Samorząd uczniowski przeciw hejtowi. Dziesięć działań do przeprowadzenia w jednym roku

Samorząd uczniowski ma w sprawie hejtu więcej do zrobienia, niż zwykle się zakłada. Nie prowadzi dochodzeń i nikogo nie karze, ale może zmienić to, co w szkole uchodzi za normalne. A właśnie od tego zależy, czy ktoś dopisze kolejny przykry komentarz, czy napisze „dajcie spokój”.

Poniżej znajdziecie dziesięć działań, które mieszczą się w ustawowych uprawnieniach samorządu i dają się rozłożyć na jeden rok szkolny. Przy każdym podajemy, ile pracy wymaga, na co potrzebne są pieniądze i gdzie konieczny jest dorosły.

W skrócie

• Samorząd tworzą wszyscy uczniowie szkoły, a jego organy mogą składać dyrektorowi i radzie pedagogicznej wnioski i opinie we wszystkich sprawach szkoły. Wynika to z art. 85 ustawy Prawo oświatowe.
• W badaniu NASK „Nastolatki” z 2024 r. 47% uczniów, którzy doświadczyli przemocy w internecie, nic nie zrobiło i nikomu o tym nie powiedziało. Do nauczycieli zgłosiło się 4%, a do przyjaciół i znajomych 19%.
• Rówieśnicy są więc pierwszym adresem. Dlatego samorząd najwięcej zdziała tam, gdzie chodzi o zwyczaje, informację i głos uczniów, a nie o rozstrzyganie konkretnych spraw.
• Sześć z dziesięciu działań nie wymaga żadnych wydatków, a dwa kolejne da się przeprowadzić bez nich. Reszta to koszt papieru, druku i drobnych materiałów, o które można wystąpić do rady rodziców.
• Od 1 września 2026 r. dyrektor musi zasięgnąć opinii samorządu, zanim zorganizuje miejsce przechowywania telefonów. Szkoły mają czas na dostosowanie statutów do 31 grudnia 2026 r.
• Samorząd nie ustala sprawców, nie czyta cudzych wiadomości i nie prowadzi rozmów „wyjaśniających”. Konkretne zdarzenia zawsze trafiają do dorosłych.

Co samorząd uczniowski może zrobić w sprawie hejtu?

Zacznijmy od podstawy prawnej, bo od niej zależy, co wolno zaplanować. Samorządowi poświęcony jest art. 85 ustawy Prawo oświatowe. Korzystaliśmy z tekstu ujednoliconego Kancelarii Sejmu według stanu na 16 września 2026 r.

Uprawnienia, na których opiera się ten plan

Wnioski i opinie.
Samorząd może przedstawiać radzie szkoły, radzie pedagogicznej i dyrektorowi wnioski i opinie we wszystkich sprawach szkoły, w szczególności dotyczących praw uczniów. Bezpieczeństwo w klasie i w grupach klasowych jest taką sprawą.

Gazeta szkolna.
Ustawa wymienia prawo do redagowania i wydawania gazety szkolnej. Dziś obejmuje to w praktyce także gazetkę ścienną, radiowęzeł i kanały prowadzone przez samorząd.

Działalność kulturalna i oświatowa.
Samorząd ma prawo organizować działalność kulturalną, oświatową, sportową i rozrywkową w porozumieniu z dyrektorem. Tu mieszczą się akcje, tygodnie tematyczne i konkursy.

Wolontariat.
W porozumieniu z dyrektorem samorząd może podejmować działania z zakresu wolontariatu i wyłonić ze swojego składu radę wolontariatu. To podstawa dla zajęć prowadzonych przez starszych uczniów i dla opiekunów koleżeńskich.

Wybór opiekuna.
Uczniowie mają prawo wyboru nauczyciela pełniącego rolę opiekuna samorządu. Przy temacie hejtu opiekun jest niezbędny: pilnuje, żeby żadna akcja nie zamieniła się w szukanie winnych.

Dlaczego właśnie samorząd?

Dane pokazują, że dorośli dowiadują się o przemocy w sieci późno albo wcale. W badaniu NASK „Nastolatki”, przeprowadzonym jesienią 2024 r. wśród ponad 3,6 tys. uczniów klas 7-8 i klas 1-2 szkół ponadpodstawowych ze 160 szkół, wyzywania w internecie doświadczyło 29% badanych, ośmieszania 19%, a poniżania 18%.

