Czego nie mówić dziecku, które doświadcza hejtu - zdania, które zamykają rozmowę

Dziecko mówi, że ktoś je wyśmiewa w sieci. Macie kilka sekund na pierwszą odpowiedź. To ona często decyduje, czy dziecko opowie resztę i czy przyjdzie do Was następnym razem.

Większość zdań, które zamykają rozmowę, pada z troski. Rodzic chce uspokoić, ochronić albo szybko rozwiązać sprawę. Dziecko słyszy jednak coś innego niż to, co chcieliście powiedzieć. Poniżej znajdziecie dwanaście takich zdań, wyjaśnienie, jak brzmią po drugiej stronie, i propozycje, co powiedzieć w zamian.

W skrócie

• Najwięcej szkody robią trzy reakcje: pomniejszanie („nie przejmuj się”), kara dla pokrzywdzonego („wyłącz telefon”) i szukanie winy („a co ty zrobiłeś?”).
• W badaniu NASK „Nastolatki 3.0” z 2022 r. 38,5% uczniów zaznaczyło, że po przemocy w internecie nic nie zrobiło i nikomu nie powiedziało. Pomocy u rodziny szukało 21,2%.
• W badaniu EU Kids Online (Polska, 2018 r.) po przykrym zdarzeniu w sieci z matką lub ojcem rozmawiało 34% dzieci, a z rówieśnikiem 71%.
• Cztery zdania, które otwierają rozmowę, podaje UNICEF: wierzę ci, dobrze, że mi mówisz, to nie twoja wina, poszukamy pomocy.
• Jeśli złe zdanie już padło, można je naprawić. Wystarczy wrócić do rozmowy i powiedzieć to wprost.

Dlaczego pierwsze zdanie rodzica ma takie znaczenie?

Dziecko, które mówi o hejcie, zwykle długo się do tego zbierało. Sprawdza Waszą reakcję na małym fragmencie historii. Jeśli pierwsza odpowiedź je zawstydzi albo przestraszy, resztę zachowa dla siebie.

Co o milczeniu dzieci mówią badania?

NASK zapytał jesienią 2022 r. 4984 uczniów klas siódmych i ósmych oraz pierwszych i drugich klas szkół ponadpodstawowych, jak reagowali na przemoc w internecie. Najczęstsza odpowiedź w raporcie „Nastolatki 3.0” brzmiała: nic nie zrobiłem, nikomu nic nie powiedziałem. Wybrało ją 38,5% badanych. W poprzedniej edycji, z 2020 r., było to 32,4%.

Pomocy u rodziny lub opiekunów szukało 21,2% uczniów, a u przyjaciół i znajomych 20,3%. Nauczycielom sprawę zgłosiło 5,5%, a psychologowi lub pedagogowi szkolnemu 4,5%. Autorzy raportu piszą, że rodzice nie mają pełnego obrazu sytuacji agresywnych w internecie, które dotyczą ich dzieci.

Podobny obraz daje europejskie badanie EU Kids Online 2020. W Polsce ankiety zebrano w szkołach w maju i czerwcu 2018 r. wśród dzieci w wieku 9-16 lat. Gdy ostatnio coś w sieci je zaniepokoiło albo zdenerwowało, 71% rozmawiało o tym z kolegą lub koleżanką, a 34% z matką lub ojcem. Nikomu nie powiedziało 9%.

To samo badanie pokazuje, skąd bierze się ostrożność dzieci. W Polsce 33% dzieci, które spotkało w sieci coś przykrego, czuło się trochę winne temu, co się stało. Był to najwyższy wynik wśród badanych krajów. Pytanie „a co ty zrobiłeś?” trafia więc w miejsce, które już boli.

Skala problemu nie jest mała. Według WHO/Europe w badaniu HBSC z lat 2021/2022, prowadzonym w 44 krajach i regionach, cyberprzemocy doświadczyło 15% nastolatków, czyli mniej więcej co szósty. W 2018 r. było to 12% chłopców i 13% dziewcząt, a cztery lata później 15% i 16%.

Uczciwie trzeba dodać jedno. Nie znaleźliśmy wiarygodnego badania, które mierzyłoby, jak konkretne zdania rodziców wpływają na to, czy dziecko mówi dalej. Lista poniżej opiera się na zaleceniach UNICEF dla rodziców i na tym, co dane mówią o milczeniu oraz poczuciu winy dzieci.

