rozmowie z uczniem, który krzywdził, i z jego rodzicami?
6. Czy w ostatnich dwóch latach brałem lub brałam udział w szkoleniu, na którym ćwiczyliśmy takie sytuacje na przykładach?

Dodajcie jedno pytanie otwarte: czego najbardziej brakuje mi, żeby reagować pewnie? Odpowiedzi na nie zwykle wyznaczają program najbliższego szkolenia lepiej niż katalog firmy szkoleniowej.

Druga strona: zapytajcie uczniów

Samoocenę kadry warto zestawić z odpowiedzią uczniów na pytanie, do kogo w szkole poszliby z problemem i dlaczego nie poszliby do nikogo. Gotowe pytania i zasady takiego badania opisaliśmy we wpisie ankieta o hejcie i cyberprzemocy w szkole.

Jeśli nauczyciele deklarują gotowość, a uczniowie piszą, że nie zgłosiliby sprawy nikomu, to problemem nie jest wiedza, tylko zaufanie i widoczność osób, do których można przyjść.

Jak ocenić szkolenie po fakcie

Powtórzcie tę samą ankietę po trzech miesiącach od szkolenia. Liczcie nie zadowolenie uczestników, tylko zmianę odpowiedzi na pytania 1-5 oraz liczbę zgłoszeń od uczniów. Wzrost liczby zgłoszeń po dobrym szkoleniu jest dobrym znakiem: oznacza, że uczniowie zaczęli mówić, a nie że przemocy przybyło.

Przy wyborze programu dla uczniów pomoże Wam zestawienie programów przeciw przemocy w szkole i wyników ich ewaluacji.

Jak zaplanować doskonalenie zawodowe z reagowania na cyberprzemoc?

Trzy bariery z badania TALIS 2024, czyli czas, koszt i dojazd, podpowiadają formę: krótko, na miejscu i na własnych przykładach.

Na miejscu, w szkole.
Szkolenie całej rady pedagogicznej w budynku szkoły usuwa barierę dojazdu, którą w Polsce wskazało 45% nauczycieli. Daje też wspólny język: wszyscy słyszą tę samą procedurę.

W krótkich częściach.
Cztery spotkania po 45 minut w ciągu półrocza zwykle dają więcej niż jeden długi wykład. Każde spotkanie kończy się przećwiczeniem jednej czynności z listy pięciu.

Z osobą odpowiedzialną.
Wyznaczcie w szkole jedną lub dwie osoby, które znają formularze zgłoszeń w serwisach i pomagają pozostałym. Nie każdy nauczyciel musi znać wszystkie serwisy, ale każdy musi wiedzieć, do kogo pójść.

Z nowymi pracownikami.
Według TALIS 2024 opieką mentora objętych jest w Polsce 57% nauczycieli ze stażem do 5 lat. Dopiszcie do zadań mentora omówienie procedury reagowania na przemoc w sieci w pierwszym miesiącu pracy.

Co mówią przepisy?

Karta Nauczyciela w art. 6 zobowiązuje nauczyciela do doskonalenia się zawodowo zgodnie z potrzebami szkoły. W art. 70a przewiduje, że w budżetach organów prowadzących wyodrębnia się na dofinansowanie doskonalenia zawodowego nauczycieli 0,8% planowanych rocznych środków na wynagrodzenia osobowe nauczycieli. Z tych pieniędzy można opłacić między innymi szkolenia i warsztaty.

Drugim punktem zaczepienia są standardy ochrony małoletnich. Ustawa o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich w art. 22c wymaga, żeby standardy określały zasady przygotowania personelu do ich stosowania i sposób dokumentowania tej czynności. W szkole muszą też obejmować zasady korzystania z urządzeń z dostępem do internetu oraz procedury ochrony dzieci przed zagrożeniami w sieci.

Oznacza to, że przygotowanie kadry do reagowania na zagrożenia w sieci nie jest dodatkiem, tylko częścią dokumentu, który szkoła już ma. Warto sprawdzić, czy zapis o przygotowaniu personelu ma w Waszych standardach konkretną treść. Pytania, które zadają o to rodzice, zebraliśmy we wpisie standardy ochrony małoletnich w szkole. Ten tekst nie zastępuje porady prawnika.

