Dziecko pokrzywdzone hejtem: kto składa zawiadomienie i jak wygląda przesłuchanie małoletniego?

Gdy hejt dotyka dziecka, rodzice często pytają o dwie rzeczy. Kto ma podpisać zawiadomienie i czy dziecko będzie musiało opowiadać o wszystkim na komisariacie, przy obcych ludziach.

Odpowiedź jest spokojniejsza, niż się wydaje. W postępowaniu działacie Wy, jako przedstawiciele dziecka. Samo dziecko w wielu sprawach jest przesłuchiwane tylko raz, przez sędziego, w przyjaznym pokoju i w obecności psychologa.

W skrócie

• Prawa małoletniego pokrzywdzonego wykonuje przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której stałą pieczą dziecko pozostaje. Każde z rodziców z pełną władzą rodzicielską może działać samodzielnie.
• Groźby, uporczywe nękanie i podszywanie się są ścigane na wniosek. Wniosek o ściganie składa w imieniu dziecka rodzic, najlepiej od razu w zawiadomieniu.
• Dziecko, które nie ukończyło 15 lat, w sprawach o groźby i nękanie przesłuchuje sąd z udziałem biegłego psychologa, co do zasady tylko raz i najpóźniej w ciągu 14 dni od wniosku. Przesłuchanie jest nagrywane.
• Gdy żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka, na przykład dlatego, że sprawcą jest jedno z nich, sąd opiekuńczy ustanawia reprezentanta dziecka. Dawniej mówiło się o kuratorze procesowym.
• W badaniu NASK Nastolatki 3.0 z 2022 roku tylko 3,3% nastolatków, którzy doświadczyli przemocy w sieci, powiadomiło policję lub prokuraturę, a 38,5% nie zrobiło nic i nikomu nie powiedziało.

Kto składa zawiadomienie, gdy pokrzywdzone jest dziecko?

Zawiadomić o przestępstwie może każdy, także nastolatek, nauczyciel czy sąsiad. Czym innym jest jednak wykonywanie praw pokrzywdzonego w postępowaniu. Tu przepisy są jednoznaczne.

Rodzic jako przedstawiciel ustawowy

Zgodnie z art. 51 § 2 Kodeksu postępowania karnego, jeżeli pokrzywdzonym jest małoletni, jego prawa wykonuje przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której stałą pieczą pokrzywdzony pozostaje. Małoletni to osoba, która nie ukończyła 18 lat.

Przedstawicielami ustawowymi są rodzice, którym przysługuje władza rodzicielska. Artykuł 98 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że każde z nich może działać samodzielnie. Na komisariat nie musicie więc iść we dwoje.

W praktyce oznacza to, że rodzic:
składa zawiadomienie i wniosek o ściganie, podpisuje protokół, odbiera pisma, składa wnioski dowodowe, wnosi zażalenia i może ustanowić dla dziecka pełnomocnika.

Gdy rodzice mają różne zdania.
O istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a przy braku porozumienia decyduje sąd opiekuńczy. Jeżeli spieracie się, czy w ogóle zgłaszać sprawę, najpierw porozmawiajcie z prawnikiem. Wniosku o ściganie nie da się złożyć drugi raz po jego cofnięciu.

Opiekun prawny, rodzina zastępcza, dziadkowie

Jeżeli dziecko ma opiekuna prawnego, to on jest przedstawicielem ustawowym. Przepis wymienia też osobę, pod której stałą pieczą dziecko pozostaje. Może to być na przykład rodzic zastępczy albo babcia, która na co dzień wychowuje wnuka.

Weźcie ze sobą dokument, który to potwierdza: postanowienie sądu o ustanowieniu opieki albo o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej. Rodzicom wystarcza dowód osobisty, a dane dziecka podają z pamięci lub z jego legitymacji.

Czy nastolatek może zgłosić sprawę sam?

Może powiadomić policję o tym, co się stało. Nie złoży jednak skutecznie wniosku o ściganie ani nie będzie sam wykonywał praw strony. Policja i tak wezwie rodzica lub opiekuna. Dlatego lepiej od początku działać razem.

Po ukończeniu 18 lat pokrzywdzony działa już samodzielnie. Jeżeli sprawa trwa, to on podpisuje kolejne pisma i decyduje o dalszych krokach.

A szkoła?

