Uczeń wraca do klasy po hejcie - jak przygotować jego powrót

Uczeń, który po hejcie przez kilka dni albo tygodni nie chodził do szkoły, wraca do tej samej sali, tych samych ławek i często tych samych osób. Dla dorosłych sprawa bywa już zamknięta. Dla niego pierwszy dzień po przerwie jest najtrudniejszym momentem całej historii.

Powrót da się przygotować. Wystarczy kilka rozmów, jedna wskazana osoba dorosła, parę uzgodnień z nauczycielami i uważna obserwacja przez następne tygodnie. Poniżej znajdziecie plan, który wychowawca i pedagog mogą przeprowadzić w zwykłej szkole, bez dodatkowych środków.

W skrócie

• Powrót zaczyna się przed pierwszym dniem w szkole: od rozmowy z uczniem i rodzicami oraz od ustalenia, czego uczeń potrzebuje i czego sobie nie życzy.
• Uczeń powinien znać jedną osobę dorosłą, do której może przyjść w każdej chwili, oraz prosty sposób, w jaki daje znać, że potrzebuje przerwy.
• Klasy nie zbiera się na rozmowę o wracającym uczniu. Pracuje się z nią nad zasadami, a z osobami, które hejtowały, rozmawia się osobno i wcześniej.
• Według raportu UNESCO z 2019 r. uczniowie często nękani ponad dwa razy częściej opuszczają lekcje i prawie trzy razy częściej czują się w szkole obcy. Nieobecność po hejcie jest więc typową reakcją, a nie lenistwem.
• W badaniu HBSC z lat 2021-2022, opisanym przez Biuro Regionalne WHO dla Europy, cyberprzemocy doświadczyło 15% nastolatków, a nękania w szkole 11%.
• Obserwacja trwa co najmniej kilka tygodni. Krótkie, umówione rozmowy sprawdzające mówią więcej niż pytanie zadane na korytarzu.

Dlaczego powrót do klasy po hejcie jest tak trudny?

Hejt rzadko zostaje w telefonie. Uczeń wie, że wpisy, memy albo nagranie widziała duża część klasy, a często także inne klasy. Nie wie natomiast, kto je przesyłał dalej, kto się śmiał, a kto milczał.

Wraca więc do grupy, w której nie umie już ocenić, komu może ufać. Do tego dochodzą zaległości w nauce, pytania o powód nieobecności i obawa, że wszystko zacznie się od nowa.

Co mówią dane o nieobecnościach

Opuszczanie lekcji przez uczniów, którzy doświadczają przemocy rówieśniczej, jest dobrze opisane. W raporcie „Behind the numbers: Ending school violence and bullying” z 2019 r. UNESCO podaje, że prawie co trzeci uczeń na świecie (32%) był nękany przez rówieśników co najmniej raz w miesiącu poprzedzającym badanie. Uczniowie nękani często ponad dwa razy częściej opuszczają szkołę niż pozostali i prawie trzy razy częściej czują się w niej obcy.

Dane europejskie pochodzą z badania HBSC, prowadzonego co cztery lata wśród uczniów w wieku 11, 13 i 15 lat. W edycji z lat 2021-2022, która objęła ponad 279 tys. młodych ludzi z 44 krajów i regionów, WHO odnotowała, że cyberprzemocy doświadczyło 15% nastolatków, czyli mniej więcej co szósty. W 2018 r. było to 12% chłopców i 13% dziewcząt. Nękania w szkole doświadczyło około 11% badanych.

Te liczby opisują całe grupy krajów, a nie konkretną polską szkołę. Nie mówią też, ilu uczniów wraca do klasy po dłuższej przerwie ani jak te powroty przebiegają. Nie znaleźliśmy wiarygodnych polskich statystyk, które liczyłyby właśnie powroty po hejcie, dlatego nie podajemy tu żadnej takiej liczby. Więcej o związku przemocy z frekwencją piszemy w tekście o tym, co badania mówią o hejcie, ocenach i nieobecnościach.

Czego uczeń boi się najbardziej

Pierwszego wejścia do sali.
Wszyscy patrzą, ktoś szepcze, ktoś się uśmiecha. Uczeń nie wie, czy to zwykła ciekawość, czy dalszy ciąg hejtu.

