Kary statutowe za hejt w internecie. Co szkoła może zastosować, a czego jej nie wolno?

Uczeń obraził kolegę na grupie klasowej, przerobił zdjęcie nauczycielki albo prowadził konto, które ośmieszało połowę szkoły. Rodzice pokrzywdzonego pytają, jaką karę dostanie. Rodzice autora pytają, na jakiej podstawie szkoła w ogóle chce go karać.

Odpowiedź na oba pytania znajduje się w statucie. Szkoła może zastosować tylko taką karę, którą statut przewiduje, i tylko w trybie, który statut opisuje. Poniżej znajdziecie pełny przegląd: co wolno wpisać do statutu i zastosować, jak działa ocena zachowania, kiedy możliwe jest przeniesienie albo skreślenie z listy uczniów i jakich kar stosować nie wolno.

W skrócie

• Rodzaje kar i tryb odwołania od kary musi określać statut szkoły. Wynika to z art. 98 ust. 1 pkt 19 Prawa oświatowego. Kary spoza statutu nie mają podstawy.
• Hejt po lekcjach też może być oceniany przez szkołę, bo ocena zachowania obejmuje między innymi godne, kulturalne zachowanie się w szkole i poza nią oraz okazywanie szacunku innym osobom.
• Ocena zachowania nie wpływa na oceny z przedmiotów ani na promocję do następnej klasy. Obniżenie stopnia z matematyki za wpis w sieci jest niedopuszczalne.
• Ucznia objętego obowiązkiem szkolnym nie można skreślić z listy uczniów. W uzasadnionych przypadkach może go przenieść do innej szkoły kurator oświaty na wniosek dyrektora.
• Skala problemu jest duża: w badaniu Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę „Rówieśnicy” z przełomu 2025 i 2026 roku 13% uczniów przyznało się do stosowania dręczenia w internecie, a 32% zgłaszających przemoc spotkało się z brakiem reakcji.
• Kara nie zastępuje pracy wychowawczej ani pomocy osobie pokrzywdzonej. Dyrektor może też, za zgodą rodziców i ucznia, zastosować środek oddziaływania wychowawczego, na przykład przeproszenie pokrzywdzonego.

Skąd szkoła bierze prawo do karania za hejt w internecie?

Szkoła nie jest sądem i nie wymierza kar w rozumieniu prawa karnego. Stosuje środki dyscyplinujące wobec własnych uczniów, a ich podstawą jest statut. To on określa obowiązki ucznia, rodzaje kar i sposób odwołania.

Trzy przepisy, od których wszystko się zaczyna

Obowiązki ucznia.
Zgodnie z art. 99 Prawa oświatowego statut określa obowiązki ucznia, w tym obowiązek właściwego zachowania wobec nauczycieli, innych pracowników szkoły oraz pozostałych uczniów. Wyzwiska, ośmieszające przeróbki i nagonka na kolegę naruszają ten obowiązek także wtedy, gdy odbywają się w komunikatorze.

Rodzaje kar i odwołanie.
Art. 98 ust. 1 pkt 19 tej samej ustawy wymaga, aby statut wymieniał rodzaje kar stosowanych wobec uczniów oraz tryb odwoływania się od kary. Ustawa nie podaje gotowej listy. Każda szkoła układa ją sama, w granicach prawa.

Przypadki skreślenia i przeniesienia.
Statut wskazuje też przypadki, w których uczeń może zostać skreślony z listy uczniów (art. 98 ust. 1 pkt 17), a w szkole podstawowej przypadki, w których dyrektor może wystąpić do kuratora oświaty o przeniesienie ucznia do innej szkoły (art. 98 ust. 1 pkt 20).

Czy szkoła może karać za to, co uczeń napisał wieczorem z domu?

Tak, jeśli wpis dotyczy społeczności szkolnej i narusza obowiązki zapisane w statucie. Ocena zachowania uwzględnia między innymi postępowanie zgodne z dobrem społeczności szkolnej, godne, kulturalne zachowanie się w szkole i poza nią oraz okazywanie szacunku innym osobom. Tak stanowi § 11 rozporządzenia w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów.

Szkoła powinna jednak umieć wykazać związek sprawy ze szkołą: pokrzywdzonym jest uczeń lub nauczyciel, materiał powstał na lekcji albo konflikt przenosi się na korytarz. Więcej o granicach odpowiedzialności szkoły za to, co dzieje się po dzwonku, znajdziecie we wpisie Hejt na grupie klasowej po lekcjach. Co może i co musi zrobić szkoła?