Uczniów, którzy czegoś takiego doświadczyli, zapytano o reakcję. Odpowiedzi układają się w wyraźny wzór: najpierw nikt, potem rówieśnicy, na końcu szkoła.

Reakcja ucznia po doświadczeniu przemocy w internecie	Odsetek odpowiedzi
Nic nie zrobiłem(am), nikomu nic nie powiedziałem(am)	47%
Szukałem(am) pomocy u przyjaciół i znajomych	19%
Szukałem(am) pomocy u rodziny lub opiekunów prawnych	15%
Zgłosiłem(am) problem w serwisie, w którym doszło do zdarzenia	11%
Zgłosiłem(am) problem do psychologa lub pedagoga szkolnego	5%
Zgłosiłem(am) problem nauczycielom	4%

Źródło: NASK, „Nastolatki. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców”, badanie z 2024 r., pytanie wielokrotnego wyboru, odpowiedzi 1439 uczniów, którzy doświadczyli przemocy internetowej.

Skala problemu nie jest polską osobliwością. Według Biura Regionalnego WHO dla Europy w badaniu HBSC z lat 2021/2022, obejmującym ponad 279 tys. uczniów w wieku 11, 13 i 15 lat z 44 krajów i regionów, cyberprzemocy doświadczyło około 15% badanych, czyli mniej więcej co szósty.

Wniosek dla samorządu jest prosty. Skoro uczeń najpierw milczy, a potem mówi koledze, to koledzy powinni wiedzieć, co odpowiedzieć i dokąd go zaprowadzić. Tego nie załatwi żaden regulamin pisany przez dorosłych.

Czego samorząd nie powinien robić?

Granica jest ważniejsza niż lista pomysłów. Samorząd zajmuje się zasadami, informacją i klimatem w szkole. Konkretnymi zdarzeniami zajmują się wychowawca, pedagog, psycholog i dyrektor.

Żadnych dochodzeń.
Nie ustalajcie, kto prowadzi anonimowe konto ani kto napisał komentarz. Pomyłka krzywdzi niewinną osobę, a szkoła i tak nie może oprzeć się na ustaleniach uczniów.

Żadnych sądów koleżeńskich.
Samorząd nie wzywa nikogo na rozmowę, nie głosuje nad winą i nie ogłasza nazwisk. Publiczne napiętnowanie to kolejna forma przemocy, nawet jeśli intencje są dobre.

Żadnego zbierania cudzych wiadomości.
Nie proście uczniów o przesyłanie zrzutów ekranu do przewodniczącego ani o pokazywanie telefonów. Materiał dotyczący konkretnej osoby przekazuje się dorosłemu, a nie dalej po szkole.

Żadnych mediacji bez przygotowania i bez dorosłych.
Rozmowa pojednawcza po nękaniu bywa szkodliwa dla osoby pokrzywdzonej. Kiedy ma sens, a kiedy nie wolno jej proponować, opisaliśmy w tekście o mediacjach rówieśniczych po hejcie.

Jeśli członek samorządu dowie się o konkretnej sprawie, robi to samo, co każdy uczeń: wspiera osobę, której to dotyczy, i idzie z nią albo za jej zgodą do zaufanego dorosłego. Jak to zrobić taktownie, pokazujemy w tekście o tym, jak pomóc osobie hejtowanej, gdy jesteście świadkami.

Dziesięć działań samorządu przeciw hejtowi na jeden rok szkolny

Kolejność nie jest przypadkowa. Pierwsze trzy działania budują podstawę, kolejne cztery są widoczne w szkole, ostatnie trzy utrwalają efekt. Nakład pracy podajemy jako orientacyjny szacunek dla zespołu 4-6 osób z opiekunem. W Waszej szkole może być inny.

1. Wniosek do dyrektora i rady pedagogicznej

Zacznijcie od pisma. Program wychowawczo-profilaktyczny szkoły opracowuje się na podstawie corocznej diagnozy, która od 1 września 2026 r. ma szczególnie uwzględniać aktywność uczniów w internecie. Tak stanowi art. 26 Prawa oświatowego po zmianie wprowadzonej ustawą z 3 lipca 2026 r.

Diagnozę prowadzi dyrektor albo upoważniony pracownik, a program uchwala rada rodziców w porozumieniu z radą pedagogiczną. Samorząd nie decyduje, ale może złożyć wniosek, żeby w diagnozie i w programie znalazł się głos uczniów. Wzór takiego pisma znajdziecie niżej.