Przerw i miejsc bez dorosłych.
Lekcja ma strukturę i nauczyciela. Szatnia, stołówka, korytarz i droga do domu już nie.

Pytań.
„Gdzie byłeś?”, „To prawda, co pisali?”. Uczeń potrzebuje gotowej, krótkiej odpowiedzi, którą sam wybierze.

Tego, że dorośli uznają sprawę za zakończoną.
Jeśli po pierwszym spokojnym dniu nikt już o nic nie pyta, uczeń zostaje sam z tym, co dzieje się później.

Co ustalić w zespole, zanim uczeń wróci?

Plan powrotu przygotowuje mały zespół: wychowawca, pedagog albo psycholog szkolny i osoba z dyrekcji. Nie trzeba do tego rady pedagogicznej. Im mniej osób zna szczegóły, tym bezpieczniej dla ucznia.

Sprawdźcie, czy hejt naprawdę ustał

Powrót do klasy, w której materiały nadal krążą, nie ma szans powodzenia. Zanim wyznaczycie datę, odpowiedzcie sobie na kilka pytań.

• Czy wpisy, zdjęcia albo nagrania zostały usunięte, a jeśli nie, to czy zostały zgłoszone w serwisie?
• Czy odbyły się rozmowy z uczniami, którzy hejtowali, i z ich rodzicami?
• Czy ustalono z tymi uczniami konkretne zobowiązania i sposób sprawdzania, czy ich dotrzymują?
• Czy w grupie klasowej albo w innych klasach nie pojawiają się nowe treści?

Jeśli sprawa zaczęła się w komunikatorze, przyda się tekst o tym, co szkoła może i musi zrobić przy hejcie na grupie klasowej. Pracę z autorami wpisów opisujemy osobno w tekście o kontrakcie i zadośćuczynieniu.

Podzielcie zadania

Wychowawca.
Prowadzi rozmowy z uczniem i rodzicami, przekazuje nauczycielom ustalenia i obserwuje klasę na co dzień.

Pedagog albo psycholog.
Wspiera ucznia indywidualnie, pomaga zaplanować pracę z klasą i ocenia, czy potrzebna jest pomoc poza szkołą.

Dyrekcja.
Zatwierdza ustalenia organizacyjne: zmianę miejsca w sali, dyżury, sposób zaliczania zaległości. Odpowiada też za to, by plan był zgodny z dokumentami szkoły.

Co mówią przepisy

Szkoła ma do dyspozycji kilka gotowych narzędzi. Podajemy je według tekstów jednolitych, do których prowadzą linki. Przepisy oświatowe zmieniają się często, więc przed powołaniem się na konkretny paragraf sprawdźcie jego aktualne brzmienie. Ten tekst nie zastępuje porady prawnika.

Pomoc psychologiczno-pedagogiczna.
Rozporządzenie w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej wymienia w § 2 „sytuacje kryzysowe lub traumatyczne” jako jeden z powodów objęcia ucznia pomocą. Zgodnie z § 5 pomoc może ruszyć z inicjatywy ucznia, rodziców, dyrektora, nauczyciela albo specjalisty. Nie jest do tego potrzebna opinia poradni.

Formy pomocy w szkole.
Paragraf 6 tego rozporządzenia wymienia między innymi zajęcia rozwijające kompetencje emocjonalno-społeczne, porady i konsultacje, warsztaty oraz zindywidualizowaną ścieżkę kształcenia.

Zindywidualizowana ścieżka kształcenia.
To rozwiązanie dla ucznia, który może chodzić do szkoły, ale ze względu na trudności w funkcjonowaniu, w szczególności wynikające ze stanu zdrowia, nie jest w stanie realizować wszystkich zajęć razem z klasą. Część lekcji odbywa wtedy z oddziałem, a część indywidualnie. Zgodnie z § 12 wymaga to opinii publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej.

