Czy można bronić dobrego imienia osoby zmarłej? Co przysługuje rodzinie

Po śmierci bliskiej osoby w sieci pojawiają się czasem wpisy, które bolą bardziej niż sama strata: pomówienia, drwiny, przerobione zdjęcia, „ujawnianie prawdy” o kimś, kto nie może już odpowiedzieć. Wiele rodzin słyszy wtedy, że nic się nie da zrobić, bo zmarły nie ma już praw.

To nieprawda. Zmarły rzeczywiście nie jest już stroną żadnej sprawy, ale chronieni jesteście Wy. Prawo uznaje pamięć o bliskiej osobie za Wasze własne dobro osobiste. Możecie żądać usunięcia wpisu, przeprosin i pieniędzy, a w części sytuacji skorzystać także z przepisów karnych i prasowych.

W skrócie

• Dobra osobiste człowieka gasną z jego śmiercią, ale bliscy mają własne dobro osobiste: kult pamięci osoby zmarłej. Sąd Najwyższy potwierdził to między innymi w wyroku z 23 września 2009 r. (I CSK 346/08).
• Bliscy mogą żądać zaprzestania naruszeń, usunięcia ich skutków (na przykład przeprosin), zadośćuczynienia albo wpłaty na cel społeczny. Podstawą są art. 23, 24 i 448 Kodeksu cywilnego.
• Sprostowania nieprawdziwej informacji w prasie może żądać osoba najbliższa zmarłego. Ma na to 21 dni od publikacji (art. 31a Prawa prasowego).
• Jeżeli pokrzywdzony zmarł po tym, jak został pomówiony lub znieważony, jego prawa w postępowaniu karnym mogą wykonywać osoby najbliższe (art. 52 Kodeksu postępowania karnego).
• Znieważenie zwłok, prochów lub grobu to przestępstwo ścigane z urzędu. W 2023 roku policja stwierdziła 441 takich przestępstw.
• RODO nie obejmuje danych osób zmarłych, więc skarga do UODO zwykle nie jest właściwą drogą.

Czy osoba zmarła ma jeszcze dobra osobiste?

Nie. Cześć, dobre imię, prywatność i wizerunek są związane z żyjącym człowiekiem i wygasają z chwilą jego śmierci. Nie przechodzą na spadkobierców tak jak mieszkanie czy oszczędności. Dlatego nikt nie może wnieść pozwu „w imieniu zmarłego”.

Nie oznacza to jednak, że o zmarłym wolno napisać wszystko. Ochrona przenosi się na osoby, które zostały.

Kult pamięci osoby zmarłej, czyli Wasze własne dobro osobiste

Art. 23 Kodeksu cywilnego wymienia dobra osobiste tylko przykładowo: zdrowie, wolność, cześć, nazwisko, wizerunek, tajemnicę korespondencji i kilka innych. Słowa „w szczególności” pozwalają sądom chronić także dobra, których w przepisie nie ma. Jednym z nich jest kult pamięci osoby zmarłej.

Sąd Najwyższy w wyroku z 9 lutego 2011 r. (V CSK 256/10) napisał, że prawo do kultywowania pamięci osoby zmarłej, choć niewymienione w art. 23, jest powszechnie uznawane za samoistne dobro osobiste. Wynikają z niego między innymi uprawnienia do pochowania zwłok, postawienia nagrobka i ustalenia napisu, odwiedzania grobu i odbywania ceremonii.

Dla rodzin, które mierzą się z hejtem, ważniejsza jest druga część tego dobra. W wyroku z 2009 roku (I CSK 346/08) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że kult pamięci wykracza poza pogrzeb i grób. Obejmuje także sferę uczuć bliskich, czyli szacunek dla wspomnień i pamięci o zmarłym. Tę sferę mogą naruszyć cudze wypowiedzi.

