Nękanie w sieci w badaniach Pew Research Center: co z nich wynika dla polskiego czytelnika

Zdanie „cztery na dziesięć osób doświadczyły nękania w internecie” pojawia się w polskich tekstach bardzo często. Prawie zawsze pochodzi z badań Pew Research Center, amerykańskiego ośrodka badań opinii, i dotyczy dorosłych mieszkańców Stanów Zjednoczonych.

Te badania są rzetelne i warto z nich korzystać. Trzeba jednak wiedzieć, co dokładnie mierzą, jak definiują nękanie i dlaczego ich wyników nie da się wprost przyłożyć do Polski. Poniżej zebraliśmy typologię, najważniejsze liczby dla dorosłych i nastolatków oraz zasady poprawnego cytowania.

W skrócie

• Pew mierzy nękanie w sieci listą sześciu zachowań. Osoba, która doświadczyła choć jednego z nich, jest liczona jako cel nękania. Samo słowo „nękanie” nie pada w pytaniu o doświadczenia.
• We wrześniu 2020 roku 41% dorosłych Amerykanów zadeklarowało co najmniej jedno z tych doświadczeń, a 25% jedno z cięższych: groźby fizyczne, śledzenie, molestowanie seksualne lub nękanie długotrwałe (Pew Research Center, The State of Online Harassment).
• Wśród nastolatków w wieku 13-17 lat w USA 46% doświadczyło co najmniej jednego z sześciu zachowań badanych wiosną 2022 roku (Pew Research Center, Teens and Cyberbullying 2022).
• Pytania Pew dotyczą całego życia („kiedykolwiek”), a nie ostatniego roku. Dlatego odsetki są wysokie i nie oznaczają, że tyle osób jest nękanych obecnie.
• W Polsce nie ma badania dorosłych wykonanego tą samą metodą. Dla uczniów najbliższym odpowiednikiem jest badanie NASK z jesieni 2024 roku, w którym 29% nastolatków wskazało wyzywanie w internecie, a 44% nie doświadczyło żadnej formy przemocy w sieci (NASK, raport „Nastolatki”).
• Wyniki z USA pokazują mechanizmy, które widać także w innych krajach. Poziomu zjawiska w Polsce nie da się z nich wyliczyć.

Czym jest Pew Research Center i dlaczego wszyscy go cytują?

Pew Research Center to niezależny ośrodek badawczy z Waszyngtonu. Nie prowadzi kampanii, nie zajmuje stanowiska w sporach politycznych i publikuje pełne kwestionariusze oraz opis metody. Dla badacza i dziennikarza to duża zaleta: każdą liczbę można sprawdzić u źródła.

Nękaniem w sieci Pew zajmuje się od ponad dekady. Dorosłych pytał o nie trzy razy: w 2014 roku, na początku 2017 roku i we wrześniu 2020 roku. Nastolatków badał wiosną 2018 roku i wiosną 2022 roku.

Powtarzalność pytań.
Te same sześć zachowań w badaniach dorosłych pozwala śledzić zmianę w czasie. Niewiele ośrodków na świecie ma tak długą serię.

Duże próby losowe.
Badanie z września 2020 roku objęło 10 093 dorosłych z panelu American Trends Panel, do którego ludzie są zapraszani na podstawie losowania adresów. Błąd z próby dla całości wyniósł plus minus 1,6 punktu procentowego (Pew Research Center, opis metody).

Jawność.
Do każdego raportu dołączony jest dokument z dokładnym brzmieniem pytań i rozkładem odpowiedzi. Dzięki temu wiadomo, o co naprawdę pytano.

Jeśli chcecie najpierw uporządkować podstawy, przeczytajcie nasz tekst o tym, jak czytać badania o hejcie i dlaczego liczby w raportach tak bardzo się różnią.

Jak Pew definiuje nękanie w sieci?

To najważniejsza część całej układanki. Pew nie pyta „czy byli Państwo nękani w internecie”. Pokazuje listę konkretnych zachowań i przy każdym pyta, czy respondenta to kiedykolwiek spotkało.