Szkoła nie zastępuje rodzica w postępowaniu, ale ma własne obowiązki. Artykuł 304 § 2 Kodeksu postępowania karnego nakłada na instytucje państwowe i samorządowe obowiązek niezwłocznego zawiadomienia prokuratora lub policji o przestępstwie ściganym z urzędu, o którym dowiedziały się w związku ze swoją działalnością. Podobny obowiązek wobec czynów nieletnich uczniów przewiduje art. 4 ust. 3 ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich.

Zawiadomienie szkoły nie zamyka Wam drogi. Możecie złożyć własne, z wnioskiem o ściganie, i poprosić o połączenie spraw.

Zawiadomienie, wniosek o ściganie czy prywatny akt oskarżenia?

To, co musi zrobić rodzic, zależy od rodzaju czynu. Część zachowań w sieci policja ściga dopiero po wniosku pokrzywdzonego. Inne wymagają własnego aktu oskarżenia. Tabela pokazuje najczęstsze sytuacje.

Zachowanie	Przepis Kodeksu karnego	Tryb ścigania	Co składa rodzic
Groźba popełnienia przestępstwa na szkodę dziecka lub jego bliskich	art. 190	na wniosek pokrzywdzonego	zawiadomienie z wnioskiem o ściganie
Uporczywe nękanie	art. 190a § 1	na wniosek pokrzywdzonego	zawiadomienie z wnioskiem o ściganie
Podszywanie się, na przykład fałszywe konto ze zdjęciem dziecka	art. 190a § 2	na wniosek pokrzywdzonego	zawiadomienie z wnioskiem o ściganie
Rozpowszechnianie wizerunku nagiej osoby bez jej zgody	art. 191a	na wniosek pokrzywdzonego	zawiadomienie z wnioskiem o ściganie
Zniesławienie, czyli pomówienie	art. 212	oskarżenie prywatne	prywatny akt oskarżenia albo skargę za pośrednictwem policji
Zniewaga	art. 216	oskarżenie prywatne	prywatny akt oskarżenia albo skargę za pośrednictwem policji

Źródło: Kodeks karny, tekst jednolity z 2025 roku. Tabela dotyczy dorosłych sprawców; o sprawcach nieletnich piszemy niżej.

Nie musicie sami dobierać przepisu. Opiszcie fakty, a kwalifikację prawną ustali policja lub prokurator. Jeżeli treści mają charakter seksualny albo dotyczą nagich zdjęć osoby małoletniej, w grę wchodzą surowsze przepisy ścigane z urzędu. Wtedy zgłoście sprawę od razu.

Wniosek o ściganie: jedno zdanie, które uruchamia postępowanie

W sprawach ściganych na wniosek samo opisanie zdarzenia nie wystarcza. Potrzebne jest wyraźne oświadczenie, że żądacie ścigania. Po złożeniu wniosku postępowanie toczy się już z urzędu, co wynika z art. 12 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Wniosek można wpisać do protokołu przyjęcia zawiadomienia albo złożyć na piśmie. Wystarczy takie zdanie:

Wzór.
„Działając jako przedstawiciel ustawowy małoletniej córki [imię i nazwisko, data urodzenia], składam wniosek o ściganie i ukaranie sprawcy opisanego czynu.”

Wniosek można cofnąć tylko za zgodą prokuratora, a przed sądem za zgodą sądu. Ponowne złożenie cofniętego wniosku jest niedopuszczalne. Nie wycofujcie go więc pod wpływem chwili ani nacisków rodziny sprawcy.

Więcej o samym nękaniu i o tym, kiedy natrętne wiadomości stają się przestępstwem, znajdziecie w tekście o stalkingu w internecie.

Zniewaga i zniesławienie: oskarżenie prywatne w imieniu dziecka

Wyzwiska i pomówienia są ścigane z oskarżenia prywatnego. Akt oskarżenia wnosi wtedy rodzic w imieniu dziecka, a do pisma dołącza dowód uiszczenia zryczałtowanej opłaty. Jej aktualną wysokość poda sąd rejonowy.

Są dwie rzeczy, które ułatwiają tę drogę. Po pierwsze, art. 488 § 1 Kodeksu postępowania karnego pozwala złożyć skargę ustnie lub pisemnie na policji. Policja w razie potrzeby zabezpiecza dowody i przesyła skargę do sądu. Po drugie, zgodnie z art. 60 § 1 prokurator może wszcząć postępowanie albo do niego wstąpić, jeżeli wymaga tego interes społeczny. Gdy pokrzywdzone jest dziecko, warto o to wyraźnie wnieść i uzasadnić wniosek wiekiem dziecka oraz skalą publikacji.