Dlaczego to nie jest rzadki problem

W badaniu „Rówieśnicy. Raport o przemocy rówieśniczej 2026” Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę, prowadzonym od listopada 2025 r. do lutego 2026 r. na próbie 141 911 uczniów, 75% badanych doświadczyło w ciągu roku co najmniej jednej formy cyberprzemocy. Do stosowania powtarzalnego dręczenia w internecie przyznało się 13% uczniów.

W badaniu NASK „Nastolatki” z jesieni 2024 r. (3665 uczniów) 29% nastolatków wskazało, że doświadczyło w internecie wyzywania, 19% ośmieszania, a 18% poniżania. Według NASK odsetek młodzieży deklarującej kontakt z co najmniej jedną formą przemocy internetowej w latach 2018-2024 utrzymywał się na poziomie około 38-42%.

Nie istnieją natomiast ogólnopolskie dane o tym, jak często szkoły stosują kary statutowe za hejt i które z nich wybierają. Żadna z instytucji, do których raportów dotarliśmy, takiej statystyki nie prowadzi.

Jakie kary za hejt może przewidywać statut?

Ustawa zostawia szkole swobodę, więc katalogi różnią się między placówkami. Najczęściej spotykane rozwiązania układają się od najłagodniejszych do najsurowszych. Dobrze napisany statut pozwala dobrać karę do wagi czynu, zamiast wymuszać jedną reakcję na wszystko.

Rodzaj reakcji	Kto stosuje	Podstawa	Na co uważać
Upomnienie wychowawcy, upomnienie lub nagana dyrektora	Wychowawca albo dyrektor, zgodnie ze statutem	Statut (art. 98 ust. 1 pkt 19 Prawa oświatowego)	Forma pisemna, uzasadnienie, informacja dla rodziców i pouczenie o odwołaniu
Czasowe zawieszenie przywilejów, np. reprezentowania szkoły lub pełnienia funkcji w samorządzie	Dyrektor albo wychowawca, zgodnie ze statutem	Statut	Nie może obejmować zajęć obowiązkowych ani pomocy, do której uczeń ma prawo
Obniżenie oceny zachowania	Wychowawca po zasięgnięciu opinii nauczycieli, klasy i ucznia	Art. 44h ustawy o systemie oświaty i kryteria ze statutu	To ocena, a nie kara z katalogu. Nie wpływa na promocję ani na stopnie
Przeniesienie do równoległej klasy	Dyrektor, jeśli statut to przewiduje	Statut	Ustawa tego nie reguluje. Potrzebny jest jasny zapis i tryb odwołania
Przeniesienie do innej szkoły albo skreślenie z listy uczniów	Kurator oświaty na wniosek dyrektora albo dyrektor w drodze decyzji	Art. 68 ust. 2 i 3 Prawa oświatowego oraz statut	Środek ostateczny, ścisła procedura, zależny od tego, czy ucznia obejmuje obowiązek szkolny

Źródło: opracowanie własne na podstawie ustawy - Prawo oświatowe oraz ustawy o systemie oświaty, stan na październik 2026 r.

Upomnienie i nagana

To podstawowe kary w większości statutów. Sprawdzają się przy pierwszym, pojedynczym zachowaniu: obraźliwym komentarzu, udostępnieniu ośmieszającej grafiki, dołączeniu do nagonki. Mają sens wtedy, gdy uczeń słyszy konkretnie, co zrobił i komu wyrządził krzywdę.

Naganę dyrektora warto wręczać na piśmie, z krótkim uzasadnieniem i informacją o trybie odwołania. Rodzice niepełnoletniego ucznia powinni dostać tę samą informację.

Zawieszenie przywilejów

Statut może przewidywać czasową utratę tego, co jest dodatkiem do nauki: reprezentowania szkoły w zawodach i konkursach, funkcji w samorządzie klasowym, udziału w imprezie o charakterze rozrywkowym. Taka kara powinna mieć określony czas trwania.

Ostrożności wymagają wycieczki. Jeśli wyjście realizuje program nauczania, wyłączenie ucznia oznacza odebranie mu zajęć. Bezpieczniej jest zapisać w statucie, że kara dotyczy wyłącznie wydarzeń nieobowiązkowych.