Plan wsparcia w standardach ochrony małoletnich.
Zgodnie z art. 22c ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich standardy obowiązujące w szkole określają między innymi „zasady ustalania planu wsparcia małoletniego po ujawnieniu krzywdzenia” oraz osoby odpowiedzialne za udzielenie mu wsparcia. Plan powrotu po hejcie warto oprzeć właśnie na tym zapisie w dokumentach Waszej szkoły. O samych standardach piszemy w tekście o pytaniach, które mogą zadać rodzice.

Nieobecności.
Prawo oświatowe w art. 42 uznaje za niespełnianie obowiązku szkolnego nieusprawiedliwioną nieobecność w okresie jednego miesiąca na co najmniej 50% dni zajęć. Z kolei art. 44k ustawy o systemie oświaty pozwala nie klasyfikować ucznia, gdy jego nieobecność na danych zajęciach przekroczyła połowę czasu przeznaczonego na te zajęcia. Uczeń nieklasyfikowany z powodu usprawiedliwionej nieobecności może zdawać egzamin klasyfikacyjny.

W praktyce oznacza to dwie rzeczy. Nieobecności po hejcie powinny być usprawiedliwione i udokumentowane. Zaległości trzeba rozplanować tak, by uczeń nie wracał prosto na serię sprawdzianów.

Jak przeprowadzić rozmowę z uczniem przed powrotem?

To najważniejsza rozmowa w całym planie. Jej celem nie jest ustalanie faktów ani ocenianie tego, co się wydarzyło. Chodzi o to, by uczeń wiedział, co go czeka, i miał wpływ na to, jak powrót będzie wyglądał.

Gdzie, kiedy i z kim

Najlepiej umówić się 2-3 dni przed powrotem. Dobrym miejscem jest gabinet pedagoga po lekcjach albo spotkanie zdalne, jeśli uczeń nie jest gotowy wejść do budynku. Rozmowę prowadzi dorosły, którego uczeń zna i któremu ufa. Młodszym uczniom towarzyszy rodzic, starszym warto dać wybór.

Część uczniów chętnie przychodzi do szkoły po raz pierwszy wtedy, gdy korytarze są puste. Krótka wizyta po lekcjach, przejście do sali i gabinetu pedagoga zmniejsza napięcie przed właściwym pierwszym dniem.

O co zapytać

• Czego najbardziej się obawiasz pierwszego dnia?
• Z kim z klasy czujesz się bezpiecznie? Obok kogo chcesz siedzieć?
• Których miejsc i sytuacji wolałbyś unikać w pierwszych dniach?
• Co odpowiesz, gdy ktoś zapyta, dlaczego Cię nie było?
• Czy chcesz, żeby nauczyciele o czymś wiedzieli, a o czym na pewno nie?
• Po czym poznamy, że jest Ci trudno, jeśli sam tego nie powiesz?

Czego nie mówić

„Już po wszystkim”.
Dla ucznia nie jest po wszystkim, dopóki sam nie sprawdzi, jak zachowa się klasa.

„Nie przejmuj się, zapomną”.
To zdanie unieważnia jego obawy. Lepiej powiedzieć: „Rozumiem, że się boisz. Ustalmy, co zrobimy, jeśli coś się wydarzy”.

„Musisz być silny”.
Uczeń nie musi niczego udowadniać. Ma prawo poprosić o przerwę i o pomoc.

„Może trzeba było nie wrzucać tego zdjęcia”.
Odpowiedzialność za hejt ponoszą osoby, które hejtowały.

Co ustalić na koniec rozmowy

1. Datę i formę powrotu: od razu pełny plan lekcji albo kilka krótszych dni na początek.
2. Miejsce w sali i osobę, obok której uczeń usiądzie.
3. Osobę pierwszego kontaktu i miejsce, do którego można przyjść.
4. Umówiony sygnał, którym uczeń pokazuje nauczycielowi, że potrzebuje wyjść.
5. Jedno zdanie, którym odpowiada na pytania kolegów. Na przykład: „Miałem trudniejszy czas, teraz już jestem”.
6. Terminy krótkich rozmów sprawdzających w kolejnych tygodniach.

Zapiszcie te ustalenia w kilku punktach i dajcie uczniowi kopię. Kartka z konkretami uspokaja bardziej niż ogólne zapewnienie, że będzie dobrze.