Co z tego wynika w praktyce.
W pozwie nie bronicie czci zmarłego. Bronicie własnych uczuć i własnej pamięci o nim. To rozróżnienie decyduje o tym, kto może pozwać, czego może żądać i co trzeba wykazać.

Jak sądy oceniają wypowiedzi o zmarłych?

Dwa orzeczenia Sądu Najwyższego dobrze pokazują granice.

Publiczne zarzuty wobec zmarłego.
W sprawie I CSK 346/08 polityk podczas konferencji prasowej postawił nieżyjącemu działaczowi ciężkie zarzuty. Pozwali go bliscy zmarłego, między innymi brat i syn. Sąd okręgowy nakazał opublikowanie oświadczenia w ogólnopolskim dzienniku i zasądził 15 000 zł na rzecz wskazanego stowarzyszenia. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną pozwanego i dodał ważne zdanie: ochrona kultu pamięci nie zależy od tego, jak szeroko zmarły byłby chroniony za życia.

Książka o postaci historycznej.
W wyroku z 24 lutego 2004 r. (III CK 329/02) chodziło o publikacje, które przypisywały nieżyjącemu żołnierzowi zdradę i współpracę z komunistyczną policją polityczną. Pozwały bliskie zmarłego, dla których był mężem i ojcem. Sąd uznał, że udział w debacie o historii jest co do zasady dozwolony, także gdy poglądy są kontrowersyjne. Nie wyłącza to jednak odpowiedzialności, jeżeli autor nie wykazał prawdziwości zarzutów i nie sprawdził źródeł.

Wniosek z obu spraw jest podobny. Krytyczna ocena zmarłego, zwłaszcza osoby publicznej, jest dopuszczalna. Nieprawdziwe zarzuty i poniżanie już nie.

Kto może wystąpić w obronie pamięci zmarłego?

Przepisy cywilne nie zawierają zamkniętej listy. Liczy się rzeczywista, bliska więź ze zmarłym, a nie sama pozycja w drzewie rodziny. Najczęściej występują małżonek, dzieci, rodzice, rodzeństwo i wnuki. W sprawie I CSK 346/08 powodami byli między innymi brat i syn zmarłego.

Każdy bliski ma własne roszczenie.
Nie musicie działać razem ani pytać pozostałych o zgodę. Możecie też wystąpić wspólnie w jednym pozwie, co zwykle ułatwia sprawę i obniża koszty.

Więź trzeba umieć pokazać.
Sąd zapyta, kim był dla Was zmarły i jak wpis na Was wpłynął. W wyroku V CSK 256/10 Sąd Najwyższy zaznaczył, że ocena nie może opierać się wyłącznie na osobistych odczuciach. Sąd bierze pod uwagę także to, jak zareagowałby przeciętny człowiek w takiej sytuacji.

Dalsza rodzina, partner, przyjaciel.
Osoba spoza najbliższej rodziny nie jest z góry wykluczona, ale musi wykazać silną więź. To sprawa do omówienia z prawnikiem przed wniesieniem pozwu.

Inaczej jest w przepisach szczególnych. Tam krąg uprawnionych wskazuje ustawa.

Droga	Kto może wystąpić	Czego można żądać	Termin
Ochrona kultu pamięci (art. 23, 24 i 448 Kodeksu cywilnego)	Osoby bliskie zmarłego, każda we własnym imieniu	Zaprzestanie naruszeń, usunięcie wpisu, przeprosiny, zadośćuczynienie albo suma na cel społeczny	Żądania niemajątkowe nie przedawniają się, pieniężne co do zasady po 3 latach
Sprostowanie prasowe (art. 31a Prawa prasowego)	Osoba najbliższa zmarłego w rozumieniu Kodeksu karnego	Publikacja rzeczowego sprostowania nieprawdziwej lub nieścisłej wiadomości	21 dni od publikacji, pozew w ciągu roku
Wizerunek i korespondencja (art. 81-83 Prawa autorskiego)	Przy korespondencji: małżonek, a w jego braku kolejno zstępni, rodzice lub rodzeństwo	Zaniechanie rozpowszechniania, usunięcie skutków, a przy winie także zadośćuczynienie	20 lat od śmierci
Postępowanie karne po śmierci pokrzywdzonego (art. 52 i 61 Kodeksu postępowania karnego)	Osoby najbliższe lub osoby pozostające na utrzymaniu zmarłego	Wykonywanie praw pokrzywdzonego, wstąpienie w prawa oskarżyciela prywatnego	3 miesiące na wstąpienie do toczącej się sprawy
Znieważenie zwłok, prochów lub grobu (art. 262 Kodeksu karnego)	Każdy może zawiadomić policję lub prokuraturę	Ściganie sprawcy z urzędu	Najlepiej od razu