Przeniesienie do równoległej klasy

Przepisy ustawy nie wymieniają tej kary, ale też jej nie wykluczają. Może być stosowana, jeśli statut ją przewiduje i opisuje, kto o niej decyduje. Bywa pomocna, gdy sprawca i pokrzywdzony siedzą w jednej sali i pokrzywdzony nie czuje się bezpiecznie.

Zasada jest jedna: klasę zmienia osoba, która krzywdziła, a nie osoba skrzywdzona. Przeniesienie pokrzywdzonego wbrew jego woli byłoby karą dla niewłaściwego dziecka.

Ocena zachowania a hejt: co wolno wychowawcy?

Obniżona ocena zachowania jest najczęstszą konsekwencją hejtu, choć formalnie nie należy do katalogu kar. Rządzą nią osobne przepisy i to one wyznaczają granice.

Kto ustala ocenę.
Śródroczną i roczną ocenę zachowania ustala wychowawca po zasięgnięciu opinii nauczycieli, uczniów danego oddziału oraz ocenianego ucznia. Tak stanowi art. 44h ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Dyrektor nie może obniżyć tej oceny własną decyzją.

Według jakich kryteriów.
Kryteria oceniania zachowania ustala szkoła w statucie, a wychowawca na początku roku informuje o nich uczniów i rodziców. Od klasy IV ocena roczna ma sześć stopni: wzorowe, bardzo dobre, dobre, poprawne, nieodpowiednie i naganne.

Na co ocena nie wpływa.
Ocena klasyfikacyjna zachowania nie ma wpływu na oceny z zajęć edukacyjnych ani na promocję do klasy programowo wyższej lub ukończenie szkoły (art. 44f ust. 9 ustawy o systemie oświaty). Działa to w obie strony: stopnie z przedmiotów nie wpływają na ocenę zachowania.

Jak uwzględnić trudności ucznia.
Przy ustalaniu oceny zachowania ucznia, u którego stwierdzono zaburzenia lub inne dysfunkcje rozwojowe, trzeba uwzględnić ich wpływ na zachowanie, na podstawie orzeczenia lub opinii poradni. Ten obowiązek wynika z rozporządzenia o ocenianiu.

Punkty ujemne i automatyczna ocena naganna

Wiele szkół stosuje punktowy system oceniania zachowania. Jest dopuszczalny, o ile wynika ze statutu i nie wyłącza wymaganych opinii nauczycieli, klasy i samego ucznia. Zapis „za cyberprzemoc ocena naganna bez względu na okoliczności” pozbawia wychowawcę możliwości oceny całego roku i bywa źródłem sporów.

Lepiej sprawdza się zapis, że udowodnione krzywdzenie innych w sieci obniża ocenę, a wychowawca bierze pod uwagę wagę czynu, powtarzalność i to, czy uczeń naprawił szkodę.

Jak zakwestionować ocenę zachowania

Uczeń lub rodzice mogą zgłosić dyrektorowi zastrzeżenia, jeżeli uznają, że roczna ocena zachowania została ustalona niezgodnie z przepisami dotyczącymi trybu jej ustalania. Termin jest krótki: nie później niż 2 dni robocze od dnia zakończenia rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych (art. 44n ustawy o systemie oświaty).

Jeśli dyrektor stwierdzi naruszenie trybu, powołuje komisję, która ustala ocenę. Nie może ona być niższa od ustalonej wcześniej. Zastrzeżenia dotyczą trybu, a nie samego przekonania, że ocena jest zbyt surowa.

Przeniesienie do innej szkoły: kiedy jest możliwe?

To rozwiązanie dla uczniów, których nie można skreślić z listy. Art. 68 ust. 3 Prawa oświatowego stanowi, że przepis o skreśleniu nie dotyczy ucznia objętego obowiązkiem szkolnym. W uzasadnionych przypadkach uczeń ten, na wniosek dyrektora, może zostać przeniesiony przez kuratora oświaty do innej szkoły.

Obowiązek szkolny trwa do ukończenia szkoły podstawowej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18. roku życia (art. 35 ust. 2 Prawa oświatowego). W praktyce chodzi więc o uczniów szkół podstawowych.