O czym porozmawiać z rodzicami?

Rodzice często są zmęczeni, rozżaleni i nieufni wobec szkoły. Mają do tego prawo. Rozmowa powinna pokazać im plan, a nie przekonywać, że nic się nie stało.

Co przekazać

Co szkoła już zrobiła.
Opiszcie działania ogólnie: rozmowy z uczniami i rodzicami, usunięcie treści, ustalone zobowiązania. Nie podawajcie nazwisk innych dzieci ani szczegółów zastosowanych wobec nich środków. Granice opisujemy w tekście o tym, czy szkoła może ujawnić nazwisko autora hejtu.

Jak będzie wyglądał pierwszy tydzień.
Kto wita ucznia, gdzie siedzi, do kogo może przyjść, jak będą rozłożone zaległości.

Jak będziecie się kontaktować.
Ustalcie jeden kanał, na przykład wiadomość w dzienniku elektronicznym raz w tygodniu i telefon w razie potrzeby. Rodzic powinien wiedzieć, do kogo pisze i kiedy dostanie odpowiedź.

O co poprosić rodziców

• O informację, jak dziecko śpi, je i co mówi o szkole po powrocie do domu.
• O przekazywanie szkole zrzutów ekranu, jeśli pojawią się nowe treści, zamiast pisania do innych rodziców.
• O niekomentowanie sprawy w grupie rodziców. Każda nowa dyskusja wraca do dzieci.
• O informację, czy dziecko korzysta z pomocy psychologa poza szkołą i czy specjalista ma zalecenia dla nauczycieli.

Gdy rodzice rozważają zmianę szkoły

To ich decyzja i nie należy jej oceniać. Warto spokojnie powiedzieć, co szkoła proponuje, i dać czas na sprawdzenie, czy plan działa. Jeśli mimo to rodzina wybierze inną placówkę, przydadzą się teksty o formalnościach przy przeniesieniu w trakcie roku oraz o tym, jak przygotować pierwsze tygodnie w nowej szkole.

Jak przygotować klasę na powrót ucznia?

Najczęstszy błąd to zebranie klasy i rozmowa o wracającym uczniu pod jego nieobecność. Uczniowie dowiadują się wtedy nowych szczegółów, a sam zainteresowany wraca jako „ten, o którym była pogadanka”.

Najpierw rozmowy indywidualne

Z uczniami, którzy hejtowali, rozmawia się osobno, przed powrotem. Powinni usłyszeć jasno, jakich zachowań szkoła oczekuje: żadnych komentarzy, żadnych nawiązań do sprawy, żadnych nowych wpisów. Powinni też wiedzieć, kto i jak będzie to sprawdzał.

Przeprosiny mają sens tylko wtedy, gdy uczeń pokrzywdzony ich chce. Nie organizujcie ich przy klasie i nie wymagajcie podania ręki. Wymuszone pojednanie zwykle pogarsza sytuację.

Potem praca z całą klasą, ale o zasadach

Na godzinie wychowawczej można pracować nad tym, jak klasa chce się wobec siebie zachowywać w sieci i poza nią. Bez nazwisk i bez odtwarzania zdarzeń. Pomocny będzie na przykład scenariusz lekcji wychowawczej o hejcie, który da się dostosować do wieku uczniów.

Jeśli klasa i tak wie o sprawie, wystarczy krótka zapowiedź w dniu poprzedzającym powrót. Jej treść uzgodnijcie wcześniej z uczniem.

Przykładowa zapowiedź.
„Jutro wraca do nas Kuba. Oczekuję, że przyjmiecie go normalnie, tak jak każdego, kto wraca po nieobecności. Nie wypytujemy i nie komentujemy. Jeśli ktoś zobaczy w sieci coś, co go dotyczy, przychodzi z tym do mnie”.

Sojusznicy w klasie

Zapytajcie ucznia, komu ufa, i porozmawiajcie z jedną albo dwiema takimi osobami. Nie chodzi o opiekunów ani o donoszenie. Chodzi o to, by ktoś usiadł obok, poszedł razem na przerwę i dał znać dorosłemu, gdyby działo się coś złego.