Nakład pracy: jedno spotkanie i godzina na napisanie pisma. Wydatki: brak. Dorosły: opiekun czyta pismo przed złożeniem.

2. Krótka sonda wśród uczniów

Wniosek jest mocniejszy, gdy stoi za nim głos wielu osób. Przygotujcie anonimową sondę z 5-7 pytaniami: gdzie uczniowie najczęściej widzą przykre treści, czy wiedzą, do kogo w szkole pójść, czego im brakuje. Bez pytań o nazwiska, klasy i konkretne zdarzenia.

Sonda samorządu nie zastępuje diagnozy prowadzonej przez szkołę. Uzupełnia ją o pytania, które wymyślili sami uczniowie. Gotowe pytania i zasady ochrony anonimowości znajdziecie w tekście ankieta o hejcie i cyberprzemocy w szkole.

Nakład pracy: około 3-4 godzin na pytania i zestawienie wyników. Wydatki: brak przy formularzu w narzędziu, z którego szkoła już korzysta, albo koszt wydruku przy wersji papierowej. Dorosły: pedagog lub psycholog zatwierdza pytania i ustala z dyrektorem sposób przeprowadzenia.

3. Tablica „Do kogo pójść”

Skoro prawie połowa uczniów nikomu nie mówi o przemocy w sieci, pierwszą przeszkodą bywa zwykła niewiedza. Przygotujcie jedną czytelną tablicę przy wejściu albo przy sklepiku i tę samą treść w wersji do dziennika elektronicznego.

Powinny się na niej znaleźć: imiona i gabinety pedagoga oraz psychologa z godzinami dyżurów, informacja, że można przyjść z koleżanką lub kolegą, oraz telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111. Dopiszcie jedno zdanie: zgłoszenie krzywdy to nie donos.

Nakład pracy: 2 godziny i krótka aktualizacja po każdej zmianie planu dyżurów. Wydatki: papier i druk. Dorosły: sekretariat potwierdza godziny i nazwiska.

4. Zasady grup klasowych pisane przez klasy

Większość szkolnego hejtu dzieje się w komunikatorach, do których nauczyciele nie mają dostępu. Zasady narzucone z góry nie działają tam wcale. Działają te, które klasa ułożyła sama.

Samorząd przygotowuje krótki szablon z pytaniami: co robimy, gdy ktoś wrzuca czyjeś zdjęcie bez zgody, czy wolno usuwać kogoś z grupy, kto reaguje pierwszy. Każda klasa na godzinie wychowawczej wybiera 5-6 własnych zasad. O tym, dlaczego usunięcie z grupy boli bardziej, niż się wydaje, przeczytacie w tekście o wykluczeniu ucznia z grupy klasowej.

Nakład pracy: 2-3 godziny na szablon i jedna godzina wychowawcza w każdej klasie. Wydatki: brak. Dorosły: wychowawca prowadzi rozmowę w klasie.

5. Opinia w sprawie telefonów

To działanie ma w tym roku wyjątkowo mocną podstawę. Od 1 września 2026 r. w szkołach podstawowych dla dzieci i młodzieży obowiązuje ustawowy zakaz korzystania z telefonów podczas zajęć, z wyjątkami opisanymi w ustawie. Szkoły ponadpodstawowe określają warunki albo zakaz w statucie.

Dyrektor może zorganizować miejsce przechowywania telefonów dopiero za zgodą rady pedagogicznej i rady rodziców oraz po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego. Wynika to z nowego art. 98b Prawa oświatowego, dodanego ustawą z 3 lipca 2026 r. Szkoły mają dostosować statuty do 31 grudnia 2026 r.

W opinii warto poruszyć sprawy ważne dla uczniów: prywatność odłożonych urządzeń, kontakt z rodzicami w nagłej sytuacji i zasady nagrywania innych osób. Tło prawne opisaliśmy w tekście czy szkoła może odebrać uczniowi telefon.

Nakład pracy: dwa spotkania i zebranie uwag od przedstawicieli klas, razem około 4 godzin. Wydatki: brak. Dorosły: opiekun i dyrektor, który przekazuje projekt zasad.

6. Tydzień życzliwości w sieci

Raz w roku warto zrobić coś, co widać na korytarzu. Tydzień tematyczny mieści się w prawie samorządu do organizowania działalności kulturalnej i oświatowej w porozumieniu z dyrektorem.