1. Sprawdźcie, czy statut wymienia dany przypadek wśród tych, w których dyrektor może wystąpić do kuratora. Bez takiego zapisu wniosek nie ma oparcia.
2. Zbierzcie dokumentację: opis zdarzeń, zabezpieczone materiały, notatki z rozmów, zastosowane wcześniej kary i formy pomocy.
3. Wysłuchajcie ucznia i rodziców oraz zapiszcie ich stanowisko.
4. Złóżcie wniosek do kuratora oświaty z uzasadnieniem, dlaczego łagodniejsze środki nie wystarczyły.
5. Do czasu decyzji kuratora uczeń pozostaje uczniem szkoły i chodzi na zajęcia.

Decyzja należy do kuratora, nie do dyrektora. Dyrektor nie może sam „wypisać” ucznia szkoły podstawowej ani nakłonić rodziców do zabrania dokumentów pod groźbą innych konsekwencji. Dobrowolną zmianę szkoły na wniosek rodziców opisaliśmy we wpisie Przeniesienie dziecka do innej szkoły w trakcie roku - formalności krok po kroku.

Skreślenie z listy uczniów za hejt: procedura krok po kroku

Skreślenie to najsurowszy środek, jakim dysponuje szkoła. Art. 68 ust. 2 Prawa oświatowego pozwala dyrektorowi skreślić ucznia w drodze decyzji, w przypadkach określonych w statucie. Skreślenie następuje na podstawie uchwały rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego.

Kogo można skreślić

Ucznia, którego nie obejmuje obowiązek szkolny, czyli przede wszystkim ucznia szkoły ponadpodstawowej. Warto pamiętać, że nauka jest obowiązkowa do ukończenia 18. roku życia. Niepełnoletni uczeń skreślony z listy musi więc spełniać obowiązek nauki w innej szkole lub w innej formie. To argument, by po ten środek sięgać naprawdę wyjątkowo.

Kolejność czynności

1. Ustalcie, czy zachowanie mieści się w przypadku wymienionym w statucie. Ogólne sformułowanie o „rażącym naruszeniu zasad” trudno obronić przy odwołaniu.
2. Zbierzcie dowody i wysłuchajcie ucznia. Zapewnijcie jemu i rodzicom możliwość wypowiedzenia się co do zebranego materiału przed wydaniem decyzji.
3. Rada pedagogiczna podejmuje uchwałę w sprawie skreślenia. To jej kompetencja stanowiąca (art. 70 ust. 1 pkt 5 Prawa oświatowego).
4. Dyrektor zasięga opinii samorządu uczniowskiego. Opinia nie wiąże dyrektora, ale jej brak jest wadą postępowania.
5. Dyrektor wydaje decyzję administracyjną z uzasadnieniem faktycznym i prawnym oraz pouczeniem o odwołaniu.
6. Decyzję doręcza się uczniowi, a przy uczniu niepełnoletnim rodzicom.

Odwołanie

Od decyzji o skreśleniu przysługuje odwołanie do kuratora oświaty, który w tych sprawach pełni rolę organu wyższego stopnia wobec dyrektora (art. 51 ust. 1 pkt 4 Prawa oświatowego). Odwołanie wnosi się za pośrednictwem dyrektora w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji, zgodnie z art. 129 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje wykonanie decyzji, chyba że nadano jej rygor natychmiastowej wykonalności. Do czasu rozstrzygnięcia uczeń ma więc co do zasady prawo chodzić na zajęcia.

Szkoły niepubliczne działają na podstawie statutu nadanego przez osobę prowadzącą. Statut także tam musi wskazywać przypadki skreślenia, ale tryb może być ułożony inaczej. Przed podjęciem kroków trzeba przeczytać statut konkretnej placówki.

Jakich kar szkoła nie może stosować?

Granice wyznaczają Konstytucja, Konwencja o prawach dziecka i ustawy oświatowe. Konwencja o prawach dziecka w art. 28 ust. 2 wymaga, aby dyscyplina szkolna była stosowana w sposób zgodny z ludzką godnością dziecka. Z tego wynika kilka konkretnych zakazów.

Kary spoza statutu.
Skoro ustawa każe wymienić rodzaje kar w statucie, kara wymyślona na potrzeby jednej sprawy nie ma podstawy. Dotyczy to także kar „z regulaminu klasy”, jeśli statut ich nie zna.

Kary cielesne i poniżające.
Art. 40 Konstytucji zakazuje poniżającego traktowania i karania oraz stosowania kar cielesnych. Poniżające jest także stawianie ucznia przed klasą lub apelem, odczytywanie jego wpisów na głos całej szkole czy wywieszanie nazwisk ukaranych.