Źródło: opracowanie własne na podstawie tekstów ujednoliconych Kodeksu cywilnego, Prawa prasowego, ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, Kodeksu postępowania karnego i Kodeksu karnego (stan na październik 2026 r.).

Czego można żądać w sprawie cywilnej?

Art. 24 Kodeksu cywilnego daje te same narzędzia, z których korzysta każdy, czyje dobro osobiste zostało naruszone.

Zaniechanie.
Żądacie, by autor przestał publikować określone treści. Można tego żądać już wtedy, gdy dobro jest dopiero zagrożone, na przykład gdy ktoś zapowiada kolejne wpisy.

Usunięcie skutków.
Najczęściej chodzi o usunięcie wpisu, nagrania lub komentarzy oraz o oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, czyli przeprosiny lub sprostowanie w miejscu, w którym doszło do naruszenia.

Zadośćuczynienie albo suma na cel społeczny.
Art. 448 pozwala sądowi przyznać pieniądze za doznaną krzywdę albo zasądzić sumę na cel, który wskażecie. Wiele rodzin wybiera wpłatę na hospicjum, fundację lub stowarzyszenie związane ze zmarłym. O tym, jakie kwoty zapadają w sprawach o dobra osobiste, piszemy w tekście o zadośćuczynieniu za hejt.

Odszkodowanie.
Jeżeli naruszenie wyrządziło szkodę majątkową, możecie żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych (art. 24 § 2).

Kto musi co udowodnić?

Wy wykazujecie trzy rzeczy: że wpis istniał i kto go opublikował, że łączyła Was ze zmarłym bliska więź oraz że wpis naruszył Waszą pamięć o nim. Z art. 24 wynika, że to pozwany musi wykazać, że jego działanie nie było bezprawne, na przykład że napisał prawdę i działał w obronie uzasadnionego interesu.

Dlatego tak ważne są dowody zebrane od pierwszego dnia. Opis krok po kroku znajdziecie w tekście o tym, jak zabezpieczyć dowody hejtu w internecie.

Czy roszczenia się przedawniają?

Przedawnieniu ulegają roszczenia majątkowe (art. 117 Kodeksu cywilnego). Żądanie usunięcia wpisu i przeprosin jest niemajątkowe, więc można z nim wystąpić także po latach. Roszczenie o pieniądze z czynu niedozwolonego przedawnia się co do zasady po 3 latach od dnia, w którym dowiedzieliście się o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej, nie później niż po 10 latach od zdarzenia (art. 442(1)).

W praktyce nie warto czekać. Wpisy znikają, konta są usuwane, a pamięć świadków słabnie.

Co z wizerunkiem, listami i danymi osoby zmarłej?

Zdjęcia i nagrania

Rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej (art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Po śmierci ochrona nie znika od razu. Art. 83 stanowi, że roszczeń z tytułu rozpowszechniania wizerunku nie można dochodzić po upływie 20 lat od śmierci tej osoby.

Gdy ktoś przerabia zdjęcie zmarłego na mem albo ilustruje nim obraźliwy wpis, bliscy mogą powołać się równocześnie na własne dobro osobiste, czyli kult pamięci. To zwykle mocniejsza podstawa.