Cztery zdania, od których warto zacząć

UNICEF w materiale dla rodziców o rozmowie z dzieckiem, które doświadcza przemocy rówieśniczej, radzi słuchać otwarcie i spokojnie. Dziecko ma poczuć, że zostało wysłuchane i ma wsparcie. Szukanie przyczyny i rozwiązania przychodzi później.

Ten sam materiał podaje, co powiedzieć dziecku: że mu wierzycie, że cieszycie się, że Wam powiedziało, że to nie jego wina i że zrobicie, co w Waszej mocy, żeby znaleźć pomoc. Te cztery zdania pasują do każdej sytuacji opisanej niżej. Jeśli zapamiętacie tylko je, to wystarczy na dobry początek.

Czego nie mówić hejtowanemu dziecku i co powiedzieć w zamian?

Tabela zbiera najczęstsze reakcje. Pod nią każdą z nich omawiamy osobno.

Zdanie rodzica	Jak słyszy je dziecko	Co powiedzieć w zamian
Nie przejmuj się, zignoruj to.	Moje uczucia są przesadzone.	Widzę, że to cię bardzo dotknęło. Opowiedz mi więcej.
Wyłącz telefon. Usuń to konto.	Zostanę ukarany za to, że powiedziałem.	Telefon zostaje u ciebie. Razem ustalimy, co zablokować.
A co ty im zrobiłeś?	To moja wina.	Nikt nie ma prawa tak cię traktować. Co się wydarzyło?
Mówiłam, żebyś tego nie wstawiał.	Mama miała rację, a ja jestem głupi.	O zdjęciu porozmawiamy później. Teraz zajmijmy się tym, co piszą.
To tylko internet.	Rodzice nie rozumieją mojego świata.	Dla ciebie to ważne miejsce. Wytłumacz mi, jak to wygląda.
Dlaczego mówisz dopiero teraz?	Znowu zrobiłem coś źle.	Dobrze, że mi mówisz. Musiało być ci trudno.
Odpisz im tak samo.	Mam sobie poradzić sam.	Nie odpisujmy dziś. Zastanówmy się, co da najlepszy skutek.
Zaraz dzwonię do jego rodziców.	Tracę kontrolę, będzie gorzej.	Nic nie zrobię bez rozmowy z tobą. Ustalmy plan.
Dawaj telefon, pokaż wszystko.	Jestem przesłuchiwany.	Pokaż mi tyle, ile jesteś gotów. Resztę zobaczymy razem.
Przesadzasz, bądź twardy.	Nie wolno mi tego czuć.	Masz prawo się tak czuć. Jestem przy tobie.
Obiecuję, że nikomu nie powiem.	Później: rodzic złamał słowo.	Nie zrobię nic za twoimi plecami. O każdym kroku powiem ci wcześniej.
Wszystko będzie dobrze.	To puste słowa.	Nie wiem jeszcze, jak to rozwiążemy, ale nie zostawię cię z tym.

Źródło: opracowanie własne na podstawie zaleceń UNICEF dla rodziców oraz danych NASK i EU Kids Online przytoczonych wyżej.

Zdania, które pomniejszają problem

„Nie przejmuj się” i „po prostu to zignoruj”

Chcecie zdjąć z dziecka ciężar. Ono słyszy, że przejmuje się niepotrzebnie, czyli że coś jest nie tak z jego uczuciami. Do wstydu z powodu hejtu dochodzi wstyd, że nie umie go zlekceważyć.

Rada, by ignorować, ma jeszcze jedną słabość. Dziecko zwykle próbowało to robić, zanim do Was przyszło. Skoro mówi, to znaczy, że ignorowanie nie zadziałało.

W zamian.
„Widzę, że to cię bardzo dotknęło. Opowiedz mi, co się dzieje”. Najpierw nazwijcie uczucie, potem pytajcie o fakty.

„To tylko internet” i „za moich czasów było gorzej”

Dla dorosłego sieć bywa dodatkiem do życia. Dla nastolatka to miejsce, w którym toczą się przyjaźnie, plany i rozmowy klasy. Wpis, który widzi cała szkoła, nie znika po zamknięciu aplikacji. Jutro te same osoby siedzą w ławkach obok.