Sprawdza się prosty układ: jeden temat dziennie i jedno krótkie zadanie. Na przykład dzień bez przesyłania dalej cudzych zdjęć, dzień jednego miłego komentarza, konkurs na plakat, debata w auli. Unikajcie scenek, w których ktoś „gra ofiarę”, oraz przykładów wziętych z życia Waszej szkoły.

Nakład pracy: największy na liście, około 10-15 godzin zespołu rozłożonych na trzy tygodnie przygotowań. Wydatki: materiały plastyczne, druk plakatów, drobne nagrody rzeczowe. Dorosły: opiekun, wychowawcy i pedagog, który jest w tym tygodniu łatwiej dostępny, bo zgłoszeń może przybyć.

7. Stała rubryka w mediach samorządu

Jednorazowa akcja szybko gaśnie. Stała rubryka w gazetce, w radiowęźle albo na kanale samorządu przypomina o temacie przez cały rok. Wystarczy jeden krótki materiał w miesiącu.

Tematy podsuwa życie: jak zgłosić komentarz w aplikacji, co zrobić, gdy ktoś prosi o usunięcie zdjęcia, jak odpowiedzieć koledze, który mówi, że ma dość. Piszcie o zasadach i sposobach, nigdy o osobach.

Nakład pracy: 1-2 godziny w miesiącu. Wydatki: brak albo koszt druku gazetki. Dorosły: opiekun czyta każdy materiał przed publikacją.

8. Zajęcia starszych uczniów dla młodszych

Młodsi słuchają starszych kolegów uważniej niż dorosłych. Rada wolontariatu wyłoniona przez samorząd może przygotować dwie albo trzy osoby, które poprowadzą 20-minutowy fragment godziny wychowawczej w młodszych klasach.

Nie musicie wymyślać zajęć od zera. Skorzystajcie ze sprawdzonego konspektu, na przykład ze scenariusza lekcji wychowawczej o hejcie dla klas 4-6, i wybierzcie z niego jedno ćwiczenie. Nauczyciel jest w sali przez cały czas i to on reaguje, jeśli któreś dziecko zacznie opowiadać o własnej krzywdzie.

Nakład pracy: 3 godziny przygotowania z pedagogiem i 20 minut w każdej klasie. Wydatki: brak. Dorosły: pedagog przygotowuje prowadzących, wychowawca jest obecny na zajęciach.

9. Opiekunowie koleżeńscy dla nowych uczniów

Osoba, która nikogo nie zna, jest łatwym celem i rzadko ma komu się zwierzyć. Samorząd może ustalić prosty zwyczaj: każdy nowy uczeń i każda pierwsza klasa dostają na pierwszy miesiąc opiekuna ze starszego rocznika.

Opiekun pokazuje szkołę, siada obok na przerwie, tłumaczy zwyczaje i wie, do kogo zaprowadzić w razie kłopotu. To działanie z zakresu wolontariatu, więc wymaga porozumienia z dyrektorem.

Nakład pracy: godzina na zebranie chętnych i krótkie spotkanie wprowadzające, potem kilka przerw w tygodniu. Wydatki: brak. Dorosły: wychowawcy klas pierwszych i pedagog.

10. Zasady własnych kanałów i przekazanie pracy następcom

Samorząd, który mówi o hejcie, powinien zacząć od siebie. Spiszcie na jednej stronie zasady prowadzenia swoich profili: żadnych zdjęć bez zgody osób, które na nich widać, żadnych rankingów i ankiet o ludziach, moderacja komentarzy, dostęp do hasła dla opiekuna. Przydatne wzory zapisów są w tekście o regulaminie i moderacji komentarzy na profilu szkoły.

Na koniec roku przygotujcie jedną stronę podsumowania: co zrobiliście, co się udało, czego nie warto powtarzać, jakie wyniki dała sonda. Bez tego następny skład zaczyna od zera, a to najczęstszy powód, dla którego dobre inicjatywy znikają po wakacjach.

Nakład pracy: 2 godziny na zasady i 2 godziny na podsumowanie. Wydatki: brak. Dorosły: opiekun, a przy sprawach wizerunku także dyrektor.

Ile to kosztuje i ile zajmuje czasu?

Nie znaleźliśmy wiarygodnych ogólnopolskich danych o tym, ile szkoły wydają na działania samorządów uczniowskich. Tabela pokazuje więc rodzaj wydatku, a nie kwoty, oraz nasz orientacyjny szacunek nakładu pracy.

