Dobra osobiste firmy: czy spółka może żądać pieniędzy za hejt i utratę renomy?

Spółka nie odczuwa wstydu ani nie traci snu. Mimo to nieprawdziwy wpis potrafi odebrać jej klientów, kontrahentów i zaufanie, na które pracowała latami. Prawo to widzi: dobra osobiste osoby prawnej są chronione podobnie jak dobra człowieka.

Przez lata sądy spierały się, czy firma może dostać pieniądze za samą utratę renomy, bez wykazywania straty w złotówkach. W 2023 roku Sąd Najwyższy odpowiedział, że może. Poniżej wyjaśniamy, co z tego wynika, jakie są ograniczenia i kiedy lepszą drogą są przepisy o nieuczciwej konkurencji.

W skrócie

• Art. 43 Kodeksu cywilnego każe stosować przepisy o dobrach osobistych ludzi „odpowiednio” do osób prawnych. Chronione są przede wszystkim renoma (dobre imię), nazwa i tajemnica korespondencji.
• Spółka może żądać usunięcia wpisu, przeprosin, zakazu dalszych naruszeń, a także pieniędzy: zadośćuczynienia, sumy na cel społeczny albo odszkodowania za wykazaną stratę.
• Sąd Najwyższy w uchwale z 3 października 2023 r. uznał, że przepis o zadośćuczynieniu stosuje się także do osób prawnych. Wcześniej przeciwne stanowisko zajęli w tej sprawie Rzecznik Praw Obywatelskich i Prokurator Generalny.
• W sprawie, od której zaczęła się uchwała, spółka żądała 22 000 zł za negatywną opinię w internecie, a sąd pierwszej instancji w 2022 r. zasądził 5000 zł. Kwoty dla firm nie są więc automatycznie wysokie.
• Gdy autorem nieprawdy jest konkurent, w grę wchodzi ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Nie daje zadośćuczynienia, ale pozwala żądać odszkodowania, wydania korzyści i zapłaty na cel społeczny.
• Opłata od pozwu o ochronę dóbr osobistych wynosi 600 zł, a żądanie zapłaty jest opłacane osobno, według wartości.

Czym są dobra osobiste osoby prawnej?

Dobra osobiste to wartości niemajątkowe, których nie da się sprzedać ani wycenić w cenniku. U człowieka są to między innymi zdrowie, cześć, nazwisko, wizerunek i tajemnica korespondencji. Wymienia je art. 23 Kodeksu cywilnego, a słowa „w szczególności” oznaczają, że lista jest otwarta.

Firmy dotyczy jedno krótkie zdanie. Art. 43 Kodeksu cywilnego stanowi, że przepisy o ochronie dóbr osobistych osób fizycznych stosuje się odpowiednio do osób prawnych. Słowo „odpowiednio” jest tu najważniejsze. Część dóbr przenosi się na firmę wprost, część po dostosowaniu, a część wcale, bo spółka nie ma zdrowia ani życia rodzinnego.

W orzecznictwie utrwaliło się proste określenie: dobra osobiste osoby prawnej to wartości niemajątkowe, dzięki którym może ona działać zgodnie ze swoim celem. Chodzi więc o warunki, w których firma lub organizacja jest w stanie normalnie funkcjonować, a nie o uczucia.

Renoma, czyli dobre imię

To odpowiednik czci u człowieka i dobro, o które firmy spierają się najczęściej. Renoma to opinia, jaką inni mają o spółce na podstawie jej działania: czy jest rzetelna, wypłacalna, uczciwa wobec klientów i pracowników.

Kiedy dochodzi do naruszenia.
Wtedy, gdy ktoś przypisuje firmie postępowanie, które może odebrać jej zaufanie potrzebne do działania. Przykłady: nieprawdziwy zarzut oszustwa, sprzedaży podróbek, niepłacenia pracownikom albo rychłej upadłości.

Nazwa (firma)

Nazwa pełni dla spółki tę samą rolę, co nazwisko dla człowieka. Naruszeniem jest na przykład podszywanie się pod firmę, zakładanie fałszywych profili z jej nazwą albo używanie nazwy w sposób, który wprowadza odbiorców w błąd.