Pilnujcie terminu. Karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od chwili, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy, i nie później niż po 3 latach od czynu. Tak stanowi art. 101 § 2 Kodeksu karnego. Różnice między tymi dwoma czynami opisaliśmy w tekście zniesławienie a zniewaga w internecie.

Gdy sprawcą jest rówieśnik

W szkolnym hejcie autorem jest zwykle inny uczeń. Jeżeli w chwili czynu miał ukończone 13 lat, a nie miał 17, sprawą zajmuje się sąd rodzinny na podstawie ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Wobec młodszych dzieci, które ukończyły 10 lat, sąd może prowadzić postępowanie o demoralizację.

Dla rodzica pokrzywdzonego dziecka ważne są trzy zasady z tej ustawy:

• zawiadomienie składa się na policji albo bezpośrednio w sądzie rodzinnym,
• przy czynach ściganych na wniosek sąd rodzinny wszczyna postępowanie po złożeniu wniosku (art. 54 ust. 1),
• przy zniewadze i zniesławieniu nie wnosi się prywatnego aktu oskarżenia; sąd rodzinny wszczyna postępowanie, jeżeli wymaga tego interes społeczny, względy wychowawcze lub ochrona pokrzywdzonego (art. 54 ust. 2).

Prawa małoletniego pokrzywdzonego także tu wykonuje przedstawiciel ustawowy. O tym, jakie środki sąd może zastosować wobec młodego sprawcy, piszemy w tekście „Nic mu nie zrobią, bo jest nieletni”.

Jak złożyć zawiadomienie krok po kroku?

Zawiadomienie można złożyć ustnie do protokołu w dowolnej jednostce policji albo wysłać na piśmie do policji lub prokuratury. Pismo ma tę zaletę, że dziecko nie musi być przy tym obecne, a Wy spokojnie układacie fakty w domu.

1. Zabezpieczcie materiał. Zrzuty ekranu z nazwą konta, datą i adresem, zapisane linki, kopie wiadomości. Zróbcie to przed zgłoszeniem treści do serwisu. Szczegóły opisaliśmy w tekście o tym, jak zabezpieczyć dowody hejtu w internecie.
2. Spiszcie krótką chronologię. Co, kiedy, gdzie i przez kogo zostało opublikowane lub wysłane. Jedna strona wystarczy.
3. Opiszcie skutki. Lęk przed szkołą, kłopoty ze snem, wizyty u psychologa. Przy nękaniu ma to znaczenie dla oceny czynu.
4. Wskażcie świadków i możliwego autora, jeżeli go znacie. Jeżeli nie, napiszcie, że sprawca jest nieznany. Ustalenie go należy do organów ścigania.
5. Dopiszcie wniosek o ściganie i podpiszcie pismo jako przedstawiciel ustawowy.
6. Poproście o potwierdzenie. Przy wizycie osobistej o kopię protokołu, przy wysyłce zachowajcie dowód nadania.

Wzór początku pisma.
„Ja, [imię i nazwisko], działając jako matka i przedstawiciel ustawowy małoletniego [imię i nazwisko, data urodzenia], zawiadamiam o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na jego szkodę. Od [data] do [data] na koncie [nazwa] w serwisie [nazwa] publikowano [krótki opis]. Dowody w załączeniu. Składam wniosek o ściganie sprawcy. Wnoszę o przesłuchanie syna w warunkach przewidzianych dla małoletnich pokrzywdzonych i z udziałem psychologa.”

Jeżeli dziecko ma mniej niż 15 lat, a sprawa dotyczy gróźb lub nękania, policjant przyjmujący zawiadomienie nie powinien go szczegółowo przesłuchiwać. Od tego jest jedno przesłuchanie przed sądem. Możecie o tym uprzejmie przypomnieć.

Jak wygląda przesłuchanie małoletniego pokrzywdzonego?

Przepisy przewidują dla dzieci osobny, chroniący tryb. Opisują go art. 185a i następne Kodeksu postępowania karnego oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 września 2024 roku o sposobie przygotowania i przeprowadzenia takich przesłuchań.