Porównanie z własnym dzieciństwem brzmi jak licytacja. Dziecko wynosi z niej jedno: rodzic nie rozumie, więc nie warto tłumaczyć.

W zamian.
„Dla ciebie to ważne miejsce. Wytłumacz mi, kto to widzi i jak to działa”. Prośba o wyjaśnienie stawia dziecko w roli osoby, która coś wie. To pomaga mu odzyskać grunt pod nogami.

„Przesadzasz”, „bądź twardy”, „nie płacz”

Takie zdania kieruje się zwykle do chłopców. W badaniu NASK z 2022 r. pomocy u rodziny szukało 25,8% dziewcząt i 16,7% chłopców. Polecenie, by być twardym, utrwala tę różnicę. Uczy, że o trudnych sprawach się nie mówi.

W zamian.
„Masz prawo się tak czuć. Każdego by to zabolało”. Płacz i złość to zwykłe reakcje na poniżenie. Nie trzeba ich gasić, wystarczy przy nich zostać.

Zdania, które przerzucają winę na dziecko

„A co ty im zrobiłeś?”

To pytanie pada odruchowo, bo rodzic chce zrozumieć całość. Dziecko słyszy w nim założenie, że musiało zasłużyć. Przypomnijmy dane: co trzecie polskie dziecko po przykrym zdarzeniu w sieci samo czuło się trochę winne (EU Kids Online, 2018 r.). Wasze pytanie potwierdza mu ten wyrok.

UNICEF radzi wprost, by na początku nie szukać przyczyny, tylko zadbać o to, by dziecko wiedziało, że to nie jego wina. Kontekst jest ważny, ale poznacie go łatwiej, gdy dziecko poczuje się bezpiecznie.

W zamian.
„Nikt nie ma prawa tak cię traktować. Opowiedz mi, co się wydarzyło, od początku”. Pytanie „co się wydarzyło” daje te same informacje co „co zrobiłeś”, ale bez oskarżenia.

Zdarza się, że dziecko rzeczywiście wcześniej komuś dokuczyło albo odpisało ostro. Warto o tym porozmawiać, ale w drugiej kolejności i osobno. Poniżanie w sieci nie jest uczciwą karą za nic. O tym, jak postąpić, gdy dziecko ma ochotę odpowiedzieć tym samym, piszemy w tekście o dziecku, które chce się odegrać.

„Mówiłam ci, żebyś tego nie wstawiał”

Być może mieliście rację. W tej chwili racja niczego nie naprawia. Dziecko już wie, że zdjęcie albo film były błędem, i wstydzi się tego bardziej, niż widać.

Zdanie „a nie mówiłam” ma też skutek na przyszłość. Następnym razem dziecko policzy, że przyznanie się do kłopotu oznacza wykład. Wybierze milczenie.

W zamian.
„O tym zdjęciu porozmawiamy za kilka dni. Teraz ważne jest to, co piszą inni, bo tego robić nie wolno”. Oddzielacie decyzję dziecka od zachowania osób, które je atakują.

„Dlaczego mówisz mi dopiero teraz?”

W tym pytaniu jest Wasz ból, że dziecko cierpiało samo. Ono słyszy zarzut. Tymczasem zwlekanie jest regułą, a nie wyjątkiem: w badaniu NASK z 2022 r. prawie czterech na dziesięciu uczniów nie powiedziało nikomu.

W zamian.
„Dobrze, że mi mówisz. Domyślam się, że nie było łatwo”. Jeśli chcecie wiedzieć, co wcześniej powstrzymywało dziecko, zapytajcie o to po kilku dniach i bez pretensji: „Co mogę robić inaczej, żeby łatwiej było ci przyjść do mnie?”.

Zdania, które karzą dziecko za szczerość

„Wyłącz telefon”, „usuń to konto”, „zabieram ci telefon”

To najbardziej zrozumiały odruch i jeden z najbardziej kosztownych. Chcecie odciąć dziecko od źródła krzywdy. Dziecko widzi to inaczej: powiedziało prawdę i straciło kontakt z przyjaciółmi, a osoby, które je atakują, nie straciły niczego.

