Jak założyć w szkole klub mediatorów rówieśniczych? Nabór, szkolenie, regulamin

Klub mediatorów rówieśniczych to grupa przeszkolonych uczniów, którzy pomagają kolegom zakończyć spór rozmową. Dobrze prowadzony klub odciąża wychowawców i uczy młodych ludzi rozwiązywać konflikty, zanim przeniosą się na grupę klasową w komunikatorze.

Sam pomysł nie wystarczy. Klub potrzebuje opiekuna, naboru, szkolenia, stałego miejsca, regulaminu i jasnej granicy spraw, których uczniowie nie prowadzą. Poniżej znajdziecie całą organizację po kolei, razem z wzorami dokumentów.

W skrócie

• Klub zakłada dyrektor wspólnie z opiekunem, najczęściej pedagogiem lub psychologiem. Mediacji szkolnej nie reguluje Prawo oświatowe, dlatego zasady trzeba zapisać w dokumentach szkoły.
• Mediatorzy prowadzą tylko konflikty równych stron. Przemoc, nękanie, groźby i rozsyłanie intymnych zdjęć zawsze prowadzą dorośli.
• W badaniu brytyjskiego ministerstwa edukacji z lat 2008-2010 mediacje rówieśnicze stosowało 27% z 1378 ankietowanych szkół, a szkoły oceniły je średnio na 4,23 w skali od 1 do 5 (Department for Education, 2011).
• To samo badanie pokazuje, co psuje kluby: brak stałej opieki dorosłego, brak pokoju, zbyt wielu albo zbyt niewielu mediatorów i słaba promocja.
• W polskich sądach rodzinnych w 2025 roku ugodą zakończyło się 419 z 595 mediacji w sprawach nieletnich, czyli około 70% (Ministerstwo Sprawiedliwości). Dla mediacji rówieśniczych w szkołach podobnej statystyki nikt w Polsce nie prowadzi.

Czym jest klub mediatorów rówieśniczych i po co go zakładać?

Mediacja to dobrowolna i poufna rozmowa stron sporu, którą prowadzi bezstronna osoba. Tak opisuje ją Ministerstwo Sprawiedliwości. W mediacji rówieśniczej tą osobą jest uczeń, zwykle w parze z drugim mediatorem. Mediator nie ocenia, nie wskazuje winnego i nie wymyśla rozwiązania. Pilnuje zasad rozmowy i pomaga stronom dojść do własnej umowy.

Klub to forma organizacyjna: stała grupa mediatorów, opiekun, dyżury, pokój i regulamin. Bez tej oprawy mediacje odbywają się przypadkiem, a po odejściu jednego rocznika znikają ze szkoły.

Co zyskuje szkoła.
Drobne spory są rozwiązywane szybko, zanim urosną. Nauczyciele z badanych angielskich szkół mówili, że uczniowie pewniej rozmawiają z rówieśnikiem niż z dorosłym, o ile sprawa nie jest bardzo poważna. Biuro Rzecznika Praw Dziecka zwróciło na to uwagę we wrześniu 2026 roku: mediacja rówieśnicza pozwala rozwiązać konflikty, które młodzież inaczej ukrywałaby przed dorosłymi, i jest elementem profilaktyki hejtu oraz przemocy rówieśniczej.

Co zyskują mediatorzy.
Uczą się słuchania, zadawania pytań i panowania nad emocjami. W brytyjskim badaniu sami mediatorzy mówili, że te umiejętności przydają im się poza szkołą.

Czego klub nie załatwi.
Klub nie zastąpi procedur szkoły przy przemocy ani pracy pedagoga. To jedno z narzędzi, a nie cała profilaktyka.

Jakie sprawy mogą prowadzić uczniowie, a jakie tylko dorośli?

To najważniejsza decyzja przy zakładaniu klubu. Granicę trzeba wpisać do regulaminu i powtarzać na każdym szkoleniu.

Mediacja zakłada, że strony mają podobną siłę i obie chcą zakończyć spór. Przy przemocy tak nie jest. Jedna osoba ma przewagę, druga się boi. Posadzenie ich przy jednym stole jako równych stron może pogłębić krzywdę. Szerzej opisaliśmy to w tekście o tym, kiedy mediacje rówieśnicze po hejcie pomagają, a kiedy nie wolno ich proponować.