Sześć zachowań w badaniach dorosłych

Lista jest taka sama od 2014 roku. Obejmuje obraźliwe wyzwiska, celowe ośmieszanie, groźby fizyczne, śledzenie (po angielsku stalking), nękanie trwające dłuższy czas oraz molestowanie seksualne.

Każdy, kto zaznaczył choć jedną pozycję, trafia do grupy osób, które doświadczyły nękania. Osoba raz nazwana obraźliwym słowem w komentarzach i osoba, której przez pół roku grożono, znajdują się więc w tej samej grupie 41%.

Podział na formy lżejsze i cięższe

Pew sam zauważył ten kłopot i dzieli wyniki na dwie grupy. Formy mniej dotkliwe to wyzwiska i ośmieszanie. Formy bardziej dotkliwe to groźby fizyczne, śledzenie, nękanie długotrwałe i molestowanie seksualne.

W raporcie z 2014 roku autorzy pisali wprost, że są to dwie odrębne, choć często nakładające się kategorie. Pierwsza jest powszechna. Druga jest rzadsza, ale silniej obciąża emocjonalnie (Pew Research Center, Online Harassment 2014).

Dla rzetelnego tekstu oznacza to prostą zasadę: obok liczby 41% zawsze podajcie liczbę 25%. Dopiero razem mówią, o czym jest to badanie.

Inna lista dla nastolatków

W badaniach młodzieży Pew używa innego zestawu sześciu zachowań. Są to obraźliwe wyzwiska, rozpowszechnianie fałszywych plotek, otrzymywanie niechcianych zdjęć o charakterze seksualnym, groźby fizyczne, ciągłe wypytywanie przez kogoś innego niż rodzic o to, gdzie się jest, co się robi i z kim, a także udostępnienie intymnych zdjęć nastolatka bez jego zgody.

W raporcie o nastolatkach słowa „cyberprzemoc” (cyberbullying) i „nękanie w sieci” (online harassment) są używane zamiennie. Pytania obejmują doświadczenia „w internecie lub przez telefon komórkowy”.

Badanie dorosłych (2014, 2017, 2020)	Badanie nastolatków 13-17 lat (2018, 2022)
Obraźliwe wyzwiska	Obraźliwe wyzwiska
Celowe ośmieszanie	Rozpowszechnianie fałszywych plotek
Groźby fizyczne	Groźby fizyczne
Śledzenie (stalking)	Ciągłe wypytywanie, gdzie się jest i z kim (przez osobę inną niż rodzic)
Molestowanie seksualne	Otrzymywanie niechcianych zdjęć o charakterze seksualnym
Nękanie trwające dłuższy czas	Udostępnienie intymnych zdjęć bez zgody

Źródło: Pew Research Center, The State of Online Harassment (2021) oraz Teens and Cyberbullying 2022.

Listy pokrywają się tylko w dwóch pozycjach. Wyniku dorosłych (41%) i wyniku nastolatków (46%) nie należy więc zestawiać jako „dorośli kontra młodzież”. To dwa różne pomiary.

Co wyszło w badaniach dorosłych Amerykanów?

Ogólny odsetek stoi w miejscu, cięższe formy rosną

W 2014 roku co najmniej jedno z sześciu zachowań zadeklarowało 35% dorosłych, na początku 2017 roku 41% i we wrześniu 2020 roku ponownie 41%. Na pierwszy rzut oka od 2017 roku nic się nie zmieniło.

Zmiana jest widoczna poziom niżej. Udział osób, które doświadczyły co najmniej jednej cięższej formy, rósł w każdej edycji: 15% w 2014 roku, 18% w 2017 roku i 25% w 2020 roku. Udział osób, które spotkało kilka różnych form, wzrósł z 16% do 28%.

Doświadczenie (kiedykolwiek)	2014	2017	2020
Co najmniej jedno z sześciu zachowań	35%	41%	41%
Co najmniej jedna cięższa forma	15%	18%	25%
Więcej niż jedna forma	16%	19%	28%
Obraźliwe wyzwiska	27%*	27%	31%
Celowe ośmieszanie	22%*	22%	26%
Groźby fizyczne	8%*	10%	14%
Śledzenie (stalking)	8%*	7%	11%
Nękanie trwające dłuższy czas	7%*	7%	11%
Molestowanie seksualne	6%*	6%	11%

Źródło: Pew Research Center, badanie z września 2020 roku, Online Harassment 2017 i Online Harassment 2014. Gwiazdka: w raporcie z 2014 roku odsetki dla poszczególnych form podano wśród dorosłych użytkowników internetu, a nie wśród wszystkich dorosłych.