Kiedy dziecko trafia do przyjaznego pokoju przesłuchań?

Tryb z art. 185a stosuje się w sprawach o przestępstwa popełnione z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej oraz o przestępstwa z trzech rozdziałów Kodeksu karnego: przeciwko wolności, przeciwko wolności seksualnej i obyczajności oraz przeciwko rodzinie i opiece. Do pierwszego z nich należą groźba karalna, uporczywe nękanie, podszywanie się i rozpowszechnianie nagiego wizerunku.

Dziecko, które nie ukończyło 15 lat.
Przesłuchuje się je tylko wtedy, gdy zeznania mogą mieć istotne znaczenie dla sprawy, i tylko raz. Wyjątkiem są nowe, istotne okoliczności albo wniosek oskarżonego, który przy pierwszym przesłuchaniu nie miał obrońcy.

Nastolatek, który ukończył 15 lat.
Jest przesłuchiwany w tych samych warunkach, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że inne warunki mogłyby źle wpłynąć na jego stan psychiczny (art. 185a § 4). Warto o to wnieść i dołączyć na przykład opinię psychologa.

Kto prowadzi przesłuchanie i kto jest w pokoju?

Przesłuchanie prowadzi sąd, czyli sędzia, na posiedzeniu z udziałem biegłego psychologa. Powinno się odbyć niezwłocznie, nie później niż w ciągu 14 dni od wpływu wniosku do sądu. Psycholog powinien być osobą płci wskazanej przez dziecko, chyba że utrudniałoby to postępowanie.

W pokoju z dzieckiem są sędzia i psycholog. Prokurator, obrońca i pełnomocnik pokrzywdzonego mają prawo wziąć udział w czynności, ale przebywają w osobnym pokoju technicznym. Widzą i słyszą przebieg rozmowy przez lustro obserwacyjne albo na ekranie, a pytania przekazują sędziemu. Podejrzanego w pokoju z dzieckiem nie ma.

Jak urządzony jest pokój?

Rozporządzenie opisuje go dość dokładnie. Pokój ma być wyciszony, w jasnych i stonowanych barwach, z meblami dla dorosłych i dla dzieci oraz miękką wykładziną. Są w nim kredki, papier i przedmioty, które pomagają obniżyć napięcie. Sędzia i pozostali uczestnicy nie zakładają strojów urzędowych, a sędzia nie dyktuje zeznań do protokołu.

Jeżeli warunki budynku na to pozwalają, do pokoju prowadzi osobne wejście albo droga, na której dziecko nie spotka oskarżonych ani zatrzymanych. Taki pokój może się znajdować w sądzie, ale też w prokuraturze, na policji albo w organizacji pomagającej dzieciom.

Jak przebiega samo spotkanie?

1. Psycholog pyta rodzica o samopoczucie dziecka w tym dniu.
2. Psycholog rozmawia wstępnie z dzieckiem, pokazuje pokój i wyjaśnia, co będzie się działo.
3. Sędzia tłumaczy prostymi słowami, kim są obecne osoby, i informuje, że rozmowa jest nagrywana.
4. Dziecko najpierw opowiada swobodnie, potem odpowiada na pytania. Nie zadaje się pytań z przeczeniem ani kilku pytań naraz.
5. Dziecko może powiedzieć, że nie rozumie pytania, nie pamięta albo potrzebuje przerwy.
6. Po zakończeniu psycholog pomaga dziecku się uspokoić.

Nagranie obrazu i dźwięku jest obowiązkowe. Na rozprawie odtwarza się je zamiast wzywać dziecko do sali sądowej.

Czy rodzic może być przy przesłuchaniu?

Rodzic albo wskazana przez dziecko osoba pełnoletnia ma prawo być obecna, jeżeli nie ogranicza to swobody wypowiedzi dziecka. Decyduje sędzia, po rozmowie z dzieckiem i w razie potrzeby z psychologiem.

Nie traktujcie prośby o pozostanie w poczekalni jako braku zaufania. Dzieci często pomijają przy rodzicach najtrudniejsze szczegóły, bo nie chcą ich zmartwić albo się wstydzą. Sąd wskaże Wam miejsce oczekiwania i przewidywany czas, a dziecko będzie wiedziało, gdzie jesteście.

A jeśli sprawa dotyczy zniewagi albo zniesławienia?