Obniżanie stopni z przedmiotów.
Ocenianie osiągnięć edukacyjnych dotyczy wiadomości i umiejętności, a ocena zachowania nie ma wpływu na oceny z zajęć. Jedynka z informatyki za obraźliwy komentarz jest niezgodna z ustawą.

Kary pieniężne.
Przepisy oświatowe nie dają szkole podstawy do nakładania na ucznia lub rodziców opłat za złe zachowanie. Czym innym jest naprawienie rzeczywistej szkody, o którym decydują rodzice, a w razie sporu sąd.

Odsunięcie od nauki.
Ucznia nie można za karę odesłać do domu, nie wpuścić na lekcje ani „zawiesić” w prawach ucznia na kilka tygodni, jeśli nie stoi za tym decyzja wydana w trybie przewidzianym ustawą. Każdy ma prawo do nauki, a szkoła odpowiada za opiekę nad uczniem w czasie zajęć.

Kara dla całej klasy.
Odpowiedzialność jest indywidualna. Odwołanie wycieczki wszystkim, bo nie udało się ustalić autora wpisu, karze dzieci, które nic nie zrobiły, a często także osobę pokrzywdzoną.

Przeglądanie telefonu i zatrzymanie go jako kara.
Nauczyciel nie ma uprawnień do przeszukiwania cudzego telefonu. Od 1 września 2026 r. Prawo oświatowe reguluje korzystanie z telefonów w szkołach i wprost wymaga, by miejsca ich przechowywania chroniły prywatność ucznia, w szczególności uniemożliwiały przeglądanie zawartości przez osoby nieuprawnione. Szczegóły opisaliśmy we wpisie Czy szkoła może odebrać uczniowi telefon?

Prace porządkowe bez zgody.
Wykonanie określonych prac porządkowych na rzecz szkoły jest środkiem oddziaływania wychowawczego, który dyrektor może zastosować wyłącznie za zgodą rodziców albo opiekuna oraz samego nieletniego.

Skreślenie ucznia szkoły podstawowej.
Przepis o skreśleniu nie dotyczy ucznia objętego obowiązkiem szkolnym. Jedyną drogą jest wniosek do kuratora o przeniesienie.

Środki oddziaływania wychowawczego: narzędzie obok statutu

Ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich daje dyrektorowi dodatkową możliwość. Gdy nieletni wykazuje przejawy demoralizacji lub dopuścił się czynu karalnego na terenie szkoły albo w związku z realizacją obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki, dyrektor może zastosować środek oddziaływania wychowawczego, jeżeli jest to wystarczające (art. 4 ust. 4).

Lista jest zamknięta: pouczenie, ostrzeżenie ustne albo na piśmie, przeproszenie pokrzywdzonego, przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie określonych prac porządkowych na rzecz szkoły. Potrzebna jest zgoda rodziców albo opiekuna oraz samego ucznia.

Przy hejcie szczególnie przydatne są dwa środki. Przeproszenie pokrzywdzonego ma sens tylko wtedy, gdy pokrzywdzony go chce i gdy odbywa się w formie, którą sam zaakceptuje. Przywrócenie stanu poprzedniego oznacza w praktyce usunięcie wpisów, grafik i konta oraz sprostowanie nieprawdy tam, gdzie się rozeszła.

Zastosowanie takiego środka nie wyłącza kary określonej w statucie. Przepisu nie stosuje się natomiast, gdy nieletni dopuścił się czynu wyczerpującego znamiona przestępstwa ściganego z urzędu. Wtedy szkoła ma obowiązek niezwłocznie zawiadomić sąd rodzinny lub Policję (art. 4 ust. 3). O tym, jak wygląda odpowiedzialność nieletnich poza szkołą, piszemy we wpisie Nic mu nie zrobią, bo jest nieletni - mit, który chroni sprawców hejtu.

Jak zastosować karę, żeby była zgodna z prawem i miała sens?

Kara, która upada przy pierwszym odwołaniu, szkodzi wszystkim. Pokrzywdzony słyszy, że szkoła nie potrafiła go obronić, a sprawca uczy się, że wystarczy znaleźć błąd formalny.