Przedsiębiorcy mają tu dodatkowy przepis. Art. 43 z indeksem 10 Kodeksu cywilnego chroni prawo do firmy, czyli do nazwy, pod którą przedsiębiorca działa. Pozwala żądać zaniechania naruszeń, usunięcia skutków, oświadczenia, naprawienia szkody majątkowej albo wydania korzyści uzyskanej przez naruszającego.

Tajemnica korespondencji

Firma ma prawo do poufności swojej korespondencji: listów, wiadomości e-mail, rozmów na komunikatorach. Naruszeniem może być przechwycenie takich wiadomości albo ich publikacja bez zgody, na przykład wrzucenie do sieci wewnętrznej wymiany maili zarządu.

Trzeba tu zachować ostrożność. Klient, który publikuje własną korespondencję z firmą, aby pokazać, jak został potraktowany, jest w innej sytuacji niż osoba, która zdobyła cudze wiadomości. Ocena zależy od okoliczności i sądy badają je osobno w każdej sprawie.

Kto korzysta z tej ochrony?

Osoby prawne.
Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne, fundacje, stowarzyszenia zarejestrowane w KRS, spółdzielnie, uczelnie.

Jednostki bez osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną.
Na przykład spółki jawne i komandytowe. Art. 33 z indeksem 1 Kodeksu cywilnego każe stosować do nich odpowiednio przepisy o osobach prawnych.

Jednoosobowa działalność gospodarcza.
Tu nie ma osobnego podmiotu. Dobre imię przedsiębiorcy jest dobrem osobistym człowieka i chroni je bezpośrednio art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego. Spór o zadośćuczynienie dla osób prawnych takich przedsiębiorców nie dotyczył.

Czy każda negatywna opinia narusza dobra osobiste firmy?

Nie. Ochrona renomy nie oznacza prawa do samych pochwał. Klient, który korzystał z usługi, może ją ocenić źle, opisać prawdziwy przebieg zdarzeń i odradzić zakup innym. Taka wypowiedź bywa dla firmy bolesna, ale mieści się w wolności słowa.

Art. 24 Kodeksu cywilnego chroni przed działaniem bezprawnym. To ważna konstrukcja: gdy firma wykaże, że wpis uderza w jej dobre imię, autor powinien pokazać, że miał do niego prawo, na przykład dlatego, że napisał prawdę albo przedstawił rzeczową ocenę własnych doświadczeń.

Zwykle dozwolone.
Prawdziwy opis reklamacji, niska ocena z uzasadnieniem, krytyczna recenzja produktu, opinia wyrażona ostrym, ale nieobraźliwym językiem.

Zwykle niedozwolone.
Nieprawdziwe twierdzenia o faktach, zarzut przestępstwa bez podstaw, opinia osoby, która nigdy nie była klientem, seria wpisów z wielu kont tej samej osoby, obelgi zamiast argumentów.

Jak odróżnić jedno od drugiego w codziennej pracy, opisujemy w tekście Jak odpowiadać na negatywne opinie klientów? Kiedy to krytyka, a kiedy hejt na firmę. Warto zacząć od tej oceny, bo pozew przeciwko autorowi prawdziwej opinii zwykle kończy się przegraną i dodatkowym rozgłosem.

Czego spółka może żądać po naruszeniu dóbr osobistych?

Kodeks cywilny daje dwie grupy żądań: niemajątkowe i pieniężne. Można je łączyć w jednym pozwie.

Żądania niemajątkowe

Zaniechanie.
Sąd może zakazać dalszego rozpowszechniania określonych twierdzeń. To żądanie przysługuje już przy samym zagrożeniu naruszeniem.

Usunięcie skutków.
Najczęściej chodzi o usunięcie wpisu oraz o oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, czyli przeprosiny lub sprostowanie w miejscu, w którym pojawiła się nieprawda.

Do tych żądań nie jest potrzebna wina autora. Wystarczy, że naruszenie było bezprawne. Nie trzeba też wykazywać straty w pieniądzach.