Prywatne wiadomości i listy

Art. 82 tej samej ustawy chroni korespondencję. Jeżeli adresat nie wyraził innej woli, rozpowszechnianie korespondencji przez 20 lat od jego śmierci wymaga zezwolenia małżonka, a w jego braku kolejno zstępnych, rodziców lub rodzeństwa. Publikacja prywatnych rozmów zmarłego bez takiej zgody daje podstawę do żądania ich usunięcia.

Dane osobowe i RODO

Motyw 27 RODO mówi wprost, że rozporządzenie nie ma zastosowania do danych osobowych osób zmarłych. Państwa członkowskie mogą przyjąć własne przepisy w tej sprawie. Dlatego żądanie usunięcia danych zmarłego oparte na RODO zwykle nie przyniesie skutku.

Jest jeden wyjątek praktyczny. Wpis o zmarłym często zawiera też dane żyjących: Wasze nazwisko, adres domu, zdjęcia dzieci. W tym zakresie RODO działa normalnie i możecie żądać usunięcia swoich danych.

Czy za pomówienie osoby zmarłej grozi kara?

Tu odpowiedź jest mniej jednoznaczna niż w prawie cywilnym. Kodeks karny nie zawiera osobnego przepisu o zniesławieniu lub znieważeniu osoby zmarłej. Warto rozdzielić cztery sytuacje.

Pomówienie nastąpiło za życia, a pokrzywdzony zmarł

To sytuacja najprostsza. Art. 52 Kodeksu postępowania karnego stanowi, że w razie śmierci pokrzywdzonego jego prawa mogą wykonywać osoby najbliższe lub osoby pozostające na jego utrzymaniu. Możecie więc wnieść prywatny akt oskarżenia o zniesławienie lub zniewagę, których bliski doznał przed śmiercią.

Jeżeli sprawa już się toczyła, a oskarżyciel prywatny zmarł, sąd zawiesza postępowanie. Osoby najbliższe mają 3 miesiące od dnia śmierci, by wstąpić w jego prawa. To termin zawity, czyli nieprzywracalny: po jego upływie sąd umarza sprawę (art. 61).

Pamiętajcie też o przedawnieniu. Karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od dnia, w którym pokrzywdzony dowiedział się, kto jest sprawcą, i nie później niż po 3 latach od czynu (art. 101 § 2 Kodeksu karnego).

Wpis pojawił się dopiero po śmierci

Art. 212 Kodeksu karnego mówi o pomówieniu „innej osoby”, a art. 216 o znieważeniu „innej osoby”. W praktyce bywa różnie oceniane, czy te przepisy obejmują kogoś, kto już nie żyje. Przed wniesieniem aktu oskarżenia w takiej sprawie porozmawiajcie z prawnikiem, bo w razie przegranej ponosi się koszty.

W takich sprawach pewniejsza jest droga cywilna, bo tam ochrona pamięci bliskich jest ugruntowana od lat.

Wpis o zmarłym uderza także w żyjących

Zdanie „cała ta rodzina to złodzieje, ojciec kradł i synowie kradną” pomawia nie tylko zmarłego. Jeżeli treść przypisuje coś także Wam, jesteście pokrzywdzeni bezpośrednio i możecie wnieść prywatny akt oskarżenia we własnym imieniu. Za zniesławienie w internecie, czyli za pomocą środków masowego komunikowania, grozi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku (art. 212 § 2).

Różnice między tymi przestępstwami wyjaśniamy w tekście zniesławienie a zniewaga w internecie.

Znieważenie zwłok, prochów lub grobu

Art. 262 § 1 Kodeksu karnego przewiduje grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat dla tego, kto znieważa zwłoki, prochy ludzkie lub miejsce spoczynku zmarłego. To przestępstwo ścigane z urzędu, więc wystarczy zawiadomienie na policji lub w prokuraturze.