Te czyny nie należą do katalogu z art. 185a, więc szczególny tryb nie jest obowiązkowy. Nadal obowiązują jednak zasady ochronne. Zgodnie z art. 171 § 3 Kodeksu postępowania karnego czynności z udziałem osoby, która nie ukończyła 18 lat, powinny w miarę możliwości odbywać się w obecności przedstawiciela ustawowego, opiekuna albo wskazanej przez nią osoby pełnoletniej.

Przed pierwszym przesłuchaniem małoletni otrzymuje też informację o jego przebiegu, napisaną zrozumiałym językiem. Między doręczeniem informacji a przesłuchaniem powinny upłynąć co najmniej 3 dni, chyba że dobro postępowania na to nie pozwala.

Przesłuchanie w sprawie przeciwko nieletniemu

Gdy sprawę prowadzi sąd rodzinny, obowiązkowy tryb jednego przesłuchania z psychologiem dotyczy węższej grupy czynów. Artykuł 28 ust. 4 ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich pozwala jednak przesłuchać w tych warunkach także innego pokrzywdzonego, jeżeli wymaga tego jego dobro. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której obecność nieletniego sprawcy mogłaby krępować dziecko albo źle wpływać na jego stan psychiczny. Wnieście o to na piśmie.

Jak przygotować dziecko do przesłuchania?

Przygotowanie polega na oswojeniu sytuacji, a nie na ćwiczeniu odpowiedzi.

Powiedzcie, po co jest to spotkanie.
Sędzia chce usłyszeć od dziecka, co się wydarzyło, żeby móc zająć się sprawą. Nikt nie będzie go oceniał ani sprawdzał.

Przeczytajcie razem informację dla małoletnich.
Sąd doręcza ją przed przesłuchaniem, co najmniej 3 dni wcześniej. Jej wzór określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 13 stycznia 2025 roku. Wyjaśnia prostym językiem, kto będzie w pokoju i po co są kamery.

Obejrzyjcie pokój wcześniej.
W wezwaniu sąd podaje informację o możliwości obejrzenia pokoju i kontakt do osoby, która go pokaże. Zdjęcia pokoju bywają też na stronie internetowej sądu.

Nie ustalajcie wersji i nie powtarzajcie pytań.
Dziecko ma mówić własnymi słowami. Wielokrotne wypytywanie w domu męczy je i może obniżyć wartość zeznań. Jeśli dziecko samo chce rozmawiać, słuchajcie. Pomocne pytania znajdziecie w tekście o tym, co robić, gdy dziecko nie chce mówić o tym, co dzieje się w sieci.

Dajcie trzy proste zasady.
Mów prawdę. Jeśli czegoś nie pamiętasz albo nie wiesz, powiedz to. Jeśli nie rozumiesz pytania albo chcesz odpocząć, powiedz to sędziemu lub psychologowi.

Zaplanujcie spokojny dzień.
Bez sprawdzianu rano i bez pośpiechu po południu. Po wszystkim nie wypytujcie, co dokładnie powiedziało. Wystarczy zdanie, że dobrze, że to zrobiło.

Kiedy sąd ustanawia reprezentanta dziecka zamiast rodzica?

Rodzice często szukają hasła „kurator procesowy”. Obecnie Kodeks rodzinny i opiekuńczy posługuje się nazwą „reprezentant dziecka”. Chodzi o osobę, która wykonuje prawa dziecka w postępowaniu, gdy żadne z rodziców nie może tego robić.

Wynika to z art. 98 § 2 i 3 oraz art. 99 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka przed sądem lub innym organem w sprawie między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem ani w sprawie między dziećmi pozostającymi pod ich władzą rodzicielską.

W sprawach o hejt zdarza się to w dwóch typowych sytuacjach:

• podejrzanym jest jedno z rodziców albo jego małżonek, na przykład gdy w konflikcie okołorozwodowym ojciec lub matka publikuje poniżające treści o dziecku,
• sprawcą jest rodzeństwo pokrzywdzonego, pozostające pod władzą tych samych rodziców.

Rodzic nie musi sam składać wniosku. Zgodnie z art. 51 § 2a Kodeksu postępowania karnego sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator, występuje do sądu opiekuńczego o wyznaczenie reprezentanta dziecka niezwłocznie, nie później niż w ciągu 7 dni od zaistnienia takich okoliczności.