1. Najpierw zadbajcie o osobę pokrzywdzoną i zabezpieczcie materiał. Zrzuty ekranu z nazwą konta, datą i adresem są podstawą każdej dalszej decyzji.
2. Ustalcie fakty. Kto napisał, kto udostępnił, kto tylko widział. Każda z tych ról wymaga innej reakcji.
3. Wysłuchajcie ucznia, którego dotyczy podejrzenie, zanim zapadnie decyzja. Zapiszcie jego wyjaśnienia.
4. Poinformujcie rodziców obu stron, osobno. Nie przekazujcie im danych drugiego dziecka ponad to, co konieczne.
5. Dobierzcie karę z katalogu statutowego do wagi czynu, wieku ucznia, powtarzalności i jego postawy po zdarzeniu.
6. Przekażcie decyzję na piśmie z uzasadnieniem i pouczeniem o trybie odwołania ze statutu.
7. Zaplanujcie pracę wychowawczą i sprawdźcie po kilku tygodniach, czy hejt ustał.

Jak przygotować rozmowę z rodzicami ucznia, opisuje wpis Szkoła wzywa Was, bo dziecko hejtowało. Jak przygotować się do rozmowy z dyrekcją? O tym, co wolno powiedzieć rodzicom pokrzywdzonego o ukaranym uczniu, przeczytacie we wpisie Rodzice domagają się nazwiska sprawcy hejtu. Czy szkoła może je ujawnić?

Wzór pisemnej informacji o karze

Poniższy tekst można dostosować do zapisów własnego statutu.

Informacja o zastosowaniu kary statutowej
Na podstawie § [numer] statutu [nazwa szkoły] udzielam uczniowi [imię i nazwisko, klasa] nagany dyrektora szkoły.
Uzasadnienie: w dniach [daty] uczeń opublikował w [nazwa komunikatora lub serwisu] wpisy obrażające innego ucznia szkoły, czym naruszył obowiązek właściwego zachowania wobec pozostałych uczniów określony w § [numer] statutu. Ustalenia oparto na zabezpieczonych zrzutach ekranu oraz wyjaśnieniach ucznia złożonych w dniu [data].
Przy wyborze kary wzięto pod uwagę [np. powtarzalność, usunięcie wpisów, przeproszenie].
Pouczenie: od kary przysługuje odwołanie do [organ wskazany w statucie] w terminie [termin ze statutu] od dnia otrzymania niniejszej informacji.
[data, podpis dyrektora]

Co sprawdzić we własnym statucie

Czy hejt jest nazwany.
Obowiązki ucznia powinny obejmować zakaz krzywdzenia innych z użyciem telefonu i internetu, w tym publikowania cudzego wizerunku bez zgody. Gotowe sformułowania znajdziecie we wpisie Zakaz nagrywania i fotografowania w szkole - wzór zapisów do statutu i regulaminu.

Czy kary są stopniowalne.
Katalog z dwiema pozycjami, upomnieniem i skreśleniem, nie pozwala reagować proporcjonalnie.

Czy tryb odwołania jest kompletny.
Statut powinien wskazywać, do kogo, w jakim terminie i w jakiej formie uczeń lub rodzice składają odwołanie oraz w jakim czasie dostaną odpowiedź.

Czy przypadki skreślenia i przeniesienia są konkretne.
Im dokładniej opisane, tym mniejsze ryzyko uchylenia decyzji.

Kara to nie wszystko: co jeszcze powinno się wydarzyć?

W badaniu Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę z przełomu 2025 i 2026 roku przemoc rówieśniczą zgłosiło komuś w szkole 35% uczniów, najczęściej wychowawcy (64% zgłaszających). Tylko 33% zgłaszających zostało wysłuchanych i otrzymało próbę pomocy, a w 30% przypadków odbyła się rozmowa z osobą stosującą przemoc. Niemal jedna trzecia (32%) spotkała się z brakiem reakcji.

Te liczby pokazują, że głównym problemem szkół nie jest zbyt łagodny katalog kar, lecz brak jakiejkolwiek reakcji. Sama nagana niczego nie naprawia, jeśli pokrzywdzony nadal boi się wejść do klasy.

Obok kary potrzebne są: plan bezpieczeństwa dla pokrzywdzonego, usunięcie treści z sieci, rozmowa z klasą o tym, co się stało, oraz praca z autorem. Jak ułożyć kontrakt i zadośćuczynienie, opisujemy we wpisie Praca z uczniem, który hejtował. Kontrakt, zadośćuczynienie i monitorowanie zachowania.