Nauczyciele uczący w klasie

Nauczyciele nie muszą znać szczegółów. Potrzebują kilku konkretów.

• Uczeń wraca w określonym dniu i ma ustalone miejsce w sali.
• Przez pierwsze dwa tygodnie nie jest wywoływany do odpowiedzi przy tablicy i nie pisze zaległych sprawdzianów bez uzgodnienia terminu.
• Umówiony sygnał oznacza, że może wyjść do wskazanej osoby bez tłumaczenia się.
• Przy pracy w grupach skład ustala nauczyciel, a nie uczniowie.
• Każdy komentarz lub śmiech pod adresem ucznia zgłasza się tego samego dnia wychowawcy.

Kim jest osoba pierwszego kontaktu i co robi?

To dorosły, do którego uczeń może przyjść w każdej chwili, bez umawiania się i bez podawania powodu. Najczęściej jest to pedagog, psycholog albo wychowawca. Czasem lepszym wyborem okazuje się nauczyciel, bibliotekarz albo pielęgniarka szkolna, jeśli to z nimi uczeń ma dobrą relację.

Jak ją wybrać

Wyboru dokonuje uczeń spośród osób, które realnie są dostępne. Sprawdźcie plan tej osoby. Jeśli pedagog pracuje w szkole trzy dni w tygodniu, potrzebna jest druga osoba na pozostałe dni. Uczeń powinien znać obie.

Co ustalić

Miejsce.
Konkretny gabinet albo sala, do której można przyjść. Najlepiej taka, przed którą nie trzeba czekać na korytarzu pełnym uczniów.

Sygnał.
Prosty i niewidoczny dla klasy. Na przykład kartka położona na brzegu ławki albo krótkie zdanie „Mogę wyjść do pani pedagog?”, na które nauczyciel zawsze odpowiada „tak”.

Poufność.
Uczeń powinien wiedzieć, co zostaje między nim a dorosłym, a o czym dorosły musi powiedzieć dalej, na przykład gdy pojawia się zagrożenie zdrowia lub życia.

Zastępstwo.
Kto przejmuje tę rolę, gdy osoba pierwszego kontaktu jest chora albo na wycieczce.

Jak zaplanować pierwszy dzień i pierwszy tydzień?

Pierwszy dzień

1. Uczeń przychodzi kilka minut wcześniej i spotyka się z wychowawcą albo osobą pierwszego kontaktu.
2. Wchodzi do sali razem z kolegą lub koleżanką, których sam wskazał, a nie jako ostatni przy pełnej klasie.
3. Pierwsza lekcja jest zwykłą lekcją. Bez powitań na forum i bez nawiązań do nieobecności.
4. Na długiej przerwie ma dokąd pójść: do biblioteki, świetlicy albo gabinetu pedagoga.
5. Po lekcjach odbywa się pięciominutowa rozmowa: co było w porządku, co było trudne, co zmienić jutro.
6. Rodzice dostają tego samego dnia krótką wiadomość, jak minął dzień.

Pierwszy tydzień

Dyżurujący nauczyciele zwracają uwagę na miejsca, których uczeń się obawiał. Wychowawca codziennie zamienia z nim kilka zdań. Pod koniec tygodnia odbywa się dłuższa rozmowa i wspólna decyzja, czy ustalenia zostają, czy trzeba je zmienić.

Zaległości

Wychowawca zbiera od nauczycieli listę tego, co naprawdę trzeba nadrobić, i układa z uczniem kalendarz na kilka tygodni. Zasada jest prosta: jedna forma sprawdzenia wiedzy w tygodniu więcej niż u reszty klasy, nie więcej. Jeśli nieobecność była długa, omówcie z dyrekcją sposób klasyfikowania i ewentualne zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze.

Na co zwracać uwagę w kolejnych tygodniach?

Spokojny pierwszy tydzień nie oznacza końca pracy. Hejt często wraca po cichu: w innej grupie, na innym koncie albo w postaci aluzji zrozumiałych tylko dla klasy.