UNICEF w odpowiedziach dla nastolatków o cyberprzemocy pisze, że krótka przerwa od aplikacji może pomóc dojść do siebie, ale odejście z internetu nie jest rozwiązaniem na dłużej. Pada tam zdanie skierowane do młodych: nie zrobiłeś nic złego, więc dlaczego to ty masz być stratny?

Jest też powód praktyczny. Wyłączenie telefonu nie zatrzymuje wpisów, tylko sprawia, że dziecko o nich nie wie. Usunięcie konta może usunąć wiadomości potrzebne później szkole, platformie albo policji. Zanim cokolwiek zniknie, zabezpieczcie dowody hejtu.

W zamian.
„Telefon zostaje u ciebie. Razem zdecydujemy, kogo zablokować i co zgłosić”. Jeśli dziecko samo chce odpocząć od aplikacji, to dobra decyzja. Różnica polega na tym, kto ją podejmuje.

Lęk przed utratą telefonu bywa powodem milczenia. Z perspektywy nastolatków opisujemy go w tekście o tym, jak powiedzieć rodzicom o hejcie. Warto go przeczytać, żeby zobaczyć rozmowę z drugiej strony.

„Dawaj telefon, chcę zobaczyć wszystko”

Musicie wiedzieć, co się dzieje, to prawda. Wyrwany z ręki telefon zamienia jednak rozmowę w przesłuchanie. W wiadomościach są też sprawy, których dziecko nie chce pokazywać: zwierzenia przyjaciół, pierwsze sympatie, żarty nie dla dorosłych.

W zamian.
„Pokaż mi to, co jesteś gotów pokazać. Zrzuty ekranu zrobimy razem i będę je przechowywać ja, żebyś nie musiał do nich wracać”. Przejmujecie ciężar, a nie kontrolę.

Podobnie jest z potajemnym czytaniem rozmów. Jeśli rozważacie taki krok, przeczytajcie najpierw, czy rodzic może korzystać z aplikacji do czytania wiadomości dziecka i ile kosztuje to zaufania.

Zdania, które zabierają dziecku wpływ na sprawę

„Zaraz dzwonię do jego rodziców” i „jutro idę do szkoły”

Działanie jest potrzebne. Kłopot leży w słowie „zaraz” i w tym, że decyzja zapada bez dziecka. Ono najlepiej wie, co wydarzy się jutro w klasie, gdy sprawca dowie się o telefonie od swoich rodziców. Boi się etykiety osoby, która skarży.

Hejt odbiera dziecku poczucie wpływu. Gwałtowna interwencja dorosłego, nawet w dobrej wierze, odbiera je po raz drugi.

W zamian.
„Nie zostawię tego bez reakcji, ale nic nie zrobię bez rozmowy z tobą. Ustalmy, kto ma się dowiedzieć pierwszy”. Zwykle bezpieczniej zacząć od wychowawcy lub pedagoga niż od rodziców drugiego dziecka. O tym, czego można oczekiwać od placówki, przeczytacie w tekście o hejcie na grupie klasowej i obowiązkach szkoły.

„Odpisz im tak samo” i „nie daj sobie”

Rada brzmi jak dodanie odwagi. W praktyce zostawia dziecko samo naprzeciw grupy. Ostra odpowiedź daje atakującym nowy materiał i bywa pokazywana dalej bez kontekstu. Dziecko może też samo złamać regulamin serwisu albo szkoły.

W zamian.
„Rozumiem, że chcesz im odpowiedzieć. Dziś nie odpisujmy. Zastanówmy się, co naprawdę ich zatrzyma”. Blokada, zgłoszenie i rozmowa w szkole działają wolniej, ale nie obracają się przeciwko dziecku.

Obietnice, których nie da się dotrzymać

„Obiecuję, że nikomu nie powiem”

Dziecko często stawia taki warunek, zanim zacznie mówić. Zgoda wydaje się jedyną drogą do prawdy. Jeśli jednak usłyszycie o groźbach, szantażu zdjęciami albo myślach o zrobieniu sobie krzywdy, będziecie musieli działać. Złamane słowo zaboli wtedy bardziej niż odmowa na początku.