Rodzaj sprawy	Kto prowadzi	Dlaczego
Kłótnia dwóch osób, obrażenie się, plotka, spór o pracę w grupie	Mediatorzy rówieśniczy	Strony są równe i obie chcą zgody
Wzajemne złośliwości na grupie klasowej, które trwają krótko	Mediatorzy rówieśniczy po ocenie opiekuna	Opiekun sprawdza, czy to spór, a nie atak grupy na jedną osobę
Spór ucznia z nauczycielem albo rodzica ze szkołą	Dorosły mediator szkolny	Uczeń nie mediuje w sporach z dorosłymi
Nękanie, wykluczanie, ośmieszające przeróbki zdjęć, powtarzający się hejt	Wychowawca, pedagog, dyrektor	To przemoc, a nie konflikt równych stron
Groźby, pobicie, rozsyłanie intymnych zdjęć, kradzież, szantaż	Dyrektor, a dalej policja lub sąd rodzinny	Szkoła ma tu obowiązki wynikające z ustawy

Źródło: opracowanie własne na podstawie ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich oraz raportu Department for Education z 2011 roku.

Ostatni wiersz tabeli wynika wprost z prawa. Zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich szkoła, która dowiedziała się o czynie nieletniego wyczerpującym znamiona przestępstwa ściganego z urzędu, ma obowiązek niezwłocznie zawiadomić sąd rodzinny lub policję i zabezpieczyć dowody. Mediacja uczniowska tego obowiązku nie zastępuje ani nie odsuwa.

Brytyjscy badacze zanotowali też głosy uczniów, którzy doświadczyli dręczenia. Część z nich oceniła mediatorów jako nieskutecznych i wolała zgłosić sprawę dorosłemu. To kolejny powód, by przemoc od początku prowadzili dorośli. Jeśli uczniowie nie wiedzą, jak to zrobić, pomoże im tekst o tym, jak zgłosić hejt wychowawcy lub pedagogowi.

Od czego zacząć: decyzja dyrektora, opiekun i podstawa w dokumentach

Podstawa prawna

Żaden przepis nie nakazuje szkole prowadzenia klubu mediatorów i żaden tego nie zabrania. Biuro Rzecznika Praw Dziecka przypomniało w 2026 roku, że mediacje pojawiają się tylko w rozporządzeniu o pomocy psychologiczno-pedagogicznej, a Prawo oświatowe ich nie reguluje. W rozporządzeniu w sprawie pomocy psychologiczno-pedagogicznej (tekst jednolity z 2023 roku) wśród zadań pedagoga i psychologa wymieniono inicjowanie i prowadzenie działań mediacyjnych i interwencyjnych w sytuacjach kryzysowych (§ 24 pkt 6).

W praktyce szkoła opiera klub na własnych dokumentach. Statut określa między innymi prawa i obowiązki uczniów oraz zadania nauczycieli, co wynika z art. 98 Prawa oświatowego. Wystarczy krótki zapis, że w szkole działa klub mediatorów rówieśniczych, a jego zasady określa regulamin wprowadzony zarządzeniem dyrektora. Warto też wpisać klub do programu wychowawczo-profilaktycznego. Tekst nie zastępuje porady prawnika, dlatego zmianę statutu skonsultujcie z osobą, która obsługuje szkołę prawnie.

Istnieją też standardy mediacji szkolnej i rówieśniczej przygotowane przy Rzeczniku Praw Dziecka w 2017 roku. Jesienią 2026 roku w Biurze Rzecznika zapowiedziano ich przegląd, między innymi w części o szkoleniu mediatorów. Zanim przyjmiecie regulamin, sprawdźcie, czy nie ukazała się nowa wersja.

Opiekun klubu

Opiekunem zostaje zwykle pedagog lub psycholog szkolny, czasem nauczyciel, któremu uczniowie ufają. Dobrze, gdy opiekunów jest dwoje, bo klub nie zamiera wtedy podczas choroby jednej osoby.

Zadania opiekuna.
Opiekun przyjmuje zgłoszenia i ocenia, czy sprawa nadaje się do mediacji. Wyznacza parę mediatorów, jest dostępny w pobliżu podczas spotkania, przechowuje dokumenty i spotyka się z mediatorami po każdej mediacji. Przejmuje sprawę, gdy okaże się, że to przemoc.

Przygotowanie opiekuna.
Opiekun powinien sam ukończyć szkolenie z mediacji szkolnej, najlepiej stacjonarne. Uczestnicy spotkania w Biurze Rzecznika Praw Dziecka w 2026 roku wskazali, że szkolenia mediatorów szkolnych prowadzone wyłącznie przez internet obniżają jakość późniejszych mediacji.

Czas na tę pracę.
Brak regularnej opieki dorosłego to jeden z głównych zarzutów mediatorów w brytyjskim badaniu. Uczniowie czuli się wtedy zostawieni sami. Dyrektor powinien więc od początku ustalić, kiedy opiekun ma czas na dyżury i spotkania z klubem.