Kim jest reprezentant.
W postępowaniu karnym może nim być wyłącznie adwokat lub radca prawny, który zna sprawy dotyczące dzieci albo ukończył odpowiednie szkolenie. Jest umocowany do wszystkich czynności łączących się ze sprawą, także do zaskarżania orzeczeń.

Co z rodzicem, który nie jest sprawcą.
Reprezentant na wniosek tego z rodziców, które nie uczestniczy w postępowaniu, udziela informacji o jego przebiegu, jeżeli nie sprzeciwia się temu dobro dziecka. Powinien też nawiązać kontakt z dzieckiem i w zrozumiały sposób informować je o tym, co się dzieje. Nadal możecie towarzyszyć dziecku w drodze na przesłuchanie i dbać o jego wsparcie psychologiczne.

O wynagrodzeniu reprezentanta orzeka sąd lub organ, przed którym dziecko jest reprezentowane. Nie zawieracie z nim umowy tak jak z wybranym pełnomocnikiem.

Ile takich spraw trafia na policję? Co mówią dane

Badanie NASK Nastolatki 3.0, zrealizowane w 2022 roku wśród uczniów, pytało nastolatków, jak zareagowali na przemoc w internecie. Pomocy u rodziny lub opiekunów szukało 21,2% z nich. Organy ścigania powiadomiło 3,3%. Aż 38,5% nie zrobiło nic i nikomu o tym nie powiedziało.

Z kolei statystyki Policji pokazują, że w 2023 roku wszczęto 7107 postępowań z art. 190a Kodeksu karnego, czyli o uporczywe nękanie i podszywanie się, a stwierdzono 4491 przestępstw.

Te dane mają ograniczenia. Liczby policyjne obejmują wszystkich pokrzywdzonych, bez podziału na dorosłych i dzieci, a także nękanie poza internetem. Badanie NASK opiera się na deklaracjach uczniów i pokazuje stan z 2022 roku. Nie znaleźliśmy publicznie dostępnych, aktualnych danych urzędowych o liczbie przesłuchań dzieci w sprawach o hejt, dlatego ich tu nie podajemy.

Wniosek jest jednak czytelny: zdecydowana większość takich zdarzeń nigdy nie trafia do organów ścigania, a co piąty nastolatek zwraca się najpierw do rodziny. To od reakcji dorosłych zależy, co stanie się dalej. Szerzej piszemy o tym w tekście o tym, dlaczego większość pokrzywdzonych hejtem nie idzie na policję.

Co zrobić, gdy policja odmawia albo sprawa stoi w miejscu?

Brak informacji przez 6 tygodni.
Jeżeli w tym czasie nie dostaniecie zawiadomienia o wszczęciu albo odmowie wszczęcia postępowania, możecie wnieść zażalenie do prokuratora nadrzędnego albo sprawującego nadzór nad organem, któremu złożono zawiadomienie (art. 306 § 3 Kodeksu postępowania karnego).

Odmowa wszczęcia albo umorzenie.
Pokrzywdzonemu przysługuje zażalenie. Wnosi je rodzic w imieniu dziecka, w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia. Macie też prawo przejrzeć akta.

Informacja, że to sprawa z oskarżenia prywatnego.
Poproście o przyjęcie skargi i przesłanie jej do sądu. Osobnym pismem do prokuratora wnieście o objęcie ścigania z urzędu ze względu na interes społeczny i wiek pokrzywdzonego.

Pełnomocnik dla dziecka.
Pokrzywdzony może ustanowić pełnomocnika, którym jest adwokat lub radca prawny. Pełnomocnik bierze udział w przesłuchaniu dziecka i pilnuje terminów. Przy trudnej sytuacji materialnej można wnioskować o pełnomocnika z urzędu. Zasady opisaliśmy w tekście o zwolnieniu od kosztów sądowych i pełnomocniku z urzędu.

Równolegle działajcie poza postępowaniem karnym. Zgłoście treści w serwisie, poinformujcie szkołę i zadbajcie o wsparcie psychologiczne. Jeżeli dziecko boi się reakcji klasy, pomocny będzie tekst „Dziecko prosi: nie mów nikomu w szkole”.

Tekst opisuje stan prawny według tekstów jednolitych ustaw wskazanych w źródłach i nie zastępuje porady prawnika. W konkretnej sprawie skonsultujcie się z adwokatem lub radcą prawnym.