Gwiazdka w tabeli pokazuje pułapkę, w którą łatwo wpaść. Raport z 2014 roku podawał, że nękania doświadczyło 40% użytkowników internetu. W późniejszych raportach Pew przeliczył ten wynik na wszystkich dorosłych i podaje 35%. Obie liczby są prawdziwe, ale mają inną podstawę.

Kto doświadcza nękania najczęściej?

Młodzi dorośli.
We wrześniu 2020 roku co najmniej jedno z zachowań zadeklarowało 64% osób w wieku 18-29 lat i 26% osób w wieku 50 lat i starszych. Cięższych form doświadczyło odpowiednio 48% i 12%.

Mężczyźni nieco częściej, kobiety inaczej.
Jakiekolwiek nękanie zadeklarowało 43% mężczyzn i 38% kobiet. Mężczyźni częściej wskazywali wyzwiska (35% wobec 26%) i groźby fizyczne (16% wobec 11%). Kobiety częściej wskazywały molestowanie seksualne (16% wobec 5%) i śledzenie (13% wobec 9%). Wśród kobiet poniżej 35 lat molestowania seksualnego w sieci doświadczyła co trzecia (33%).

Różnica w odczuwaniu.
Wśród osób nękanych 34% kobiet i 14% mężczyzn oceniło ostatnie zdarzenie jako bardzo lub skrajnie przykre. Sam odsetek doświadczeń nie mówi więc nic o ich ciężarze. Więcej o tym piszemy w tekście o mężczyznach hejtowanych w sieci oraz w zestawieniu o tym, że dziewczęta i chłopcy doświadczają hejtu inaczej.

Osoby homoseksualne i biseksualne.
W tej grupie mniej więcej siedem na dziesięć osób doświadczyło jakiejś formy nękania, a 51% formy cięższej. Wśród osób heteroseksualnych cięższych form doświadczyło 23%.

Za co i gdzie?

Najczęściej wskazywanym powodem były poglądy polityczne. We wrześniu 2020 roku podało je 20% wszystkich dorosłych, czyli połowa osób nękanych. Na początku 2017 roku było to 14%. Płeć jako powód wskazało 14% dorosłych, a pochodzenie rasowe lub etniczne 12%.

Trzy czwarte osób nękanych (75%) podało, że ostatnie zdarzenie miało miejsce w mediach społecznościowych. Fora i serwisy dyskusyjne wskazało 25%, a komunikatory i wiadomości tekstowe 24%. Respondent mógł wskazać więcej niż jedno miejsce.

Amerykanie źle oceniają reakcję platform. W tym samym badaniu 79% uznało, że serwisy społecznościowe radzą sobie z nękaniem zaledwie przeciętnie albo słabo. Jak wygląda to od strony samych platform, pokazujemy w tekście o tym, ile zgłoszeń nękania usuwa Facebook.

Wielu badanych nie nazywa tego nękaniem

To wynik, który w polskich omówieniach prawie się nie pojawia, a jest bardzo ważny. Pew zapytał osoby zaliczone do grupy nękanych, czy swoje ostatnie doświadczenie same nazwałyby nękaniem w sieci.

Twierdząco odpowiedziało 43%. Kolejne 36% uznało, że to nie było nękanie, a 21% nie miało pewności (Pew Research Center, analiza ze stycznia 2021 roku, dane z września 2020 roku).

Nie znaczy to, że te osoby przesadzają albo że nic się nie stało. Znaczy to, że wskaźnik 41% opisuje zetknięcie się z określonymi zachowaniami, a nie liczbę osób, które czują się ofiarami nękania. Uczciwe zdanie brzmi: „41% doświadczyło co najmniej jednego z sześciu zachowań, które badacze zaliczają do nękania”.

Świadkowie i reakcje

W badaniu z początku 2017 roku 66% dorosłych widziało nękanie skierowane do innych osób. 27% zrezygnowało z opublikowania czegoś po tym, co zobaczyło, a 30% w jakiś sposób zareagowało w obronie innej osoby.