Rada pedagogiczna, rodzice i samorząd uczniowski

Przedstawcie pomysł radzie pedagogicznej, radzie rodziców i samorządowi uczniowskiemu. Nauczyciele muszą wiedzieć, jakie sprawy mogą kierować do klubu. W badaniu z Anglii mediatorzy mówili, że wychowawcy potrzebują krótkiego szkolenia o mediacji, a sami pracownicy szkół przyznawali, że nauczyciele powinni częściej przekazywać sprawy mediatorom. Rodzice z kolei powinni usłyszeć, że mediatorzy nie zajmują się przemocą i nie wymierzają kar.

Jak przeprowadzić nabór mediatorów?

Nabór ma być otwarty i zrozumiały. Uczniowie szybko tracą zaufanie do klubu, do którego trafiają wyłącznie osoby wskazane przez nauczycieli.

1. Ogłoście nabór na apelu, godzinach wychowawczych i w dzienniku elektronicznym. Opiszcie krótko, czym zajmuje się mediator i ile czasu to zajmuje.
2. Poproście chętnych o krótkie zgłoszenie: kilka zdań o tym, dlaczego chcą zostać mediatorami.
3. Przeprowadźcie rozmowy. Od drugiego naboru warto zaprosić do nich doświadczonych mediatorów. W angielskich szkołach takie rozwiązanie się sprawdziło.
4. Zbierzcie pisemne zgody rodziców na udział w szkoleniu i w klubie.
5. Ogłoście skład i przedstawcie mediatorów całej szkole.

Z których klas.
W szkołach opisanych w raporcie Department for Education mediatorów wybierano ze starszych roczników: dzieci w wieku 9-11 lat w szkołach podstawowych i około 13-14 lat w szkołach średnich. Uczniowie mówili badaczom, że mediator powinien być starszy od stron więcej niż o rok. W polskiej szkole podstawowej oznacza to zwykle klasy 6-8, a w liceum i technikum klasy drugie i trzecie.

Ilu mediatorów.
Na ten temat nie ma jednej liczby potwierdzonej badaniami. Raport z Anglii opisuje za to oba błędy: gdy mediatorów było zbyt wielu, nie mieli zajęcia i odchodzili, a gdy zbyt niewielu, byli przeciążeni. Na początek rozsądna jest grupa, która obsadzi dyżury w parach przez cały tydzień bez obciążania tych samych osób codziennie.

Kogo szukać.
Nie tylko najlepszych uczniów. Liczy się umiejętność słuchania, dyskrecja i to, że inni mają do danej osoby zaufanie. Zadbajcie o udział chłopców, bo w badanych szkołach koedukacyjnych zgłaszało się wyraźnie więcej dziewcząt. Dobrze, gdy w klubie są osoby z różnych klas i środowisk.

Kogo nie przyjmować w danym momencie.
Ucznia, który sam jest w trakcie poważnego konfliktu albo sprawy wychowawczej. Może dołączyć w kolejnym naborze.

Program szkolenia mediatorów rówieśniczych

W szkołach z brytyjskiego badania szkolenie trwało od jednego do trzech dni warsztatów albo było rozłożone na krótsze spotkania przez kilka tygodni. Obejmowało słuchanie, rozwiązywanie problemów, poufność i sytuacje, w których trzeba powiadomić dorosłego. Część szkół szkoliła nauczycieli razem z uczniami, co ujednolicało praktykę.

Poniższy program to propozycja na sześć spotkań po dwie godziny lekcyjne. Możecie go zrealizować także w dwa pełne dni.

1. Konflikt a przemoc. Skąd biorą się spory, czym różni się kłótnia od dręczenia, których spraw mediator nie przyjmuje.
2. Zasady mediacji. Dobrowolność, poufność, bezstronność i neutralność. Co znaczy każda z nich w szkolnej praktyce.
3. Słuchanie i pytania. Parafraza, pytania otwarte, oddzielanie faktów od ocen, reagowanie na przerywanie i wyzwiska.
4. Przebieg spotkania. Otwarcie, wypowiedzi stron, nazwanie potrzeb, szukanie rozwiązań, spisanie ugody. Ćwiczenie całości na scenkach.
5. Konflikty w sieci. Spory z grupy klasowej, zrzuty ekranu, usuwanie wpisów jako punkt ugody. Kiedy sprawa z internetu jest przemocą i trafia do dorosłych.
6. Trudne sytuacje i dokumenty. Co zrobić, gdy strona płacze, grozi albo ujawnia coś niepokojącego. Wypełnianie karty mediacji i ugody. Symulacja oceniana przez opiekuna.

