Nawiązka i obowiązek naprawienia szkody - pieniądze dla pokrzywdzonego w wyroku karnym

Wyrok karny za zniewagę albo zniesławienie w sieci może przynieść pokrzywdzonemu także pieniądze. Sąd karny ma do tego dwa narzędzia: obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia oraz nawiązkę. Nie trzeba wtedy od razu prowadzić drugiej, cywilnej sprawy.

Warunek jest jeden, ale ważny: trzeba o to poprosić we właściwym czasie i we właściwy sposób. Grzywna, którą płaci skazany, trafia do Skarbu Państwa. Do Was trafia tylko to, co sąd zasądzi na Waszą rzecz. Poniżej opisujemy, jak złożyć wniosek, do kiedy, w jakich granicach i co z późniejszym pozwem cywilnym.

W skrócie

• Jeżeli pokrzywdzony złoży wniosek, sąd w razie skazania musi orzec obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za krzywdę. Bez wniosku tylko może. Tak stanowi art. 46 § 1 Kodeksu karnego (tekst ujednolicony, stan na sierpień 2026 r.).
• Wniosek składa się najpóźniej do zamknięcia przewodu sądowego na rozprawie głównej (art. 49a Kodeksu postępowania karnego). Mowa końcowa to już za późno.
• Przy zniesławieniu oraz przy zniewadze za pomocą środków masowego komunikowania sąd może dodatkowo orzec nawiązkę. Zwykła nawiązka wynosi do 100 000 zł, a nawiązka zastępująca obowiązek naprawienia szkody do 200 000 zł (art. 46 § 2 i art. 48 Kodeksu karnego).
• Pieniądze z wyroku karnego nie zamykają drogi cywilnej. Niezaspokojonej części można dochodzić pozwem, a sąd cywilny jest związany ustaleniem, że przestępstwo popełniono.
• Skazań jest niewiele: w 2020 r. za zniesławienie i zniewagę z oskarżenia prywatnego prawomocnie skazano łącznie 652 osoby (statystyka Ministerstwa Sprawiedliwości). Tym bardziej warto, żeby wyrok, który już zapadnie, obejmował także rozstrzygnięcie na Waszą rzecz.

Jakie pieniądze sąd karny może przyznać pokrzywdzonemu?

Kodeks karny nazywa te rozstrzygnięcia środkami kompensacyjnymi. Ich celem nie jest ukaranie sprawcy, tylko wyrównanie tego, co straciliście. Są trzy możliwości i każda działa trochę inaczej.

Obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia (art. 46 § 1)

Szkoda to strata, którą da się policzyć.
Przykłady: utracone zlecenie po fali pomówień, koszt terapii, koszt zabezpieczenia materiału u notariusza, zwrot pieniędzy klientom, którzy odeszli po fałszywym wpisie. Sąd stosuje tu przepisy prawa cywilnego, więc trzeba wykazać wysokość straty i jej związek z czynem.

Krzywda to cierpienie, którego nie da się wycenić fakturą.
Wstyd, lęk, bezsenność, wycofanie się z życia zawodowego. Za krzywdę sąd przyznaje zadośćuczynienie. Kwotę ustala według własnej oceny, ale opiera się na tym, co mu pokażecie.

Sąd może orzec obowiązek w całości albo w części. Nie zasądzi renty, bo przepis wprost to wyłącza. Najważniejsze jest jednak słowo „orzeka”: po wniosku pokrzywdzonego i w razie skazania sąd nie ma swobody, czy się tym zająć.

Nawiązka zamiast obowiązku (art. 46 § 2)

Zdarza się, że wysokości szkody nie da się w procesie karnym ustalić bez długiego postępowania dowodowego. Wtedy sąd może orzec nawiązkę, czyli z góry określoną kwotę. Ta nawiązka wynosi do 200 000 zł i trafia do pokrzywdzonego. Sąd sięga po nią, gdy orzeczenie zwykłego obowiązku jest „znacznie utrudnione”.

Nawiązka przy zniesławieniu i zniewadze (art. 212 § 3 i art. 216 § 4)

To osobna podstawa, przypisana do dwóch przestępstw najczęściej łączonych z hejtem. Jeśli chcecie przypomnieć sobie różnicę między nimi, opisaliśmy ją w tekście o zniesławieniu i zniewadze w internecie.