W zamian.
„Nie mogę obiecać tajemnicy, bo nie wiem, co usłyszę. Obiecuję coś innego: nie zrobię nic za twoimi plecami i o każdym kroku powiem ci wcześniej”. Tę obietnicę da się dotrzymać.

„Wszystko będzie dobrze” i „ja to załatwię”

Nie wiecie, czy wpis zniknie jutro, ani jak zachowa się klasa. Dziecko także to wie. Zapewnienie bez pokrycia odbiera jako sygnał, że nie rozumiecie skali sprawy.

W zamian.
„Nie wiem jeszcze, jak to rozwiążemy. Wiem, że zajmiemy się tym razem i że z tym nie zostaniesz”. Uczciwość uspokaja lepiej niż pewność na pokaz.

Jak przeprowadzić pierwszą rozmowę krok po kroku?

1. Zatrzymajcie się. Odłóżcie to, co robicie. Jeśli naprawdę nie możecie, powiedzcie: „To ważne, daj mi pięć minut i siadam z tobą”. Dotrzymajcie słowa.
2. Uspokójcie siebie. Wasza złość na sprawców jest zrozumiała, ale dziecko łatwo weźmie ją do siebie. Kilka spokojnych oddechów przed pierwszym zdaniem robi różnicę.
3. Powiedzcie cztery zdania. Wierzę ci. Dobrze, że mi mówisz. To nie twoja wina. Poszukamy pomocy.
4. Słuchajcie dłużej, niż mówicie. Nie przerywajcie i nie poprawiajcie szczegółów. Cisza też jest w porządku.
5. Zapytajcie, czego dziecko potrzebuje. „Wolisz, żebym dziś tylko posłuchała, czy chcesz, żebyśmy od razu coś zrobili?”. Część dzieci potrzebuje najpierw tylko obecności.
6. Zabezpieczcie materiał razem. Zrzuty ekranu, adresy, daty. Przechowujcie je u siebie.
7. Ustalcie jeden najbliższy krok. Na przykład zgłoszenie wpisu albo rozmowę z wychowawcą. Powiedzcie, kiedy do sprawy wrócicie.

Gdy dziecko odpowiada półsłówkami, nie naciskajcie. Pomocne sposoby zadawania pytań zebraliśmy w tekście o pytaniach, które otwierają rozmowę.

Przykład: ta sama sytuacja, dwie rozmowy

Trzynastoletnia Ola mówi przy kolacji, że w grupie klasowej krąży jej przerobione zdjęcie.

Rozmowa pierwsza.
„A po co im je wysyłałaś? Mówiłam, żebyś uważała. Oddaj telefon, jutro idę do dyrektora”. Ola odpowiada, że to nic takiego, i wychodzi z kuchni. Rodzic nie wie, kto przerobił zdjęcie ani od kiedy to trwa.

Rozmowa druga.
„Dobrze, że mi mówisz. To musiało być okropne. Nikt nie ma prawa tak robić. Pokażesz mi, jak to wygląda?”. Ola pokazuje dwa zrzuty. Po kwadransie rodzic wie, kto zaczął, i ma zgodę córki na rozmowę z wychowawczynią.

W obu rozmowach rodzic kocha dziecko tak samo. Różni je kolejność: w drugiej najpierw jest wsparcie, a dopiero potem działanie.

Co zrobić, gdy złe zdanie już padło?

Prawie każdy rodzic powiedział kiedyś „nie przejmuj się” albo „a nie mówiłem”. To nie przekreśla zaufania. Dzieci dobrze przyjmują dorosłych, którzy umieją przyznać się do pomyłki.

Wróćcie do rozmowy tego samego albo następnego dnia. Wybierzcie spokojny moment, najlepiej przy okazji: w samochodzie, na spacerze, przy wspólnym gotowaniu. Powiedzcie krótko, bez tłumaczenia się.

Wzór zdania naprawczego.
„Wczoraj powiedziałam, żebyś się nie przejmował. Źle to ujęłam. Widzę, że to dla ciebie poważna sprawa, i chcę o niej usłyszeć. Opowiesz mi jeszcze raz?”.

Gdy zabraliście telefon.
„Zabrałem ci telefon, bo się przestraszyłem. To nie była kara i nie powinno tak wyglądać. Oddaję go i proponuję, żebyśmy razem ustawili blokady”.