Scenki do ćwiczeń warto oprzeć na sytuacjach z życia szkoły, bez prawdziwych imion. Przydadzą się materiały, z których korzystacie na lekcjach, na przykład scenariusz lekcji wychowawczej o hejcie dla klas 4-6.

Szkolenie się nie kończy.
W badanych szkołach krytykowano powtarzanie co roku tego samego kursu. Lepiej działał model kroczący: nabór i szkolenie jesienią, potem towarzyszenie doświadczonym mediatorom, samodzielna praktyka, a na końcu wprowadzanie następców. Zaplanujcie też krótkie spotkania klubu z opiekunem, najlepiej co dwa tygodnie.

Pokój mediacji i organizacja dyżurów

Brak stałego pomieszczenia był jednym z zarzutów wobec szkolnych programów w Anglii. Pokój nie musi być duży, ale powinien spełniać kilka warunków.

Dyskrecja.
Drzwi się zamykają, a przez szybę nie widać, kto siedzi w środku. Wejście nie powinno znajdować się przy najbardziej uczęszczanym korytarzu.

Równe miejsca.
Okrągły stół albo krzesła ustawione w kole, bez biurka nauczyciela między stronami. Mediatorzy siedzą razem, strony naprzeciw siebie w równej odległości.

Wyposażenie.
Kartki, długopisy, chusteczki, woda, zegar, wydrukowane zasady mediacji na ścianie. Zamykana szafka na dokumenty, do której klucz ma tylko opiekun.

Dorosły w pobliżu.
Opiekun nie siedzi przy stole, ale jest w sąsiednim pomieszczeniu i mediatorzy mogą go w każdej chwili poprosić.

Dyżury warto ustalić w stałych porach, na przykład na długiej przerwie i po lekcjach. W opisanych w raporcie szkołach mediatorzy pracowali w parach według grafiku i byli rozpoznawalni dzięki identyfikatorom oraz zdjęciom na tablicy. Jedna rzecz wymaga ostrożności: uczniowie skarżyli się, że wywoływanie stron z klasy przy rówieśnikach jest dla nich krępujące. Zaproszenie na mediację lepiej przekazać dyskretnie, przez opiekuna albo wiadomość w dzienniku.

Jak uczeń zgłasza sprawę?

Dróg powinno być kilka: zamykana skrzynka przy pokoju mediacji, wiadomość do opiekuna w dzienniku elektronicznym, rozmowa z mediatorem na dyżurze albo skierowanie przez wychowawcę. Każde zgłoszenie najpierw czyta opiekun. To on decyduje, czy sprawa trafi do mediatorów.

Jak wygląda mediacja krok po kroku?

1. Zgłoszenie i ocena. Opiekun rozmawia krótko z każdą stroną osobno. Sprawdza, czy to konflikt, a nie przemoc, i czy obie strony zgadzają się na mediację.
2. Wyznaczenie mediatorów. Dwoje mediatorów spoza klasy stron, którzy nie przyjaźnią się z żadną z nich.
3. Otwarcie. Mediatorzy przedstawiają zasady: mówi jedna osoba, bez obrażania, wszystko zostaje w pokoju, każdy może przerwać mediację.
4. Wypowiedzi stron. Każda strona opowiada, co się stało i jak się z tym czuje. Mediator streszcza to własnymi słowami.
5. Potrzeby. Mediatorzy pytają, czego każda strona potrzebuje, żeby spór się zakończył.
6. Rozwiązania. Strony same proponują, co mogą zrobić. Mediatorzy pilnują, żeby ustalenia były konkretne i wykonalne.
7. Ugoda. Ustalenia są spisane i podpisane. Strony ustalają termin sprawdzenia, czy umowa działa.
8. Omówienie z opiekunem. Po spotkaniu mediatorzy rozmawiają z opiekunem o tym, co było trudne. Nazwisk i szczegółów nie powtarzają nikomu innemu.

Na jedno spotkanie warto przewidzieć godzinę lekcyjną. Jeśli to za mało, lepiej umówić drugie spotkanie, niż kończyć w pośpiechu.

Wiele sporów zaczyna się dziś w komunikatorze. Gdy zgłoszenie dotyczy grupy klasowej, opiekun sprawdza, czy to wymiana złośliwości między dwiema osobami, czy wykluczenie ucznia z grupy klasowej albo atak wielu osób na jedną. W drugim przypadku sprawa nie trafia do klubu. O obowiązkach szkoły w takich sytuacjach piszemy w tekście o hejcie na grupie klasowej po lekcjach.

Wzór regulaminu klubu mediatorów rówieśniczych

Regulamin powinien być krótki, napisany językiem zrozumiałym dla ucznia klasy szóstej. Poniższy wzór dostosujcie do swojej szkoły.