Zniesławienie (art. 212).
W razie skazania, zarówno za czyn podstawowy, jak i za pomówienie za pomocą środków masowego komunikowania, sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego.

Zniewaga (art. 216).
Tu nawiązka jest możliwa tylko przy skazaniu za zniewagę za pomocą środków masowego komunikowania, czyli z § 2. Przy zniewadze z § 1, na przykład w wiadomości prywatnej, ten przepis nie działa. O dwóch typach tego czynu piszemy w tekście o zniewadze prywatnej i publicznej.

Dwie rzeczy odróżniają tę nawiązkę od obowiązku z art. 46. Po pierwsze, sąd „może” ją orzec, więc Wasz wniosek go nie wiąże. Po drugie, nie trzeba wykazywać dokładnej wysokości szkody. Ponieważ przepisy o zniesławieniu i zniewadze nie podają własnej kwoty, obowiązuje ogólna granica z art. 48: do 100 000 zł.

Przy zniewadze z § 1 pieniądze nadal są możliwe. Art. 46 dotyczy każdego przestępstwa, więc można żądać zadośćuczynienia za krzywdę na tej ogólnej podstawie.

Rozstrzygnięcie	Podstawa	Czy sąd musi orzec?	Granica kwoty	Co trzeba wykazać
Obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia	art. 46 § 1 k.k.	Tak, jeśli jest wniosek i skazanie	Wysokość szkody i krzywdy, bez górnej kwoty w przepisie	Szkodę lub krzywdę, jej rozmiar i związek z czynem
Nawiązka zamiast obowiązku	art. 46 § 2 k.k.	Nie, sąd może	do 200 000 zł	Że ustalenie dokładnej kwoty jest znacznie utrudnione
Nawiązka przy zniesławieniu	art. 212 § 3 k.k.	Nie, sąd może	do 100 000 zł (art. 48 k.k.)	Wystarczy skazanie, ale warto opisać skutki
Nawiązka przy zniewadze w mediach masowych	art. 216 § 4 k.k.	Nie, sąd może	do 100 000 zł (art. 48 k.k.)	Skazanie z art. 216 § 2

Źródło: opracowanie własne na podstawie Kodeksu karnego, tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu, stan na sierpień 2026 r.

Górne granice nie mówią, ile sądy przyznają w praktyce. Zasądzane kwoty są zwykle wielokrotnie niższe i zależą od zasięgu wpisu, jego treści i skutków dla pokrzywdzonego. Publiczna statystyka sądowa nie pokazuje wysokości nawiązek w sprawach o zniesławienie i zniewagę, więc nie podajemy tu „średniej”.

Jak złożyć wniosek o naprawienie szkody z art. 46?

Wniosek nie wymaga formularza. Można go złożyć na piśmie albo ustnie do protokołu. Kodeks nie przewiduje od niego opłaty sądowej. Ważne, żeby jasno z niego wynikało, czego żądacie, od kogo i w jakiej kwocie.

Kto może złożyć wniosek?

Pokrzywdzony, a także prokurator. Za dziecko działa rodzic albo opiekun, bo prawa małoletniego pokrzywdzonego wykonuje przedstawiciel ustawowy. Za spółkę, stowarzyszenie czy szkołę działa organ uprawniony do reprezentacji. To, kiedy taki podmiot w ogóle może być pokrzywdzony, wyjaśniamy w tekście o zniesławieniu firmy i instytucji.

Wniosek może złożyć także pokrzywdzony, który nie jest stroną procesu. Status strony ma jednak znaczenie później, przy apelacji. Wracamy do tego niżej.

W którym momencie najlepiej to zrobić?

Sprawa z oskarżenia prywatnego.
Zniesławienie i zniewaga są ścigane z oskarżenia prywatnego. To Wy wnosicie akt oskarżenia do sądu rejonowego albo składacie skargę na policji, która przekazuje ją sądowi. Wniosek o naprawienie szkody i o nawiązkę najlepiej wpisać od razu do aktu oskarżenia.