Jeśli dziecko nie chce wracać do tematu, nie nalegajcie. Powiedzcie, że drzwi są otwarte, i zostawcie kartkę albo wiadomość z jednym zdaniem. Wiele dzieci odpowiada po kilku godzinach, pisemnie, bo tak im łatwiej.

Kiedy sama rozmowa nie wystarczy?

Dobre zdania otwierają drogę do pomocy, ale jej nie zastępują. Zwróćcie uwagę na sen, apetyt, niechęć do szkoły i wycofanie z kontaktów. Listę sygnałów opisujemy w tekście o wpływie hejtu na psychikę dziecka.

Jeśli zmiany nie mijają albo dziecko mówi, że nie widzi wyjścia, umówcie wizytę u psychologa. Jak wygląda takie spotkanie, wyjaśniamy w tekście o pierwszej wizycie u psychologa po hejcie.

Gdy dziecko mówi o zrobieniu sobie krzywdy albo jest w bezpośrednim niebezpieczeństwie, nie czekajcie. Zostańcie przy nim i zadzwońcie pod 112.

Podsumowanie: najpierw wsparcie, potem rozwiązania

Zdania, które zamykają rozmowę, mają wspólną cechę. Odpowiadają na potrzebę rodzica: uspokoić się, zrozumieć, szybko zadziałać. Zdania, które ją otwierają, odpowiadają na potrzebę dziecka: być wysłuchanym, nie być winnym, nie zostać samemu.

Nie musicie mówić idealnie. Wystarczy kolejność: wierzę ci, dobrze, że mówisz, to nie twoja wina, poszukamy pomocy. Na telefon, szkołę i zgłoszenia przyjdzie czas chwilę później i wtedy zrobicie to razem z dzieckiem.

Gdzie szukać pomocy?

Fundacja Usuwanie Hejtu.
Pomagamy przygotować zgłoszenia do serwisów i prowadzimy je do końca, pomagamy zabezpieczyć materiał i kierujemy do prawnika lub psychologa. W sprawach dzieci zawsze pracujemy z rodzicem lub opiekunem. Telefon: 222 900 142, e-mail: biuro@usuwaniehejtu.pl.

800 100 100.
Telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawach bezpieczeństwa dzieci. Możecie tam omówić, jak rozmawiać z dzieckiem i co zrobić dalej.

116 111.
Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży. Podajcie dziecku ten numer także wtedy, gdy rozmawia z Wami. Dobrze, żeby miało więcej niż jedną osobę, do której może się zwrócić.

116 123.
Telefon dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym. Hejt wobec dziecka obciąża także rodziców i wolno Wam szukać wsparcia dla siebie.

112.
Gdy zagrożone jest życie lub zdrowie.

W szkole pierwszym adresem jest wychowawca, pedagog albo psycholog szkolny. Działania Fundacji można wesprzeć darowizną na stronie usuwaniehejtu.pl.

Najczęściej zadawane pytania

1. Co powiedzieć hejtowanemu dziecku w pierwszej chwili?
Zacznijcie od czterech krótkich zdań: wierzę ci, dobrze, że mi mówisz, to nie twoja wina, poszukamy pomocy. Takie sformułowania zaleca rodzicom UNICEF. Pytania o szczegóły zostawcie na później.

2. Dlaczego „nie przejmuj się” nie pomaga?
Dziecko słyszy, że jego uczucia są przesadzone. Zwykle próbowało już ignorować wpisy i to nie zadziałało. Lepiej nazwać to, co widzicie, i poprosić o opowiedzenie całości.

3. Czy zabrać dziecku telefon, gdy jest hejtowane?
Nie róbcie tego jako pierwszego kroku. Dziecko odbierze to jako karę za szczerość, a wpisy i tak pozostaną w sieci. Lepiej wspólnie zablokować konta sprawców i zgłosić treści.

4. Czy dziecko powinno usunąć konto, na którym pojawia się hejt?
Najpierw zabezpieczcie zrzuty ekranu i adresy, bo usunięcie konta może usunąć wiadomości potrzebne szkole lub policji. Decyzję o przerwie od aplikacji warto zostawić dziecku. Przymusowe odejście z sieci nie rozwiązuje sprawy na dłużej.