Żądania pieniężne

Zadośćuczynienie albo suma na cel społeczny.
Podstawą jest art. 448 § 1 Kodeksu cywilnego. Sąd może przyznać pokrzywdzonemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia za krzywdę albo zasądzić odpowiednią sumę na wskazany przez niego cel społeczny. To właśnie tego przepisu dotyczył spór opisany niżej.

Odszkodowanie.
Art. 24 § 2 Kodeksu cywilnego pozwala żądać naprawienia szkody majątkowej na zasadach ogólnych. Obejmuje ona zarówno poniesione straty, jak i korzyści, które firma by osiągnęła, gdyby szkody nie wyrządzono (art. 361 § 2). Trzeba jednak wykazać winę autora, wysokość szkody i związek między wpisem a stratą.

Różnica jest zasadnicza. Odszkodowanie wymaga liczb: utraconego kontraktu, spadku zamówień, kosztów naprawy wizerunku. Zadośćuczynienie ma wyrównać uszczerbek, którego w liczbach pokazać się nie da.

Czy spółka może dostać zadośćuczynienie? Spór i uchwała Sądu Najwyższego

Zadośćuczynienie przysługuje „za doznaną krzywdę”. U człowieka krzywda to cierpienie: ból, wstyd, lęk, poczucie upokorzenia. Spółka niczego takiego nie przeżywa. Stąd wieloletni spór, czy przepis o zadośćuczynieniu w ogóle da się do niej zastosować.

Argumenty przeciw

Zwolennicy poglądu przeciwnego wskazywali, że osoba prawna nie ma sfery uczuć, więc nie może doznać krzywdy. To, co nazywa się krzywdą firmy, jest w istocie stratą majątkową, a tę powinno się wyrównywać odszkodowaniem po udowodnieniu jej wysokości.

Takie stanowisko przedstawił Sądowi Najwyższemu Rzecznik Praw Obywatelskich w sierpniu 2023 r. Podkreślił, że osoby prawne nie zostają bez ochrony, bo mogą żądać naprawienia szkody majątkowej, na przykład za utraconych klientów. Podobnie wypowiedział się Prokurator Generalny. W tle był też argument o wolności słowa: możliwość żądania pieniędzy bez wykazywania straty może zniechęcać ludzi do krytykowania firm.

Co rozstrzygnął Sąd Najwyższy w 2023 roku?

Sprawa zaczęła się od negatywnej opinii w internecie o spółce sprzedającej pompy ciepła. Spółka pozwała autora. Żądała oświadczenia, usunięcia opinii z portalu oraz 22 000 zł zadośćuczynienia. Sąd Okręgowy w Gdańsku w maju 2022 r. w przeważającej części uwzględnił żądania niemajątkowe i zasądził 5000 zł, a resztę żądania zapłaty oddalił.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku nabrał wątpliwości i zapytał Sąd Najwyższy, czy osoba prawna w ogóle może żądać zadośćuczynienia. Odpowiedź przyniosła uchwała Sądu Najwyższego z 3 października 2023 r., sygn. III CZP 22/23: art. 448 Kodeksu cywilnego stosuje się odpowiednio do osób prawnych.

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że krzywdy nie można utożsamiać wyłącznie z cierpieniem. U osoby prawnej jest to szkoda niemajątkowa, która polega na braku możliwości albo utrudnieniu prowadzenia działalności w dotychczasowy sposób. Ocenia się ją obiektywnie, a nie przez pryzmat czyichkolwiek odczuć.

Ograniczenia, o których warto pamiętać

Sąd może, ale nie musi.
Przepis mówi, że sąd „może przyznać” zadośćuczynienie. Sąd Najwyższy zaznaczył, że wobec osób prawnych ostrożność w stosowaniu tego przepisu powinna być jeszcze większa niż wobec ludzi.

Potrzebna jest wina.
Żądanie pieniędzy na tej podstawie wymaga winy naruszającego, choć wystarczy jej dowolna postać, także niedbalstwo.

Liczy się rozmiar uszczerbku.
Znaczenie ma to, jakie dobro naruszono, na jaką skalę i czym zajmuje się pokrzywdzona organizacja. W uzasadnieniu przywołano wcześniejszą sprawę, w której żądanie oddalono, bo uszczerbek był zbyt mały.