Sprawa prowadzona przez prokuratora.
Tak bywa przy groźbach, uporczywym nękaniu, znieważeniu funkcjonariusza albo wtedy, gdy prokurator obejmie ściganiem czyn prywatnoskargowy ze względu na interes społeczny. Wniosek można złożyć już przy zawiadomieniu o przestępstwie albo podczas przesłuchania. Zostaje wtedy w aktach i sąd go uwzględni.

Najpóźniej na rozprawie.
Ostateczny termin to zamknięcie przewodu sądowego na rozprawie głównej. Przewód sądowy to część rozprawy, w której sąd przeprowadza dowody. Gdy przewodniczący go zamyka, udziela głosu stronom. Wniosek zgłoszony dopiero w mowie końcowej jest spóźniony.

Co powinno się znaleźć we wniosku?

1. Oznaczenie sądu, sygnatury akt (jeśli już jest) i Wasze dane jako pokrzywdzonego.
2. Wskazanie oskarżonego i czynu, którego wniosek dotyczy.
3. Konkretna kwota odszkodowania za szkodę majątkową, z wyliczeniem.
4. Konkretna kwota zadośćuczynienia za krzywdę, z krótkim opisem skutków.
5. Przy zniesławieniu i zniewadze z § 2: wniosek o nawiązkę i wskazanie, na czyją rzecz.
6. Lista dowodów: zrzuty ekranu, rachunki, zaświadczenia, wiadomości od klientów, świadkowie.
7. Numer rachunku do wpłaty i podpis.

Kwotę warto podać wprost. Ogólna prośba „o odpowiednie zadośćuczynienie” zostawia sądowi zgadywanie. Można też wnieść o odsetki za opóźnienie, skoro sąd stosuje przepisy prawa cywilnego, choć praktyka sądów karnych bywa tu różna.

Wzór wniosku

Wniosek pokrzywdzonego o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody i zadośćuczynienia
[Miejscowość, data]
Sąd Rejonowy w [miejscowość], Wydział Karny
Sygn. akt: [sygnatura]
Pokrzywdzony: [imię i nazwisko, adres do doręczeń]
Oskarżony: [imię i nazwisko]

Na podstawie art. 46 § 1 Kodeksu karnego w związku z art. 49a § 1 Kodeksu postępowania karnego wnoszę o orzeczenie wobec oskarżonego, w razie skazania:
1) obowiązku naprawienia szkody przez zapłatę na moją rzecz kwoty [kwota] zł,
2) zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w kwocie [kwota] zł.
Na wypadek uznania, że orzeczenie tych obowiązków jest znacznie utrudnione, wnoszę o orzeczenie nawiązki na podstawie art. 46 § 2 Kodeksu karnego. Niezależnie od tego wnoszę o orzeczenie nawiązki na moją rzecz na podstawie [art. 212 § 3 albo art. 216 § 4] Kodeksu karnego.

Uzasadnienie: [krótki opis czynu, jego skutków, wyliczenie szkody].
Dowody: [lista załączników].
Rachunek bankowy: [numer].
[Podpis]

Ostatnie zdanie o nawiązce z art. 212 § 3 albo art. 216 § 4 wpiszcie tylko wtedy, gdy sprawa dotyczy zniesławienia albo zniewagi za pomocą środków masowego komunikowania.

Do kiedy można złożyć wniosek i co, gdy sprawa kończy się bez rozprawy?

Termin z art. 49a jest prosty tylko wtedy, gdy rozprawa się odbywa. Część spraw kończy się wcześniej i wtedy „ostatniego momentu” na sali może nie być.

Wyrok nakazowy.
Sąd wydaje go na posiedzeniu bez udziału stron, na podstawie akt. Jeśli wniosku nie ma w aktach, sąd go nie zobaczy.

Skazanie bez rozprawy i dobrowolne poddanie się karze.
Oskarżony uzgadnia karę z prokuratorem albo składa wniosek na rozprawie. Sąd uwzględni taki wniosek tylko wtedy, gdy pokrzywdzony się nie sprzeciwi. To Wasz moment, żeby powiedzieć, że zgoda zależy od naprawienia szkody.