Podsumowanie: dziecko nie idzie przez to samo

W postępowaniu karnym dziecko nie występuje samo. Zawiadomienie, wniosek o ściganie i wszystkie pisma składa rodzic albo opiekun. Każde z rodziców może działać samodzielnie.

W sprawach o groźby i nękanie młodsze dziecko jest przesłuchiwane raz, przez sędziego, z psychologiem, w pokoju urządzonym tak, aby czuło się bezpiecznie. Starszy nastolatek może skorzystać z tych samych warunków, gdy wymaga tego jego stan psychiczny. W pozostałych sprawach ma prawo do obecności bliskiej osoby dorosłej.

Gdy rodzice nie mogą reprezentować dziecka, robi to reprezentant ustanowiony przez sąd opiekuńczy. Prawo przewiduje więc rozwiązanie także na najtrudniejsze sytuacje rodzinne. Waszym zadaniem jest zabezpieczyć materiał, złożyć pismo i być przy dziecku.

Gdzie szukać pomocy?

Fundacja Usuwanie Hejtu pomaga zabezpieczyć materiał, przygotować zgłoszenia do serwisów i prowadzi je do końca, a w razie potrzeby kieruje do prawnika lub psychologa. Nie zastępuje prawnika i nie ustala tożsamości autorów poza drogą prawną. Kontakt: 222 900 142, biuro@usuwaniehejtu.pl. Działania Fundacji można wesprzeć darowizną na stronie usuwaniehejtu.pl.

• Policja lub prokuratura - zawiadomienie z wnioskiem o ściganie, ustnie do protokołu albo na piśmie.
• Sąd rodzinny - gdy sprawcą jest osoba nieletnia.
• 116 111 - telefon zaufania dla dzieci i młodzieży.
• 800 100 100 - telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawie bezpieczeństwa dzieci.
• 116 123 - telefon dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym.
• 112 - gdy zagrożone jest życie lub zdrowie.

Najczęściej zadawane pytania

1. Czy oboje rodzice muszą podpisać zawiadomienie?
Nie. Każde z rodziców, któremu przysługuje władza rodzicielska, może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka. Przy sporze między rodzicami w istotnej sprawie dziecka rozstrzyga sąd opiekuńczy.

2. Czy dziecko musi iść z rodzicem na komisariat?
Do złożenia zawiadomienia nie jest to konieczne, zwłaszcza gdy składacie je na piśmie. Dziecko zostanie wezwane osobno na przesłuchanie, a w sprawach o groźby i nękanie dziecko poniżej 15 lat przesłuchuje sąd, a nie policjant przyjmujący zgłoszenie.

3. Ile razy dziecko będzie przesłuchiwane?
W trybie z art. 185a Kodeksu postępowania karnego co do zasady tylko raz. Ponowne przesłuchanie jest możliwe, gdy wyjdą na jaw istotne nowe okoliczności albo gdy wniesie o to oskarżony, który przy pierwszym przesłuchaniu nie miał obrońcy.

4. Czy sprawca będzie obecny przy przesłuchaniu dziecka?
W pokoju z dzieckiem są sędzia i biegły psycholog. Prawo udziału w czynności mają prokurator, obrońca i pełnomocnik pokrzywdzonego, którzy obserwują rozmowę z pokoju technicznego.

5. Czy mogę być przy dziecku w trakcie przesłuchania?
Macie do tego prawo, o ile Wasza obecność nie ogranicza swobody wypowiedzi dziecka. Ocenia to sędzia po rozmowie z dzieckiem, czasem także z psychologiem. Jeżeli zostaniecie poproszeni o pozostanie w poczekalni, dziecko będzie wiedziało, gdzie czekacie.

6. Moja córka ma 16 lat. Czy też może być przesłuchana w przyjaznym pokoju?
Tak, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że przesłuchanie w innych warunkach mogłoby źle wpłynąć na jej stan psychiczny. Warto złożyć o to wniosek i dołączyć opinię psychologa lub zaświadczenie od lekarza.

7. Czy dziecko może odmówić odpowiedzi albo poprosić o przerwę?
Może powiedzieć, że nie rozumie pytania, nie pamięta albo potrzebuje odpoczynku. Psycholog obserwuje jego reakcje i wspiera je w trakcie rozmowy, a sąd planuje czas z uwzględnieniem przerw.