Wolność słowa pozostaje argumentem w konkretnej sprawie.
Sąd Najwyższy przyznał, że takie roszczenia mogą służyć tłumieniu krytyki. Uznał to jednak za powód, by sądy uważnie oceniały poszczególne pozwy, a nie za powód, by odmówić firmom tej ochrony co do zasady.

Zasięg uchwały.
Uchwałę podjął skład trzech sędziów. Zgodnie z art. 390 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego taka uchwała wiąże w danej sprawie. Inne sądy nie są nią formalnie związane, choć w praktyce liczą się z poglądem Sądu Najwyższego, który zresztą już wcześniej wielokrotnie dopuszczał takie żądania.

Wniosek dla zarządu jest prosty: zadośćuczynienie dla spółki jest możliwe, ale nie należy się automatycznie i nie musi być wysokie. O tym, jakie sumy sądy przyznają ludziom, piszemy w tekście Zadośćuczynienie za hejt: jakie kwoty zasądzają polskie sądy w sprawach o dobra osobiste.

Suma na cel społeczny zamiast pieniędzy dla firmy

Art. 448 § 1 daje też drugą możliwość: zapłatę odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny. Część firm wybiera ją świadomie. Pokazuje w ten sposób, że nie chodzi im o zarobek na sporze, tylko o zatrzymanie nieprawdy. Taki wybór łatwiej też obronić przed opinią publiczną, gdy pozwanym jest zwykły klient.

Kiedy lepsza jest ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji?

Jeżeli nieprawdę o firmie rozpowszechnia inny przedsiębiorca, na przykład konkurent albo ktoś działający na jego zlecenie, do dyspozycji jest druga podstawa: ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Co mówi art. 14?

Czynem nieuczciwej konkurencji jest rozpowszechnianie nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd wiadomości o swoim lub innym przedsiębiorcy albo przedsiębiorstwie, w celu przysporzenia korzyści lub wyrządzenia szkody. Ustawa wymienia przykłady takich wiadomości: o osobach kierujących przedsiębiorstwem, o towarach i usługach, o cenach, o sytuacji gospodarczej lub prawnej.

Dwie rzeczy odróżniają ten przepis od ochrony dóbr osobistych. Po pierwsze, obejmuje także wiadomości wprowadzające w błąd, a nie tylko nieprawdziwe. Po drugie, wymaga celu: korzyści dla autora albo szkody dla firmy. Poza tym art. 3 tej ustawy zawiera ogólną definicję, według której czynem nieuczciwej konkurencji jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża interesowi innego przedsiębiorcy lub klienta albo go narusza.

Czego można żądać na podstawie art. 18?

1. Zaniechania niedozwolonych działań.
2. Usunięcia ich skutków.
3. Złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie.
4. Naprawienia wyrządzonej szkody na zasadach ogólnych.
5. Wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści na zasadach ogólnych.
6. Zasądzenia odpowiedniej sumy na cel społeczny związany ze wspieraniem kultury polskiej lub ochroną dziedzictwa narodowego, jeżeli czyn był zawiniony.

Na tej liście nie ma zadośćuczynienia. Jest za to wydanie korzyści, którego nie przewidują przepisy o dobrach osobistych z art. 24. Jeżeli konkurent przejął klientów dzięki nieprawdzie, można żądać tego, co na niej zyskał.

Porównanie obu dróg

Kwestia	Kodeks cywilny (art. 23, 24, 43, 448)	Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (art. 3, 14, 18)
Przeciw komu	Każdy autor: klient, były pracownik, anonimowa osoba, konkurent	Co do zasady spory między przedsiębiorcami
Co trzeba wykazać	Naruszenie dobra osobistego; bezprawność jest domniemana	Nieprawdziwe lub mylące wiadomości rozpowszechniane dla korzyści albo szkody
Zadośćuczynienie	Możliwe, jeżeli autor zawinił; sąd może, ale nie musi go przyznać	Brak
Inne pieniądze	Odszkodowanie za wykazaną szkodę; suma na dowolny wskazany cel społeczny	Odszkodowanie, wydanie korzyści, suma na kulturę polską lub dziedzictwo narodowe
Przedawnienie	Żądania niemajątkowe nie przedawniają się; pieniężne co do zasady po 3 latach	3 lata, liczone osobno dla każdego naruszenia

Źródło: opracowanie własne na podstawie Kodeksu cywilnego i ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (teksty ujednolicone Kancelarii Sejmu, stan na 2026 r.).