Warunkowe umorzenie.
To nie jest skazanie, ale przepisy chronią pokrzywdzonego. Umarzając warunkowo postępowanie, sąd nakłada obowiązek naprawienia szkody, w miarę możliwości także zadośćuczynienia, albo orzeka nawiązkę (art. 67 § 3 Kodeksu karnego).

Pojednanie w sprawie prywatnoskargowej.
Rozprawę poprzedza posiedzenie pojednawcze albo mediacja. Razem z pojednaniem można zawrzeć ugodę, która obejmuje pieniądze. Ugodzie zawartej przed sądem albo w mediacji sąd nadaje klauzulę wykonalności, więc da się ją egzekwować jak wyrok.

Wniosek z tych powodów najlepiej składać jak najwcześniej. Jeśli termin minie, nie wszystko jest stracone: sąd nadal może orzec obowiązek z własnej inicjatywy, a droga cywilna pozostaje otwarta. Przestaje jednak działać najmocniejsza część przepisu, czyli obowiązek sądu.

W sprawach z oskarżenia prywatnego jest jeszcze jeden, wcześniejszy termin. Karalność takiego przestępstwa ustaje z upływem roku od dnia, w którym pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy, nie później jednak niż po 3 latach od czynu (art. 101 § 2 Kodeksu karnego). Po tym czasie nie będzie wyroku karnego, a więc i nawiązki.

W jakich granicach sąd orzeka pieniądze dla pokrzywdzonego?

Tylko skutki tego czynu, za który zapadł wyrok

Sąd karny wyrównuje szkodę „wyrządzoną przestępstwem”. Jeżeli akt oskarżenia obejmuje trzy wpisy, a hejt trwał miesiącami i pochodził od wielu osób, sąd zajmie się skutkami tych trzech wpisów tego jednego oskarżonego. Resztę trzeba wykazywać osobno.

Trzeba to udowodnić

Do szkody majątkowej potrzebne są dokumenty: umowy, faktury, korespondencja z kontrahentem, który zrezygnował, rachunki za terapię. Do krzywdy przydają się zaświadczenia lekarskie lub psychologiczne i zeznania osób, które widziały, co się z Wami działo. Sam materiał najlepiej utrwalić według zasad opisanych w tekście o zabezpieczaniu dowodów hejtu.

Nie więcej niż rzeczywista szkoda

Odszkodowanie nie może przewyższać straty. Zadośćuczynienie ma być „odpowiednie”, czyli odczuwalne, ale nie oderwane od realiów sprawy. Dla porównania warto zajrzeć do przeglądu, jakie kwoty zasądzają sądy cywilne za hejt.

Koszty prawnika to osobna pozycja

Wynagrodzenie pełnomocnika nie jest szkodą z art. 46. To koszty procesu. W sprawach z oskarżenia prywatnego sąd zasądza je od skazanego na rzecz oskarżyciela prywatnego (art. 628 Kodeksu postępowania karnego). Działa to w obie strony: przy uniewinnieniu lub umorzeniu koszty ponosi co do zasady oskarżyciel prywatny (art. 632).

Do kosztów należy też zryczałtowana równowartość wydatków, którą wpłaca się razem z prywatnym aktem oskarżenia. Od 1 lipca 2025 r. wynosi ona 1000 zł, co wynika z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 10 czerwca 2025 r. Osoby w trudnej sytuacji mogą prosić o zwolnienie. Piszemy o tym w tekście o zwolnieniu od kosztów i pełnomocniku z urzędu.

Czego sąd karny nie zrobi

Sąd karny nie nakaże usunięcia wpisu ani opublikowania przeprosin o ustalonej treści, tak jak robi to sąd cywilny w sprawie o dobra osobiste. Ma jednak własne narzędzia. Przy zniesławieniu orzeka na wniosek pokrzywdzonego podanie wyroku skazującego do publicznej wiadomości (art. 215 Kodeksu karnego). Przy zawieszeniu wykonania kary może zobowiązać skazanego do przeproszenia pokrzywdzonego.

Ile osób jest skazywanych za zniesławienie i zniewagę?

Żeby sąd przyznał pieniądze, najpierw musi zapaść wyrok skazujący albo warunkowe umorzenie. Liczby pokazują, że to wąska ścieżka.