Podsumowanie: przygotowanie nauczycieli do reagowania na cyberprzemoc w liczbach

Dostępne badania nie potwierdzają tezy, że nauczyciele się nie szkolą. Potwierdzają coś innego: mimo powszechnych szkoleń co drugi nauczyciel klas 5-8 nie czuje się dobrze przygotowany do kierowania zachowaniem uczniów, a niemal co trzeci zgłasza w tym zakresie dużą potrzebę. Uczniowie z kolei zgłaszają nauczycielom tylko niewielką część przemocy, której doświadczają w sieci.

Na oba problemy szkoła ma wpływ. Krótkie, praktyczne ćwiczenia pięciu czynności, jedna osoba znająca drogi zgłoszeń i regularne pytanie uczniów o zaufanie do dorosłych dają więcej niż kolejny ogólny wykład. Nauczyciel nie musi być specjalistą od internetu. Wystarczy, że wie, co zrobić w pierwszej godzinie i komu przekazać sprawę.

O tym, jak często sami nauczyciele stają się celem ataków w sieci, piszemy osobno we wpisie hejt wobec nauczycieli w liczbach.

Gdzie szukać pomocy?

Fundacja Usuwanie Hejtu pomaga szkołom, nauczycielom i rodzicom przygotować zgłoszenia do serwisów i prowadzi je do końca, pomaga zabezpieczyć materiał oraz kieruje do prawnika lub psychologa. Nie ustalamy tożsamości autorów poza drogą prawną i nie zastępujemy prawnika. Kontakt: tel. 222 900 142, e-mail biuro@usuwaniehejtu.pl.

• 800 100 100 - telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawach bezpieczeństwa dzieci.
• 116 111 - telefon zaufania dla dzieci i młodzieży. Sprawy dzieci zawsze prowadźcie razem z rodzicem lub opiekunem.
• 116 123 - telefon dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym, także dla nauczycieli obciążonych trudną sprawą.
• 112 - gdy zagrożone jest życie lub zdrowie.
• Placówki doskonalenia nauczycieli i poradnie psychologiczno-pedagogiczne w Waszym powiecie - w sprawie szkoleń rady pedagogicznej i wsparcia przy konkretnych sytuacjach.

Działania Fundacji można wesprzeć darowizną na stronie usuwaniehejtu.pl.

Najczęściej zadawane pytania

1. Czy są polskie badania, w których pytano nauczycieli wprost o cyberprzemoc?
Nie znaleźliśmy aktualnego, reprezentatywnego badania z takim pytaniem. Najbliższe tematu są dane TALIS 2024 o kierowaniu zachowaniem uczniów, narzędziach cyfrowych i szkoleniach oraz dane NASK o tym, komu uczniowie zgłaszają przemoc w sieci.

2. Czym jest badanie TALIS?
To Międzynarodowe Badanie Nauczania i Uczenia się prowadzone przez OECD wśród nauczycieli i dyrektorów. W edycji z 2024 r. w Polsce wzięło udział 3783 nauczycieli klas 5-8 z 279 szkół, a raport krajowy przygotował Instytut Badań Edukacyjnych.

3. Ilu nauczycieli w Polsce czuje się przygotowanych do kierowania zachowaniem uczniów?
W TALIS 2024 53% nauczycieli klas 5-8 oceniło, że kształcenie dobrze ich do tego przygotowało. Pozostali nie podzielają tej oceny, mimo że większość z nich uczestniczy w szkoleniach z tego zakresu.

4. Czy nauczyciele mają obowiązek się szkolić?
Tak. Karta Nauczyciela w art. 6 zobowiązuje nauczyciela do doskonalenia zawodowego zgodnie z potrzebami szkoły. O tym, jakie to potrzeby, w praktyce decyduje dyrektor wraz z radą pedagogiczną.

5. Skąd szkoła może wziąć pieniądze na szkolenie z reagowania na cyberprzemoc?
Podstawowym źródłem są środki na dofinansowanie doskonalenia zawodowego nauczycieli wyodrębniane w budżecie organu prowadzącego na podstawie art. 70a Karty Nauczyciela. Warto też zapytać publiczną placówkę doskonalenia nauczycieli o ofertę dla rad pedagogicznych.