Sygnały, że powrót idzie dobrze

• Uczeń przychodzi regularnie i punktualnie.
• Spędza przerwy z rówieśnikami, a nie wyłącznie w gabinecie pedagoga.
• Bierze udział w pracy grupowej i zgłasza się na lekcjach.
• Sam mówi, że coś było trudne, zamiast to ukrywać.

Sygnały ostrzegawcze

• Pojedyncze nieobecności, zwłaszcza w dni z określonymi lekcjami, na przykład z wychowaniem fizycznym.
• Częste wizyty u pielęgniarki z bólem brzucha albo głowy.
• Unikanie stołówki, szatni albo wyjść klasowych.
• Nagłe pogorszenie ocen lub rezygnacja z zajęć, które uczeń lubił.
• Śmiech, szepty albo „przypadkowe” nawiązania do sprawy na lekcjach.
• Informacja od rodziców, że dziecko nie śpi, płacze przed wyjściem do szkoły albo nie chce sięgać po telefon.

Gdy pojawia się kilka takich sygnałów naraz, nie czekajcie na umówiony termin rozmowy. Wróćcie do zespołu i zmieńcie plan. Jeśli uczeń mówi o rezygnacji, o tym, że nie ma siły, albo o samookaleczeniach, konieczna jest pilna konsultacja psychologiczna i kontakt z rodzicami tego samego dnia. W razie zagrożenia życia dzwońcie pod numer 112.

Prosty kalendarz obserwacji

Kiedy	Co robi szkoła	Kto odpowiada
2-3 dni przed powrotem	Rozmowa z uczniem i rodzicami, uzgodnienia z nauczycielami, rozmowy z autorami hejtu	Wychowawca, pedagog
Pierwszy dzień	Powitanie przed lekcjami, rozmowa po lekcjach, wiadomość do rodziców	Osoba pierwszego kontaktu
Pierwszy tydzień	Codzienna krótka rozmowa, uważne dyżury, podsumowanie w piątek	Wychowawca, nauczyciele dyżurujący
Tygodnie 2-4	Rozmowa raz w tygodniu, kontakt z rodzicami, sprawdzenie zobowiązań autorów hejtu	Wychowawca, pedagog
Po miesiącu	Spotkanie zespołu z uczniem i rodzicami, decyzja o dalszym wsparciu	Zespół z udziałem dyrekcji
Do końca półrocza	Rozmowa raz w miesiącu, obserwacja frekwencji i ocen	Wychowawca

Źródło: opracowanie własne Fundacji Usuwanie Hejtu na podstawie form pomocy wymienionych w rozporządzeniu o pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Terminy są propozycją i warto dopasować je do ucznia.

Co zrobić, gdy uczeń nie chce wrócić albo hejt wraca?

Gdy uczeń odmawia powrotu

Odmowa zwykle oznacza, że uczeń nie wierzy w zmianę. Zapytajcie, co musiałoby się wydarzyć, żeby spróbował. Czasem wystarczy inna data, inna osoba pierwszego kontaktu albo powrót etapami: najpierw dwie lekcje dziennie, potem pół dnia, potem pełny plan.

Gdy trudności są głębsze, porozmawiajcie z rodzicami o konsultacji w poradni psychologiczno-pedagogicznej i o zindywidualizowanej ścieżce kształcenia. Zmiana klasy w tej samej szkole także bywa rozwiązaniem, pod warunkiem że chce jej sam uczeń. Przenoszenie pokrzywdzonego wbrew jego woli odbiera on jako karę.

Gdy hejt wraca

1. Zabezpieczcie nowe treści: zrzuty ekranu z datą, nazwą konta i adresem.
2. Tego samego dnia porozmawiajcie z uczniem i poinformujcie rodziców.
3. Wróćcie do rozmów z autorami i do ustalonych z nimi zobowiązań. Zastosujcie środki przewidziane w statucie.
4. Zgłoście treści w serwisie, w którym się pojawiły.
5. Oceńcie, czy sprawa wymaga zawiadomienia policji albo sądu rodzinnego. Decyzję podejmuje dyrektor.

Uczeń powinien zobaczyć, że jego zgłoszenie wywołało reakcję. To od niej zależy, czy następnym razem w ogóle przyjdzie do dorosłego.