Przepis	Prawomocnie skazani w 2019 r.	Prawomocnie skazani w 2020 r.	Czy możliwa nawiązka z przepisu szczególnego
art. 212 § 1 (zniesławienie)	215	167	tak
art. 212 § 2 (zniesławienie w mediach masowych)	138	153	tak
art. 216 § 1 (zniewaga)	470	304	nie
art. 216 § 2 (zniewaga w mediach masowych)	46	28	tak
Wszystkie przestępstwa z oskarżenia prywatnego	1735	1335	zależy od przepisu

Źródło: Ministerstwo Sprawiedliwości, „Skazania prawomocne z oskarżenia prywatnego, dorośli, w latach 2013-2020” (plik xlsx).

W tych samych danych widać, jaką karę orzekano najczęściej. W 2020 r. z 153 osób skazanych z art. 212 § 2 aż 115 dostało samoistną grzywnę, a tylko w 8 przypadkach przekraczała ona 5000 zł. Grzywna trafia do Skarbu Państwa. To dobrze pokazuje, dlaczego bez wniosku pokrzywdzony może wyjść z sądu z wyrokiem, ale bez żadnej kwoty dla siebie.

Te dane mają ograniczenia. Kończą się na 2020 r., bo nowszego zestawienia w tym układzie Ministerstwo nie udostępniło w bazie opracowań wieloletnich. Obejmują tylko prawomocne skazania dorosłych z oskarżenia prywatnego. Nie pokazują, ile spraw dotyczyło internetu, ile zakończyło się pojednaniem ani w ilu wyrokach orzeczono nawiązkę lub obowiązek z art. 46. O tym, jak często sprawy o hejt kończą się wcześniej, piszemy w tekście o odmowach i umorzeniach.

Jak wyrok karny wpływa na późniejszy pozew cywilny?

To pytanie pada najczęściej i ma kilka części. Odpowiedzi wynikają wprost z przepisów.

Pieniądze z wyroku karnego nie zamykają sprawy

Orzeczenie odszkodowania, zadośćuczynienia albo nawiązki nie stoi na przeszkodzie dochodzeniu niezaspokojonej części roszczenia w postępowaniu cywilnym (art. 46 § 3 Kodeksu karnego). To samo powtarza art. 415 § 2 Kodeksu postępowania karnego: jeżeli zasądzona kwota nie pokrywa całej szkody albo nie jest pełnym zadośćuczynieniem, można żądać reszty.

Nie działa to jednak jak druga wypłata za to samo. Sąd cywilny bierze pod uwagę to, co już zasądzono w wyroku karnym, i orzeka o różnicy.

Nie można prowadzić dwóch spraw o to samo jednocześnie

Sąd karny nie orzeknie nawiązki na rzecz pokrzywdzonego ani obowiązku naprawienia szkody, jeżeli roszczenie wynikające z przestępstwa jest przedmiotem innego postępowania albo już prawomocnie o nim orzeczono (art. 415 § 1 Kodeksu postępowania karnego). Kto wcześniej wniósł pozew cywilny o to samo zadośćuczynienie, ten w sprawie karnej tych pieniędzy nie dostanie.

Z tego wynika praktyczna kolejność. Jeśli zależy Wam na wyroku karnym i na pieniądzach, zwykle rozsądnie jest najpierw złożyć wniosek w sprawie karnej, a pozew cywilny zostawić na ewentualną resztę. Są też powody, żeby zacząć od pozwu, na przykład gdy najważniejsze jest szybkie usunięcie treści. Warto to omówić z prawnikiem przed pierwszym pismem.

Sąd cywilny jest związany wyrokiem skazującym

Ustalenia prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Tak stanowi art. 11 Kodeksu postępowania cywilnego. W praktyce nie musicie drugi raz dowodzić, że pozwany napisał dany wpis i że było to przestępstwo. Zostaje do wykazania rozmiar szkody i krzywdy.

Przepis mówi o wyroku skazującym. Warunkowe umorzenie, pojednanie czy uniewinnienie takiego związania nie dają. Uniewinnienie nie zamyka też samo w sobie drogi cywilnej, bo odpowiedzialność za naruszenie dóbr osobistych ocenia się według innych zasad niż odpowiedzialność karną.