Ograniczenia przytoczonych danych

Badanie Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę objęło uczniów szkół, które same zgłosiły się do programu profilaktycznego, więc próba nie była losowa. Badanie NASK opiera się na deklaracjach nastolatków w ankiecie internetowej. Oba mierzą doświadczenia uczniów, a nie decyzje dyrektorów. Nie mówią, ile kar wymierzono ani czy były skuteczne.

Tekst opisuje stan prawny na październik 2026 r. i nie zastępuje porady prawnika. Przy skreśleniu, przeniesieniu i sporach o odwołanie warto skonsultować dokumenty z radcą prawnym lub organem prowadzącym.

Podsumowanie: kara ma wynikać ze statutu i służyć naprawie

Szkoła może karać za hejt w internecie, jeśli narusza on obowiązki ucznia zapisane w statucie. Ma do dyspozycji upomnienie, naganę, zawieszenie przywilejów, a w najpoważniejszych sprawach wniosek o przeniesienie albo skreślenie z listy uczniów. Osobną konsekwencją jest ocena zachowania.

Nie wolno sięgać po kary spoza statutu, poniżające, pieniężne, zbiorowe ani po obniżanie stopni z przedmiotów. Każda kara wymaga wysłuchania ucznia, uzasadnienia i pouczenia o odwołaniu.

Dobrze przeprowadzona sprawa kończy się tym, że hejt ustaje, pokrzywdzony czuje się w szkole bezpiecznie, a autor rozumie, co zrobił, i ma szansę to naprawić.

Gdzie szukać pomocy?

Fundacja Usuwanie Hejtu.
Pomagamy przygotować zgłoszenia do serwisów i prowadzimy je do końca, pomagamy zabezpieczyć materiał oraz kierujemy do prawnika lub psychologa. Nie ustalamy tożsamości autorów poza drogą prawną i nie zastępujemy prawnika. Telefon: 222 900 142, e-mail: biuro@usuwaniehejtu.pl. Działania Fundacji można wesprzeć darowizną na stronie usuwaniehejtu.pl.

Kuratorium oświaty.
Rozpatruje odwołania od decyzji o skreśleniu, wnioski o przeniesienie ucznia i skargi dotyczące nadzoru pedagogicznego. Dane wszystkich kuratoriów znajdują się na stronie Ministerstwa Edukacji Narodowej.

Telefony pomocowe.
116 111 to telefon zaufania dla dzieci i młodzieży. 800 100 100 to telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawach bezpieczeństwa dzieci. 116 123 to telefon dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym. W razie zagrożenia życia dzwońcie pod 112.

Sprawy dzieci zawsze prowadzi dorosły: rodzic, opiekun, wychowawca albo pedagog.

Najczęściej zadawane pytania

1. Czy szkoła może ukarać ucznia za wpis opublikowany w weekend z domu?
Może, jeśli wpis dotyczy uczniów lub pracowników szkoły i narusza obowiązki zapisane w statucie. Ocena zachowania obejmuje także zachowanie poza szkołą. Szkoła powinna umieć wskazać związek sprawy ze społecznością szkolną.

2. Czy za hejt można dostać ocenę naganną zachowania?
Tak, jeżeli pozwalają na to kryteria oceniania zapisane w statucie. Ocenę ustala wychowawca po zasięgnięciu opinii nauczycieli, klasy i samego ucznia. Naganne zachowanie nie blokuje promocji do następnej klasy.

3. Czy nauczyciel może obniżyć ocenę z przedmiotu za hejt?
Nie. Stopnie z przedmiotów dotyczą wiadomości i umiejętności, a ustawa o systemie oświaty stanowi, że ocena zachowania nie wpływa na oceny z zajęć edukacyjnych. Zachowanie ocenia się osobno.

4. Czy ucznia szkoły podstawowej można usunąć ze szkoły?
Nie można go skreślić z listy uczniów, bo obejmuje go obowiązek szkolny. W uzasadnionych przypadkach dyrektor może wystąpić do kuratora oświaty o przeniesienie do innej szkoły. Decyzję podejmuje kurator.

5. Kto decyduje o skreśleniu ucznia liceum lub technikum?
Dyrektor, w drodze decyzji administracyjnej, ale dopiero po uchwale rady pedagogicznej i zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego. Przypadek musi być wymieniony w statucie. Od decyzji można odwołać się do kuratora oświaty.

6. Ile czasu jest na odwołanie od skreślenia z listy uczniów?
Czternaście dni od dnia doręczenia decyzji. Odwołanie składa się do kuratora oświaty za pośrednictwem dyrektora szkoły. Złożenie go w terminie co do zasady wstrzymuje wykonanie decyzji.