Obie podstawy można wskazać w jednym pozwie. Przepisy o dobrach osobistych wyraźnie zastrzegają, że nie odbierają uprawnień przewidzianych w innych przepisach (art. 24 § 3 Kodeksu cywilnego). Wybór i kolejność argumentów najlepiej ustalić z prawnikiem.

Droga karna przy nieprawdziwych wiadomościach o przedsiębiorstwie

Art. 26 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji przewiduje karę aresztu albo grzywny dla osoby, która w celu szkodzenia przedsiębiorcy rozpowszechnia nieprawdziwe lub wprowadzające w błąd wiadomości o przedsiębiorstwie. Ściganie następuje na żądanie pokrzywdzonego. Osobną drogą jest prywatny akt oskarżenia o zniesławienie, który opisujemy w tekście Czy spółka, stowarzyszenie albo szkoła mogą być pokrzywdzone zniesławieniem?.

Ile kosztuje pozew i ile jest czasu?

Opłaty sądowe

Według ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych od pozwu o ochronę dóbr osobistych pobiera się opłatę stałą 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 3). Żądanie zapłaty jest roszczeniem majątkowym i podlega osobnej opłacie zależnej od kwoty.

Do 20 000 zł opłata jest stała i wynosi od 30 zł do 1000 zł. Powyżej 20 000 zł pobiera się 5% wartości, nie więcej niż 100 000 zł (art. 13). Przy żądaniu 22 000 zł, jak w sprawie gdańskiej, daje to 1100 zł. Do tego dochodzą koszty pełnomocnika i ryzyko zwrotu kosztów drugiej stronie w razie przegranej.

Który sąd?

Sprawy o prawa niemajątkowe i dochodzone łącznie z nimi roszczenia majątkowe należą do sądów okręgowych (art. 17 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Sprawy o zwalczanie nieuczciwej konkurencji oraz część spraw o dobra osobiste związanych z reklamą i promocją przedsiębiorcy są sprawami własności intelektualnej (art. 479 z indeksem 89). Je także rozpoznają sądy okręgowe, w wyspecjalizowanych wydziałach.

Terminy

Żądania niemajątkowe.
Przedawnieniu ulegają roszczenia majątkowe (art. 117 § 1 Kodeksu cywilnego). Żądanie usunięcia wpisu czy przeprosin nie przedawnia się, ale im dłużej firma zwleka, tym trudniej przekonać sąd, że wpis rzeczywiście jej przeszkadzał.

Żądania pieniężne z Kodeksu cywilnego.
Co do zasady 3 lata od dnia, w którym firma dowiedziała się (albo przy należytej staranności mogła się dowiedzieć) o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej, nie więcej niż 10 lat od zdarzenia (art. 442 z indeksem 1 § 1).

Roszczenia z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
3 lata, przy czym bieg terminu rozpoczyna się oddzielnie co do każdego naruszenia (art. 20 ust. 1).

Co, jeśli autor nie przeprosi mimo wyroku?

Art. 1050 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że w sprawach o naruszenie dóbr osobistych sąd wymierzy wtedy dłużnikowi grzywnę do 15 000 zł i nakaże ogłoszenie odpowiadające treści oświadczenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym na koszt dłużnika. Po takim ogłoszeniu roszczenie o przeprosiny wygasa w tym zakresie.

Dla firmy to słabe rozwiązanie, bo Monitora nie czytają klienci. Sąd Najwyższy wskazał to w 2023 r. jako jeden z powodów, dla których sama ochrona niemajątkowa może nie wystarczać.

Jak przygotować sprawę krok po kroku?