Starszy raport z 2014 roku pokazał z kolei, że 60% nękanych zignorowało ostatnie zdarzenie. Wśród osób, które podjęły jakieś działanie, 22% zgłosiło sprawcę do serwisu, a 5% powiadomiło organy ścigania. Do tych wątków wracamy w tekstach o świadkach hejtu w liczbach i o tym, dlaczego większość pokrzywdzonych nie zgłasza hejtu.

Co wyszło w badaniach nastolatków?

Badanie z wiosny 2022 roku

Pew przebadał 1316 nastolatków w wieku 13-17 lat między 14 kwietnia a 4 maja 2022 roku. Młodych rekrutowano przez rodziców należących do losowego panelu internetowego firmy Ipsos.

Co najmniej jednego z sześciu zachowań doświadczyło 46% badanych. Najczęściej były to wyzwiska (32%), fałszywe plotki (22%) i niechciane zdjęcia o charakterze seksualnym (17%). Ciągłe wypytywanie przez osobę inną niż rodzic wskazało 15%, groźby fizyczne 10%, a udostępnienie własnych intymnych zdjęć bez zgody 7%.

Starsze dziewczęta.
Wśród dziewcząt w wieku 15-17 lat co najmniej jedno zachowanie zadeklarowało 54%. Wśród chłopców w tym samym wieku 44%.

Wygląd jako powód.
15% wszystkich nastolatków uważa, że nękano ich z powodu wyglądu. To najczęściej wskazywana przyczyna w tej grupie wiekowej.

Czas w sieci.
Wśród nastolatków, którzy deklarują, że są w internecie niemal bez przerwy, nękania doświadczyło 53%. Wśród pozostałych 40%. Badanie pokazuje związek, a nie przyczynę.

Ocena dorosłych.
66% nastolatków uznało, że rodzice dobrze lub bardzo dobrze radzą sobie z problemem nękania w sieci. O nauczycielach powiedziało tak 40%, o serwisach społecznościowych 25%, a o politykach 18%.

Dlaczego nie wolno porównywać 59% z 46%?

W badaniu z wiosny 2018 roku nękania doświadczyło 59% nastolatków (Pew Research Center, 2018). Cztery lata później wynik to 46%. Łatwo napisać, że cyberprzemoc w USA spadła o 13 punktów procentowych. Byłby to błąd.

Pew wprost zastrzega, że tych dwóch wyników nie można porównywać. W 2018 roku nastolatki dostały listę zachowań z poleceniem „zaznacz wszystkie, które pasują”. W 2022 roku przy każdym zachowaniu odpowiadały osobno „tak” albo „nie”. Zmienił się też sposób realizacji badania.

To dobra lekcja ogólna: wynik ankiety zależy od tego, jak zadano pytanie. Gdy pytanie się zmienia, zmienia się też liczba, nawet jeśli w życiu badanych nic się nie zmieniło.

Czy wyniki Pew można przenieść na Polskę?

Krótka odpowiedź: mechanizmy tak, poziomy nie. Poniżej wyjaśniamy, skąd ta różnica.

Pięć powodów, dla których liczby nie przenoszą się wprost

Inna populacja.
Pew bada mieszkańców Stanów Zjednoczonych. Struktura wieku, sposób korzystania z sieci i popularność poszczególnych serwisów są tam inne niż w Polsce.

Inny spór publiczny.
Połowa nękanych Amerykanów wiąże swoje doświadczenie z poglądami politycznymi. Ten wynik odzwierciedla amerykańską scenę polityczną roku 2020. Nie wiadomo, jaki byłby w Polsce.

Inne kategorie.
Amerykańskie raporty szeroko analizują pochodzenie rasowe i etniczne. W Polsce inne cechy częściej stają się pretekstem do ataków, a badania używają innych podziałów.

Język.
Angielskie „harassment” jest szersze niż polskie „nękanie”. W polskim prawie karnym o nękaniu mówi się wtedy, gdy zachowanie jest uporczywe. W ankiecie Pew wystarczy jedno zdarzenie w życiu. Tłumaczenie „41% Amerykanów było nękanych” brzmi po polsku znacznie mocniej niż to, co zmierzono. Ten akapit nie zastępuje porady prawnika.