Przepis dotyczy zachowań wobec ciała i grobu, a nie każdego obraźliwego komentarza. Zniszczony nagrobek albo nagranie z profanacji grobu wrzucone do sieci warto jednak zgłosić od razu, razem z linkiem i zrzutami ekranu.

Ile takich spraw trafia do policji?

Według statystyk policji dla art. 262 w 2023 roku wszczęto 464 postępowania i stwierdzono 441 przestępstw. Dziesięć lat wcześniej, w 2013 roku, stwierdzono ich 1515. Dane obejmują łącznie znieważenie i ograbienie zwłok lub grobu.

Dla porównania statystyki dla art. 212 pokazują za 2023 rok 983 postępowania wszczęte i 738 przestępstw stwierdzonych zniesławienia.

Te liczby mają wyraźne ograniczenia. Zniesławienie jest ścigane z oskarżenia prywatnego, więc większość spraw trafia prosto do sądu i w statystyce policyjnej ich nie widać. Policja nie wyodrębnia też spraw, w których pomówiono osobę zmarłą. Nie znaleźliśmy wiarygodnych danych urzędowych o liczbie pozwów bliskich o ochronę kultu pamięci, dlatego nie podajemy tu żadnych szacunków.

Nieprawdziwy artykuł o zmarłym: sprostowanie prasowe

Gdy nieprawdziwa lub nieścisła informacja ukazała się w gazecie, portalu informacyjnym, radiu lub telewizji, najszybszą drogą bywa sprostowanie. Art. 31a ust. 2 Prawa prasowego wprost przyznaje to uprawnienie osobie najbliższej zmarłego w rozumieniu Kodeksu karnego. Są to: małżonek, wstępni (rodzice, dziadkowie), zstępni (dzieci, wnuki), rodzeństwo, powinowaci w tej samej linii lub stopniu, osoby pozostające w stosunku przysposobienia i ich małżonkowie oraz osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.

1. Napiszcie rzeczowy tekst odnoszący się do faktów. Nie może przekraczać dwukrotnej objętości fragmentu, którego dotyczy.
2. Podpiszcie go, podajcie imię, nazwisko i adres do korespondencji. Adres można zastrzec do wiadomości redakcji.
3. Nadajcie pismo na poczcie albo złóżcie w siedzibie redakcji w ciągu 21 dni od publikacji.
4. Redakcja serwisu internetowego ma 3 dni robocze od otrzymania sprostowania na jego publikację.
5. Jeżeli redaktor naczelny odmówi albo sprostowanie się nie ukaże, możecie wnieść pozew o jego opublikowanie. Roszczenie wygasa po roku od publikacji materiału (art. 39).

Wymogi formalne i gotowy wzór opisaliśmy osobno w tekście o sprostowaniu prasowym.

Co zrobić krok po kroku, gdy ktoś szkaluje zmarłego w internecie?

1. Zabezpieczcie treść. Zrzuty ekranu z widoczną nazwą konta, datą i adresem strony, do tego zapisany link. Najlepiej, by zrobił to ktoś, kto nie jest w najgłębszej żałobie.
2. Nie odpowiadajcie pod wpisem. Dyskusja zwiększa zasięg i dostarcza autorowi kolejnych pretekstów.
3. Zgłoście treść w serwisie. Opiszcie, kim jesteście dla zmarłego i jakie prawo wpis narusza. Jak napisać skuteczne zgłoszenie, wyjaśniamy w tekście o zgłoszeniu nielegalnej treści zgodnym z art. 16 DSA.
4. Zabezpieczcie konta zmarłego. O statusie „In memoriam” na Facebooku piszemy w tekście o hejcie pod profilem zmarłej osoby. Google przyjmuje od najbliższej rodziny prośby o zamknięcie konta zmarłego użytkownika przez formularz w Centrum pomocy.
5. Wyślijcie wezwanie do autora, jeżeli wiecie, kim jest. Wzór znajdziecie niżej.
6. Rozważcie pozew lub zawiadomienie. Przy grobie i zwłokach: policja. Przy artykule prasowym: sprostowanie. W pozostałych sprawach: pozew o ochronę dóbr osobistych do sądu okręgowego.