Co z przedawnieniem roszczeń cywilnych?

Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się co do zasady po 3 latach od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej. Jeżeli jednak szkoda wynikła z występku, termin wynosi 20 lat od dnia popełnienia przestępstwa (art. 442¹ Kodeksu cywilnego, tekst jednolity z 2026 r.). Zniesławienie i zniewaga są występkami.

Wyrok skazujący bardzo ułatwia powołanie się na ten dłuższy termin. Nie warto jednak zwlekać: z czasem trudniej o dowody, a sprawca może zmienić sytuację majątkową.

Czego można żądać w pozwie po wyroku karnym?

Brakującej części odszkodowania i zadośćuczynienia, a także tego, czego sąd karny nie orzeka: usunięcia treści, zakazu dalszych naruszeń i przeprosin w określonej formie. O tym, gdzie złożyć taki pozew, przeczytacie w tekście o właściwości sądu w sprawach o hejt.

Wyrok zapadł, a pieniędzy nie ma. Co dalej?

Zasądzenie kwoty i jej otrzymanie to dwa różne etapy. Jeśli skazany nie płaci sam, są trzy narzędzia.

Klauzula wykonalności i komornik.
Orzeczenie o obowiązku naprawienia szkody, zadośćuczynieniu i nawiązce na rzecz pokrzywdzonego traktuje się jak orzeczenie o roszczeniu majątkowym. Sąd karny na Wasze żądanie nadaje mu klauzulę wykonalności (art. 107 Kodeksu postępowania karnego). Z takim tytułem składa się wniosek do komornika.

Tytuł egzekucyjny przesyłany z urzędu.
Kodeks karny wykonawczy w art. 196 przewiduje, że w razie orzeczenia nawiązki, a także obowiązku naprawienia szkody na rzecz osoby, która nie brała udziału w sprawie, sąd z urzędu i bez pobierania opłat przesyła tytuł egzekucyjny pokrzywdzonemu.

Informacja dla sądu, gdy kara była zawieszona.
Jeżeli skazany w okresie próby uchyla się od wykonania środka kompensacyjnego, sąd może zarządzić wykonanie zawieszonej kary (art. 75 § 2 Kodeksu karnego). Krótkie pismo do sądu, że pieniądze nie wpłynęły, bywa skuteczniejsze niż kolejne wezwania do zapłaty.

Sąd pominął wniosek albo zasądził za mało

Orzeczenie można zaskarżyć w części, a nawet zaskarżyć sam brak określonego rozstrzygnięcia. Apelacja przysługuje jednak stronom. Oskarżyciel prywatny jest stroną z definicji. W sprawie prowadzonej przez prokuratora pokrzywdzony staje się stroną dopiero wtedy, gdy złoży oświadczenie, że będzie działał jako oskarżyciel posiłkowy. Ma na to czas do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej.

Terminy są krótkie. Wniosek o pisemne uzasadnienie wyroku składa się w ciągu 7 dni od ogłoszenia wyroku, a apelację w ciągu 14 dni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem. Od wyroku nakazowego oskarżycielowi przysługuje sprzeciw w terminie 7 dni od doręczenia.

Trzy sytuacje z praktyki

Fałszywy wpis o właścicielce salonu.
Była klientka pisze na lokalnej grupie, że salon zaraża klientów. Kilka osób odwołuje wizyty. Właścicielka wnosi prywatny akt oskarżenia z art. 212 § 2. W tym samym piśmie żąda odszkodowania za odwołane wizyty, które dokumentuje kalendarzem i wiadomościami, zadośćuczynienia oraz nawiązki. O usunięcie wpisu i przeprosiny będzie mogła wystąpić osobno do sądu cywilnego.

Wyzwiska w wiadomościach prywatnych.
To zniewaga z art. 216 § 1. Nawiązka z § 4 nie wchodzi w grę, ale zadośćuczynienie z art. 46 § 1 już tak. Wniosek trzeba oprzeć na opisie krzywdy i dowodach jej skutków.