Czas.
Ostatnie pełne badanie dorosłych przeprowadzono we wrześniu 2020 roku, w czasie pandemii i kampanii wyborczej. Od tego czasu zmieniły się platformy, ich zasady i narzędzia, w tym generatory obrazów i tekstu.

Co mierzą badania dostępne dla Polski?

Dla dorosłych Polaków nie znaleźliśmy badania wykonanego metodą Pew, czyli z tą samą listą sześciu zachowań i pytaniem o całe życie. To luka, o której warto pisać wprost. Istnieją natomiast badania o innej konstrukcji.

NASK, badanie „Nastolatki”.
Jesienią 2024 roku ankietę wypełniło 3655 uczniów klas 7 i 8 szkół podstawowych oraz klas 1 i 2 szkół ponadpodstawowych. Wyzywanie w internecie wskazało 29%, ośmieszanie 19%, poniżanie 18%, a straszenie 13%. Tylko 44% odpowiedziało, że nigdy nie spotkała ich przemoc w sieci, a 17% wybrało odpowiedź „trudno powiedzieć” (NASK, raport „Nastolatki”).

WHO, badanie HBSC.
W edycji 2021/2022, obejmującej 44 kraje i regiony Europy, Azji Środkowej i Kanadę, 15% nastolatków doświadczyło cyberprzemocy: 15% chłopców i 16% dziewcząt. W 2018 roku było to 12% i 13% (WHO, komunikat z marca 2024 roku).

Agencja Praw Podstawowych UE (FRA).
W badaniu z 2019 roku 14% mieszkańców Unii Europejskiej doświadczyło nękania w sieci w ciągu pięciu lat przed badaniem. FRA rozumie przez to obraźliwe lub zawierające groźby wiadomości (11%) oraz takie komentarze na swój temat w internecie (7%). W grupie 16-29 lat odsetek wyniósł 27% (FRA, Crime, safety and victims’ rights).

Badanie	Kogo i kiedy badano	O jaki okres pytano	Wynik
Pew, dorośli	10 093 dorosłych w USA, wrzesień 2020	Całe życie	41% co najmniej jedno z 6 zachowań
Pew, nastolatki	1316 osób w wieku 13-17 lat w USA, wiosna 2022	Całe życie	46% co najmniej jedno z 6 zachowań
NASK „Nastolatki”	3655 uczniów w Polsce, jesień 2024	Całe życie („nigdy” jako odpowiedź)	29% wyzywanie; 44% bez takich doświadczeń
WHO, HBSC	Uczniowie z 44 krajów i regionów, 2021/2022	Komunikat WHO nie podaje	15% doświadczyło cyberprzemocy
FRA	32 537 mieszkańców UE, 2019	Pięć lat przed badaniem	14% nękania w sieci

Źródło: Pew Research Center (2021), Pew Research Center (2022), NASK, WHO, FRA.

Rozrzut od 14% do 46% nie oznacza, że któreś badanie się myli. Każde mierzy coś innego: inną grupę, inny okres i inną listę zachowań. Im dłuższa lista i im dłuższy okres, tym wyższy wynik.

Co mimo wszystko się powtarza?

Kilka wzorów widać w USA, w Polsce i w badaniach europejskich jednocześnie. To one są najcenniejszą częścią dorobku Pew.

• Wyzwiska są wszędzie najczęstszą formą. U dorosłych Amerykanów to 31%, u amerykańskich nastolatków 32%, u polskich uczniów 29%. Zbieżność jest ciekawa, ale to trzy różne pomiary.
• Młodsi doświadczają agresji w sieci częściej niż starsi. Pokazuje to Pew (64% w grupie 18-29 lat) i FRA (27% w grupie 16-29 lat przy średniej 14%).
• Formy cięższe są wyraźnie rzadsze niż lżejsze, ale to one najmocniej obciążają.
• Kobiety i mężczyźni spotykają się z innymi rodzajami ataków i inaczej je odczuwają.
• Duża część osób nie reaguje i nikomu nie mówi. W badaniu NASK z jesieni 2024 roku 47% uczniów nie zrobiło nic w obliczu przemocy w sieci.