Jeżeli autor jest anonimowy, jego dane można ustalić wyłącznie drogą prawną, przez sąd, policję lub prokuraturę. Nie próbujcie robić tego na własną rękę.

Wzór wezwania do usunięcia wpisu i przeprosin

[Miejscowość, data]
[Imię i nazwisko, adres do korespondencji]

Do: [imię i nazwisko autora lub nazwa konta]

Wezwanie do zaniechania naruszeń i usunięcia ich skutków

Jestem [córką / synem / małżonkiem / bratem] zmarłego [imię i nazwisko]. Dnia [data] opublikował(a) Pan(i) pod adresem [link] wpis o treści: „[cytat]”.

Wpis zawiera nieprawdziwe i poniżające twierdzenia o moim zmarłym [ojcu / mężu / bracie]. Narusza tym moje dobro osobiste w postaci kultu pamięci osoby zmarłej, chronione na podstawie art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego.

Wzywam Pana(Panią) do:
1) usunięcia wskazanego wpisu w terminie 3 dni od otrzymania tego pisma,
2) zaniechania dalszych publikacji tej treści,
3) opublikowania w tym samym miejscu oświadczenia: „[treść przeprosin]” i utrzymania go przez [liczba] dni.

Treść wpisu została zabezpieczona. W razie bezskutecznego upływu terminu skieruję sprawę do sądu.

[Podpis]

Wezwanie nie jest obowiązkowe, ale często kończy sprawę bez sądu. Wysyłajcie je listem poleconym lub mailem, tak aby został ślad doręczenia. Nie piszcie w nim gróźb ani ocen autora.

Kiedy sąd może nie przyznać racji rodzinie?

Uczciwie trzeba powiedzieć, że nie każda nieprzyjemna wypowiedź o zmarłym jest naruszeniem.

Prawdziwe informacje podane w uzasadnionym interesie.
Rzetelny tekst o udokumentowanych czynach osoby publicznej zwykle mieści się w granicach prawa, nawet jeśli rodzinie trudno go czytać.

Debata historyczna.
W wyroku III CK 329/02 Sąd Najwyższy podkreślił, że wypowiedzi o faktach i postaciach historycznych są co do zasady chronioną formą wolności słowa, także gdy odbiegają od dominującej wersji wydarzeń. Granicą jest brak rzetelności i nieprawdziwe zarzuty.

Opinia wyrażona w kulturalnej formie.
Krytyczna ocena twórczości, decyzji zawodowych lub publicznych zmarłego to nie to samo co pomówienie.

Spór w samej rodzinie.
Kult pamięci przysługuje wielu bliskim naraz. W wyroku z 29 września 2011 r. (IV CSK 634/10) Sąd Najwyższy rozstrzygał spór rodziców o napis na nagrobku syna i uznał, że pominięcie jednego z nich naruszało jego dobro osobiste. Sąd waży wtedy prawa obu stron.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnika, który oceni konkretną sytuację.

Podsumowanie: pamięć o bliskim jest chroniona

Zmarły nie ma już dóbr osobistych, ale Wy macie własne: prawo do niezakłóconej pamięci o nim. Na tej podstawie możecie żądać usunięcia wpisu, przeprosin i pieniędzy, także na cel społeczny. Nie musicie być spadkobiercami, a każdy z bliskich działa we własnym imieniu.

Obok drogi cywilnej macie sprostowanie prasowe z terminem 21 dni, ochronę wizerunku i korespondencji przez 20 lat od śmierci oraz przepisy karne, gdy pomówienie nastąpiło jeszcze za życia albo gdy znieważono grób. Najważniejsze na początek są dwie rzeczy: zabezpieczone dowody i spokojna decyzja, którą drogę wybrać.