Działanie	Dobry termin	Praca zespołu (szacunek)	Wydatki
1. Wniosek do dyrektora	wrzesień-październik	około 2 godzin	brak
2. Sonda wśród uczniów	październik	3-4 godziny	brak albo wydruk
3. Tablica „Do kogo pójść”	październik	2 godziny	papier i druk
4. Zasady grup klasowych	listopad	2-3 godziny i godzina wychowawcza	brak
5. Opinia w sprawie telefonów	do grudnia 2026 r.	około 4 godzin	brak
6. Tydzień życzliwości w sieci	luty-marzec	10-15 godzin	materiały, druk, nagrody
7. Stała rubryka	cały rok	1-2 godziny w miesiącu	brak albo druk gazetki
8. Zajęcia dla młodszych	kwiecień	3 godziny i 20 minut na klasę	brak
9. Opiekunowie koleżeńscy	wrzesień i po feriach	godzina i dyżury na przerwach	brak
10. Zasady kanałów i podsumowanie	maj-czerwiec	około 4 godzin	brak

Źródło: opracowanie własne Fundacji Usuwanie Hejtu. Podstawy prawne działań: art. 26, 84, 85 i 98b ustawy Prawo oświatowe.

Skąd wziąć pieniądze na druk i nagrody?

W zwykłej szkole podstawowej, liceum czy technikum samorząd nie ma własnej kasy opartej na ustawie. Prawo oświatowe przewiduje gromadzenie funduszy przez samorząd tylko w szkołach dla dorosłych, branżowych szkołach II stopnia, szkołach policealnych i placówkach kształcenia ustawicznego.

Fundusze z dobrowolnych składek rodziców gromadzi rada rodziców i to ona decyduje o ich wydawaniu według swojego regulaminu. Dlatego o pieniądze na plakaty czy nagrody występuje się pisemnie do rady rodziców albo do dyrektora, z krótkim kosztorysem. Zbiórek gotówki wśród uczniów nie organizujcie na własną rękę.

Jak nie przeciążyć zespołu?

Dziesięć działań to plan dla całego samorządu, a nie dla przewodniczącego. Przypiszcie każde działanie jednej osobie odpowiedzialnej i jednemu miesiącowi. Jeśli zespół jest mały, wybierzcie pięć: wniosek, tablicę, zasady grup klasowych, opinię o telefonach i podsumowanie. To one zostają w szkole na dłużej.

Jak napisać wniosek samorządu do dyrektora?

Pismo powinno być krótkie i konkretne. Poniższy wzór możecie dostosować do swojej szkoły.

Wzór wniosku
[Miejscowość, data]
Samorząd Uczniowski [nazwa szkoły]
Pani Dyrektor / Pan Dyrektor [nazwa szkoły]
Do wiadomości: Rada Pedagogiczna, Rada Rodziców

Na podstawie art. 85 ust. 5 ustawy Prawo oświatowe Samorząd Uczniowski wnosi o:
1) uwzględnienie w corocznej diagnozie potrzeb uczniów pytań dotyczących hejtu i przemocy w internecie, przygotowanych z udziałem przedstawicieli uczniów,
2) wpisanie do programu wychowawczo-profilaktycznego działań przeciw hejtowi zaproponowanych przez Samorząd, opisanych w załączniku,
3) wskazanie osoby, do której uczniowie mogą zgłaszać krzywdzące treści, oraz podanie tej informacji w widocznym miejscu szkoły,
4) przekazanie Samorządowi do zaopiniowania projektu zasad dotyczących telefonów.

Uzasadnienie: [2-3 zdania, na przykład wyniki sondy bez danych osób]. Prosimy o odpowiedź do dnia [data] i o możliwość przedstawienia wniosku na posiedzeniu Rady Pedagogicznej.
[Podpisy przewodniczącego Samorządu i opiekuna]

Art. 85 nie wyznacza dyrektorowi terminu odpowiedzi na wniosek samorządu, dlatego warto wskazać go w piśmie i poprosić o spotkanie. Ten tekst nie zastępuje porady prawnika. Jeśli statut Waszej szkoły opisuje tryb składania wniosków, stosujcie się do niego.

Jak sprawdzić, czy działania coś zmieniły?

Nie oczekujcie, że po roku hejt zniknie. Uczciwym celem jest to, żeby więcej osób wiedziało, co zrobić, i żeby mniej osób zostawało z problemem samotnie.