O tym, gdzie polscy uczniowie stykają się z agresją, piszemy osobno w tekście o platformach i komunikatorach w danych.

Jak poprawnie cytować Pew w tekście, pracy lub prezentacji?

1. Napiszcie, że chodzi o Stany Zjednoczone, i podajcie grupę: dorośli albo nastolatki w wieku 13-17 lat.
2. Podajcie datę badania, a nie tylko datę publikacji. Raport o dorosłych wyszedł w styczniu 2021 roku, ale dane zebrano we wrześniu 2020 roku.
3. Zaznaczcie, że pytanie dotyczyło całego życia, a nie ostatniego roku.
4. Wyjaśnijcie, że wynik oznacza „co najmniej jedno z sześciu zachowań”, i dodajcie odsetek form cięższych.
5. Nie zestawiajcie w jednym zdaniu 59% z 2018 roku i 46% z 2022 roku jako spadku.
6. Nie piszcie „badania pokazują, że w Polsce”. Jeśli potrzebujecie danych o Polsce, sięgnijcie po NASK, a przy porównaniach europejskich po WHO i FRA.
7. Podlinkujcie raport źródłowy, a nie artykuł, który go omawia.

Gotowe zdania do wykorzystania

O dorosłych.
„W badaniu Pew Research Center z września 2020 roku 41% dorosłych Amerykanów zadeklarowało, że kiedykolwiek doświadczyło w internecie co najmniej jednego z sześciu zachowań zaliczanych do nękania, a 25% jednej z cięższych form, takich jak groźby fizyczne czy śledzenie.”

O nastolatkach.
„Wiosną 2022 roku 46% amerykańskich nastolatków w wieku 13-17 lat podało, że spotkało ich co najmniej jedno z sześciu zachowań badanych przez Pew Research Center. Najczęściej były to obraźliwe wyzwiska (32%).”

O Polsce.
„Porównywalnego badania dorosłych w Polsce nie ma. W badaniu NASK z jesieni 2024 roku 29% uczniów wskazało, że było wyzywanych w internecie, a 44% nie doświadczyło żadnej formy przemocy w sieci.”

Trzy zdania, których lepiej unikać

„Prawie połowa internautów jest ofiarą nękania.”
Wynik dotyczy USA, całego życia i obejmuje także jednorazowe wyzwiska. Ponad połowa badanych z tej grupy sama nie nazwała swojego doświadczenia nękaniem albo nie miała pewności.

„Cyberprzemoc wśród młodzieży spada.”
Różnica między 2018 a 2022 rokiem wynika między innymi ze zmiany pytań. Pew sam odradza takie porównanie.

„Mężczyźni są nękani częściej, więc problem kobiet jest przesadzony.”
Różnica w ogólnym odsetku to 5 punktów procentowych, a kobiety trzy razy częściej doświadczają molestowania seksualnego w sieci i ponad dwa razy częściej oceniają zdarzenie jako bardzo przykre.

Jakie są ograniczenia tych danych?

Wszystkie przywołane badania opierają się na deklaracjach. Mierzą to, co ludzie pamiętają i chcą powiedzieć, a nie zdarzenia zapisane w rejestrach. Część osób pomija przykre doświadczenia, część nie uznaje ich za warte wspomnienia.

Pytanie o całe życie sumuje zdarzenia sprzed wielu lat z niedawnymi. Nie mówi nic o częstości, czasie trwania ani o tym, czy sprawa jest zakończona. Panel Pew jest losowy, ale łączny wskaźnik odpowiedzi, liczony od pierwszego zaproszenia do panelu, wyniósł w badaniu z września 2020 roku 5%. Pew koryguje to wagami, co jest standardem, ale warto o tym wiedzieć.

Dane o dorosłych pochodzą z 2020 roku, a dane o nastolatkach z 2022 roku. Nie obejmują zmian z ostatnich lat. Badanie NASK dotyczy uczniów czterech roczników, a nie całej młodzieży. Komunikat WHO podaje średnią z wielu krajów, a nie wynik samej Polski. Badanie FRA pochodzi z 2019 roku i pyta tylko o dwie formy nękania w sieci.