Nie musicie robić tego sami i nie musicie robić tego od razu. Żałoba ma pierwszeństwo. O tym, jak zadbać o siebie w tym czasie, piszemy w tekście o hejcie wobec osoby w żałobie.

Gdzie szukać pomocy?

Fundacja Usuwanie Hejtu.
Pomagamy zabezpieczyć materiał, przygotować zgłoszenia do serwisów i prowadzimy je do końca. Gdy potrzebny jest prawnik lub psycholog, wskazujemy, do kogo się zwrócić. Telefon: 222 900 142, e-mail: biuro@usuwaniehejtu.pl. Działania Fundacji można wesprzeć darowizną na stronie usuwaniehejtu.pl.

Prawnik i sąd.
Sprawy o prawa niemajątkowe, w tym o ochronę dóbr osobistych, rozpoznaje sąd okręgowy (art. 17 Kodeksu postępowania cywilnego). Jeżeli koszty są dla Was barierą, zobaczcie tekst o zwolnieniu od kosztów sądowych i pełnomocniku z urzędu.

Policja i prokuratura.
Zgłoście tam znieważenie grobu, zwłok lub prochów, a także groźby kierowane do Was.

Telefony wsparcia.
116 123 dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym, 116 111 dla dzieci i młodzieży, 800 100 100 dla rodziców i nauczycieli. Gdy zagrożone jest życie lub zdrowie, dzwońcie pod 112.

Najczęściej zadawane pytania

1. Czy można pozwać kogoś za obrażanie osoby zmarłej?
Tak, ale pozew wnoszą bliscy we własnym imieniu. Podstawą jest ich dobro osobiste, czyli kult pamięci osoby zmarłej, chronione przez art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego.

2. Kto może wystąpić do sądu o ochronę pamięci zmarłego?
Osoby, które łączyła ze zmarłym rzeczywista, bliska więź. Najczęściej są to małżonek, dzieci, rodzice, rodzeństwo i wnuki. Kodeks cywilny nie zawiera zamkniętej listy, więc sąd ocenia więź w konkretnej sprawie.

3. Czy trzeba być spadkobiercą, żeby bronić dobrego imienia zmarłego?
Nie. Kult pamięci nie jest częścią spadku. Liczy się więź uczuciowa ze zmarłym, a nie to, kto dziedziczy majątek.

4. Czy cała rodzina musi działać razem?
Nie. Każdy z bliskich ma własne roszczenie i może wystąpić samodzielnie. Wspólny pozew bywa jednak wygodniejszy, bo dowody i argumenty są te same.

5. Czego można żądać od autora wpisu?
Zaprzestania publikacji, usunięcia wpisu, przeprosin w odpowiedniej formie oraz zadośćuczynienia albo wpłaty na wskazany cel społeczny. Gdy powstała szkoda majątkowa, także jej naprawienia.

6. Czy zniesławienie osoby zmarłej jest przestępstwem?
Kodeks karny nie ma osobnego przepisu o zniesławieniu zmarłego. Jeżeli pomówienie nastąpiło jeszcze za życia, prawa pokrzywdzonego mogą wykonywać osoby najbliższe. Wpis opublikowany po śmierci warto ocenić z prawnikiem, a pewniejsza jest droga cywilna.

7. Co grozi za zniszczenie lub znieważenie grobu?
Za znieważenie zwłok, prochów ludzkich lub miejsca spoczynku zmarłego grozi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat. Przestępstwo jest ścigane z urzędu, więc wystarczy zawiadomić policję.

8. Czy RODO chroni dane osoby zmarłej?
Nie. Motyw 27 RODO stanowi, że rozporządzenie nie ma zastosowania do danych osobowych osób zmarłych. Chronione pozostają natomiast dane żyjących członków rodziny, jeśli pojawiają się w tym samym wpisie.