6. Dlaczego uczniowie tak rzadko zgłaszają cyberprzemoc nauczycielom?
Badanie NASK z 2024 r. pokazuje skalę, ale nie podaje jednej przyczyny. Autorzy raportu wskazują na możliwy brak zaufania, niską świadomość dostępnego wsparcia i poczucie bezradności. Dlatego warto zapytać o to uczniów własnej szkoły w anonimowej ankiecie.

7. Czy wysoka liczba szkoleń oznacza dobrze przygotowaną kadrę?
Nie musi. W TALIS 2024 dwie trzecie nauczycieli szkoliło się w ciągu roku z kierowania zachowaniem uczniów, a mimo to 30% zgłosiło w tym zakresie dużą potrzebę. Liczy się to, czy po szkoleniu nauczyciel umie wykonać konkretne czynności.

8. Czy każdy nauczyciel musi umieć zgłaszać treści w serwisach społecznościowych?
Nie każdy musi znać wszystkie serwisy. Wystarczy, że w szkole są jedna lub dwie osoby, które znają drogi zgłoszeń, a pozostali wiedzą, do kogo się zwrócić i jak wcześniej zabezpieczyć materiał.

9. Jak często powtarzać szkolenie rady pedagogicznej?
Cytowane badania nie wskazują jednej właściwej częstotliwości. Rozsądnym punktem odniesienia jest przegląd standardów ochrony małoletnich, które ustawa każe oceniać co najmniej raz na dwa lata. Krótkie ćwiczenia na przykładach warto powtarzać w każdym roku szkolnym.

10. Czy dane z ankiety UNESCO można odnosić do polskich nauczycieli?
Tylko jako tło. Ankieta była internetowa, wypełniały ją osoby chętne i sama organizacja zastrzega, że wyniki nie są reprezentatywne. Pokazuje jednak, że kłopot z natychmiastową reakcją dotyczy nauczycieli w wielu krajach.

11. Czy standardy ochrony małoletnich wymagają przeszkolenia nauczycieli?
Ustawa wymaga, żeby standardy określały zasady przygotowania personelu do ich stosowania oraz sposób dokumentowania tej czynności. Formę przygotowania szkoła ustala sama, ale powinna umieć wykazać, że ono się odbyło.

12. Co zrobić, gdy nauczyciel boi się, że zareaguje niewłaściwie?
Taka obawa jest częsta i nie świadczy o braku kompetencji. Pomaga prosta zasada: wysłuchać, zabezpieczyć materiał i jeszcze tego samego dnia przekazać sprawę osobie wskazanej w procedurze. Nikt nie powinien prowadzić takiej sprawy sam.

Źródła

• Instytut Badań Edukacyjnych - Państwowy Instytut Badawczy, 2025 (badanie z 2024): Nauczycielki i nauczyciele o pracy w zawodzie. Wyniki Międzynarodowego Badania Nauczania i Uczenia się TALIS 2024
• NASK - Państwowy Instytut Badawczy, 2025: Nastolatki. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców (badanie z października i listopada 2024 r.)
• EU Kids Online, London School of Economics and Political Science, 2020 (badanie w Polsce z 2018): EU Kids Online 2020: Survey results from 19 countries
• UNESCO, 2022: The key role of teachers in ending school violence and bullying: technical brief
• National Center for Education Statistics (NCES), 2023 (badanie z roku szkolnego 2021/2022): Digest of Education Statistics, Table 233.67b: Percentage of public schools providing training for classroom teachers or aides in specific safety and discipline topics, school year 2021-22
• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, tekst ujednolicony (art. 6, art. 70a)
• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, tekst ujednolicony (art. 22b, art. 22c)

A jak to wygląda w Waszej szkole? Napiszcie w komentarzu

Którą z pięciu czynności opisanych w tekście najtrudniej było Wam wykonać, gdy uczeń pierwszy raz przyszedł z taką sprawą? Jakie szkolenie albo ćwiczenie rzeczywiście zmieniło sposób, w jaki reaguje Wasza rada pedagogiczna, i czego w nim zabrakło? Prosimy, żeby w komentarzach nie podawać nazwisk ani danych uczniów, nauczycieli i szkół.