Żadne z tych badań nie mierzy skutków. Odsetek osób, które po atakach wycofują się z dyskusji, omawiamy w tekście o autocenzurze po hejcie.

Podsumowanie: co warto zapamiętać z badań Pew

Badania Pew Research Center są punktem odniesienia z trzech powodów: mają jawną metodę, powtarzalne pytania i jasną typologię z podziałem na formy lżejsze i cięższe. Ten podział jest ich największym wkładem i warto go stosować także w polskich analizach.

Liczby opisują Stany Zjednoczone. 41% dorosłych i 46% nastolatków to osoby, które kiedykolwiek doświadczyły co najmniej jednego z sześciu zachowań. Do Polski można przenieść pytania i sposób myślenia, ale nie same odsetki.

Za każdą z tych liczb stoją konkretni ludzie. Jeśli pracujecie nad tekstem, lekcją lub badaniem, pokażcie obok danych także to, co da się zrobić: zgłosić treść, zabezpieczyć materiał i poprosić o wsparcie.

Gdzie szukać pomocy?

Jeśli zbieracie dane do publikacji lub pracy naukowej, zacznijcie od źródeł pierwotnych: raportów Pew Research Center z pełnymi kwestionariuszami, raportów NASK, międzynarodowego badania HBSC publikowanego przez WHO oraz badań Agencji Praw Podstawowych UE.

Jeśli sami doświadczacie nękania w sieci albo dotyczy to kogoś z Waszych bliskich, Fundacja Usuwanie Hejtu pomoże przygotować zgłoszenia i poprowadzi je do końca, pomoże zabezpieczyć materiał i wskaże prawnika lub psychologa. Telefon: 222 900 142, e-mail: biuro@usuwaniehejtu.pl. Działania Fundacji można wesprzeć darowizną na stronie usuwaniehejtu.pl.

Telefony pomocowe: 116 111 dla dzieci i młodzieży, 116 123 dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym, 800 100 100 dla rodziców i nauczycieli. W sytuacji zagrożenia życia dzwońcie pod 112. Sprawy dzieci zawsze prowadźcie razem z zaufanym dorosłym.

Najczęściej zadawane pytania

1. Co to jest Pew Research Center?
To niezależny amerykański ośrodek badań opinii z siedzibą w Waszyngtonie. Publikuje raporty wraz z pełnym brzmieniem pytań i opisem metody, dlatego jego wyniki można sprawdzić u źródła.

2. Ile osób według Pew doświadczyło nękania w internecie?
W badaniu z września 2020 roku 41% dorosłych Amerykanów wskazało co najmniej jedno z sześciu badanych zachowań. Jedną z cięższych form, na przykład groźby fizyczne lub śledzenie, wskazało 25%.

3. Czy wynik 41% dotyczy także Polski?
Nie. Badanie objęło wyłącznie dorosłych mieszkańców Stanów Zjednoczonych. W Polsce nie przeprowadzono badania dorosłych tą samą metodą, więc tej liczby nie można podawać jako danych o Polakach.

4. Jakie zachowania Pew zalicza do nękania w sieci u dorosłych?
Obraźliwe wyzwiska, celowe ośmieszanie, groźby fizyczne, śledzenie, nękanie trwające dłuższy czas oraz molestowanie seksualne. Dwa pierwsze uznaje za formy mniej dotkliwe, a cztery pozostałe za bardziej dotkliwe.

5. Czy lista zachowań dla nastolatków jest taka sama?
Nie. U nastolatków Pew pyta między innymi o fałszywe plotki, niechciane zdjęcia o charakterze seksualnym i udostępnianie intymnych zdjęć bez zgody. Z listą dla dorosłych pokrywają się tylko wyzwiska i groźby fizyczne.

6. Ile nastolatków w USA doświadczyło cyberprzemocy według Pew?
Wiosną 2022 roku było to 46% osób w wieku 13-17 lat. Najczęściej wskazywano obraźliwe wyzwiska (32%) i fałszywe plotki (22%).

7. Czy cyberprzemoc wśród amerykańskich nastolatków spadła między 2018 a 2022 rokiem?
Tego nie da się stwierdzić na podstawie badań Pew. Między edycjami zmieniono sposób zadawania pytań i realizacji ankiety, a sam ośrodek zastrzega, że wyników 59% i 46% nie należy porównywać.