9. Czy ktoś może opublikować zdjęcie zmarłego bez zgody rodziny?
Ochrona wizerunku trwa także po śmierci, a roszczeń nie można dochodzić dopiero po upływie 20 lat od śmierci osoby przedstawionej. Gdy zdjęcie służy ośmieszeniu zmarłego, bliscy mogą powołać się również na kult pamięci.

10. Ile czasu jest na sprostowanie nieprawdziwego artykułu o zmarłym?
Sprostowanie trzeba nadać na poczcie lub złożyć w redakcji w ciągu 21 dni od publikacji materiału. Może to zrobić osoba najbliższa zmarłego. Pozew o opublikowanie sprostowania można wnieść w ciągu roku od publikacji.

11. Czy żądanie usunięcia wpisu o zmarłym się przedawnia?
Żądanie zaprzestania naruszeń, usunięcia wpisu i przeprosin jest niemajątkowe, więc nie ulega przedawnieniu. Roszczenia pieniężne przedawniają się co do zasady po 3 latach od dowiedzenia się o szkodzie i o sprawcy.

12. Czy można krytykować osobę zmarłą, która była osobą publiczną?
Tak. Rzetelna krytyka i udział w debacie historycznej są chronione wolnością słowa. Granicą są nieprawdziwe zarzuty i wypowiedzi poniżające, których autor nie potrafi uzasadnić.

13. Co zrobić, gdy autor wpisu jest anonimowy?
Zabezpieczcie treść i zgłoście ją w serwisie. Dane autora można ustalić wyłącznie drogą prawną, przez sąd, policję lub prokuraturę. Samodzielne próby identyfikacji mogą zaszkodzić sprawie.

14. Do którego sądu wnosi się pozew o ochronę kultu pamięci?
Sprawy o prawa niemajątkowe należą do właściwości sądów okręgowych. Przed wniesieniem pozwu warto omówić z prawnikiem treść żądań i koszty.

Źródła

• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst ujednolicony), art. 23, 24, 117, 442(1), 448
• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (tekst ujednolicony), art. 101, 115 § 11, 212, 216, 262
• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (tekst ujednolicony), art. 52 i 61
• Kancelaria Sejmu, 2018: Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (tekst ujednolicony), art. 31a, 32, 39
• Kancelaria Sejmu, 2025: Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst ujednolicony), art. 78, 81-83
• Kancelaria Sejmu, 2026: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst ujednolicony), art. 17
• Sąd Najwyższy (System Analizy Orzeczeń Sądowych), 2009: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2009 r., I CSK 346/08
• Sąd Najwyższy (System Analizy Orzeczeń Sądowych), 2011: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2011 r., V CSK 256/10
• Sąd Najwyższy (System Analizy Orzeczeń Sądowych), 2004: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2004 r., III CK 329/02
• Sąd Najwyższy (System Analizy Orzeczeń Sądowych), 2011: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2011 r., IV CSK 634/10
• Komenda Główna Policji, 2023: Zbezczeszczenie zwłok (art. 262): postępowania wszczęte i przestępstwa stwierdzone za lata 1999-2023
• Komenda Główna Policji, 2023: Zniesławienie (art. 212): postępowania wszczęte i przestępstwa stwierdzone za lata 1999-2023
• Urząd Ochrony Danych Osobowych, 2016: Rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO), motyw 27
• Google, Centrum pomocy, 2026: Przesyłanie prośby dotyczącej konta zmarłego użytkownika

A jak to wyglądało u Was? Napiszcie w komentarzu

Czy serwis albo redakcja zareagowały, gdy zgłosiliście wpis jako rodzina zmarłego, i po jakim czasie? Której informacji o terminach lub o tym, kto może wystąpić do sądu, zabrakło Wam w tym tekście? Prosimy, nie podawajcie w komentarzach nazwisk ani danych innych osób, także zmarłych.