Uczeń szkoły podstawowej jako sprawca.
Sprawy nieletnich prowadzi sąd rodzinny według odrębnej ustawy, a nie sąd karny według Kodeksu karnego. Opisany tu wniosek z art. 46 nie ma wtedy zastosowania. Sprawę dziecka, które zostało pokrzywdzone, zawsze prowadzi dorosły: rodzic albo opiekun.

Podsumowanie: o pieniądze w wyroku karnym trzeba poprosić

Sąd karny może przyznać pokrzywdzonemu odszkodowanie, zadośćuczynienie i nawiązkę. Po Waszym wniosku z art. 46 § 1 musi się tym zająć, o ile dojdzie do skazania. Wniosek najlepiej złożyć na początku sprawy, a najpóźniej przed zamknięciem przewodu sądowego. Powinien zawierać kwoty i dowody.

Wyrok karny nie zamyka drogi cywilnej, tylko ją ułatwia. Daje wiążące ustalenie, że przestępstwo popełniono, i pozwala dochodzić pozostałej części roszczeń. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnika, który zna akta konkretnej sprawy.

Gdzie szukać pomocy?

Fundacja Usuwanie Hejtu.
Pomagamy zabezpieczyć materiał, przygotować zgłoszenia i prowadzimy je do końca. W sprawach wymagających pisma procesowego albo wsparcia emocjonalnego kierujemy do prawnika lub psychologa. Nie zastępujemy prawnika. Telefon: 222 900 142, e-mail: biuro@usuwaniehejtu.pl. Działania Fundacji można wesprzeć darowizną na stronie usuwaniehejtu.pl.

Sąd rejonowy i prawnik.
W biurze podawczym sądu rejonowego złożycie akt oskarżenia i wniosek. Treść pisma i wysokość żądanych kwot warto wcześniej omówić z adwokatem albo radcą prawnym.

Linia Pomocy Pokrzywdzonym 116 006.
To numer dla osób pokrzywdzonych przestępstwem, świadków i ich bliskich, prowadzony w ramach Funduszu Sprawiedliwości. Na tej samej stronie jest wyszukiwarka ośrodków pomocy.

Telefony wsparcia.
116 123 dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym, 116 111 dla dzieci i młodzieży, 800 100 100 dla rodziców i nauczycieli. Przy zagrożeniu życia dzwońcie pod 112.

Najczęściej zadawane pytania

1. Czy nawiązka dla pokrzywdzonego jest przyznawana automatycznie?
Nie. Nawiązka z art. 212 § 3 i art. 216 § 4 Kodeksu karnego zależy od uznania sądu. Obowiązkowe dla sądu jest tylko rozstrzygnięcie o szkodzie lub krzywdzie na podstawie art. 46 § 1, i to pod warunkiem, że złożycie wniosek, a oskarżony zostanie skazany.

2. Do kiedy można złożyć wniosek o naprawienie szkody?
Do zamknięcia przewodu sądowego na rozprawie głównej, czyli zanim sąd udzieli głosu stronom do wystąpień końcowych. Bezpieczniej jest wpisać wniosek do aktu oskarżenia albo złożyć go przy zawiadomieniu o przestępstwie, bo część spraw kończy się bez rozprawy.

3. Czy za złożenie wniosku z art. 46 trzeba zapłacić?
Kodeks nie przewiduje opłaty od tego wniosku. Koszt pojawia się przy prywatnym akcie oskarżenia: od 1 lipca 2025 r. zryczałtowana równowartość wydatków wynosi 1000 zł. Można wnosić o zwolnienie z tej wpłaty.

4. Ile wynosi maksymalna nawiązka za zniesławienie lub zniewagę w internecie?
Przepisy o zniesławieniu i zniewadze nie podają własnej kwoty, więc stosuje się ogólną granicę z art. 48 Kodeksu karnego: do 100 000 zł. Nawiązka zastępująca obowiązek naprawienia szkody z art. 46 § 2 może sięgać 200 000 zł. W praktyce sądy orzekają kwoty wyraźnie niższe.

5. Czy mogę wskazać, że nawiązka ma trafić na cel społeczny?
Tak. Przy zniesławieniu i zniewadze za pomocą środków masowego komunikowania sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego. Wybór warto zapisać we wniosku.