1. Zabezpieczcie treść. Zrzut ekranu z adresem strony, datą i nazwą konta, do tego zapis strony w archiwum internetowym. Szczegóły opisujemy w tekście Jak zabezpieczyć dowody hejtu w internecie.
2. Oddzielcie fakty od ocen. Wypiszcie zdania, które są twierdzeniami o faktach, i dopiszcie przy każdym dokument, który pokazuje, że jest nieprawdziwe.
3. Ustalcie, kto jest autorem. Klient, były pracownik, konkurent czy osoba anonimowa. Od tego zależy podstawa prawna. Tożsamość anonimowego autora ustala się wyłącznie drogą prawną.
4. Zgłoście wpis w serwisie. To najszybsza droga i nie zamyka pozostałych.
5. Wyślijcie wezwanie. Rzeczowe, z cytatem, żądaniem i terminem. Gotowy schemat znajdziecie w tekście Wezwanie do usunięcia opinii naruszającej dobre imię firmy.
6. Zbierajcie dane o skutkach. Od pierwszego dnia, nie dopiero przed pozwem.
7. Zdecydujcie z prawnikiem o pozwie. Jakie żądania, na jakiej podstawie, w jakiej kwocie i czy pieniądze mają trafić do firmy, czy na cel społeczny.

Jak pokazać sądowi uszczerbek firmy?

Skoro krzywda osoby prawnej to utrudnienie w prowadzeniu działalności, trzeba to utrudnienie pokazać. Nie wystarczy napisać, że renoma ucierpiała.

Zasięg wpisu.
Liczba wyświetleń, udostępnień i komentarzy, pozycja w wynikach wyszukiwania na nazwę firmy, czas, przez jaki treść była dostępna.

Reakcje otoczenia.
Pytania klientów i kontrahentów o zarzuty, wycofane oferty, odmowy współpracy, w których powołano się na wpis, rezygnacje kandydatów do pracy.

Dane z działalności.
Liczba zapytań i zamówień przed publikacją i po niej, najlepiej zestawiona z tym samym okresem roku poprzedniego, aby odróżnić skutek wpisu od sezonowości.

Koszty reakcji.
Czas zespołu, wydatki na komunikaty i obsługę zapytań. To już element szkody majątkowej, którą można dochodzić jako odszkodowania. O tym, jak badacze liczą takie straty, piszemy w tekście Ile kosztuje kryzys wizerunkowy? Przegląd badań o stratach firm.

Przykład zapisu w wezwaniu

Poniższy fragment można dostosować do własnej sprawy:

„W dniu [data] w serwisie [nazwa] pod adresem [adres strony] opublikowali Państwo wpis zawierający zdanie: [dosłowny cytat]. Twierdzenie to jest nieprawdziwe, co potwierdza [dokument]. Wpis narusza dobre imię spółki [nazwa], chronione na podstawie art. 24 w związku z art. 43 Kodeksu cywilnego. Wzywamy do usunięcia wpisu w terminie 7 dni od doręczenia niniejszego pisma oraz do zaniechania dalszego rozpowszechniania tego twierdzenia.”

Gdy autorem jest konkurent, można dodać zdanie o art. 14 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Żądanie zapłaty warto wpisać tylko wtedy, gdy potraficie je uzasadnić.

Trzy sytuacje z praktyki

Klient opisuje nieudaną reklamację.
Wpis jest ostry, ale zgodny z przebiegiem sprawy. Podstaw do pozwu zwykle nie ma. Lepiej odpowiedzieć publicznie, spokojnie i z propozycją rozwiązania.

Anonimowe konto pisze, że spółka „zaraz zbankrutuje i nie oddaje zaliczek”.
To twierdzenie o faktach, które uderza w zaufanie do firmy. Jeżeli jest nieprawdziwe, w grę wchodzą żądania z Kodeksu cywilnego: usunięcie, oświadczenie, a przy wykazanym uszczerbku także pieniądze. Najpierw trzeba jednak ustalić autora drogą prawną.