8. Czy mężczyźni są nękani w sieci częściej niż kobiety?
W badaniu z 2020 roku jakiekolwiek nękanie wskazało 43% mężczyzn i 38% kobiet. Kobiety znacznie częściej doświadczały jednak molestowania seksualnego (16% wobec 5%) i częściej oceniały zdarzenie jako bardzo przykre.

9. Dlaczego wyniki różnych badań o nękaniu tak się różnią?
Każde badanie pyta inną grupę, o inny okres i o inną listę zachowań. Pew pyta o całe życie i sześć zachowań, a unijna agencja FRA o pięć lat i dwie formy, stąd 41% w jednym badaniu i 14% w drugim.

10. Jakie polskie dane można zestawić z badaniami Pew?
Najbliżej jest badanie NASK „Nastolatki” z jesieni 2024 roku, które pyta uczniów o wyzywanie, ośmieszanie, poniżanie i straszenie w internecie. Dotyczy ono jednak tylko uczniów i ma inną listę zachowań, więc porównanie jest przybliżone.

11. Gdzie najczęściej dochodzi do nękania według Pew?
Trzy czwarte nękanych dorosłych wskazało media społecznościowe jako miejsce ostatniego zdarzenia. Fora dyskusyjne oraz komunikatory wskazała mniej więcej jedna czwarta.

12. Czy wszyscy badani zaliczeni do nękanych uważają się za nękanych?
Nie. Tylko 43% osób z tej grupy nazwało swoje ostatnie doświadczenie nękaniem w sieci, 36% uznało, że nim nie było, a 21% nie miało pewności. Wskaźnik opisuje więc zetknięcie się z zachowaniami, a nie samoocenę badanych.

13. Jak podać źródło, cytując Pew w pracy lub artykule?
Podajcie nazwę ośrodka, tytuł raportu, datę zbierania danych, kraj i badaną grupę oraz link do raportu. Warto dodać, że pytanie dotyczyło doświadczeń z całego życia.

14. Czy istnieją nowsze dane Pew o nękaniu dorosłych?
Ostatnie pełne badanie dorosłych poświęcone temu tematowi, które omawiamy, przeprowadzono we wrześniu 2020 roku. Przed cytowaniem sprawdźcie na stronie ośrodka, czy nie ukazała się nowsza edycja.

Źródła

• Pew Research Center, 2021 (badanie z września 2020): The State of Online Harassment
• Pew Research Center, 2021 (badanie z września 2020): The State of Online Harassment. 1. Personal experiences with online harassment
• Pew Research Center, 2021 (badanie z września 2020): The State of Online Harassment. 2. Characterizing people’s most recent online harassment experience
• Pew Research Center, 2021: The State of Online Harassment. Methodology
• Pew Research Center, 2021 (badanie z września 2020): Some Americans who have been targeted by troubling behaviors online wouldn’t call it 'harassment’
• Pew Research Center, 2017: Online Harassment 2017
• Pew Research Center, 2014: Online Harassment
• Pew Research Center, 2014: Online Harassment. Part 1: Experiencing Online Harassment
• Pew Research Center, 2022: Teens and Cyberbullying 2022
• Pew Research Center, 2018: A Majority of Teens Have Experienced Some Form of Cyberbullying
• NASK - Państwowy Instytut Badawczy, 2025 (badanie z jesieni 2024): Nastolatki. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców
• WHO, Biuro Regionalne dla Europy, 2024 (badanie HBSC 2021/2022): One in six school-aged children experiences cyberbullying, finds new WHO/Europe study
• Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA), 2021 (badanie z 2019): Crime, safety and victims’ rights. Fundamental Rights Survey

A jak Wy korzystacie z tych badań? Napiszcie w komentarzu

Czy spotkaliście się z tekstem lub prezentacją, w której amerykańskie wyniki Pew podano jako dane o Polsce, i jak na to zareagowaliście? Jakiego badania polskich dorosłych najbardziej Wam brakuje przy pisaniu o nękaniu w sieci? Prosimy, aby w komentarzach nie podawać nazwisk ani danych innych osób.