Regulamin Klubu Mediatorów Rówieśniczych w [nazwa szkoły]

1. Klub działa w szkole na podstawie statutu i zarządzenia dyrektora. Opiekunem klubu jest [imię i nazwisko, funkcja].
2. Celem klubu jest pomoc uczniom w rozwiązywaniu konfliktów przez rozmowę.
3. Mediatorem może zostać uczeń klas [zakres klas], który ukończył szkolenie, złożył przyrzeczenie poufności i ma pisemną zgodę rodzica lub opiekuna.
4. Udział w mediacji jest dobrowolny. Każda strona może w dowolnej chwili z niej zrezygnować, bez żadnych konsekwencji.
5. Mediację prowadzi dwoje mediatorów wyznaczonych przez opiekuna. Mediator nie prowadzi sprawy osób ze swojej klasy, swoich przyjaciół ani rodzeństwa.
6. Mediatorzy są bezstronni. Nie oceniają, nie wskazują winnego, nie wymierzają kar i nie narzucają rozwiązań.
7. Przebieg mediacji jest poufny. Mediatorzy rozmawiają o nim wyłącznie z opiekunem klubu.
8. Poufność nie obowiązuje, gdy mediator dowie się o zagrożeniu zdrowia lub życia, o przemocy albo o czynie zabronionym. Wtedy natychmiast informuje opiekuna.
9. Klub nie prowadzi spraw dotyczących przemocy, nękania, gróźb, szantażu, rozpowszechniania intymnych zdjęć ani innych czynów zabronionych. Takie sprawy prowadzą pracownicy szkoły zgodnie z procedurami.
10. O każdym przyjęciu sprawy do mediacji decyduje opiekun po rozmowie ze stronami.
11. Mediacja odbywa się w pokoju mediacji, w czasie ustalonym z opiekunem. Udział w mediacji podczas lekcji wymaga zgody nauczyciela prowadzącego.
12. Mediacja kończy się ugodą spisaną przez strony albo stwierdzeniem, że do ugody nie doszło. Brak ugody nie jest podstawą do kary.
13. Ugoda nie zastępuje decyzji wychowawcy i dyrektora przewidzianych w statucie.
14. Dokumenty mediacji przechowuje opiekun w zamkniętej szafce przez [okres] od zakończenia sprawy, po czym je niszczy.
15. Mediator może zrezygnować z pracy w klubie. Opiekun może zawiesić mediatora, który złamał zasadę poufności lub bezstronności.
16. Regulamin jest dostępny na stronie szkoły i w pokoju mediacji.

Punkt o przechowywaniu dokumentów uzgodnijcie z inspektorem ochrony danych w szkole. Notatki z mediacji zawierają dane uczniów, więc powinno ich być jak najmniej i nie powinny trafiać do dziennika elektronicznego. O tym, jak ostrożnie formułować wpisy o uczniach, piszemy w tekście o uwagach w dzienniku elektronicznym.

Wzór ugody i pozostałe dokumenty klubu

Ugoda po mediacji rówieśniczej

Ugoda zawarta w dniu [data] w pokoju mediacji [nazwa szkoły]
Strony: [imię, klasa] oraz [imię, klasa].
Mediatorzy: [imię] i [imię].

1. Uzgodniliśmy, że spór dotyczył: [jedno zdanie bez ocen].
2. [Imię] zobowiązuje się do: [konkretne działanie i termin, na przykład usunięcia wpisu z grupy klasowej do końca dnia].
3. [Imię] zobowiązuje się do: [konkretne działanie i termin].
4. Obie strony zobowiązują się nie wracać do sprawy w rozmowach z innymi osobami ani w internecie.
5. Za [liczba] dni spotkamy się z mediatorami na kilka minut, żeby sprawdzić, czy umowa działa.
6. Jeśli umowa nie będzie działać, każda ze stron może poprosić o kolejne spotkanie albo zwrócić się do opiekuna klubu.

Podpisy stron i mediatorów.

Ugoda uczniowska to umowa wychowawcza, a nie dokument prawny. Nie wpisujcie do niej kar, pieniędzy ani zrzeczenia się prawa do zgłoszenia sprawy dorosłym. Zupełnie innym dokumentem jest ugoda między dorosłymi w sporze prawnym, którą opisujemy w tekście o ugodzie z hejterem.

Zgoda rodzica na udział dziecka w klubie

„Wyrażam zgodę na udział mojego dziecka [imię i nazwisko, klasa] w szkoleniu i w pracy Klubu Mediatorów Rówieśniczych w roku szkolnym [rok]. Zapoznałam się / zapoznałem się z regulaminem klubu. Wiem, że mediatorzy nie prowadzą spraw dotyczących przemocy i pracują pod opieką [imię i nazwisko opiekuna]. [Data, podpis].”