Wzór notatki z planem powrotu

Krótka notatka porządkuje ustalenia i przydaje się, gdy wychowawca jest nieobecny. Przechowujcie ją tak jak inne dokumenty dotyczące pomocy psychologiczno-pedagogicznej, z dostępem tylko dla osób, które jej potrzebują.

Plan powrotu ucznia do klasy
Data powrotu: [data]
Forma: [pełny plan lekcji / skrócone dni do dnia …]
Osoba pierwszego kontaktu: [imię i nazwisko, gabinet], zastępstwo: [imię i nazwisko]
Umówiony sygnał: [opis]
Miejsce w sali: [opis]
Ustalenia dla nauczycieli: [np. bez odpowiedzi przy tablicy do dnia …, terminy zaległych sprawdzianów]
Kontakt z rodzicami: [forma i częstotliwość]
Rozmowy sprawdzające: [daty]
Termin spotkania podsumowującego: [data]
Ustalenia przyjęli: uczeń, rodzice, wychowawca, pedagog.

Podsumowanie: powrót to proces, a nie jeden dzień

Dobrze przygotowany powrót składa się z kilku prostych elementów. Hejt musi ustać, zanim uczeń wejdzie do sali. Uczeń współdecyduje o tym, jak wraca. Ma jedną osobę dorosłą, do której może przyjść. Klasa pracuje nad zasadami, a nie nad jego historią. Dorośli obserwują i pytają jeszcze długo po tym, jak pierwsze emocje opadną.

Żaden z tych kroków nie wymaga specjalnych środków. Wymaga uwagi i konsekwencji. Uczeń, który widzi, że szkoła potraktowała jego powrót poważnie, znacznie łatwiej odzyskuje poczucie, że to także jego miejsce.

Gdzie szukać pomocy?

Fundacja Usuwanie Hejtu.
Pomagamy przygotować zgłoszenia treści do serwisów i prowadzimy je do końca, pomagamy zabezpieczyć materiał i kierujemy do prawnika lub psychologa. Nie zastępujemy prawnika. Telefon: 222 900 142, e-mail: biuro@usuwaniehejtu.pl. Sprawy dzieci prowadzimy zawsze z udziałem dorosłego opiekuna.

Poradnia psychologiczno-pedagogiczna.
Właściwa dla szkoły poradnia publiczna konsultuje trudne sytuacje i wydaje opinie potrzebne między innymi do zindywidualizowanej ścieżki kształcenia.

Telefony pomocowe.
116 111 to telefon zaufania dla dzieci i młodzieży. 800 100 100 to telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawie bezpieczeństwa dzieci. 116 123 to telefon dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym. W sytuacji zagrożenia życia dzwońcie pod numer 112.

Działania Fundacji można wesprzeć darowizną na stronie usuwaniehejtu.pl.

Najczęściej zadawane pytania

1. Kiedy uczeń powinien wrócić do klasy po hejcie?
Wtedy, gdy hejt ustał, a szkoła ma gotowy plan pierwszych dni. Datę ustala się razem z uczniem i rodzicami. Zbyt szybki powrót do klasy, w której treści nadal krążą, zwykle kończy się kolejną nieobecnością.

2. Kto w szkole odpowiada za przygotowanie powrotu?
Najczęściej wychowawca we współpracy z pedagogiem lub psychologiem szkolnym oraz osobą z dyrekcji. Wychowawca prowadzi rozmowy i koordynuje ustalenia, specjalista wspiera ucznia, a dyrekcja zatwierdza zmiany organizacyjne.

3. Czy trzeba powiedzieć klasie, dlaczego ucznia nie było?
Nie. O tym, co i czy w ogóle zostanie powiedziane, decyduje uczeń z rodzicami. Klasie wystarczy krótka zapowiedź powrotu i jasne oczekiwanie, że nikt nie wypytuje ani nie komentuje.

4. Czy osoby, które hejtowały, powinny przeprosić przy całej klasie?
Publiczne przeprosiny rzadko pomagają, bo znów stawiają pokrzywdzonego w centrum uwagi. Przeprosiny mają sens tylko wtedy, gdy uczeń ich chce, i najlepiej w małym gronie z udziałem dorosłego.