Konkurent rozsyła do Waszych klientów wiadomość, że sprzedajecie towar bez atestów.
To typowa sytuacja z art. 14 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Można żądać zaniechania, oświadczenia skierowanego do tych samych odbiorców, odszkodowania i wydania korzyści. Podobny przypadek z list publikowanych w sieci omawiamy w tekście Firma na internetowej „czarnej liście wykonawców”.

Czego nie wiemy: ograniczenia danych

Nie znaleźliśmy urzędowej statystyki, która pokazywałaby osobno sprawy o dobra osobiste wnoszone przez osoby prawne ani kwoty, jakie sądy im zasądzają. Kwoty 22 000 zł i 5000 zł pochodzą z jednej sprawy opisanej w uzasadnieniu uchwały z 2023 r. i nie są średnią. Nie da się na ich podstawie przewidzieć wyniku innego sporu.

Przepisy podajemy według tekstów ujednoliconych dostępnych w 2026 r. Ten tekst nie zastępuje porady prawnika, a ocena konkretnego wpisu zawsze zależy od jego treści i okoliczności.

Podsumowanie: dobra osobiste osoby prawnej w praktyce

Spółka, fundacja czy stowarzyszenie mają dobra osobiste: renomę, nazwę, tajemnicę korespondencji. Gdy ktoś narusza je nieprawdziwym wpisem, mogą żądać jego usunięcia, przeprosin i zakazu dalszych naruszeń bez wykazywania winy i straty.

Pieniądze są możliwe na trzy sposoby: jako odszkodowanie za udowodnioną szkodę, jako zadośćuczynienie za utrudnienie działalności albo jako suma na cel społeczny. Od uchwały Sądu Najwyższego z 2023 r. drugą z tych dróg trudno firmom odmówić co do zasady, ale sądy mają ją stosować ostrożnie. Gdy za nieprawdą stoi konkurent, warto sięgnąć także po ustawę o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Najwięcej zależy od przygotowania: zabezpieczonych dowodów, rozdzielenia faktów od ocen i rzetelnie pokazanych skutków. Z tym da się zacząć od razu, jeszcze przed rozmową z prawnikiem.

Gdzie szukać pomocy?

Fundacja Usuwanie Hejtu.
Pomagamy zabezpieczyć materiał, przygotować zgłoszenia do serwisów i prowadzimy je do końca. Gdy sprawa wymaga pozwu, kierujemy do prawnika. Nie ustalamy tożsamości autorów poza drogą prawną i nie zastępujemy prawnika. Telefon: 222 900 142, e-mail: biuro@usuwaniehejtu.pl.

Adwokat lub radca prawny.
Przy pozwie o ochronę dóbr osobistych albo z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji pomoc pełnomocnika jest bardzo wskazana, zwłaszcza gdy żądacie pieniędzy.

Policja lub prokuratura.
Gdy wpisom towarzyszą groźby, nękanie albo podszywanie się pod firmę lub jej pracowników. W razie zagrożenia życia dzwońcie pod numer 112.

Wsparcie dla ludzi w firmie.
Atak na firmę często dotyka właścicieli i pracowników osobiście. Dorośli w kryzysie emocjonalnym mogą zadzwonić pod numer 116 123.

Działania Fundacji można wesprzeć darowizną na stronie usuwaniehejtu.pl.

Najczęściej zadawane pytania

1. Czy spółka z o.o. ma dobra osobiste?
Tak. Art. 43 Kodeksu cywilnego każe stosować do osób prawnych odpowiednio przepisy o dobrach osobistych ludzi. W praktyce chodzi głównie o dobre imię, nazwę i tajemnicę korespondencji.

2. Czy firma może dostać zadośćuczynienie, skoro nie odczuwa krzywdy?
Sąd Najwyższy w uchwale z 3 października 2023 r. uznał, że tak. Krzywdę osoby prawnej rozumie się jako niemajątkowy uszczerbek w postaci utrudnienia działalności, oceniany obiektywnie. Sąd nie ma jednak obowiązku przyznać pieniędzy w każdej sprawie.

3. Czym różni się zadośćuczynienie od odszkodowania dla firmy?
Odszkodowanie wyrównuje stratę, którą da się policzyć, na przykład utracony kontrakt, i wymaga dowodu jej wysokości. Zadośćuczynienie dotyczy uszczerbku niemajątkowego, którego nie wylicza się z faktur. Obu żądań można dochodzić obok siebie.