Przyrzeczenie mediatora

„Przyrzekam zachować w tajemnicy to, co usłyszę podczas mediacji, traktować obie strony jednakowo i nie oceniać nikogo. Jeśli dowiem się, że komuś dzieje się krzywda, powiem o tym opiekunowi klubu.”

Karta mediacji dla opiekuna

Wystarczy pięć pól: data zgłoszenia, klasy stron bez opisu szczegółów, nazwiska mediatorów, wynik (ugoda, brak ugody, przekazanie dorosłym) oraz data sprawdzenia ugody. Taka karta pozwala policzyć pracę klubu bez gromadzenia wrażliwych opisów.

Mediacja rówieśnicza a działania dyrektora i sądu rodzinnego

Te trzy drogi łatwo pomylić, a każda ma inne zasady.

Mediacja w klubie.
Dotyczy zwykłych konfliktów. Nie jest karą ani środkiem wychowawczym. Opiera się na regulaminie szkoły.

Środek oddziaływania wychowawczego dyrektora.
Art. 4 ust. 4 ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich pozwala dyrektorowi, za zgodą rodziców i ucznia, zastosować między innymi pouczenie, ostrzeżenie, przeproszenie pokrzywdzonego albo przywrócenie stanu poprzedniego. Przepisu nie stosuje się przy przestępstwach ściganych z urzędu. To decyzja dorosłego, a nie zadanie klubu.

Mediacja przed sądem rodzinnym.
Według art. 57 tej samej ustawy sąd może skierować sprawę nieletniego do mediacji z inicjatywy lub za zgodą pokrzywdzonego i nieletniego, a jej czas wyznacza na okres do 6 tygodni. Prowadzi ją dorosły mediator. Z danych Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że w 2025 roku takich postępowań zakończono 595: w 419 zawarto ugodę, w 102 ugody nie było, a 74 zakończyły się w inny sposób.

Nie wolno też stawiać uczniowi warunku: mediacja albo kara. Zgoda wymuszona groźbą nie jest dobrowolna, a ugoda zawarta w ten sposób rzadko jest dotrzymywana.

Skąd wiadomo, że klub działa? Liczby i ich ograniczenia

Najpełniejsze dane, które udało się potwierdzić, pochodzą z Anglii. Raport „The Use and Effectiveness of Anti-Bullying Strategies in Schools” powstał w latach 2008-2010 na zlecenie tamtejszego ministerstwa edukacji i został opublikowany w 2011 roku. W pierwszej ankiecie wzięło udział 1378 szkół, w tym 888 podstawowych i 387 średnich. Mediacje rówieśnicze stosowało 27% z nich, częściej szkoły średnie. Szkoły oceniły tę metodę średnio na 4,23 w skali od 1 do 5, gdzie 4 oznacza wpływ pozytywny. W drugiej ankiecie, do której odpowiedzi przysłało 527 szkół, większość placówek stosujących mediacje uznała je za opłacalne, łatwe do wprowadzenia i pomocne w zapobieganiu dręczeniu.

Te liczby mają wyraźne ograniczenia. To oceny pracowników szkół, a nie pomiar liczby konfliktów przed i po uruchomieniu klubu. Badanie ma kilkanaście lat i dotyczy innego systemu oświaty. Szczegółowe obserwacje pochodzą z dziewięciu szkół, które odwiedzili badacze, więc nie można ich uogólniać na wszystkie placówki.

Dla Polski nie znaleźliśmy urzędowej statystyki, która podawałaby, ile szkół prowadzi mediacje rówieśnicze i z jakim skutkiem. Dane Ministerstwa Sprawiedliwości dotyczą wyłącznie mediacji sądowych, prowadzonych przez dorosłych. Dlatego warto zbierać własne, proste dane.

Co liczyć w szkole.
Liczbę zgłoszeń w semestrze, liczbę mediacji i ugód, liczbę ugód dotrzymanych po dwóch tygodniach, liczbę spraw przekazanych dorosłym oraz liczbę mediatorów, którzy zostali w klubie do końca roku. Raz w roku zapytajcie w anonimowej ankiecie, czy uczniowie wiedzą o klubie i czy by z niego skorzystali.

Najczęstsze błędy przy zakładaniu klubu

Klub jako kara lub nagroda.
Mediacja nie może być obowiązkowa, a tytuł mediatora nie powinien być wyróżnieniem dla najlepszych uczniów.