5. Kim może być osoba pierwszego kontaktu?
Każdy dorosły pracownik szkoły, któremu uczeń ufa i który jest dostępny w ciągu dnia: pedagog, psycholog, wychowawca, nauczyciel, bibliotekarz albo pielęgniarka. Warto wyznaczyć także zastępstwo na dni, w których tej osoby nie ma.

6. Czy uczeń może wracać stopniowo, na część lekcji?
Szkoła może uzgodnić z rodzicami krótsze dni na początek. Stałe łączenie lekcji z klasą i zajęć indywidualnych to zindywidualizowana ścieżka kształcenia, która wymaga opinii publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej.

7. Co z zaległymi sprawdzianami i ocenami?
Wychowawca zbiera od nauczycieli listę rzeczy do nadrobienia i rozkłada ją na kilka tygodni. Uczeń nie powinien pisać zaległych sprawdzianów w pierwszych dniach. Przy długiej nieobecności sposób klasyfikowania trzeba omówić z dyrekcją.

8. Jak długo obserwować ucznia po powrocie?
Co najmniej miesiąc w sposób zaplanowany, z cotygodniowymi rozmowami, a potem rzadziej do końca półrocza. Hejt często wraca po kilku tygodniach, gdy uwaga dorosłych słabnie.

9. Co zrobić, gdy uczeń mówi, że wszystko jest w porządku, a widać, że nie jest?
Zapytajcie o konkretne sytuacje, na przykład o przerwy albo pracę w grupach, zamiast o ogólne samopoczucie. Porównajcie to z obserwacjami nauczycieli i rodziców. Uczeń chętniej mówi osobie, którą sam wybrał.

10. Czy lepiej przenieść ucznia do innej klasy?
Tylko wtedy, gdy sam tego chce i po rozmowie z rodzicami. Przeniesienie pokrzywdzonego wbrew jego woli jest przez niego odbierane jako kara za to, że zgłosił sprawę.

11. Czy szkoła powinna zapisać plan powrotu?
Tak, wystarczy krótka notatka z datą, osobą pierwszego kontaktu, ustaleniami dla nauczycieli i terminami rozmów. Dostęp do niej powinny mieć tylko osoby, które jej potrzebują.

12. Co robić, gdy rodzice nie ufają szkole i nie chcą współpracować?
Przedstawcie konkretny plan na piśmie, wskażcie jedną osobę do kontaktu i dotrzymujcie terminów odpowiedzi. Zaufanie wraca dzięki drobnym, spełnionym ustaleniom, a nie dzięki zapewnieniom.

Źródła

• WHO Regional Office for Europe, 2024: One in six school-aged children experiences cyberbullying, finds new WHO/Europe study (HBSC 2021/2022)
• UNESCO, 2019: School violence and bullying a major global issue, new UNESCO publication finds (Behind the numbers)
• Sejm RP, Internetowy System Aktów Prawnych, 2023: Rozporządzenie w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (tekst jednolity, Dz.U. 2023 poz. 1798)
• Sejm RP, Internetowy System Aktów Prawnych, 2024: Ustawa o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (tekst jednolity, Dz.U. 2024 poz. 1802)
• Sejm RP, Internetowy System Aktów Prawnych, 2024: Ustawa - Prawo oświatowe (tekst jednolity, Dz.U. 2024 poz. 737)
• Sejm RP, Internetowy System Aktów Prawnych, 2024: Ustawa o systemie oświaty (tekst jednolity, Dz.U. 2024 poz. 750)

A jak to wyglądało u Was? Napiszcie w komentarzu

Jaki jeden element planu powrotu najbardziej pomógł uczniowi w Waszej szkole: osoba pierwszego kontaktu, zmiana miejsca w sali, a może coś zupełnie innego? I z czym mieliście największy kłopot po pierwszym tygodniu, gdy uwaga dorosłych zaczęła słabnąć? Prosimy, nie podawajcie w komentarzach nazwisk, nazw szkół ani danych innych osób.