7. Jak odwołać się od nagany albo upomnienia?
W trybie opisanym w statucie szkoły, bo to statut ma określać sposób odwoływania się od kary. Sprawdźcie, do kogo i w jakim terminie składa się pismo. Jeśli statut tego nie reguluje, warto zwrócić na to uwagę dyrektorowi i organowi nadzoru.

8. Czy szkoła może ukarać całą klasę, gdy nie wiadomo, kto pisał?
Nie powinna. Kara dotyka wtedy osób, które nic nie zrobiły, często także pokrzywdzonego. Zamiast tego szkoła może przeprowadzić zajęcia z klasą, zabezpieczyć materiał i zgłosić treść do serwisu.

9. Czy dyrektor może nakazać uczniowi przeproszenie pokrzywdzonego?
Przeproszenie jest środkiem oddziaływania wychowawczego, który wymaga zgody rodziców albo opiekuna oraz samego ucznia. Warto też wcześniej zapytać pokrzywdzonego, czy chce przeprosin i w jakiej formie. Wymuszone przeprosiny przed klasą rzadko pomagają.

10. Czy kara w szkole zamyka drogę do sądu rodzinnego lub Policji?
Nie. Kara statutowa i postępowanie w sprawie nieletniego to dwie odrębne ścieżki. Przy czynach ściganych z urzędu szkoła ma obowiązek zawiadomić sąd rodzinny lub Policję niezależnie od własnej reakcji.

11. Czy nauczyciel może przejrzeć telefon ucznia, żeby znaleźć dowody?
Nie ma do tego uprawnień. Dowody zabezpiecza się zrzutami ekranu przekazanymi przez pokrzywdzonego lub świadków. Jeśli potrzebny jest dostęp do urządzenia, zajmują się tym uprawnione organy.

12. Czy szkoła niepubliczna może mieć inne zasady karania?
Tak, działa na podstawie statutu nadanego przez osobę prowadzącą i może inaczej ułożyć katalog kar oraz tryb. Także tam statut musi wskazywać przypadki skreślenia z listy uczniów, a kara nie może naruszać godności ucznia.

13. Czy rodzice pokrzywdzonego dowiedzą się, jaką karę dostał sprawca?
Szkoła powinna poinformować ich, że zareagowała i jakie działania chronią ich dziecko. Szczegóły kary innego ucznia są jego danymi i szkoła przekazuje je bardzo ostrożnie. Najważniejsza jest informacja, co zmieni się w codziennym funkcjonowaniu klasy.

Źródła

• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, tekst ujednolicony (art. 35, 51, 68, 70, 98, 98b, 99)
• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, tekst ujednolicony (art. 44b, 44f, 44h, 44n)
• Kancelaria Sejmu, 2023: Rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych, tekst jednolity (Dz.U. 2023 poz. 2572)
• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, tekst ujednolicony (art. 4)
• Kancelaria Sejmu, 2025: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, tekst ujednolicony (art. 10, 107, 129, 130)
• Kancelaria Sejmu, 1991: Konwencja o prawach dziecka (Dz.U. 1991 nr 120 poz. 526), art. 28 ust. 2
• Kancelaria Sejmu, 1997: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, tekst ujednolicony (art. 40, 70)
• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe (Dz.U. 2026 poz. 1036)
• Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, 2026: Rówieśnicy. Raport o przemocy rówieśniczej 2026 (badanie od listopada 2025 r. do lutego 2026 r.)
• NASK - Państwowy Instytut Badawczy, 2025: Nastolatki. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców (badanie z jesieni 2024 r.)
• Ministerstwo Edukacji Narodowej, 2026: Kuratoria oświaty - dane kontaktowe
• Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, 2026: 116 111 - telefon zaufania dla dzieci i młodzieży
• Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, 2026: 800 100 100 - telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawie bezpieczeństwa dzieci

A jak to wygląda w Waszej szkole? Napiszcie w komentarzu

Która kara ze statutu rzeczywiście zatrzymała hejt w Waszej szkole, a która okazała się tylko formalnością? Czy przy zmianie statutu zabrakło Wam w tym tekście jakiegoś zapisu lub wzoru pisma? Prosimy, nie podawajcie w komentarzach nazwisk ani danych innych osób, w tym uczniów i nauczycieli.