Mediator w roli sędziego.
Uczniowie w brytyjskim badaniu opisywali mediatorów, którzy nadużywali swojej pozycji i byli wobec innych surowi. Opiekun powinien reagować od razu, a regulamin musi przewidywać zawieszenie.

Mediator jako informator nauczycieli.
Część młodszych mediatorów źle się czuła, gdy oczekiwano od nich zgłaszania wszystkiego dorosłym. Mediator informuje opiekuna tylko o krzywdzie i zagrożeniu, co jasno zapisuje regulamin.

Brak promocji.
Uczniowie w obu typach szkół mówili, że z mediacji korzysta się zbyt rzadko, bo mało kto o nich wie. Pomagają apel na początku roku, tablica ze zdjęciami mediatorów i krótka prezentacja w każdej klasie.

Odpływ mediatorów przed egzaminami.
W szkołach średnich wielu mediatorów rezygnowało w semestrze letnim z powodu egzaminów. Planujcie nabór tak, by ostatnie klasy przekazywały obowiązki młodszym już zimą.

Zostawienie uczniów samych.
Mediator, który usłyszy o samookaleczeniu albo przemocy w domu, nie może zostać z tym sam. Po każdej mediacji potrzebna jest rozmowa z opiekunem. Warto też uczyć całą szkołę, jak pomóc osobie hejtowanej, gdy jest się świadkiem, bo klub nie zastąpi reakcji rówieśników.

Podsumowanie: klub mediatorów to stała praca, a nie jednorazowa akcja

Dobry klub opiera się na pięciu elementach: opiekunie z czasem na tę pracę, otwartym naborze, szkoleniu z ćwiczeniami, dyskretnym pokoju i regulaminie z jasną granicą spraw. Uczniowie rozwiązują konflikty równych stron. Przemoc, nękanie i czyny zabronione prowadzą dorośli.

Zacznijcie od małej grupy i jednego dyżuru w tygodniu. Po pierwszym semestrze policzcie zgłoszenia i ugody, zapytajcie mediatorów, czego im brakuje, i dopiero wtedy rozszerzajcie działalność. Dostępne badania pokazują, że szkoły oceniają tę metodę dobrze, a zawodzi ona głównie tam, gdzie uczniowie zostali bez wsparcia dorosłych.

Gdzie szukać pomocy?

Jeśli w Waszej szkole spór przeniósł się do internetu i przerodził w hejt, Fundacja Usuwanie Hejtu pomoże przygotować zgłoszenia do serwisów i poprowadzi je do końca, pomoże zabezpieczyć materiał oraz skieruje do prawnika lub psychologa. Kontakt: tel. 222 900 142, biuro@usuwaniehejtu.pl. Działania Fundacji można wesprzeć darowizną na stronie usuwaniehejtu.pl.

• 800 100 100 - telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawach bezpieczeństwa dzieci.
• 116 111 - telefon zaufania dla dzieci i młodzieży. Podajcie ten numer mediatorom i wywieście go w pokoju mediacji.
• 116 123 - telefon dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym.
• 112 - gdy zagrożone jest życie lub zdrowie.
• Poradnia psychologiczno-pedagogiczna i placówka doskonalenia nauczycieli w Waszym regionie - w sprawie szkoleń z mediacji dla opiekunów.
• Biuro Rzecznika Praw Dziecka - w sprawie standardów mediacji rówieśniczej i szkolnej.

Najczęściej zadawane pytania

1. Czy szkoła ma obowiązek prowadzić klub mediatorów rówieśniczych?
Nie. Żaden przepis tego nie wymaga, a Prawo oświatowe w ogóle nie reguluje mediacji w szkole. Klub jest decyzją dyrektora i działa na podstawie statutu oraz regulaminu.

2. Kto może być opiekunem klubu mediatorów?
Najczęściej pedagog lub psycholog szkolny, bo działania mediacyjne należą do ich zadań według rozporządzenia o pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Może to być także nauczyciel po szkoleniu z mediacji. Najlepiej, gdy opiekunów jest dwoje.

3. Od której klasy uczeń może zostać mediatorem?
Przepisy tego nie określają. W szkołach opisanych w brytyjskim raporcie z 2011 roku mediatorami byli uczniowie starszych roczników, a młodsi woleli rozmawiać z kimś starszym więcej niż o rok. W szkole podstawowej zwykle są to klasy 6-8.

4. Ile trwa szkolenie mediatora rówieśniczego?
W badanych szkołach w Anglii trwało od jednego do trzech dni warsztatów albo kilka tygodni krótszych spotkań. Ważniejsze od liczby godzin są ćwiczenia na scenkach i stałe spotkania z opiekunem po szkoleniu.