5. Jak zapytać o przyczynę hejtu, żeby nie obwiniać dziecka?
Zamiast „co zrobiłeś” zapytajcie „co się wydarzyło”. Dostaniecie te same informacje bez sugestii winy. O ewentualnym udziale dziecka porozmawiajcie osobno, gdy emocje opadną.

6. Dziecko prosi, żebym nikomu nie mówił. Co odpowiedzieć?
Nie obiecujcie pełnej tajemnicy, bo przy groźbach albo szantażu trzeba będzie działać. Obiecajcie, że nie zrobicie nic za jego plecami i o każdym kroku powiecie wcześniej. Taką obietnicę da się dotrzymać.

7. Czy od razu dzwonić do rodziców sprawcy?
Zwykle lepiej tego nie robić w emocjach. Taka rozmowa łatwo zamienia się w spór dorosłych, a dziecko ponosi skutki w klasie. Bezpieczniejszym pierwszym krokiem jest wychowawca lub pedagog szkolny.

8. Co zrobić, gdy już powiedziałem coś niewłaściwego?
Wróćcie do rozmowy i powiedzcie to wprost: źle to ująłem, chcę usłyszeć, co się dzieje. Krótkie przyznanie się do pomyłki zwykle odbudowuje zaufanie. Nie tłumaczcie się długo i nie oczekujcie natychmiastowej odpowiedzi.

9. Dziecko po mojej reakcji nie chce rozmawiać. Jak to naprawić?
Nie naciskajcie. Powiedzcie, że jesteście gotowi słuchać, i zostawcie krótką wiadomość albo kartkę. Część dzieci woli odpowiedzieć pisemnie po kilku godzinach.

10. Czy radzić dziecku, żeby odpisało hejterom?
Nie. Ostra odpowiedź daje atakującym nowy materiał i bywa pokazywana dalej bez kontekstu. Blokada, zgłoszenie i rozmowa w szkole nie obracają się przeciwko dziecku.

11. Ile dzieci w ogóle mówi rodzicom o przemocy w sieci?
W badaniu NASK z 2022 r. pomocy u rodziny szukało 21,2% uczniów, a 38,5% nikomu nie powiedziało. W badaniu EU Kids Online w Polsce w 2018 r. z matką lub ojcem rozmawiało 34% dzieci, które spotkało w sieci coś przykrego.

12. Czy z chłopcami trzeba rozmawiać inaczej niż z dziewczętami?
Zasady są te same, ale chłopcy rzadziej proszą o pomoc. W badaniu NASK z 2022 r. u rodziny szukało jej 16,7% chłopców i 25,8% dziewcząt. Unikajcie zdań o byciu twardym, bo utrwalają milczenie.

13. Kiedy potrzebny jest psycholog?
Gdy dziecko długo źle śpi, unika szkoły, wycofuje się z kontaktów albo mówi, że nie widzi wyjścia. Możecie też zadzwonić pod 800 100 100 i omówić sytuację z konsultantem. Przy zagrożeniu życia dzwońcie pod 112.

Źródła

• NASK - Państwowy Instytut Badawczy, 2023: Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców (badanie z 2022 r.)
• EU Kids Online, London School of Economics and Political Science, 2020: EU Kids Online 2020: Survey results from 19 countries (Polska: badanie z 2018 r.)
• WHO/Europe, 2024: One in six school-aged children experiences cyberbullying, finds new WHO/Europe study (HBSC 2021/2022)
• UNICEF Parenting, 2026: Bullying: What is it and how to stop it. How to talk to your children about bullying
• UNICEF, 2026: Cyberbullying: What is it and how to stop it
• Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, 2026: 800 100 100 - Telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawie bezpieczeństwa dzieci
• Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, 2026: 116 111 - Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży

A jak to wyglądało u Was? Napiszcie w komentarzu

Które zdanie dorosłych pamiętacie z własnego dzieciństwa jako takie, po którym przestaliście mówić o kłopotach? A jakie zdanie sprawiło, że Wasze dziecko opowiedziało Wam więcej, niż się spodziewaliście? Prosimy, by w komentarzach nie podawać nazwisk ani danych innych osób, także dzieci.