6. Czy po wyroku karnym mogę jeszcze pozwać sprawcę?
Tak. Orzeczenie w wyroku karnym nie zamyka drogi do dochodzenia niezaspokojonej części roszczenia. W pozwie można też żądać usunięcia treści i przeprosin, których sąd karny nie orzeka w takiej formie.

7. Co się stanie, jeśli najpierw wniosłem pozew cywilny?
Jeżeli roszczenie wynikające z przestępstwa jest już przedmiotem innego postępowania albo prawomocnie o nim orzeczono, sąd karny nie orzeknie obowiązku naprawienia szkody ani nawiązki na Waszą rzecz. Sprawa karna może się toczyć, ale pieniądze z tego tytułu rozstrzygnie sąd cywilny.

8. Czy sąd karny przyzna pieniądze przy warunkowym umorzeniu postępowania?
Tak. Warunkowo umarzając postępowanie, sąd nakłada obowiązek naprawienia szkody, w miarę możliwości także zadośćuczynienia, albo orzeka zamiast nich nawiązkę. Trzeba jednak pamiętać, że warunkowe umorzenie nie jest wyrokiem skazującym, więc nie wiąże sądu cywilnego tak jak skazanie.

9. Skazany nie płaci zasądzonej kwoty. Co mogę zrobić?
Poproście sąd karny o nadanie wyrokowi klauzuli wykonalności i złóżcie wniosek do komornika. Jeśli kara była warunkowo zawieszona, zawiadomcie sąd, bo uchylanie się od środka kompensacyjnego może prowadzić do zarządzenia wykonania kary.

10. Czy zwrot kosztów adwokata wchodzi w naprawienie szkody?
Nie. To koszty procesu, o których sąd orzeka osobno. W sprawach z oskarżenia prywatnego sąd zasądza je od skazanego na rzecz oskarżyciela prywatnego, natomiast przy uniewinnieniu lub umorzeniu ponosi je co do zasady oskarżyciel.

11. Czy muszę być oskarżycielem posiłkowym, żeby złożyć wniosek?
Nie, wniosek może złożyć sam pokrzywdzony. Status strony jest jednak potrzebny do wniesienia apelacji, gdy sąd pominie wniosek albo zasądzi za mało. W sprawie prowadzonej przez prokuratora oświadczenie o działaniu jako oskarżyciel posiłkowy składa się do rozpoczęcia przewodu sądowego.

12. Czy wniosek z art. 46 działa, gdy sprawcą jest nieletni?
Nie w tej formie. Sprawy nieletnich prowadzi sąd rodzinny według odrębnej ustawy. Naprawienia szkody można wtedy dochodzić przede wszystkim na drodze cywilnej, a sprawę pokrzywdzonego dziecka zawsze prowadzi rodzic lub opiekun.

Źródła

• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (tekst ujednolicony)
• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (tekst ujednolicony)
• Kancelaria Sejmu, 2026: Kodeks cywilny, tekst jednolity (Dz.U. 2026 poz. 795)
• Kancelaria Sejmu, 2026: Kodeks postępowania cywilnego (tekst ujednolicony)
• Dziennik Ustaw, 2026: Kodeks karny wykonawczy, tekst jednolity (Dz.U. 2026 poz. 1307)
• Minister Sprawiedliwości, 2025: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 10 czerwca 2025 r. w sprawie wysokości zryczałtowanej równowartości wydatków w sprawach z oskarżenia prywatnego (Dz.U. 2025 poz. 770)
• Ministerstwo Sprawiedliwości, Informator Statystyczny Wymiaru Sprawiedliwości, 2013-2020: Skazania prawomocne z oskarżenia prywatnego - dorośli - w latach 2013-2020
• Fundusz Sprawiedliwości, 2026: Znajdź ośrodek pomocy. Linia Pomocy Pokrzywdzonym 116 006

A jak było u Was? Napiszcie w komentarzu

Czy w Waszej sprawie karnej ktoś poinformował Was, że możecie złożyć wniosek o naprawienie szkody, i na jakim etapie to zrobiliście? Jeśli sąd zasądził kwotę, to czy udało się ją odzyskać i co okazało się najtrudniejsze? Prosimy, aby w komentarzach nie podawać nazwisk, sygnatur ani innych danych pozwalających rozpoznać konkretne osoby.