4. Czy jednoosobowa działalność gospodarcza jest osobą prawną?
Nie. Przedsiębiorca prowadzący taką działalność jest osobą fizyczną i jego dobre imię chronią bezpośrednio art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego. Może żądać zadośćuczynienia tak jak każdy człowiek.

5. Czy fundacja lub stowarzyszenie też mogą pozwać za naruszenie dobrego imienia?
Tak, jeżeli mają osobowość prawną. Sąd Najwyższy zwrócił w 2023 r. uwagę, że same niemajątkowe środki ochrony mogą być mało skuteczne, zwłaszcza u organizacji, które nie prowadzą działalności gospodarczej.

6. Czy trzeba udowodnić spadek przychodów, aby wygrać sprawę o renomę?
Do usunięcia wpisu i przeprosin nie trzeba. Spadek przychodów ma znaczenie przy odszkodowaniu, a dane o skutkach wpisu pomagają też uzasadnić zadośćuczynienie.

7. Czy można pozwać klienta na podstawie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji?
Ta ustawa jest pomyślana dla sporów między przedsiębiorcami. Wobec klienta, który nie działa jako konkurent, podstawą pozostają zwykle przepisy Kodeksu cywilnego o dobrach osobistych. W razie wątpliwości warto zapytać prawnika.

8. Ile wynosi opłata od pozwu spółki o ochronę dóbr osobistych?
Opłata stała to 600 zł. Jeżeli spółka żąda też zapłaty, dochodzi opłata od tej kwoty: stała przy żądaniach do 20 000 zł albo 5% przy wyższych.

9. Czy roszczenie o usunięcie wpisu się przedawnia?
Nie, bo przedawniają się roszczenia majątkowe. Żądania pieniężne przedawniają się co do zasady po 3 latach od dowiedzenia się o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej.

10. Czy spółka może żądać zapłaty na cel społeczny zamiast dla siebie?
Tak. Art. 448 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala żądać sumy na wskazany cel społeczny. W ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji taki cel musi wiązać się ze wspieraniem kultury polskiej lub ochroną dziedzictwa narodowego.

11. Czy uchwała Sądu Najwyższego z 2023 r. wiąże wszystkie sądy?
Formalnie wiąże w sprawie, w której zapadła, bo podjął ją skład trzech sędziów. Inne sądy mogą orzec inaczej, ale zwykle biorą pod uwagę stanowisko Sądu Najwyższego.

12. Czy członek zarządu może pozwać za wpis o spółce we własnym imieniu?
Tylko wtedy, gdy wpis narusza także jego osobiste dobra, na przykład wymienia go z nazwiska i przypisuje mu nieuczciwość. Dobre imię spółki i dobre imię człowieka to dwa odrębne dobra, a każdy pozywa o swoje.

13. Co, jeżeli pozwany nie opublikuje przeprosin mimo wyroku?
Sąd wymierzy mu grzywnę do 15 000 zł i nakaże ogłoszenie o treści oświadczenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym na jego koszt. Po takim ogłoszeniu roszczenie o przeprosiny w tym zakresie wygasa.

Źródła

• Sąd Najwyższy, 2023: Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2023 r., III CZP 22/23
• Rzecznik Praw Obywatelskich, 2023: Zadośćuczynienie za krzywdę przy naruszeniu dóbr osobistych - nie dla osoby prawnej. Stanowisko RPO dla SN
• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst ujednolicony)
• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst ujednolicony)
• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (tekst ujednolicony)
• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst ujednolicony)

A jak to wyglądało u Was? Napiszcie w komentarzu

Czy Wasza firma lub organizacja żądała kiedyś pieniędzy za naruszenie renomy i czy wybraliście zapłatę dla siebie, czy na cel społeczny? Co było najtrudniejsze do pokazania: nieprawdziwość wpisu czy jego skutki dla działalności? Prosimy, aby w komentarzach nie podawać nazwisk, nazw firm ani danych innych osób.