Powtórzcie sondę.
Te same pytania w październiku i w maju pozwalają porównać odpowiedzi. Najważniejsze jest pytanie, czy uczniowie wiedzą, do kogo pójść, i czy by poszli.

Zapytajcie pedagoga o liczbę zgłoszeń.
Bez nazwisk i bez szczegółów. Wzrost liczby zgłoszeń po akcji zwykle jest dobrą wiadomością: oznacza, że uczniowie zaczęli mówić, a nie że hejtu przybyło. Taką samą rozbieżność między deklaracjami uczniów a dokumentami szkół opisała kontrola, którą omawiamy w tekście NIK o cyberprzemocy w szkołach.

Sprawdźcie, co zostało.
Czy tablica wisi i jest aktualna? Czy klasy pamiętają swoje zasady? Czy opinia samorządu trafiła do dokumentów szkoły? Trwałe zmiany są cenniejsze niż najbardziej efektowny tydzień.

Ograniczenia danych, na które się powołujemy

Badanie NASK opiera się na deklaracjach uczniów klas 7-8 i klas 1-2 szkół ponadpodstawowych, więc nie mówi nic o młodszych dzieciach. Odsetki dotyczące reakcji liczono tylko wśród osób, które przyznały się do doświadczenia przemocy w sieci. Badanie HBSC obejmuje inne grupy wieku i inne pytania, dlatego jego wyników nie należy bezpośrednio porównywać z wynikami NASK. Żadne z tych badań nie mierzyło skuteczności działań samorządów uczniowskich i nie znamy polskich badań, które by to robiły.

Podsumowanie: samorząd zmienia zwyczaje, dorośli prowadzą sprawy

Samorząd uczniowski ma ustawowe prawo do wniosków, opinii, własnych mediów, akcji i wolontariatu. To wystarczy, żeby w ciągu roku przeprowadzić dziesięć działań, z których większość nie wymaga żadnych wydatków.

Najważniejsze są trzy rzeczy. Po pierwsze, uczniowie mają wiedzieć, do kogo pójść. Po drugie, klasy mają mieć własne zasady w komunikatorach. Po trzecie, głos uczniów ma trafić do dokumentów szkoły, w tym do zasad dotyczących telefonów.

Wszystko to działa pod jednym warunkiem: samorząd nie zajmuje się konkretnymi osobami i zdarzeniami. Te sprawy zawsze prowadzą dorośli.

Gdzie szukać pomocy?

Jeśli w Waszej szkole dzieje się coś, co kogoś krzywdzi, powiedzcie o tym wychowawcy, pedagogowi, psychologowi albo dyrektorowi. Uczniowie zawsze robią to z pomocą zaufanego dorosłego.

• Fundacja Usuwanie Hejtu pomaga przygotować zgłoszenia do serwisów i prowadzi je do końca, pomaga zabezpieczyć materiał oraz kieruje do prawnika lub psychologa. Telefon: 222 900 142, e-mail: biuro@usuwaniehejtu.pl. W sprawach dzieci kontaktuje się z nami dorosły.
• 116 111 to telefon zaufania dla dzieci i młodzieży.
• 800 100 100 to telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawach bezpieczeństwa dzieci.
• 116 123 to telefon dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym.
• 112 wybierzcie, gdy zagrożone jest czyjeś życie lub zdrowie.

Działania Fundacji można wesprzeć darowizną na stronie usuwaniehejtu.pl.

Najczęściej zadawane pytania

1. Czy samorząd uczniowski może zajmować się hejtem w szkole?
Tak, w zakresie zasad, informacji i akcji. Art. 85 Prawa oświatowego pozwala samorządowi składać wnioski i opinie we wszystkich sprawach szkoły oraz organizować działalność oświatową i wolontariat w porozumieniu z dyrektorem. Konkretne zdarzenia wyjaśniają dorośli.

2. Czy dyrektor musi uwzględnić wniosek samorządu?
Nie. Samorząd ma prawo przedstawić wniosek lub opinię, ale decyzję podejmuje dyrektor albo właściwy organ szkoły. Dobrze uzasadnione pismo, poparte wynikami sondy i podpisem opiekuna, trudno jednak pominąć.