8. Kim jest kurator procesowy dla dziecka?
To dawna, potoczna nazwa. Obecnie przepisy mówią o reprezentancie dziecka, którego ustanawia sąd opiekuńczy, gdy żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka. W postępowaniu karnym jest nim adwokat lub radca prawny.

9. Kto występuje o ustanowienie reprezentanta dziecka?
W sprawie karnej robi to prokurator albo sąd, nie później niż w ciągu 7 dni od zaistnienia okoliczności wyłączających reprezentację przez rodziców. Rodzic, który nie jest sprawcą, może zwrócić na to uwagę w piśmie do prokuratora.

10. Czy można wycofać wniosek o ściganie?
Tylko za zgodą prokuratora, a przed sądem za zgodą sądu. Cofniętego wniosku nie można złożyć ponownie, dlatego taką decyzję warto wcześniej omówić z prawnikiem.

11. Ile czasu mamy na oskarżenie prywatne za zniewagę lub pomówienie dziecka?
Karalność ustaje z upływem roku od dnia, w którym dowiedzieliście się, kto jest sprawcą, i nie później niż po 3 latach od czynu. Przy nieznanym autorze warto złożyć skargę na policji, która zabezpieczy dowody i przekaże sprawę do sądu.

12. Sprawcą jest kolega z klasy, który ma 14 lat. Gdzie zgłosić sprawę?
Na policji albo bezpośrednio w sądzie rodzinnym. Sprawę prowadzi sąd rodzinny według ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, a Wy nadal wykonujecie prawa pokrzywdzonego dziecka, w tym składacie wniosek o ściganie.

13. Czy szkoła może złożyć zawiadomienie zamiast nas?
Szkoła ma własny obowiązek zawiadomienia o przestępstwie ściganym z urzędu, ale nie zastępuje przedstawiciela ustawowego. Przy czynach ściganych na wniosek potrzebne jest oświadczenie rodzica lub opiekuna.

14. Co zrobić, gdy od zgłoszenia minęło kilka tygodni i nikt się nie odzywa?
Jeżeli w ciągu 6 tygodni nie dostaniecie informacji o wszczęciu albo odmowie wszczęcia postępowania, możecie wnieść zażalenie do prokuratora nadrzędnego lub nadzorującego. Wcześniej warto zapytać o numer sprawy w jednostce, w której złożono zawiadomienie.

15. W czym może pomóc Fundacja Usuwanie Hejtu?
Fundacja pomaga zabezpieczyć materiał, przygotować zgłoszenia do serwisów i doprowadzić je do końca, a w razie potrzeby kieruje do prawnika lub psychologa. Kontakt: 222 900 142, biuro@usuwaniehejtu.pl.

Źródła

• Sejm RP, 2026: Kodeks postępowania karnego, tekst jednolity (Dz.U. 2026 poz. 490)
• Sejm RP, 2025: Kodeks karny, tekst jednolity (Dz.U. 2025 poz. 383)
• Sejm RP, 2026: Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jednolity (Dz.U. 2026 poz. 236)
• Sejm RP, 2026: Ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, tekst jednolity (Dz.U. 2026 poz. 163)
• Minister Sprawiedliwości, 2024: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 września 2024 r. w sprawie sposobu przygotowania i przeprowadzenia przesłuchań w trybie art. 185a-185c oraz art. 185e k.p.k. (Dz.U. 2024 poz. 1477)
• Minister Sprawiedliwości, 2025: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 13 stycznia 2025 r. w sprawie wzorów informacji o przebiegu, sposobie i warunkach przesłuchania (Dz.U. 2025 poz. 59)
• NASK - Państwowy Instytut Badawczy, 2023: Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów
• Komenda Główna Policji, 2024: Uporczywe nękanie. Kradzież tożsamości (art. 190a) - postępowania wszczęte i przestępstwa stwierdzone 2012-2023

A jak to wyglądało u Was? Napiszcie w komentarzu

Czy przy składaniu zawiadomienia ktoś wyjaśnił Wam, że potrzebny jest osobny wniosek o ściganie? Co pomogło Waszemu dziecku przed rozmową z sędzią i psychologiem, a czego zabrakło w przygotowaniu? Prosimy, nie podawajcie w komentarzach nazwisk ani danych innych osób, także dzieci.