5. Czy rodzice muszą zgodzić się na udział dziecka w klubie?
Warto zebrać pisemną zgodę rodzica mediatora i dołączyć do niej regulamin. Rodzic powinien wiedzieć, że dziecko nie prowadzi spraw przemocy i pracuje pod opieką dorosłego.

6. Czy rodzice stron muszą wiedzieć o mediacji?
To zależy od zasad przyjętych w szkole, dlatego warto zapisać je w regulaminie i przedstawić na zebraniu. Przy drobnych sporach wiele szkół poprzestaje na ogólnej informacji dla rodziców, że klub działa. Gdy sprawa okazuje się przemocą, rodziców informuje szkoła.

7. Czy mediatorzy mogą prowadzić sprawę hejtu w internecie?
Tylko wtedy, gdy to krótki spór dwóch osób o podobnej sile, a opiekun to potwierdzi. Atak grupy na jedną osobę, powtarzające się ośmieszanie, groźby i przerabiane zdjęcia to przemoc, którą prowadzą dorośli.

8. Co zrobić, gdy strony nie zawrą ugody?
Nic złego się nie stało. Mediatorzy odnotowują brak ugody, a opiekun rozmawia ze stronami o innych możliwościach, na przykład o rozmowie z wychowawcą. Brak ugody nie może być powodem kary.

9. Czy ugoda z mediacji rówieśniczej ma moc prawną?
Nie. To umowa wychowawcza między uczniami, która nie zastępuje decyzji szkoły ani postępowania przed sądem. Nie wpisuje się do niej pieniędzy, kar ani rezygnacji z prawa do zgłoszenia sprawy dorosłym.

10. Czy mediator musi zachować w tajemnicy wszystko, co usłyszy?
Zachowuje tajemnicę wobec rówieśników i nauczycieli, ale rozmawia o mediacji z opiekunem klubu. Gdy dowie się o przemocy, zagrożeniu zdrowia lub czynie zabronionym, ma obowiązek od razu powiedzieć o tym opiekunowi.

11. Czy mediacja może odbywać się podczas lekcji?
Lepiej planować ją na przerwach i po lekcjach. Jeśli szkoła dopuszcza mediacje w czasie zajęć, regulamin powinien wymagać zgody nauczyciela i dyskretnego zaproszenia stron, bez wywoływania ich przy całej klasie.

12. Jak długo przechowywać dokumenty z mediacji?
Jak najkrócej i w zamkniętej szafce opiekuna. Konkretny okres ustalcie z inspektorem ochrony danych w szkole i wpiszcie do regulaminu. Notatki nie powinny trafiać do dziennika elektronicznego.

13. Czy udział w klubie można nagradzać oceną z zachowania?
O tym decydują zasady oceniania zapisane w statucie. Jeśli szkoła docenia pracę mediatorów, powinna robić to tak samo jak przy innych formach aktywności, a nigdy za liczbę ugód.

14. Czy są polskie dane o skuteczności mediacji rówieśniczych?
Nie znaleźliśmy urzędowej statystyki dla szkół. Ministerstwo Sprawiedliwości publikuje tylko dane o mediacjach sądowych w sprawach nieletnich: w 2025 roku ugodą zakończyło się 419 z 595 postępowań. Dlatego szkoła powinna prowadzić własne proste zestawienie.

Źródła

• Department for Education (Wielka Brytania), F. Thompson, P. K. Smith, 2011: The Use and Effectiveness of Anti-Bullying Strategies in Schools. Research Report DFE-RR098
• Ministerstwo Sprawiedliwości, Informator Statystyczny Wymiaru Sprawiedliwości, 2026: Mediacje w sprawach nieletnich w latach 2004-2025
• Biuro Rzecznika Praw Dziecka, 2026: Zaktualizować standardy mediacji szkolnej i rówieśniczej
• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, tekst jednolity (Dz.U. 2026 poz. 163), art. 4 i art. 57
• Kancelaria Sejmu, 2026: Prawo oświatowe, tekst jednolity (Dz.U. 2026 poz. 820), art. 26 i art. 98
• Kancelaria Sejmu, 2023: Rozporządzenie w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach, tekst jednolity (Dz.U. 2023 poz. 1798), § 24
• Ministerstwo Sprawiedliwości, 2026: Mediacje

A jak to wygląda w Waszej szkole? Napiszcie w komentarzu

Czy w Waszej szkole działa klub mediatorów i co okazało się najtrudniejsze w pierwszym roku: nabór, znalezienie pokoju czy przekonanie nauczycieli? Którego wzoru dokumentu zabrakło Wam w tym tekście? Prosimy, by w komentarzach nie podawać nazwisk ani danych uczniów, nauczycieli i szkół.