3. Czy samorząd może sam przeprowadzić ankietę o hejcie?
Może ją przygotować, ale pytania i sposób przeprowadzenia powinni zatwierdzić pedagog lub psycholog oraz dyrektor. Sonda musi być anonimowa i nie może pytać o nazwiska ani konkretne zdarzenia. Oficjalną coroczną diagnozę prowadzi dyrektor lub upoważniony pracownik szkoły.

4. Co ma zrobić przewodniczący samorządu, gdy ktoś pokaże mu hejt na inną osobę?
To samo, co każdy uczeń: nie przesyłać materiału dalej, wesprzeć osobę, której on dotyczy, i przekazać sprawę wychowawcy lub pedagogowi. Samorząd nie prowadzi własnych wyjaśnień i nie rozmawia z domniemanym autorem.

5. Czy samorząd może ukarać ucznia za hejt?
Nie. Samorząd nie nakłada kar i nie ocenia winy. Konsekwencje wobec ucznia stosuje szkoła według swojego statutu, a samorząd wyraża najwyżej opinię tam, gdzie ustawa tego wymaga, na przykład przed skreśleniem z listy ucznia nieobjętego obowiązkiem szkolnym.

6. Skąd samorząd może wziąć pieniądze na akcję przeciw hejtowi?
Najczęściej z funduszy rady rodziców, o które występuje się pisemnie z krótkim kosztorysem, albo ze środków, którymi dysponuje dyrektor. W większości typów szkół samorząd nie gromadzi własnych funduszy na podstawie ustawy. Wiele działań nie wymaga żadnych wydatków.

7. Jaką rolę ma opiekun samorządu?
Opiekun pomaga zaplanować działania, czyta materiały przed publikacją i dba o to, żeby akcje nie dotyczyły konkretnych osób. Jest też łącznikiem z dyrektorem, pedagogiem i radą pedagogiczną. Uczniowie mają ustawowe prawo wyboru nauczyciela, który pełni tę rolę.

8. Czy samorząd ma wpływ na zasady korzystania z telefonów?
Tak. Od 1 września 2026 r. dyrektor zasięga opinii samorządu, zanim zorganizuje miejsce przechowywania telefonów i określi zasady ich odkładania. Opinia nie jest wiążąca, ale jest obowiązkowym etapem.

9. Czy takie działania sprawdzą się w szkole podstawowej?
Tak, po dostosowaniu do wieku. W młodszych klasach większą część pracy wykonują opiekun i wychowawcy, a uczniowie wybierają tematy, przygotowują plakaty i zasady klasowe. Zajęcia dla młodszych prowadzą uczniowie najstarszych klas w obecności nauczyciela.

10. Ile osób potrzeba do realizacji całego planu?
Wystarczy zespół 4-6 uczniów z opiekunem, jeśli każde działanie ma jedną osobę odpowiedzialną i wyznaczony miesiąc. Przy mniejszym składzie lepiej wybrać pięć działań i wykonać je starannie.

11. Czy samorząd może prowadzić skrzynkę zgłoszeń o hejcie?
Skrzynkę może zaproponować i rozpropagować, ale otwierać ją i czytać zgłoszenia powinien wyłącznie pedagog lub psycholog. Uczniowie nie powinni mieć dostępu do informacji o krzywdzie konkretnych kolegów.

12. Co zrobić, gdy hejt dotyczy członka samorządu?
Osoba pokrzywdzona zgłasza sprawę dorosłemu tak jak każdy uczeń, a samorząd nie odpowiada na ataki ze swoich kanałów. Warto zabezpieczyć zrzuty ekranu i przekazać je wychowawcy lub dyrektorowi.

Źródła

• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, tekst ujednolicony (art. 26, 84, 85, 98b)
• Sejm RP, Dziennik Ustaw, 2026: Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe (Dz.U. 2026 poz. 1036)
• NASK - Państwowy Instytut Badawczy, 2025: Nastolatki. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców (badanie z 2024 r.)
• WHO Regional Office for Europe, 2024: One in six school-aged children experiences cyberbullying, finds new WHO/Europe study (HBSC 2021/2022)
• Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, 2026: 116 111 - telefon zaufania dla dzieci i młodzieży

A co zrobił Wasz samorząd? Napiszcie w komentarzu

Które działanie samorządu w Waszej szkole naprawdę coś zmieniło, a które skończyło się na plakacie? I jak dyrekcja odpowiedziała na Wasz wniosek lub opinię, na przykład w sprawie telefonów? Prosimy, nie podawajcie w komentarzach nazwisk, nazw klas ani danych innych osób.